{"id":11,"date":"2014-11-06T19:40:59","date_gmt":"2014-11-06T18:40:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?page_id=11"},"modified":"2015-04-01T14:15:48","modified_gmt":"2015-04-01T12:15:48","slug":"o-programie","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?page_id=11","title":{"rendered":"O programie"},"content":{"rendered":"

\"1_L_tyb1\"<\/a><\/span> TYBET\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/b>\"Dlama\"<\/a><\/span>\"FlagaTybetu_m\"<\/a><\/span><\/p>\n

P<\/span><\/span><\/b>rogram, zajmuj\u0105cy si\u0119 przede wszystkim gromadzeniem, analizowaniem i przekazywaniem informacji o sytuacji w Tybecie, powsta\u0142 po rozmowie z Dalajlam\u0105, kt\u00f3ry po raz pierwszy odwiedzi\u0142 Polsk\u0119 na zaproszenie Fundacji i cz\u0142onk\u00f3w Komitetu Helsi\u0144skiego w 1993 roku. Fundacja zabiega r\u00f3wnie\u017c o podejmowanie dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re mog\u0142yby pom\u00f3c w znalezieniu pokojowego rozwi\u0105zania problemu Tybetu i zagwarantowa\u0107 przestrzeganie podstawowych praw Tybeta\u0144czyk\u00f3w.<\/span><\/span><\/b><\/p>\n

A.Koziel@hfhr.org.pl<\/a><\/p>\n

DO AKTUALNO\u015aCI<\/a><\/p>\n

\"Logo-Fundacja-WersjaTybetanska\"<\/a><\/h5>\n
Kr\u00f3tki rys najnowszej historii Tybetu<\/strong><\/h5>\n

Status \u201edawnego” Tybetu bywa przedmiotem (g\u0142\u00f3wnie ideologicznych) dysput i polemik, nie ulega jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w latach 1913-50 kraj ten, w \u015brodkowo-zachodniej cz\u0119\u015bci, spe\u0142nia\u0142 wszystkie warunki pa\u0144stwowo\u015bci uznawane przez prawo mi\u0119dzynarodowe: posiada\u0142 nar\u00f3d, terytorium oraz niezale\u017cny od obcych w\u0142adz rz\u0105d, kt\u00f3ry sprawowa\u0142 na owych ziemiach w\u0142adz\u0119 wewn\u0119trzn\u0105, utrzymywa\u0142 stosunki i zawiera\u0142 traktaty z innymi pa\u0144stwami, bi\u0142 w\u0142asn\u0105 monet\u0119 itd.<\/p>\n

\"Flaga-FotDolanTolstoy1942\"<\/a><\/p>\n

Po proklamowaniu Chi\u0144skiej Republiki Ludowej w 1949 roku przewodnicz\u0105cy Mao Zedong zapowiedzia\u0142 \u201ewyzwolenie” teren\u00f3w, kt\u00f3re Pekin uznawa\u0142 za stref\u0119 swoich wp\u0142yw\u00f3w, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na czasy mongolskiej dynastii Yuan i mand\u017curskich Qing\u00f3w. W pa\u017adzierniku 1950 roku oddzia\u0142y Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej (AL-W) szybko rozbi\u0142y nieliczne i \u017ale uzbrojone wojska tybeta\u0144skie. Siedem miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej Tybetowi narzucono siedemnastopunktow\u0105 \u201eUgod\u0119 w sprawie pokojowego wyzwolenia” – w gruncie rzeczy pierwowz\u00f3r przyznanego p\u00f3\u017aniej Hongkongowi modelu \u201ejeden kraj, dwa systemy” – kt\u00f3ra zmusza\u0142a Lhas\u0119 do \u201epowrotu do rodziny macierzy” i \u201eudzielania aktywnej pomocy” AL-W, gwarantuj\u0105c Tybeta\u0144czykom miedzy innymi \u201eautonomi\u0119 regionaln\u0105”, poszanowanie \u201ewierze\u0144, tradycji i obyczaj\u00f3w”, \u201eochron\u0119 klasztor\u00f3w” tudzie\u017c zachowanie \u201eistniej\u0105cego systemu politycznego”, \u201eustalonego statusu, funkcji oraz uprawnie\u0144” Dalajlamy, Panczenlamy i urz\u0119dnik\u00f3w \u201er\u00f3\u017cnych szczebli”. Traktat dotyczy\u0142 tylko Tybetu centralnego (w latach 1950-54 pozosta\u0142e ziemie tybeta\u0144skie formalnie przy\u0142\u0105czono do chi\u0144skich prowincji Qinghai, Sichuan, Gansu i Yunnan). Strona chi\u0144ska, kt\u00f3r\u0105 w tym czasie reprezentowa\u0142y wy\u0142\u0105cznie struktury wojskowe, zacz\u0119\u0142a natychmiast \u0142ama\u0107 jego postanowienia, systematycznie ograniczaj\u0105c w\u0142adz\u0119 i uprawnienia tybeta\u0144skiego \u201erz\u0105du lokalnego”.<\/p>\n

\"SDWT\"<\/a><\/p>\n

Mieszka\u0144cy Khamu i Amdo – prowincji, kt\u00f3rych Ugoda nie tyczy\u0142a – chwycili za bro\u0144 ju\u017c na pocz\u0105tku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych w odpowiedzi na prze\u015bladowania towarzysz\u0105ce wprowadzaniu komunistycznych \u201ereform demokratycznych” w p\u00f3\u0142nocnej i wschodniej cz\u0119\u015bci kraju. Krwawe represje zmusi\u0142y do ucieczki tysi\u0105ce os\u00f3b, pot\u0119guj\u0105c antychi\u0144skie nastroje w Tybecie centralnym, gdzie pocz\u0105tkowo Pekin prowadzi\u0142 bardziej umiarkowan\u0105 polityk\u0119. 10 marca 1959 roku mieszka\u0144cy stolicy, obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce chi\u0144scy \u017co\u0142nierze uprowadz\u0105 Dalajlam\u0119 – politycznego i duchowego przyw\u00f3dc\u0119 Krainy \u015aniegu – otoczyli jego rezydencj\u0119. Zgromadzenie przerodzi\u0142o si\u0119 w fal\u0119 niepodleg\u0142o\u015bciowych demonstracji, te za\u015b – w powstanie. Kiedy sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce nie ma ju\u017c \u017cadnych szans na rozmowy i negocjacje, Dalajlama zdo\u0142a\u0142 opu\u015bci\u0107 Lhas\u0119 i dotrze\u0107 do Indii. W jego \u015blady posz\u0142o ponad 80 tysi\u0119cy Tybeta\u0144czyk\u00f3w. <\/p>\n

Powstanie zosta\u0142o utopione we krwi. Ze zdobytych przez tybeta\u0144skich bojownik\u00f3w tajnych dokument\u00f3w AL-W wynika, \u017ce w samej Lhasie i jej okolicach \u201ezlikwidowano” 87 tysi\u0119cy Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Wyobra\u017cenie o skali represji daje dopiero zestawienie z innymi liczbami: w stolicy Tybetu mieszka\u0142o w tym czasie jakie\u015b 30 tysi\u0119cy os\u00f3b, a w pobliskich klasztorach \u017cy\u0142o drugie tyle mnich\u00f3w; wok\u00f3\u0142 \u201eMiasta Bog\u00f3w” koczowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c tysi\u0105ce uciekinier\u00f3w ze wschodniej cz\u0119\u015bci kraju. Jednocze\u015bnie ca\u0142e Chiny prze\u017cywa\u0142y tragedi\u0119 kampanii \u201ewielkiego skoku” i \u201ewojny z czterema szkodnikami”. Szale\u0144stwa Mao, kt\u00f3remu marzy\u0142o si\u0119 b\u0142yskawiczne uprzemys\u0142owienie przy pomocy \u201egenera\u0142a \u017celazo” z przydomowych dymarek i gigantyczne oszcz\u0119dno\u015bci ziarna, kosztowa\u0142y \u017cycie ponad 30 milion\u00f3w obywateli ChRL.<\/p>\n

Po st\u0142umieniu powstania w\u0142adze chi\u0144skie przyst\u0105pi\u0142y do tworzenia \u201esp\u00f3\u0142dzielni”, a nast\u0119pnie \u201ekomun”, odbieraj\u0105c ziemi\u0119 \u015bwie\u017co uw\u0142aszczonym ch\u0142opom oraz niszcz\u0105c pozosta\u0142o\u015bci tradycyjnych struktur politycznych i spo\u0142ecznych. Wtr\u0105cano do wi\u0119zie\u0144 przedstawicieli \u201estarego” systemu i \u201ekontrrewolucjonist\u00f3w” – hierarch\u00f3w i duchownych, arystokrat\u00f3w, przyw\u00f3dc\u00f3w klan\u00f3w, urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych itd. – oraz ich \u201eagent\u00f3w”. Na thamzingach<\/em>, wiecach walki klasowej, podczas kt\u00f3rych zmuszano najbli\u017cszych, cz\u0119sto uczni\u00f3w i dzieci, do publicznego l\u017cenia i torturowania nauczycieli, s\u0105siad\u00f3w i krewnych, zam\u0119czono na \u015bmier\u0107 niemal sto tysi\u0119cy Tybeta\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n

Natychmiast po dotarciu do Indii Dalajlama powo\u0142a\u0142 rz\u0105d emigracyjny, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnymi zadaniami by\u0142o organizowanie pomocy dla uchod\u017ac\u00f3w, zabieganie o wsparcie spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej i demokratyzacja archaicznych struktur politycznych. Do ko\u0144ca lat siedemdziesi\u0105tych celem nadrz\u0119dnym pozostawa\u0142 powr\u00f3t do niepodleg\u0142ego Tybetu.<\/p>\n

Po pierwszym, najtrudniejszym okresie, kiedy wyczerpanych, pozbawionych \u015brodk\u00f3w do \u017cycia uciekinier\u00f3w dziesi\u0105tkowa\u0142y choroby tropikalne i g\u0142\u00f3d, diaspora zorganizowa\u0142a pr\u0119\u017cne osiedla w Indiach i w Nepalu. Na wygnaniu odtworzono najwa\u017cniejsze instytucje monastyczne, dzi\u0119ki kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 ocali\u0107 dziedzictwo kultury tybeta\u0144skiej; powsta\u0142y te\u017c szko\u0142y, uniwersytety, szpitale, wioski dzieci\u0119ce, warsztaty, osady rolnicze i wreszcie sprawne organizacje pozarz\u0105dowe. Dalajlama konsekwentnie ogranicza\u0142 swoje \u201ebuddokratyczne” prerogatywy polityczne, przekazuj\u0105c je nowo powo\u0142ywanym instytucjom demokratycznym. Uciekinierzy z Tybetu wybieraj\u0105 dzi\u015b parlament i – bezpo\u015brednio – premiera oraz uchodz\u0105 za jedn\u0105 z najlepiej zorganizowanych spo\u0142eczno\u015bci na wychod\u017astwie. (Poziom wykszta\u0142cenia, opieka zdrowotna, stopa \u017cyciowa, wolno\u015b\u0107 intelektualna i mechanizmy demokratyczne diaspory stanowi\u0105 najbardziej wymowny kontrapunkt kolonialnych rz\u0105d\u00f3w Pekinu w pe\u0142nym analfabet\u00f3w, prostytutek i \u017cebrak\u00f3w najs\u0142abiej rozwini\u0119tym regionie ChRL, jakim wci\u0105\u017c pozostaj\u0105 ziemie tybeta\u0144skie.)<\/p>\n

Znacznie gorzej wiod\u0142o si\u0119 jednak Tybeta\u0144czykom na arenie mi\u0119dzynarodowej. Cho\u0107 w latach 1959-65 Zgromadzenie Og\u00f3lne Narod\u00f3w Zjednoczonych przyj\u0119\u0142o trzy rezolucje, wzywaj\u0105ce Chiny do przestrzegania ich praw – w tym prawa do samostanowienia – nie uczyniono nic, by je zrealizowa\u0107. Sprawa Tybetu odesz\u0142a w polityczny niebyt w 1971 roku po zaj\u0119ciu przez ChRL miejsca Republiki Chi\u0144skiej (Tajwanu) w ONZ. Trzy lata p\u00f3\u017aniej po dramatycznym apelu Dalajlamy z\u0142o\u017cyli bro\u0144 wspierani potajemnie, acz symbolicznie, przez ameryka\u0144sk\u0105 Centraln\u0105 Agencj\u0119 Wywiadowcz\u0105 partyzanci, kt\u00f3rzy n\u0119kali wojska chi\u0144skie – zdobywaj\u0105c przy okazji bezcenne dla CIA tajne dokumenty – z baz w nepalskim kr\u00f3lestwie Lo.<\/p>\n

W 1966 roku przewodnicz\u0105cy Mao – kt\u00f3rego pozycja chwia\u0142a si\u0119 po fiasku kampanii wielkiego skoku i wywo\u0142anym przez ni\u0105 g\u0142odzie – wezwa\u0142 m\u0142odzie\u017c do zaatakowania \u201epartyjnej biurokracji”. W czasie dziesi\u0119cioletniej rewolucji kulturalnej bezlito\u015bnie zwalczano wszelkie przejawy \u201estarego my\u015blenia i obyczaj\u00f3w”, co oznacza\u0142o mi\u0119dzy innymi ca\u0142kowity zakaz praktykowania i manifestowania wiary religijnej, noszenia tradycyjnych stroj\u00f3w, a w niekt\u00f3rych regionach nawet pos\u0142ugiwania si\u0119 j\u0119zykiem tybeta\u0144skim. Tybeta\u0144czycy \u201ewykorzystali” koszmar anarchii i walk frakcyjnych w \u0142onie Czerwonej Gwardii, wzniecaj\u0105c seri\u0119 krwawo t\u0142umionych, lokalnych powsta\u0144. Mieszka\u0144cy Tybetu nazywaj\u0105 ten okres niebywa\u0142ej brutalno\u015bci i okrucie\u0144stwa – w Chinach dochodzi\u0142o mi\u0119dzy innymi do akt\u00f3w rytualnego kanibalizmu – \u201eczasem, gdy niebo i ziemia zamieni\u0142y si\u0119 miejscami”.<\/p>\n

Po odsuni\u0119ciu \u201ebandy czworga” Pekin zdecydowa\u0142 si\u0119 na bardziej liberaln\u0105 polityk\u0119. W 1980 roku wizyt\u0119 w Lhasie z\u0142o\u017cy\u0142 pierwszy sekretarz Komunistycznej Partii Chin (KPCh) Hu Yaobang i przeprosi\u0142 Tybeta\u0144czyk\u00f3w za katastrof\u0119, jak\u0105 okaza\u0142y si\u0119 dla nich trzy dziesi\u0119ciolecia chi\u0144skich rz\u0105d\u00f3w. Przera\u017cony n\u0119dz\u0105 i spustoszeniami, zapowiedzia\u0142 \u201ejak najszybsze przywr\u00f3cenie warunk\u00f3w bytowych sprzed 1959 roku” oraz wycofanie wi\u0119kszo\u015bci funkcjonariuszy i urz\u0119dnik\u00f3w narodowo\u015bci Han.<\/p>\n

Liberalizacja gospodarcza i polityczna oznacza\u0142a przede wszystkim elementarne poszanowanie w\u0142asno\u015bci prywatnej oraz religijnej, kulturowej i j\u0119zykowej odr\u0119bno\u015bci Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Zwolniono wi\u0119kszo\u015b\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, wydawano zgody na odbudow\u0119 zr\u00f3wnanych z ziemi\u0105 klasztor\u00f3w i \u015bwi\u0105ty\u0144, promowano j\u0119zyk tybeta\u0144ski i zak\u0142adano szko\u0142y. Dengowskie reformy przynios\u0142y jednak r\u00f3wnie\u017c nowe zagro\u017cenia, takie jak drako\u0144ska polityka kontroli urodze\u0144 – w ramach kt\u00f3rej, cho\u0107 teoretycznie mia\u0142a nie dotyczy\u0107 \u201emniejszo\u015bci”, sterylizowano i poddawano przymusowym aborcjom, nawet w \u00f3smym miesi\u0105cu ci\u0105\u017cy, tysi\u0105ce tybeta\u0144skich kobiet – czy post\u0119puj\u0105ca dewastacja niezwykle kruchego \u015brodowiska naturalnego na skutek rabunkowej eksploatacji surowc\u00f3w.<\/p>\n

W odpowiedzi na z\u0142o\u017con\u0105 w 1979 roku deklaracj\u0119 Deng Xiaopinga, kt\u00f3ry o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce got\u00f3w jest rozmawia\u0107 z tybeta\u0144sk\u0105 diaspor\u0105 o wszystkim poza \u201eniepodleg\u0142o\u015bci\u0105”, Dalajlama zapowiedzia\u0142 rezygnacj\u0119 z fundamentalnych aspiracji swego narodu, przedstawiaj\u0105c \u201ekorzystny dla obu stron” model \u201edrogi \u015brodka”, zak\u0142adaj\u0105cy zapewnienie Tybeta\u0144czykom \u201eprawdziwej” autonomii – kt\u00f3r\u0105, teoretycznie, gwarantuje im konstytucja i ustawy ChRL – oraz przeobra\u017cenie Tybetu w \u201estref\u0119 pokoju”, czyli w pewnym sensie powr\u00f3t do postanowie\u0144 Ugody z 1951 roku i tradycyjnej roli stabilizuj\u0105cego bufora pomi\u0119dzy najludniejszymi pa\u0144stwami \u015bwiata. Do ojczyzny wyruszy\u0142y cztery delegacje wys\u0142annik\u00f3w Dalajlamy, kt\u00f3rzy mieli na w\u0142asne oczy zobaczy\u0107 \u201epost\u0119py”, jakich dokonano pod rz\u0105dami Pekinu.<\/p>\n

Na podstawie zgromadzonych wtedy dokument\u00f3w, relacji i statystyk \u017ar\u00f3d\u0142a emigracyjne szacuj\u0105, \u017ce chi\u0144sk\u0105 okupacj\u0119 przyp\u0142aci\u0142o \u017cyciem ponad milion dwie\u015bcie tysi\u0119cy z sze\u015bciu milion\u00f3w Tybeta\u0144czyk\u00f3w – pi\u0105ta cz\u0119\u015b\u0107 narodu. W gruzach leg\u0142y niemal wszystkie z 6259 klasztor\u00f3w, b\u0119d\u0105cych o\u015brodkami religii, kultury, nauki, medycyny i sztuki tybeta\u0144skiej.<\/p>\n

Odsuni\u0119cie Hu Yaobanga w styczniu 1987 roku oznacza\u0142o koniec liberalizacji politycznej i za\u0142amanie kontakt\u00f3w mi\u0119dzy Pekinem a diaspor\u0105. Dekad\u0119 \u201eodwil\u017cy” zamkn\u0119\u0142a fala niepodleg\u0142o\u015bciowych manifestacji w Lhasie, kt\u00f3re t\u0142umiono, strzelaj\u0105c z broni maszynowej do demonstruj\u0105cych mnich\u00f3w, mniszek i \u015bwieckich. Po trzech latach niepokoj\u00f3w – na wniosek \u00f3wczesnego sekretarza partii TRA i obecnego prezydenta ChRL, Hu Jintao – w marcu 1989 roku og\u0142oszono stan wojenny.<\/p>\n

W tym okresie s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa stosowa\u0142y strategi\u0119 \u201eobrotowych drzwi”, kt\u00f3ra polega\u0142a na masowych, stosunkowo kr\u00f3tkich, z regu\u0142y przypadkowych aresztowaniach po\u0142\u0105czonych z okrutnym biciem. \u201eProwodyr\u00f3w” i \u201epod\u017cegaczy” skazywano na kilkuletnie kary wi\u0119zienia. Poniewa\u017c \u015bwiadkami brutalno\u015bci policji byli zachodni tury\u015bci, dla kt\u00f3rych na pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych otworzono najwi\u0119ksze miasta \u015brodkowego Tybetu, w\u0142adze zrezygnowa\u0142y z taktyki \u201epasywnej”, staraj\u0105c si\u0119 \u201eaktywnie” zapobiega\u0107 protestom i wyst\u0105pieniom niepodleg\u0142o\u015bciowym. Budowano agentur\u0119, instalowano kamery przemys\u0142owe w newralgicznych punktach Lhasy, zatrzymanych i wi\u0119\u017ani\u00f3w poddawano torturom, aby wydoby\u0107 informacje i zastraszy\u0107 ca\u0142\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 tybeta\u0144sk\u0105.<\/p>\n

Poniewa\u017c dziesi\u0119cioletnie rozmowy z chi\u0144skimi aparatczykami nie przynios\u0142y \u017cadnych rezultat\u00f3w politycznych, Dalajlama, kt\u00f3rego cztery miesi\u0105ce po masakrze w Pekinie w czerwcu 1989 roku uhonorowano Pokojow\u0105 Nagrod\u0105 Nobla, ponownie zaapelowa\u0142 o pomoc wolnego \u015bwiata. Sprawa Tybetu wr\u00f3ci\u0142a na pierwsze strony gazet, a w pa\u0144stwach demokratycznych zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 liczne grupy i organizacje, popieraj\u0105ce aspiracje Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Zdominowana przez twardog\u0142owych przeciwnik\u00f3w reform politycznych partia zareagowa\u0142a na \u201eumi\u0119dzynarodowienie problemu” zerwaniem wszelkich kontakt\u00f3w z diaspor\u0105 w 1993 roku.<\/p>\n

Przewodnicz\u0105cy Jiang Zemin, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 odsuni\u0119tego po Tiananmen Zhao Ziyanga, og\u0142osi\u0142 te\u017c now\u0105 strategi\u0119 dla Tybetu: \u201echwytanie obur\u0105cz”, czyli szybki rozw\u00f3j gospodarczy, maj\u0105cy nieodwracalnie zwi\u0105za\u0107 Dach \u015awiata ze strukturami ChRL i roz\u0142adowa\u0107 niezadowolenie Tybeta\u0144czyk\u00f3w, oraz \u015bcis\u0142\u0105 kontrol\u0119 polityczn\u0105. Ostateczny, instytucjonalny kres polityce liberalizacji po\u0142o\u017cy\u0142o zwo\u0142ane w 1994 roku III Forum Robocze w sprawie Tybetu. Sta\u0142y Komitet Biura Politycznego KPCh uzna\u0142, \u017ce prawdziwym problemem jest to\u017csamo\u015b\u0107 Tybeta\u0144czyk\u00f3w – oraz ich lojalno\u015b\u0107 wobec Dalajlamy: \u201eg\u0142owy w\u0119\u017ca”, kt\u00f3r\u0105 trzeba odr\u0105ba\u0107, \u017ceby \u201ezabi\u0107 gada lokalnego nacjonalizmu” – i wyda\u0142 jej otwart\u0105 wojn\u0119.<\/p>\n

\u201eRozw\u00f3j gospodarczy” sprowadza\u0142 si\u0119 do pompowania gigantycznych dotacji na rozbudow\u0119 infrastruktury oraz agend administracji partyjnej i rz\u0105dowej, niemal ca\u0142kowicie pomijaj\u0105c najwa\u017cniejsze z perspektywy Tybeta\u0144czyk\u00f3w edukacj\u0119, szkolenia zawodowe i opiek\u0119 zdrowotn\u0105 w regionach wiejskich. Za miliardami yuan\u00f3w z bud\u017cetu centralnego, preferencyjnymi kredytami, ulgami podatkowymi i u\u0142atwieniami meldunkowymi pop\u0142yn\u0119\u0142a fala chi\u0144skich osadnik\u00f3w z s\u0105siednich prowincji, b\u0142yskawicznie obracaj\u0105c rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w w marginalizowan\u0105, ubo\u017cej\u0105c\u0105 i pozbawion\u0105 perspektyw mniejszo\u015b\u0107 w ich w\u0142asnym kraju – jak wynika z oficjalnych danych, po dwakro\u0107 uprzywilejowany, jako m\u0119\u017cczyzna i mieszkaniec stolicy, statystyczny Tybeta\u0144czyk z Lhasy jest gorzej wykszta\u0142cony (o guanxi<\/em>, niezb\u0119dnych do za\u0142atwienia czegokolwiek \u201ekoneksjach”, nie wspominaj\u0105c) od podw\u00f3jnie dyskryminowanej wie\u015bniaczki z Sichuanu, sk\u0105d pochodzi wi\u0119kszo\u015b\u0107 imigrant\u00f3w. Wielu obserwator\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce Pekin czeka na \u201eostateczne rozwi\u0105zanie” problemu tybeta\u0144skiego, topi\u0105c, wzorem Mand\u017curii, Mongolii Wewn\u0119trznej i Turkiestanu Wschodniego, \u201elokalny separatyzm” w morzu Han\u00f3w.<\/p>\n

W 2001 roku – w ramach zakrojonego na ogromn\u0105 skal\u0119 programu \u201erozwijania ziem zachodnich” (chi\u0144. xibu da kaifa<\/em>) – Pekin przyst\u0105pi\u0142 do budowy linii kolejowej, kt\u00f3ra cztery lata p\u00f3\u017aniej po\u0142\u0105czy\u0142a Tybet centralny z innymi prowincjami ChRL, a w 2002 roku w\u0142adze chi\u0144skie, kt\u00f3re do tej pory kategorycznie temu zaprzecza\u0142y, oficjalnie przyzna\u0142y, \u017ce Tybeta\u0144czycy staj\u0105 si\u0119 mniejszo\u015bci\u0105 we w\u0142asnym kraju.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wnym instrumentem \u201edrugiej r\u0119ki”, czyli \u201ekontroli”, uczyniono natomiast kampanie \u201eedukacji patriotycznej”, kt\u00f3rymi obj\u0119to najpierw partyjne kadry oraz urz\u0119dnik\u00f3w, potem uznawanych za najgro\u017aniejsze \u017ar\u00f3d\u0142o \u201enacjonalizmu” duchownych i wreszcie ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo tybeta\u0144skie. Po raz pierwszy od czas\u00f3w rewolucji kulturalnej machina propagandowa zaatakowa\u0142a Dalajlam\u0119 (wcze\u015bniej m\u00f3wi\u0142a o \u201eseparatystycznej klice Dalaja”) i zacz\u0119\u0142a kwestionowa\u0107 jego autorytet religijny.<\/p>\n

Tybeta\u0144czyk\u00f3w zn\u00f3w wtr\u0105cano do wi\u0119zie\u0144 za ka\u017cd\u0105, nawet symboliczn\u0105 pr\u00f3b\u0119 sprzeciwu wobec komunistycznej w\u0142adzy – cho\u0107by posiadanie flagi narodowej czy przek\u0142adu Powszechnej Deklaracji Praw Cz\u0142owieka. Konflikt zaostrzy\u0142o uwi\u0119zienie sze\u015bcioletniego Genduna Czokji Nimy, kt\u00f3rego Dalajlama zgodnie z wiekow\u0105 tradycj\u0105 uzna\u0142 w maju 1995 roku za nowe wcielenie Panczenlamy, drugiego hierarchy buddyzmu tybeta\u0144skiego. Ateistyczne w\u0142adze mianowa\u0142y innego, \u201eautentycznego” Panczenlam\u0119 i zacz\u0119\u0142y zmusza\u0107 tybeta\u0144ski kler do jego zaakceptowania oraz \u201eodrzucenia” dziecka wskazanego przez Dalajlam\u0119. Pekin do tej pory odmawia niezale\u017cnym obserwatorom dost\u0119pu do uwi\u0119zionego ch\u0142opca i jego rodzic\u00f3w, cho\u0107 zabiega\u0142y o to liczne rz\u0105dy, parlamenty i organizacje mi\u0119dzynarodowe z agendami ONZ na czele.<\/p>\n

Protesty duchownych wywo\u0142a\u0142y brutalne represje i kampanie \u201ereedukacji politycznej” w klasztorach. Mnisi i mniszki musieli zadeklarowa\u0107 lojalno\u015b\u0107 wobec \u201emacierzy” oraz pot\u0119pi\u0107 Dalajlam\u0119, kt\u00f3rego zdj\u0119\u0107 nie mo\u017cna dzi\u015b wystawia\u0107 na widok publiczny w ca\u0142ym Tybecie. Opornych aresztowano lub wydalano ze \u015bwi\u0105ty\u0144. Grupy robocze, komitety demokratycznego zarz\u0105dzania oraz lokalne biura ds. religii, kt\u00f3re nadzoruj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 klasztor\u00f3w, wprowadza\u0142y nowe restrykcje, dotycz\u0105ce na przyk\u0142ad liczby i wieku duchownych. W 1998 roku w\u0142adze zacz\u0119\u0142y wysy\u0142a\u0107 na przymusowe emerytury mnich\u00f3w, kt\u00f3rzy uko\u0144czyli sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat. Stanowi to ogromne zagro\u017cenie dla zasadzaj\u0105cej si\u0119 w du\u017cej mierze na bezpo\u015brednim, ustnym przekazie tradycji buddyjskiej, w kt\u00f3rej starzy mnisi zawsze odgrywali kluczow\u0105 rol\u0119 jako wychowawcy, nauczyciele, mistrzowie rytua\u0142\u00f3w i medytacji. W ramach owych kampanii usuni\u0119to ze \u015bwi\u0105ty\u0144 ponad dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy duchownych. Po spacyfikowaniu klasztor\u00f3w og\u0142oszono \u201ekampani\u0119 ateizacji”, kt\u00f3ra obj\u0119\u0142a ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo. Ze szczeg\u00f3ln\u0105 gorliwo\u015bci\u0105 wprowadzano j\u0105 w szko\u0142ach, wpajaj\u0105c dzieciom, \u017ce praktykowanie buddyzmu jest \u201ewyrazem zacofania” i \u201ek\u0142od\u0105 na drodze post\u0119pu”.<\/p>\n

W grudniu 1999 roku uciek\u0142 do Indii czternastoletni Ugjen Trinlej Dord\u017ce, XVII Karmapa, najwy\u017cszy hierarcha buddyjski przebywaj\u0105cy na terenie Tybetu. Rz\u0105d ChRL zezwoli\u0142 na intronizowanie tego lamy, zaaprobowanego wcze\u015bniej przez Dalajlam\u0119, w ostatnich miesi\u0105cach dogasaj\u0105cej liberalizacji w 1992 roku; propaganda nieodmiennie przedstawia\u0142a go jako \u201epatriotycznego duchownego, mi\u0142uj\u0105cego polityk\u0119 partii i jedno\u015b\u0107 macierzy” oraz \u017cywy dow\u00f3d wolno\u015bci religii w Tybecie. W\u0142adze zn\u00f3w zaostrzy\u0142y represje: zakazano obchodzenia \u015bwi\u0105t buddyjskich, gro\u017cono dymisjami urz\u0119dnikom, kt\u00f3rzy odwa\u017c\u0105 si\u0119 odwiedza\u0107 klasztory, prowadzono rewizje w prywatnych domach, konfiskowano i publicznie niszczono ju\u017c nie tylko wizerunki Dalajlamy, ale i przedmioty kultu religijnego. Nowa strategia Pekinu, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107 o \u201eobco\u015bci” buddyzmu jako religii przeniesionej przed ponad tysi\u0105cem lat z Indii, kojarzy\u0142a si\u0119 Tybeta\u0144czykom tylko z czasami rewolucji kulturalnej. Za ucieczk\u0119 Karmapy zap\u0142aci\u0142 stanowiskiem Chen Kuiyuan, sekretarz KPCh w TRA odpowiedzialny za prowadzenie brutalnych kampanii politycznych w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, po mianowaniu nowego przewodnicz\u0105cego w\u0142adze nie zmieni\u0142y jednak ani retoryki, ani twardej polityki antyreligijnej.<\/p>\n

Spacyfikowawszy klasztory w Tybecie centralnym, wydano wojn\u0119 religii na ziemiach tybeta\u0144skich poza granicami TRA. W przy\u0142\u0105czonym do Sichuanu Khamie rozbito wielkie obozowiska klasztorne – w tym Instytut Serthar, najwi\u0119kszy o\u015brodek renesansu buddyzmu we wsp\u00f3\u0142czesnym Tybecie, z kt\u00f3rego wydalono ponad 8500 duchownych, burz\u0105c ich domy, by nie mieli dok\u0105d wraca\u0107 – a w grudniu 2002 roku, nie przedstawiaj\u0105c \u017cadnych dowod\u00f3w winy oskar\u017conych, kpi\u0105c z apeli i ostrych protest\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej, skazano na kar\u0119 \u015bmierci znanego nauczyciela buddyjskiego i dzia\u0142acza spo\u0142ecznego Tulku Tenzina Delka oraz by\u0142ego mnicha Lobsanga Dhondupa, kt\u00f3rego miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej stracono. By\u0142a to pierwsza od ponad dwudziestu lat egzekucja tybeta\u0144skiego wi\u0119\u017ania politycznego.<\/p>\n

Innymi s\u0142owy, w czasie ponaddziesi\u0119cioletniej fali nowego, \u017cyczliwego zainteresowania \u015bwiata, naszpikowanej niezliczonymi kampaniami i dziesi\u0105tkami parlamentarnych deklaracji w obronie Tybeta\u0144czyk\u00f3w, Pekin konsekwentnie zaostrza\u0142 polityk\u0119 w Tybecie, mno\u017c\u0105c restrykcje i pot\u0119guj\u0105c represje, a przy okazji obracaj\u0105c rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w w marginalizowan\u0105 i jawnie dyskryminowan\u0105 mniejszo\u015b\u0107. Co wi\u0119cej, dzia\u0142ania organizacji pozarz\u0105dowych i sympatia mi\u0119dzynarodowej opinii publicznej w \u017caden spos\u00f3b nie przek\u0142ada\u0142y si\u0119 na polityk\u0119 rz\u0105d\u00f3w, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym celem sta\u0142 si\u0119 wy\u015bcig do chi\u0144skiego rynku. W latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych minionego wieku Stany Zjednoczone i Unia Europejska ca\u0142kowicie wycofa\u0142y si\u0119 z mechanizm\u00f3w przypominaj\u0105cych \u201etrzeci koszyk” KBWE, oddzielaj\u0105c kwesti\u0119 poszanowania praw cz\u0142owieka od innych aspekt\u00f3w – przede wszystkim gospodarczych – stosunk\u00f3w z Chinami i na w\u0142asne \u017cyczenie odbieraj\u0105c sobie w ten spos\u00f3b mo\u017cliwo\u015b\u0107 skutecznego upominania si\u0119 o prze\u015bladowanych. Po 11 wrze\u015bnia 2001 roku i gwa\u0142townym przewarto\u015bciowaniu na arenie mi\u0119dzynarodowej, kt\u00f3rego ofiar\u0105 pad\u0142y przede wszystkim standardy praw cz\u0142owieka, sytuacja pogorszy\u0142a si\u0119 jeszcze bardziej, a Pekin, z b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem zachodnich rz\u0105d\u00f3w, zacz\u0105\u0142 wykorzystywa\u0107 globaln\u0105 wojn\u0119 z terroryzmem do prze\u015bladowania mniejszo\u015bci, zw\u0142aszcza Ujgur\u00f3w z Turkiestanu Wschodniego i Tybeta\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n

W tej sytuacji priorytetem diaspory musia\u0142o sta\u0107 si\u0119 ponowne, jak najszybsze nawi\u0105zanie kontakt\u00f3w z w\u0142adzami ChRL. Rok p\u00f3\u017aniej Pekin przyj\u0105\u0142 pierwszych od niemal dziesi\u0119ciu lat wys\u0142annik\u00f3w Dalajlamy. Do kolejnych rozm\u00f3w dosz\u0142o w maju 2003, wrze\u015bniu 2004, lipcu 2005, lutym 2006 i lipcu 2007 roku. Cho\u0107 wydaje si\u0119, \u017ce kontakty te nie przynios\u0142y prze\u0142omu ani znacz\u0105cych rezultat\u00f3w poza \u201eukazaniem powa\u017cnych r\u00f3\u017cnic w samym podej\u015bciu do problemu”, emigracyjni przyw\u00f3dcy konsekwentnie apeluj\u0105 do Tybeta\u0144czyk\u00f3w i \u201esympatyk\u00f3w” ich sprawy o poniechanie \u201eaktywnych” protest\u00f3w w imi\u0119 budowania \u201eatmosfery sprzyjaj\u0105cej kontynuowaniu dialogu”.<\/p>\n

Wielu ekspert\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce ChRL nie zamierza prowadzi\u0107 \u017cadnych rokowa\u0144, kupuj\u0105c jedynie czas i czekaj\u0105c na \u015bmier\u0107 Dalajlamy, kt\u00f3ra – jak najwyra\u017aniej wierzy wielu chi\u0144skich dygnitarzy – rozwi\u0105\u017ce problem raz na zawsze. W maju 2004 roku Rada Pa\u0144stwa opublikowa\u0142a bia\u0142\u0105 ksi\u0119g\u0119, w kt\u00f3rej wykluczy\u0142a przyznanie Tybetowi jakiegokolwiek specjalnego statusu na zasadzie \u201ejeden kraj, dwa systemy”. W\u0142adze centralne o\u015bwiadczy\u0142y dobitnie, \u017ce \u201eo losie i przysz\u0142o\u015bci Tybetu nie decyduje ju\u017c Dalajlama i jego klika, lecz wy\u0142\u0105cznie ca\u0142y nar\u00f3d chi\u0144ski”, wzywaj\u0105c przyw\u00f3dc\u0119 Tybeta\u0144czyk\u00f3w do \u201espojrzenia prawdzie w oczy, dokonania w\u0142a\u015bciwej oceny sytuacji, faktycznego porzucenia stanowiska w sprawie \u00bbniepodleg\u0142o\u015bci Tybetu\u00ab oraz zrobienia czego\u015b po\u017cytecznego dla rozwoju Chin i regionu tybeta\u0144skiego w latach, jakie mu jeszcze zosta\u0142y”. Inni obserwatorzy s\u0105dz\u0105 jednak, \u017ce partyjni pragmatycy dostrzegaj\u0105 szans\u0119, jak\u0105 stwarza koncyliacyjna postawa Dalajlamy, i rozumiej\u0105 zagro\u017cenia, przed kt\u00f3rymi stan\u0105 Chiny – uznaj\u0105ce za najwy\u017cszy priorytet \u201estrze\u017cenie stabilizacji i narodowej jedno\u015bci” – je\u017celi nie wypracuj\u0105 trwa\u0142ego rozwi\u0105zania z ciesz\u0105cym si\u0119 ogromnym autorytetem na ca\u0142ym \u015bwiecie, niekwestionowanym przyw\u00f3dc\u0105 narodu tybeta\u0144skiego, kt\u00f3rego charyzma i wierno\u015b\u0107 zasadom ahimsy<\/em> zjednuj\u0105 sprawie Tybetu coraz wi\u0119cej or\u0119downik\u00f3w w\u015br\u00f3d chi\u0144skich dysydent\u00f3w i intelektualist\u00f3w w kraju oraz za granic\u0105.<\/p>\n

Latem 2005 roku, przed hucznymi obchodami czterdziestolecia TRA – poprzedzonymi rutynowym polowaniem na potencjalnych wichrzycieli i by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, dla kt\u00f3rych zako\u0144czenie wyroku oznacza nie wolno\u015b\u0107, lecz ci\u0105g\u0142\u0105 inwigilacj\u0119 i nowe szykany – w klasztorach centralnego Tybetu, gdzie na pocz\u0105tku dekady, gdy walec najbrutalniejszych represji przetoczy\u0142 si\u0119 na wsch\u00f3d, zapanowa\u0142 wzgl\u0119dny spok\u00f3j, og\u0142oszono kolejn\u0105 kampani\u0119 edukacji patriotycznej, aresztuj\u0105c lub wydalaj\u0105c ze \u015bwi\u0105ty\u0144 dziesi\u0105tki duchownych, kt\u00f3rzy odmawiali podpisania l\u017c\u0105cych Dalajlam\u0119 deklaracji lojalno\u015bci. Jednocze\u015bnie na zamkni\u0119tym posiedzeniu Biura Politycznego KPCh ponowne zatwierdzono priorytety \u201echwytania obur\u0105cz”, czyli zacie\u015bniania kontroli politycznej oraz \u201eskokowego” rozwoju gospodarczego. Wkr\u00f3tce potem stanowisko sekretarza partii TRA powierzono Zhangowi Qingli, weteranowi walki z \u201elokalnym nacjonalizmem” i architektowi programu przesiedlania Han\u00f3w do Turkiestanu Wschodniego, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 urz\u0119dowanie od zaostrzenia zbieraj\u0105cej ju\u017c ofiary \u015bmiertelne kampanii reedukacji politycznej w Lhasie, czyli, jak sam to uj\u0105\u0142, \u201ewalki na \u015bmier\u0107 i \u017cycie” z tybeta\u0144skim \u201eseparatyzmem”, karanym wyrokami si\u0119gaj\u0105cymi ju\u017c przeci\u0119tnie dziesi\u0119ciu lat i jedenastu miesi\u0119cy wi\u0119zienia.<\/p>\n

Udzielaj\u0105c jubileuszowej inicjacji Kalaczakry w styczniu 2006 roku, Dalajlama wezwa\u0142 Tybeta\u0144czyk\u00f3w do chronienia przyrody i wszelkiego \u017cycia, a zw\u0142aszcza zwierz\u0105t nale\u017c\u0105cych do gatunk\u00f3w zagro\u017conych wygini\u0119ciem. W odpowiedzi na ten apel we wszystkich regionach Tybetu zacz\u0119to publicznie pali\u0107 szmuglowane z Indii sk\u00f3ry tygrys\u00f3w, panter i wydr oraz obszywane nimi ubrania, kt\u00f3re w ostatnich latach sta\u0142y si\u0119 symbolami statusu i – mimo martwych przepis\u00f3w zakazuj\u0105cych ich posiadania – aprobowanym przez w\u0142adze egzotycznym magnesem dla turyst\u00f3w. Organizatorzy spontanicznej kampanii, wystrzegaj\u0105cy si\u0119 retoryki politycznej i podkre\u015blaj\u0105cy zgodno\u015b\u0107 swoich dzia\u0142a\u0144 z chi\u0144skim prawem, doprowadzili do puszczenia z dymem futer wartych dziesi\u0105tki milion\u00f3w yuan\u00f3w i sprowokowali w\u0142adze, kt\u00f3re uczyni\u0142y zagro\u017con\u0105 wygini\u0119ciem tybeta\u0144sk\u0105 antylop\u0119 cziru<\/em> jedn\u0105 z maskotek \u201ezielonych” Igrzysk w Pekinie, do przekroczenia granic absurdu: s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa nie tylko wydawa\u0142y zakazy, zatrzymywa\u0142y i zastrasza\u0142y \u201ewinnych”, ale te\u017c zacz\u0119\u0142y zmusza\u0107 tybeta\u0144skich spiker\u00f3w do pojawiania si\u0119 na wizji w kurtach obszytych kontraband\u0105. Przy okazji og\u0142oszono wzmo\u017cenie kampanii \u201emocnego uderzenia” w tybeta\u0144skich dysydent\u00f3w i intensyfikacj\u0119 reedukacji politycznej w instytucjach monastycznych, a Pekin przypu\u015bci\u0142 zmasowany atak propagandowy na Dalajlam\u0119, odrzucaj\u0105c idee \u201ewi\u0119kszego Tybetu” i \u201eprawdziwej autonomii” jako pr\u00f3by \u201eobalenia rz\u0105d\u00f3w partii, systemu socjalistycznego i zasady autonomii oraz powrotu do w\u0142adzy i ponownego skazania Tybeta\u0144czyk\u00f3w na niewolnictwo”.<\/p>\n

W osiemdziesi\u0105t\u0105 pi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 za\u0142o\u017cenia KPCh w lipcu 2006 roku do Lhasy ruszy\u0142y z wielk\u0105 pomp\u0105 i nadzwyczajnymi \u015brodkami bezpiecze\u0144stwa (pi\u0119ciu do dziesi\u0119ciu \u017co\u0142nierzy na ka\u017cdym kilometrze tysi\u0105ckilometrowej trasy oraz, jak w samolotach, antyterrory\u015bci i agenci w wagonach) pierwsze poci\u0105gi pasa\u017cerskie z chi\u0144skich miast. Zgodnie z zapowiedziami Pekinu kolej przynios\u0142a Tybeta\u0144czykom zmiany, wobec kt\u00f3rych \u201eskarla\u0142y wszystkie dotychczasowe osi\u0105gni\u0119cia”: przymusowe przesiedlenia bez rozkradanych przez urz\u0119dnik\u00f3w odszkodowa\u0144, zag\u0142ad\u0119 tradycyjnych pastwisk i ostoi dzikiej zwierzyny, a przede wszystkim (kilkakrotnie taniej ni\u017c samoloty oraz o wiele szybciej i bezpieczniej ni\u017c autobusy) \u201ecztery tysi\u0105ce nowych turyst\u00f3w, kupc\u00f3w i osadnik\u00f3w pochodzenia chi\u0144skiego”, zwi\u0119kszaj\u0105c ich liczb\u0119 do pi\u0119ciu, sze\u015bciu tysi\u0119cy dziennie. Cho\u0107 w\u0142adze twierdzi\u0142y, \u017ce kolej da Tybeta\u0144czykom zatrudnienie, w\u015br\u00f3d buduj\u0105cych j\u0105 27 tysi\u0119cy robotnik\u00f3w wykwalifikowanych nie znalaz\u0142o si\u0119 miejsce dla \u017cadnego z nich. Tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej Chiny i Indie otworzy\u0142y dla handlu granicznego prze\u0142\u0119cz Nathu-la w Sikkimie, kt\u00f3ra przed wojn\u0105 z 1962 roku mia\u0142a a\u017c osiemdziesi\u0119cioprocentowy udzia\u0142 w wymianie towarowej mi\u0119dzy tymi pa\u0144stwami. Znaczne obni\u017cenie koszt\u00f3w i czterdziestopi\u0119ciokrotne zwi\u0119kszenie przepustowo\u015bci transportowej Tybetu stworzy\u0142o szans\u0119 na uczynienie z regionu alternatywy dla drogi morskiej i pasa transmisyjnego chi\u0144skich produkt\u00f3w do Azji Po\u0142udniowej, daj\u0105c kolejny impuls ekonomiczny osadnictwu na Dachu \u015awiata. Jak wynika z bada\u0144 Chi\u0144skiej Akademii Nauk, wi\u0119kszo\u015b\u0107 pracownik\u00f3w nap\u0142ywowych (poza kadrami, setkami tysi\u0119cy mundurowych i robotnikami przemys\u0142owymi) zajmuje si\u0119 w TRA \u015bwiadczeniem us\u0142ug – nowej klasie \u015bredniej, turystom i sobie nawzajem, zmieniaj\u0105c to zjawisko w perpetuum mobile i pog\u0142\u0119biaj\u0105c marginalizacj\u0119 rdzennej ludno\u015bci.<\/p>\n

W tym samym czasie – w ramach okrzyczanego programu yuan zang<\/em>, \u201epomagania Tybetowi”, oraz nowinki, wenhua anquan<\/em>, strze\u017cenia \u201ebezpiecze\u0144stwa kulturowego” – szukaj\u0105cy nowych metod zwi\u0119kszenia kontroli nad rozproszon\u0105 populacj\u0105 region\u00f3w wiejskich Pekin og\u0142osi\u0142 kampani\u0119 namdrang rangdrik<\/em>, w wolnym przek\u0142adzie \u201ezr\u00f3b to sam”, zmuszaj\u0105c koczownik\u00f3w oraz mieszka\u0144c\u00f3w tradycyjnych, rozrzuconych na du\u017cej powierzchni osad do zaci\u0105gania astronomicznych kredyt\u00f3w i budowania dom\u00f3w w zwartych kompleksach, przypominaj\u0105cych ogrodzone, stalagowe baraki z obowi\u0105zkowym czerwonym sztandarem na ka\u017cdym dachu. W\u0142adze lokalne, zaj\u0119te rozkradaniem dotacji rz\u0105du centralnego, nie zaprz\u0105ta\u0142y sobie g\u0142owy tym, \u017ce w zuniformizowanych osiedlach – z regu\u0142y pozbawionych nowoczesnych \u201eudogodnie\u0144”, takich jak bie\u017c\u0105ca woda czy elektryczno\u015b\u0107 – nie ma miejsca dla stad przesiedlanych ch\u0142op\u00f3w i pasterzy ani \u017cadnych alternatywnych \u017ar\u00f3de\u0142 utrzymania dla ludzi, znaj\u0105cych si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na hodowli i uprawie roli. (Trudno o lepszy przyk\u0142ad bezsensownej inwestycji, t\u0142umacz\u0105cej diagnoz\u0119 \u017cyczliwego Pekinowi Banku \u015awiatowego, kt\u00f3ry stwierdza, \u017ce mimo imponuj\u0105cego wzrostu gospodarczego realne dochody najubo\u017cszych dziesi\u0119ciu procent obywateli ChRL – a wi\u0119c, statystycznie, wszystkich Tybeta\u0144czyk\u00f3w – systematycznie malej\u0105; jednocze\u015bnie w wioskach, a jest ich w ca\u0142ych Chinach osiemset tysi\u0119cy, urz\u0119dnicy wydaj\u0105 na w\u0142asne pensje oraz koszty administracyjne i reprezentacyjne 44 procent bud\u017cet\u00f3w swoich region\u00f3w.) Wedle oficjalnych danych tylko w 2006 roku programem tym obj\u0119to niemal trzysta tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w TRA, czyli ponad dziesi\u0105t\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 populacji regionu, a na opuszczonych przez nich terenach natychmiast zacz\u0119\u0142y wyrasta\u0107 kopalnie i inne projekty infrastrukturalne, przyci\u0105gaj\u0105ce jak magnes zast\u0119py Han\u00f3w. Najwyra\u017aniej przestano te\u017c dba\u0107 o didaskalia, maj\u0105ce przekonywa\u0107, \u017ce Tybeta\u0144czycy posiadaj\u0105 jakikolwiek wp\u0142yw na los swojej \u201eautonomicznej” ojczyzny: po dorocznych egzaminach s\u0142u\u017cby cywilnej w Lhasie przypad\u0142y im ledwie dwa na sto oferowanych etat\u00f3w, a w sto\u0142ecznym komitecie partii, na kt\u00f3rego czele po raz pierwszy od \u0107wier\u0107 wieku postawiono aparatczyka pochodzenia chi\u0144skiego, znalaz\u0142o si\u0119 ich najmniej od czterdziestu lat: o\u015bmiu na trzydzie\u015bci os\u00f3b, trzykrotnie mniej ni\u017c przed dekad\u0105.<\/p>\n

W\u0142adze TRA – pustynniej\u0105cego i ocieplaj\u0105cego si\u0119 w tempie zastraszaj\u0105cym nawet dla rz\u0105dowych ekspert\u00f3w, ale te\u017c bogatszego o bezcenne dla ogo\u0142oconych z zasob\u00f3w naturalnych Chin w\u0142a\u015bciwych i dost\u0119pne dzi\u0119ki kolei setki nowo odkrytych z\u0142\u00f3\u017c miedzi, \u017celaza, cynku, o\u0142owiu, ropy itd. – rozpocz\u0119\u0142y rok 2007 od przyj\u0119cia \u201eRegulacji kwestii religijnych”, drastycznie zwi\u0119kszaj\u0105cych kontrol\u0119 pa\u0144stwa nad instytucjami monastycznymi, procesem przekazywania nauk buddyjskich, duchownymi i wiernymi, oraz przyw\u0142aszczenia sobie wszystkich przedmiot\u00f3w kultu oraz wizerunk\u00f3w religijnych w \u015bwi\u0105tyniach i klasztorach. (Wkr\u00f3tce potem na tej podstawie oddzia\u0142 Ludowej Policji Zbrojnej roztrzaska\u0142 ufundowany przez Chi\u0144czyk\u00f3w, wart ponad sto tysi\u0119cy dolar\u00f3w, wielki pos\u0105g Guru Rinpocze w Samje, pierwszym klasztorze buddyjskim Tybetu.) Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, jakby na potwierdzenie s\u0142\u00f3w sekretarza Zhanga, utrzymuj\u0105cego, \u017ce \u201eKomitet Centralny jest dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w prawdziwym Budd\u0105”, KPCh zada\u0142a potencjalnie \u015bmiertelny cios niemal tysi\u0105cletniej tradycji, formalnie przejmuj\u0105c ca\u0142kowit\u0105 kontrol\u0119 nad procesem aprobowania, poszukiwania, rozpoznawania i kszta\u0142cenia inkarnowanych lam\u00f3w – elity hierarchii buddyjskiej – na terenie ca\u0142ych Chin Ludowych.<\/p>\n

W marcu, w dorocznym or\u0119dziu Dalajlama niespodziewanie pozdrowi\u0142 wszystkich \u201ecz\u0142onk\u00f3w partii komunistycznej, przyw\u00f3dc\u00f3w, urz\u0119dnik\u00f3w i fachowc\u00f3w, kt\u00f3rzy nie utracili tybeta\u0144skiego ducha i pracuj\u0105 na rzecz prawdziwych interes\u00f3w naszego narodu”, wyra\u017caj\u0105c przy tym \u201enajwy\u017cszy podziw” ich \u201eniezwyk\u0142ej odwadze”, a mieszkaj\u0105cy w Pekinie Bapa Phuncog \u0141angjal – weteran ruchu komunistycznego, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 w karcerze 18 lat i zosta\u0142 zrehabilitowany po \u015bmierci Mao – wezwa\u0142 przewodnicz\u0105cego Hu do zmiany polityki partii wobec Dalajlamy oraz odsuni\u0119cia \u201ejastrz\u0119bi, robi\u0105cych kariery i maj\u0105tki na walce z separatyzmem oraz blokuj\u0105cych proces pojednania i dialogu”. W\u0142adze chi\u0144skie odpowiedzia\u0142y na te s\u0142owa fal\u0105 restrykcji i zakaz\u00f3w obchodzenia \u015bwi\u0105t religijnych, kolejn\u0105 kampani\u0105 \u201eedukacji patriotycznej” oraz bezprecedensow\u0105 czystk\u0105 Tybeta\u0144czyk\u00f3w na najni\u017cszych szczeblach administracji TRA, zarezerwowanych do niedawna dla przedstawicieli rdzennej ludno\u015bci. Usuni\u0119cie 54 (z 78) okr\u0119gowych sekretarzy oskar\u017canych o \u201ebrak gorliwo\u015bci” w walce z separatyzmem oraz zast\u0105pienie ich chi\u0144skimi \u201eochotnikami” z r\u00f3\u017cnych prowincji ChRL zbieg\u0142o si\u0119 z sz\u00f3st\u0105, jeszcze bardziej ja\u0142ow\u0105 od poprzednich, rund\u0105 rozm\u00f3w mi\u0119dzy przedstawicielami chi\u0144skiego pa\u0144stwa a wys\u0142annikami zapowiadaj\u0105cego stopniowe przej\u015bcie na \u201eca\u0142kowit\u0105 emerytur\u0119 polityczn\u0105” i po\u015bwi\u0119cenie si\u0119 sprawom duchowym Dalajlamy.<\/p>\n

Latem, wzorem wi\u0119kszo\u015bci poprzedniczek, kampania \u201ezr\u00f3b to sam” przekroczy\u0142a granice TRA, w kt\u00f3rym wedle oficjalnych doniesie\u0144 chi\u0144scy imigranci zd\u0105\u017cyli ju\u017c stworzy\u0107 struktury mafijne (nap\u0142yw osadnik\u00f3w do Lhasy, i towarzysz\u0105c\u0105 im jak cie\u0144 inflacj\u0119, zwi\u0119kszy\u0142a tego roku katastrofalna pow\u00f3d\u017a, kt\u00f3ra odebra\u0142a dach nad g\u0142ow\u0105 milionom mieszka\u0144c\u00f3w Chin w\u0142a\u015bciwych). Pekin nakaza\u0142 przesiedlenie do miast stu tysi\u0119cy tybeta\u0144skich koczownik\u00f3w z pustkowi Qinghai, uznaj\u0105c – tradycyjnie, wbrew opiniom ekspert\u00f3w – \u017ce stanowi\u0105 oni nie odwieczn\u0105, integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ekosystemu, lecz zagro\u017cenie dla niezwykle kruchego, bo z\u0142o\u017conego tylko z jednego \u0142a\u0144cucha pokarmowego, \u015brodowiska naturalnego P\u0142askowy\u017cu. Tymczasem w Gansu policja wi\u0119zi\u0142a i katowa\u0142a grupk\u0119 dzieci podejrzewanych o wymalowanie na szkolnym murze niepodleg\u0142o\u015bciowego has\u0142a, a w s\u0105siednim Khamie lawin\u0119 wydarze\u0144 uruchomi\u0142 koczownik z Lithangu, Rongje Adrak, kt\u00f3ry wskoczy\u0142 na podium dla oficjeli podczas rocznicowej akademii AL-W, chwyci\u0142 mikrofon i, ku \u017cywio\u0142owej aprobacie tysi\u0119cy ziomk\u00f3w zabranych tam z okazji wielkiej gonitwy koni, nawo\u0142ywa\u0142 do powrotu Dalajlamy. Jego natychmiastowe uwi\u0119zienie doprowadzi\u0142o do fali demonstracji, obl\u0119\u017cenia lokalnego komisariatu – zako\u0144czonego dopiero na pro\u015bb\u0119 lam\u00f3w i tybeta\u0144skich urz\u0119dnik\u00f3w, kt\u00f3rzy boj\u0105c si\u0119 rzezi, ze z\u0142o\u017conymi d\u0142o\u0144mi b\u0142agali nomad\u00f3w o rozej\u015bcie si\u0119 do dom\u00f3w – \u015bci\u0105gni\u0119cia do regionu tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy, totalnej czystki w\u0142adz lokalnych i zast\u0105pienia ich chi\u0144skimi aparatczykami, oraz uruchomienia d\u0142ugiej, brutalnej kampanii edukacji patriotycznej, wzbogaconej dla postrachu o nag\u0142\u0105 egzekucj\u0119. (G\u0142\u00f3wnego \u201ewinowajc\u0119” skazano potem na osiem lat wi\u0119zienia, a ludziom, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali mu pom\u00f3c, przekazuj\u0105c informacje zagranicznym mediom, wymierzono – co charakterystyczne dla nowego modelu relacji Chin ze \u015bwiatem oraz priorytet\u00f3w i ducha roku przedolimpijskiego – kary wy\u017csze o rok i dwa lata). We wrze\u015bniu Komisja Kontroli Dyscypliny KPCh opublikowa\u0142a poufny \u201eDokument nr 2″, daj\u0105c sygna\u0142 do kampanii \u201eprze\u015bwietlania i oczyszczania” szereg\u00f3w tybeta\u0144skich kadr: \u201eW naszej partii wci\u0105\u017c istnieje ma\u0142a grupa element\u00f3w dysydenckich, kt\u00f3rych oddanie idea\u0142om, pogl\u0105dom i stanowiskom politycznym jest niepewne. Ss\u0105 pier\u015b partii komunistycznej, lecz nazywaj\u0105 Dalajlam\u0119 matk\u0105. Je\u017celi nie zdo\u0142amy ich wyeliminowa\u0107, sytuacja stanie si\u0119 bardzo niebezpieczna”.<\/p>\n

Nowe nastawienie w\u0142adz doskonale odzwierciedla\u0142 klimat pa\u017adziernikowych zakaz\u00f3w, nakaz\u00f3w, szanta\u017cy i gr\u00f3\u017ab, kt\u00f3rymi pr\u00f3bowano – jak zawsze, bezskutecznie – odstraszy\u0107 Tybeta\u0144czyk\u00f3w od \u015bwi\u0119towania ceremonii wr\u0119czenia Z\u0142otego Medalu Kongresu Dalajlamie, podczas kt\u00f3rej urz\u0119duj\u0105cy prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych stan\u0105\u0142 po raz pierwszy u boku przyw\u00f3dcy Tybetu i wezwa\u0142 przewodnicz\u0105cego Hu Jintao do przyj\u0119cia go w Pekinie. Policja wystawia\u0142a blokady na drogach, zamyka\u0142a blogi i portale internetowe, przeszukiwa\u0142a samochody, konfiskowa\u0142a anteny satelitarne, sztuczne ognie i kadzid\u0142a, rozp\u0119dza\u0142a, bi\u0142a i zatrzymywa\u0142a dziesi\u0105tki os\u00f3b oraz na tydzie\u0144 odci\u0119\u0142a od \u015bwiata lhaski Drepung – z setkami duchownych i pielgrzym\u00f3w w \u015brodku – po tym jak mnisi na znak rado\u015bci i oddania zacz\u0119li zawiesza\u0107 flagi modlitewne oraz bieli\u0107 \u015bciany szesnastowiecznej rezydencji \u201eObecno\u015bci” w tym klasztorze. Sam Dalajlama, pr\u00f3buj\u0105c zapewne da\u0107 do zrozumienia liderom partii komunistycznej, \u017ce mieszanie si\u0119 w sprawy religii i reinkarnacji w celu przej\u0119cia kontroli nad procesem sukcesji przyw\u00f3dc\u00f3w Tybetu jest nie tylko szkodliwe dla buddyzmu, ale te\u017c \u015bmieszne i kr\u00f3tkowzroczne, zacz\u0105\u0142 publicznie napomyka\u0107, \u017ce mo\u017ce osobi\u015bcie – lub w demokratycznym g\u0142osowaniu – wskaza\u0107 swego nast\u0119pc\u0119. Mieszka\u0144cy Tybetu, zw\u0142aszcza ci z hukou<\/em>, \u201emeldunkiem” w TRA, maj\u0105 ogromne trudno\u015bci z uzyskaniem paszportu i zgody na opuszczenie kraju. Wed\u0142ug chi\u0144skich medi\u00f3w w 2003 roku za granic\u0119 wyjecha\u0142o ich \u201eo 200 wi\u0119cej ni\u017c rok wcze\u015bniej”, czyli dok\u0142adnie 300 (trzystu). Nie wiadomo, czy liczba ta obejmuje cz\u0142onk\u00f3w licznych delegacji rz\u0105dowych. Ka\u017cdego roku do Indii przedostaj\u0105 si\u0119 dwa-trzy tysi\u0105ce Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Systematycznie zacie\u015bniaj\u0105cy wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Pekinem rz\u0105d Nepalu, kt\u00f3ry wcze\u015bniej – na podstawie \u201ed\u017centelme\u0144skiej umowy” z Wysokim Komisarzem ONZ ds. Uchod\u017ac\u00f3w (UNHCR) – nie przeszkadza\u0142 w tranzycie Tybeta\u0144czyk\u00f3w do Indii, zmieni\u0142 polityk\u0119 w maju 2003 roku, wydaj\u0105c pracownikom ambasady ChRL w Katmandu 18 uciekinier\u00f3w z Tybetu. Wszyscy oni sp\u0119dzili kilka miesi\u0119cy w areszcie \u015bledczym w Szigace, w kt\u00f3rym byli bici i maltretowani. W tym samym czasie chi\u0144ska stra\u017c graniczna kilkakrotnie otwiera\u0142a ogie\u0144 do uciekinier\u00f3w z Tybetu i \u015bciga\u0142a ich na terytorium Nepalu. W styczniu 2005 roku nepalskie Ministerstwo Spraw Wewn\u0119trznych poleci\u0142o zamkn\u0105\u0107 sto\u0142eczne biuro przedstawiciela Dalajlamy oraz Tybeta\u0144skie Biuro ds. Opieki nad Uchod\u017acami. Przedstawicielstwo pe\u0142ni\u0142o funkcj\u0119 nieformalnej ambasady i rzecznika interes\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci tybeta\u0144skiej; Biuro Opieki dzia\u0142a\u0142o od niemal 45 lat i s\u0142u\u017cy\u0142o pomoc\u0105 uchod\u017acom, kt\u00f3rzy osiedlili si\u0119 w Nepalu po upadku powstania w Tybecie w 1959 roku, oraz zapewnia\u0142o schronienie (dach nad g\u0142ow\u0105, wy\u017cywienie i pomoc medyczn\u0105) nowym uciekinierom, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych przewa\u017caj\u0105 duchowni oraz m\u0142odzie\u017c i dzieci. 30 wrze\u015bnia 2006 roku na oczach setek zachodnich himalaist\u00f3w, kt\u00f3rzy natychmiast przekazali t\u0119 informacj\u0119 przez telefony satelitarne, funkcjonariusze wujing<\/em>, paramilitarnej Ludowej Policji Zbrojnej (LPZ), otworzyli ogie\u0144 do grupy kilkudziesi\u0119ciu uchod\u017ac\u00f3w na granicznej prze\u0142\u0119czy Nangpa-la, zabijaj\u0105c co najmniej dwie osoby. Chi\u0144skie Ministerstwo Spraw Zagranicznych bezzw\u0142ocznie doniesienia te zdementowa\u0142o. Kiedy kilka dni p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wspinacze zrobili zdj\u0119cia zw\u0142ok kilkunastoletniej mniszki i aresztowanych dzieci, Pekin o\u015bwiadczy\u0142 wtedy, \u017ce zaatakowani przez \u201eprzest\u0119pc\u00f3w” \u017co\u0142nierze strzelali w obronie w\u0142asnej. Wkr\u00f3tce potem ujawniono film, na kt\u00f3rym wida\u0107, jak funkcjonariusze przyjmuj\u0105 pozycje strzeleckie, spokojnie mierz\u0105 i strzelaj\u0105 z karabin\u00f3w szturmowych w plecy bezbronnych, oddalonych od nich o ponad sto metr\u00f3w kobiet i dzieci. Tym razem w\u0142adze chi\u0144skie odm\u00f3wi\u0142y komentarza, informuj\u0105c zagranicznych dyplomat\u00f3w, \u017ce by\u0142a to po prostu \u201enormalna procedura strze\u017cenia granicy”. Z pewno\u015bci\u0105 obowi\u0105zuje ona nadal, poniewa\u017c nie ukarano winnych tamtego zab\u00f3jstwa, a LPZ strzela\u0142a do tybeta\u0144skich uchod\u017ac\u00f3w r\u00f3wnie\u017c w pa\u017adzierniku 2007 roku.<\/p>\n

Decyzj\u0105 Komitetu Centralnego KPCh, MKOl i astrolog\u00f3w (za spraw\u0105 magii pomy\u015blnych \u201e\u00f3semek”) rok 2008 i sierpniowe igrzyska w Pekinie mia\u0142y by\u0107 dla Chin trampolin\u0105 do klubu \u015bwiatowych pot\u0119g, wizerunkowe marzenia partyjnych dygnitarzy zniweczy\u0142a jednak eksplozja gniewu i frustracji Tybeta\u0144czyk\u00f3w, zmagaj\u0105cych si\u0119 od niemal dw\u00f3ch dekad z now\u0105, agresywn\u0105 polityk\u0105 chi\u0144skich w\u0142adz.<\/span><\/p>\n

Do pierwszych powa\u017cnych protest\u00f3w dosz\u0142o podczas lutowych obchod\u00f3w buddyjskiego \u015bwi\u0119ta Monlam<\/em> w okr\u0119gu Rebgong (chi\u0144. Tongren) prowincji Qinghai, gdzie po spontanicznej kampanii palenia obszytych futrem ubra\u0144 w\u0142adze mno\u017cy\u0142y restrykcje i prowadzi\u0142y intensywn\u0105 \u201ereedukacj\u0119”. B\u0142ahy incydent wyzwoli\u0142 t\u0142umion\u0105 niech\u0119\u0107, przeradzaj\u0105c si\u0119 w bijatyk\u0119 mi\u0119dzy zgromadzonymi przed \u015bwi\u0105tyni\u0105 Tybeta\u0144czykami a policj\u0105 i wmieszanymi w t\u0142um tajniakami. Natychmiast \u015bci\u0105gni\u0119to wojskowe posi\u0142ki i zatrzymano 200 os\u00f3b – dwie z nich, brutalnie pobite, zmar\u0142y, co doprowadzi\u0142o do kolejnych star\u0107. Kres niepokojom po\u0142o\u017cy\u0142a dopiero interwencja opata lokalnego klasztoru.<\/p>\n

Cho\u0107 dzi\u0119ki agresywnym \u015brodkom kontroli, prewencyjnym zatrzymaniom, kamerom przemys\u0142owym i armii konfident\u00f3w w\u0142adzom od ponad dziesi\u0119ciu lat udawa\u0142o si\u0119 zapobiega\u0107 powa\u017cniejszym incydentom zwi\u0105zanym z dwoma najwa\u017cniejszymi datami wsp\u00f3\u0142czesnego kalendarza tybeta\u0144skiego – rocznicami wybuchu powstania w 1959 roku i urodzin Dalajlamy – 10 marca z klasztoru Drepung ruszy\u0142o ku Lhasie oko\u0142o 300 mnich\u00f3w, kt\u00f3rych natychmiast otoczyli funkcjonariusze LPZ i zepchn\u0119li z powrotem do \u015bwi\u0105tyni. W tym samym czasie przed D\u017cokhangiem protestowa\u0142o kilkunastu duchownych klasztoru Sera i \u015bwieckich, b\u0142yskawicznie pobitych i zatrzymanych przez policj\u0119. W\u0142adze musia\u0142y przeczuwa\u0107 nadci\u0105gaj\u0105c\u0105 burz\u0119 – strz\u0119py informacji o podobnych incydentach nap\u0142ywa\u0142y r\u00f3wnie\u017c z prowincji Qinghai i Gansu – bowiem najwi\u0119ksze sto\u0142eczne \u015bwi\u0105tynie otoczono wojskowymi kordonami, nie zatrzyma\u0142o to jednak mnich\u00f3w z Sera, kt\u00f3rzy nast\u0119pnego dnia ruszyli ku miastu, skanduj\u0105c niepodleg\u0142o\u015bciowe has\u0142a i domagaj\u0105c si\u0119 zwolnienia uwi\u0119zionych wsp\u00f3\u0142braci. Uzbrojeni policjanci rozproszyli poch\u00f3d przy pomocy granat\u00f3w z gazem \u0142zawi\u0105cym, a w\u0142adze – tradycyjnie oskar\u017caj\u0105ce o wywo\u0142anie niepokoj\u00f3w \u201eklik\u0119 dalaja” – nakaza\u0142y komitetom dzielnicowym przeszukanie wszystkich mieszka\u0144 w tybeta\u0144skich kwarta\u0142ach, zarz\u0105dzaj\u0105c ob\u0142aw\u0119 na duchownych bez sto\u0142ecznego hukou. Dwa kolejne dni nale\u017ca\u0142y do mnich\u00f3w trzeciej z \u201ewielkich siedzib”, Gandenu, oraz lhaskich mniszek, kt\u00f3rych marsze rozbito w podobny spos\u00f3b. Niepok\u00f3j w mie\u015bcie pot\u0119gowa\u0142y pog\u0142oski, \u017ce uwi\u0119zieni w odci\u0119tych od \u015bwiata (w tym wody i elektryczno\u015bci) klasztorach na znak protestu przebijaj\u0105 si\u0119 no\u017cami i podpalaj\u0105.<\/p>\n

Rankiem 14 marca mnisi z po\u0142o\u017conego w centrum Lhasy sanktuarium Ramocze przewr\u00f3cili policyjny samoch\u00f3d, kt\u00f3ry blokowa\u0142 ich bram\u0119. Tym razem, jak pod koniec lat osiemdziesi\u0105tych, w obronie duchownych stan\u0119li \u015bwieccy, obrzucaj\u0105c kamieniami i zmuszaj\u0105c do ucieczki interweniuj\u0105cych funkcjonariuszy. Podobnie jak w\u00f3wczas – rozmy\u015blnie lub nie (najwy\u017csi przyw\u00f3dcy TRA, do kt\u00f3rych nale\u017cy podejmowanie kluczowych decyzji, byli w tym czasie w Pekinie na dorocznym posiedzeniu Og\u00f3lnochi\u0144skiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych) – b\u0142yskawicznie rosn\u0105cy t\u0142um sprowokowa\u0142y same w\u0142adze, wycofuj\u0105c si\u0142y policyjne i pozostawiaj\u0105c ulice tybeta\u0144skich kwarta\u0142\u00f3w demonstrantom, kt\u00f3rzy ruszyli nimi, niszcz\u0105c wszystkie symbole i \u015blady chi\u0144skiej obecno\u015bci na Dachu \u015awiata – flagi, biura, sklepy, hale targowe, restauracje, samochody, skutery – obrzucaj\u0105c kamieniami chi\u0144skich przechodni\u00f3w i poluj\u0105c na wszechobecnych tajniak\u00f3w. Tybeta\u0144scy sklepikarze ratowali sw\u00f3j dobytek, zawi\u0105zuj\u0105c na drzwiach khataki<\/em>, tradycyjne bia\u0142e szarfy. Wedle rz\u0105dowych medi\u00f3w w podpalanych budynkach zgin\u0119\u0142o dziesi\u0119\u0107 os\u00f3b. Po po\u0142udniu w\u0142adze og\u0142osi\u0142y ca\u0142odobow\u0105 godzin\u0119 policyjn\u0105, a wieczorem wyprowadzi\u0142y na ulice wozy pancerne, paramilitarn\u0105 wujing oraz wojsko – w tym elitarne oddzia\u0142y AL-W, stacjonuj\u0105ce na co dzie\u0144 w odleg\u0142ym o ponad 1250 kilometr\u00f3w Chengdu, stolicy Sichuanu. \u017bo\u0142nierze t\u0142umili zamieszki, u\u017cywaj\u0105c ostrej amunicji i zabijaj\u0105c, wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142, od kilkudziesi\u0119ciu do stu os\u00f3b. Dane te trudno zweryfikowa\u0107, poniewa\u017c z Lhasy i innych protestuj\u0105cych region\u00f3w Tybetu zacz\u0119to natychmiast usuwa\u0107 wszystkich cudzoziemc\u00f3w, a masowym rewizjom – oraz polowaniu na podejrzanych, by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych i nieposiadaj\u0105cych lhaskiego meldunku – towarzyszy\u0142o nieodmiennie konfiskowanie telefon\u00f3w kom\u00f3rkowych. Tego dnia do wielotysi\u0119cznych demonstracji i star\u0107 z policj\u0105 dosz\u0142o r\u00f3wnie\u017c mi\u0119dzy innymi w Labrangu (chi\u0144. Xiahe), w prowincji Gansu oraz w Kardze, w Sichuanie – czyli we wszystkich trzech tradycyjnych prowincjach Tybetu, co nie zdarzy\u0142o si\u0119 nawet w czasie powstania w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Wsz\u0119dzie powiewano zakazanymi flagami, wznoszono niepodleg\u0142o\u015bciowe has\u0142a (cho\u0107 bywa\u0142o, \u017ce demonstranci, jak gdyby chcieli podkre\u015bli\u0107 wierno\u015b\u0107 obowi\u0105zuj\u0105cym przepisom, m\u00f3wili tylko o autonomii) i \u017c\u0105dano powrotu Dalajlamy, kt\u00f3ry wezwa\u0142 Chi\u0144czyk\u00f3w i swoich rodak\u00f3w do niestosowania przemocy oraz zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 o mediacj\u0119 wyj\u0105tkowo oszcz\u0119dnej w swych apelach o \u201epow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107” i dialog spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej.<\/p>\n

Wojsko przywr\u00f3ci\u0142o spok\u00f3j w stolicy – ale nie na jej d\u0142ugo jeszcze wstrz\u0105sanych protestami rubie\u017cach – 15 marca, a policja wr\u00f3ci\u0142a do skompromitowanej przed dwudziestu laty strategii \u201eobrotowych drzwi”, dokonuj\u0105c setek przypadkowych zatrzyma\u0144 po\u0142\u0105czonych z okrutnym biciem i torturami. Poniewa\u017c zabrak\u0142o miejsc w instytucjach izolacyjnych, Tybeta\u0144czyk\u00f3w przetrzymywano w halach i magazynach. Og\u0142oszono te\u017c dwudniowe ultimatum dla uczestnik\u00f3w rozruch\u00f3w, nakazuj\u0105c im odda\u0107 si\u0119 w r\u0119ce s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa. Blokada informacyjna by\u0142a ju\u017c tak szczelna, \u017ce doniesienia o kolejnych protestach – na przyk\u0142ad w Kanlho (chi\u0144. Gannan), w Gansu, w Da\u0142u (chi\u0144. Daofu), w Sichuanie oraz, krwawo st\u0142umionym, w Labrangu – przekazywa\u0142a niemal wy\u0142\u0105cznie Oser (chi\u0144. Weise), mieszkaj\u0105ca w Pekinie najs\u0142ynniejsza poetka Tybetu.<\/p>\n

Nast\u0119pnego dnia, wracaj\u0105c do j\u0119zyka rewolucji kulturalnej, Pekin og\u0142osi\u0142 \u201ewojn\u0119 ludow\u0105 z wp\u0142ywami kliki dalaja”, a przez Amdo i Kham przetoczy\u0142a si\u0119 fala masowych demonstracji: najwi\u0119cej ofiar, od kilkunastu do 30, by\u0142o w okr\u0119gu Ngaba (chi\u0144. Aba) prowincji Sichuan.<\/p>\n

Doniesienia o blisko stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu bli\u017aniaczo podobnych protestach – marszach duchownych i \u015bwieckich z zakazanymi flagami i portretami Dalajlamy, obrzucaniu kamieniami budynk\u00f3w rz\u0105dowych, zrywaniu chi\u0144skich sztandar\u00f3w, strzelaniu na o\u015blep do demonstrant\u00f3w, brutalnym biciu, drastycznych \u015brodkach prewencyjnych, listach go\u0144czych, masowych zatrzymaniach, setkach \u201ezaginionych”, torturach, samob\u00f3jstwach, g\u0142odzie w otoczonych kordonami \u015bwi\u0105tyniach czy dzielnicach, odbieraniu krewnym zw\u0142ok zabitych, czystkach urz\u0119dnik\u00f3w tybeta\u0144skich, odwetowych kampaniach reedukacyjnych oraz dyskryminacji i n\u0119kaniu przez Han\u00f3w – nap\u0142ywa\u0142y z ca\u0142ego etnicznego Tybetu (a nawet szk\u00f3\u0142 w Chinach w\u0142a\u015bciwych, gdzie demonstrowali tybeta\u0144scy uczniowie) nieprzerwanie, dzie\u0144 po dniu, do po\u0142owy kwietnia. Ostatnie, najbardziej rozpaczliwe manifestacje, by\u0142y ju\u017c tylko jednoosobowe, niemniej strzelano i do samotnych mniszek w Kardze. W\u0142adze chi\u0144skie nie tylko nie wyci\u0105gn\u0119\u0142y jedynego racjonalnego wniosku – konieczno\u015bci uznania apeli Dalajlamy o faktyczn\u0105 autonomi\u0119 i zuniformizowan\u0105 administracj\u0119 dla wszystkich ziem tybeta\u0144skich tudzie\u017c rewizji polityki \u201echwytania obur\u0105cz”, kt\u00f3rej owoce w\u0142a\u015bnie zbiera\u0142y – lecz wci\u0105\u017c nakr\u0119ca\u0142y spiral\u0119 represji: w najbardziej niespokojnych regionach liczba \u017co\u0142nierzy i funkcjonariuszy policji zr\u00f3wna\u0142a si\u0119 niemal z wielko\u015bci\u0105 populacji tybeta\u0144skiej. Co wi\u0119cej, machina propagandowa, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 zdj\u0119ciami z \u201eincydentu 14 marca”, fabrykuj\u0105c absurdalne doniesienia o konfiskowaniu broni (czytaj: przedmiot\u00f3w rytualnych lub wot\u00f3w skruszonych k\u0142usownik\u00f3w) w klasztorach buddyjskich czy celebruj\u0105c oburzenie protestami na trasie konwojowanego przez \u015bwiat niczym gro\u017any bandyta znicza olimpijskiego, konsekwentnie podsyca\u0142a antytybeta\u0144skie nastroje Han\u00f3w i ksenofobi\u0119 fenqing<\/em>, \u201em\u0142odych gniewnych” nacjonalist\u00f3w, nawo\u0142uj\u0105cych do krwawej rozprawy z \u201eniewdzi\u0119cznymi barbarzy\u0144cami”. Z drugiej strony, szowinistyczna nagonka sk\u0142oni\u0142a bardzo wielu chi\u0144skich dysydent\u00f3w i intelektualist\u00f3w do zabrania g\u0142osu w obronie Tybeta\u0144czyk\u00f3w oraz umiarkowanych postulat\u00f3w ich przyw\u00f3dcy (kilkudziesi\u0119ciu adwokatom, kt\u00f3rzy zadeklarowali gotowo\u015b\u0107 reprezentowania oskar\u017conych, gro\u017cono utrat\u0105 odnawianych co rok licencji).<\/p>\n

Wed\u0142ug podaj\u0105cych sprzeczne dane chi\u0144skich medi\u00f3w zatrzymano ponad sze\u015b\u0107 tysi\u0119cy Tybeta\u0144czyk\u00f3w (przy oko\u0142o 130 znanych wi\u0119\u017aniach politycznych w 2007 roku). W\u0142adze oficjalnie przyzna\u0142y si\u0119 do tylko jednej tybeta\u0144skiej ofiary (diaspora informowa\u0142a o ponad dwustu): zastrzelonego pod koniec kwietnia \u201epowsta\u0144ca”, kt\u00f3ry mia\u0142 wcze\u015bniej zabi\u0107 oficera policji w Darlagu (chi\u0144. Dari), w Gologu (chi\u0144. Guoluo). Setki mnich\u00f3w lhaskich klasztor\u00f3w potajemnie wywieziono do o\u015brodk\u00f3w internowania w Qinghai. Do ko\u0144ca igrzysk olimpijskich Tybet pozosta\u0142 gigantycznym wi\u0119zieniem, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o opu\u015bci\u0107 jedynie na podstawie spec-przepustki (bez \u017cadnej zreszt\u0105 gwarancji znalezienia miejsca w hotelu w Chinach w\u0142a\u015bciwych, gdzie formalnie zakazano meldowania Tybeta\u0144czyk\u00f3w i Ujgur\u00f3w). Sie\u0107 legitymuj\u0105cych co krok blokad, posterunk\u00f3w i patroli zaci\u015bni\u0119to tak ciasno, \u017ce po marcu z kraju uda\u0142o si\u0119 wydosta\u0107 ledwie garstce uchod\u017ac\u00f3w. Nad wieloma wschodnimi regionami unosi\u0142o si\u0119 widmo g\u0142odu, gdy\u017c w porze zasiew\u00f3w pola le\u017ca\u0142y od\u0142ogiem, poniewa\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 ch\u0142op\u00f3w uciek\u0142a przed prze\u015bladowaniami w g\u00f3ry lub do las\u00f3w.<\/p>\n

Pierwsze wyroki za udzia\u0142 w lhaskich protestach zapad\u0142y ju\u017c pod koniec kwietnia: 17 Tybeta\u0144czyk\u00f3w skazano wtedy na kary od trzech lat do do\u017cywotniego wi\u0119zienia. Wszystko wskazuje na to, \u017ce jak zawsze w takich okoliczno\u015bciach, oskar\u017conym odm\u00f3wiono prawa do uczciwego procesu i skutecznej obrony. Tradycyjnie te\u017c w\u0142adze chi\u0144skie bardzo pow\u015bci\u0105gliwie informowa\u0142y o jakichkolwiek szczeg\u00f3\u0142ach, takich jak cho\u0107by dane skazanych – jeden z nielicznych wyj\u0105tk\u00f3w, najprawdopodobniej w celu zastraszenia potencjalnych na\u015bladowc\u00f3w, zrobiono w listopadzie dla \u0141angdu (do\u017cywocie) i sze\u015bciu innych pracownik\u00f3w organizacji pozarz\u0105dowych, kt\u00f3rych ukarano wy\u0142\u0105cznie za \u201eprzekazywanie informacji”, mi\u0119dzy innymi \u201eklice dalaja”.<\/p>\n

W najbardziej dramatycznym roku ostatnich trzech dekad – w kt\u00f3rym \u201ewolny \u015bwiat” mia\u0142 dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w wy\u0142\u0105cznie zwyczajowe, symboliczne apele, czyli puste gesty, prawdopodobnie upewniaj\u0105ce tylko przyw\u00f3dc\u00f3w w Pekinie o s\u0142uszno\u015bci i op\u0142acalno\u015bci polityki twardej r\u0119ki – wys\u0142annicy Dalajlamy spotykali si\u0119 z przedstawicielami w\u0142adz chi\u0144skich trzykrotnie. W maju, w trybie nadzwyczajnym, m\u00f3wiono o kryzysie (bez \u017cadnych wymiernych rezultat\u00f3w), umawiaj\u0105c si\u0119 jednak na kontynuowanie formalnych kontakt\u00f3w. W lipcu, podczas si\u00f3dmej rundy rozm\u00f3w, Tybeta\u0144czycy o\u015bwiadczyli, \u017ce \u201ebez powa\u017cnego i szczerego oddania drugiej strony kontynuowanie procesu dialogu niczemu nie s\u0142u\u017cy”, ale te\u017c zostali poproszeni o przedstawienie na pi\u015bmie swoich postulat\u00f3w, co uczynili w listopadzie. W\u0142adze chi\u0144skie kategorycznie odrzuci\u0142y ich \u201eMemorandum w sprawie autonomii narodu tybeta\u0144skiego” – sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z odwo\u0142a\u0144 do postanowie\u0144 konstytucji ChRL i odpowiednich ustaw – jako pr\u00f3b\u0119 uzyskania \u201eniepodleg\u0142o\u015bci” czy \u201ep\u00f3\u0142niepodleg\u0142o\u015bci”. Zapowiadaj\u0105cy pe\u0142ne wycofanie si\u0119 z \u017cycia politycznego Dalajlama, kt\u00f3ry uzna\u0142 dialog za martwy, w trybie konstytucyjnym zwo\u0142a\u0142 Nadzwyczajne Zgromadzenie elit diaspory, oddaj\u0105c g\u0142os najwy\u017cszemu suwerenowi. Delegaci, kt\u00f3rym przekazano tak\u017ce tysi\u0105ce opinii z samego Tybetu, opowiedzieli si\u0119 w listopadzie za kontynuacj\u0105 polityki Drogi \u015arodka i niezmiennym przewodnictwem Dalajlamy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

TYBET\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Program, zajmuj\u0105cy si\u0119 przede wszystkim gromadzeniem, analizowaniem i przekazywaniem informacji o sytuacji w Tybecie, powsta\u0142 po rozmowie z Dalajlam\u0105, kt\u00f3ry po raz pierwszy odwiedzi\u0142 Polsk\u0119 na zaproszenie Fundacji i cz\u0142onk\u00f3w Komitetu Helsi\u0144skiego w 1993 roku. Fundacja zabiega r\u00f3wnie\u017c o podejmowanie dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re mog\u0142yby pom\u00f3c w znalezieniu pokojowego rozwi\u0105zania problemu Tybetu i zagwarantowa\u0107 przestrzeganie podstawowych […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-11","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/11","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/11\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1178,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/11\/revisions\/1178"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}