{"id":10078,"date":"2020-07-06T06:21:39","date_gmt":"2020-07-06T04:21:39","guid":{"rendered":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=10078"},"modified":"2025-12-18T08:24:03","modified_gmt":"2025-12-18T07:24:03","slug":"dalajlama-lampa-rozswietlajaca-sciezke-przebudzenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=10078","title":{"rendered":"Dalajlama: Lampa roz\u015bwietlaj\u0105ca \u015bcie\u017ck\u0119 Przebudzenia"},"content":{"rendered":"\n

Indyjski mistrz Ati\u015ba Dipamkara stre\u015bci\u0142 ca\u0142\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 ukazan\u0105 w trzech obrotach Ko\u0142a Dharmy. Zrobi\u0142 to, wzruszony pro\u015bb\u0105 w\u0142adcy zachodniego Tybetu, Dziangciuba O, kt\u00f3ry podkre\u015bla\u0142, \u017ce idzie mu nie tyle o g\u0142\u0119bi\u0119, co jasno\u015b\u0107 nauk, aby mogli z nich korzysta\u0107 wszyscy Tybeta\u0144czycy. <\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Indyjski tekst zatytu\u0142owany jest Bodhipathapradipa<\/em>, co na tybeta\u0144ski prze\u0142o\u017cono jako Dziangciub lamgji dronme<\/em>\u00a0(Lampa roz\u015bwietlaj\u0105ca \u015bcie\u017ck\u0119 Przebudzenia<\/em>). Sanskryckie s\u0142owo bodhi<\/em> oznacza \u201ePrzebudzenie\u201d i ma konotacje tak usuwania i oczyszczania, jak doskonalenia i urzeczywistniania. Tybeta\u0144scy t\u0142umacze prze\u0142o\u017cyli ten wa\u017cny termin jako dziangciub<\/em>. Sylaba dziang<\/em> oznacza odrzucenie, rugowanie, eliminowanie, a ciub<\/em> \u2013 urzeczywistnienie, ko\u0144czenie, co razem znamionuje pe\u0142ne Przebudzenie, Stan Buddy. Innymi s\u0142owy, Budda to kto\u015b, kto ca\u0142kowicie wyzby\u0142 si\u0119 wszelkich splamie\u0144 i osi\u0105gn\u0105\u0142 pe\u0142ni\u0119 doskona\u0142ych przymiot\u00f3w.<\/p>\n

\u015acie\u017cka, o kt\u00f3rej tu m\u00f3wimy, sk\u0142ada si\u0119 z kolejnych etap\u00f3w rozwoju mentalnego kontinuum, od pierwszych duchowych wgl\u0105d\u00f3w po wszechwiedz\u0119 Buddy. Proces ten nazywa si\u0119 \u201e\u015bcie\u017ck\u0105\u201d, poniewa\u017c trzeba go przej\u015b\u0107, aczkolwiek podr\u00f3\u017c jest wewn\u0119trzna i odbywa si\u0119 j\u0105 we w\u0142asnym umy\u015ble. S\u0142owo \u201elampa\u201d odnosi si\u0119 zatem do poucze\u0144 pomieszczonych w tek\u015bcie, kt\u00f3ry zawiera wszystkie po kolei kluczowe elementy \u015bcie\u017cki, precyzyjnie definiuj\u0105c najwa\u017cniejsze kwestie i t\u0142umacz\u0105c w\u0142a\u015bciwy porz\u0105dek oraz wzajemne relacje poszczeg\u00f3lnych cz\u0119\u015bci. Sam tekst jest wi\u0119c jak lampa, kt\u00f3rej \u015bwiat\u0142o umo\u017cliwia nam w\u0119drowanie \u015bcie\u017ck\u0105 Przebudzenia.<\/p>\n

W buddyzmie przyjmuje si\u0119, \u017ce adepci maj\u0105 r\u00f3\u017cne sk\u0142onno\u015bci. Jednym bli\u017cszy jest cel \u015arawak\u00f3w (s\u0142uchaczy), drugim \u2013 Pratjekabudd\u00f3w (urzeczywistniaj\u0105cych samotnie). Inni sk\u0142aniaj\u0105 si\u0119 ku \u015bcie\u017cce Bodhisattwy, prowadz\u0105cej do pe\u0142nego Przebudzenia Stanu Buddy, o kt\u00f3rym m\u00f3wi nasz tekst i kt\u00f3re, dla odr\u00f3\u017cnienia od poprzednich, nazywa si\u0119 \u201ewielkim\u201d.<\/p>\n

Tekst zaczyna si\u0119 od \u201epok\u0142onu Bodhisattwie, m\u0142odzie\u0144czemu Mandziu\u015briemu\u201d \u2013 ho\u0142du, kt\u00f3ry pochodzi od tybeta\u0144skiego t\u0142umacza indyjskiego pierwowzoru. Tybeta\u0144czycy dodawali go z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Przede wszystkim mia\u0142o to zapewni\u0107 pomy\u015blno\u015b\u0107 i sprawi\u0107, \u017ce przek\u0142ad zostanie uko\u0144czony bez przeszk\u00f3d, ale tak\u017ce wskazywa\u0107 \u2013 zgodnie z nakazem jednego z kr\u00f3l\u00f3w Tybetu \u2013 do kt\u00f3rego z trzech g\u0142\u00f3wnych zbior\u00f3w pism (nazywanych Tripitak\u0105<\/em>) nale\u017cy niniejsze dzie\u0142o. Owe zbiory to winaja<\/em> (traktaty etyczne), sutry<\/em> (rozprawy religijne) i abhidharma<\/em> (studia psychologiczne i fenomenologiczne). Przek\u0142ady winaji nale\u017ca\u0142o poprzedzi\u0107 ho\u0142dem dla Wszechwiedz\u0105cego Buddy, sutry \u2013 pok\u0142onem dla Budd\u00f3w i Bodhisattw\u00f3w, a abhidharm\u0119 \u2013 dla Bodhisattwy Mandziu\u015briego. Cho\u0107 Lampa<\/em> zawiera nauki z wszystkich zbior\u00f3w, dominuje abhidharma i st\u0105d na pocz\u0105tku przypisany jej wers. Sanskryckie cz\u0105stki mandziu<\/em> i \u015bri<\/em> odnosz\u0105 si\u0119 do dw\u00f3ch aspekt\u00f3w stanu Przebudzenia. Dwie sylaby tybeta\u0144skiego przek\u0142adu \u201eDziam-pel\u201d oznaczaj\u0105 odpowiednio \u201e\u0142agodno\u015b\u0107\u201d (owoc oczyszczenia wszelkich negatywnych si\u0142, kt\u00f3re mog\u0142yby poruszy\u0107 lub wzburzy\u0107 strumie\u0144 umys\u0142u) oraz \u201echwa\u0142\u0119\u201d (osi\u0105gni\u0119cia wszystkich mniejszych i wi\u0119kszych znamion ca\u0142kowitego Przebudzenia). Imi\u0119 Mandziu\u015briego zawiera wi\u0119c przymioty porzucenia i spe\u0142nienia.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

1.<\/p>\n

Z wielk\u0105 czci\u0105 k\u0142aniam si\u0119 przed wszystkimi Zwyci\u0119zcami<\/p>\n

Trzech czas\u00f3w, ich naukami i tymi, co d\u0105\u017c\u0105 do prawo\u015bci.<\/p>\n

Zaklinany przez dobrego ucznia Dziangciuba O,<\/p>\n

Zapal\u0119 teraz lamp\u0119 \u015bcie\u017cki Przebudzenia.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u201eZwyci\u0119zcy\u201d to Buddowie, kt\u00f3rzy zawdzi\u0119czaj\u0105 ten tytu\u0142 pokonaniu czterech mar\u00f3w<\/em>, czyli wrogich si\u0142. Najsubtelniejszymi z nich s\u0105 przyrodzone sk\u0142onno\u015bci szkodliwych emocji i podszywaj\u0105ce je my\u015bli, nazywane \u201esubtelnymi zas\u0142onami wszechwiedzy\u201d. Nauki Budd\u00f3w, kt\u00f3rym oddaje cze\u015b\u0107 Ati\u015ba \u2013 Dharma \u2013 oznaczaj\u0105 tu nie tyle ksi\u0119gi, co wewn\u0119trzne urzeczywistnienie duchowe Zwyci\u0119zc\u00f3w oraz \u201eszlachetnych\u201d, arj\u00f3w<\/em>, kt\u00f3rzy osi\u0105gn\u0119li bezpo\u015bredni wgl\u0105d w prawd\u0119.<\/p>\n

Ati\u015ba k\u0142ania si\u0119 nast\u0119pnie spo\u0142eczno\u015bci duchowej \u201etych, co d\u0105\u017c\u0105 do prawo\u015bci\u201d, czyli Sandze szlachetnych, kt\u00f3rzy wkroczyli na \u015bcie\u017ck\u0119 widzenia, osi\u0105gaj\u0105c bezpo\u015brednie urzeczywistnienie ostatecznej natury rzeczy. Pierwsza strofa jest zatem ho\u0142dem dla Trzech Klejnot\u00f3w: Buddy (nauczyciela), Dharmy (nauk) i Sanghi (spo\u0142eczno\u015bci praktykuj\u0105cych).<\/p>\n

Wreszcie, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, Ati\u015ba informuje, \u017ce spisuje te pouczenia na pro\u015bb\u0119 Dziangciuba O, tybeta\u0144skiego kr\u00f3la i \u201edobrego ucznia\u201d. To tak\u017ce odwo\u0142anie do og\u00f3lnej zasady buddyjskiej, kt\u00f3ra pozwala udziela\u0107 nauk tylko wtedy, gdy jest si\u0119 o nie proszonym.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Trzy Klejnoty<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Jak nale\u017cy rozumie\u0107 pierwszy z Klejnot\u00f3w, przed kt\u00f3rymi k\u0142ania si\u0119 Ati\u015ba? Kim jest Budda? Odpowiedzi na to pytanie warto szuka\u0107 w klasycznym Kompendium miarodajnego poznania<\/em> indyjskiego mistrza Dignagi, s\u0142awi\u0105cego Budd\u0119 jako tego, \u201ekt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 miarodajn\u0105 istot\u0105\u201d. Kluczowa fraza \u201esta\u0142 si\u0119\u201d wskazuje, \u017ce nie jest on odwieczny, tylko zmienia si\u0119 w wiarygodnego nauczyciela za spraw\u0105 osi\u0105gni\u0119cia Przebudzenia.<\/p>\n

Wskazuje to, \u017ce Stan Buddy nie bierze si\u0119 z niczego, a jego przyczyny \u2013 kt\u00f3re ewidentnie nie s\u0105 sta\u0142e i niezmienne \u2013 nie mog\u0105 by\u0107 sprzeczne z rezultatem. Jakie to przyczyny? Wedle Dignagi jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych jest wielkie wsp\u00f3\u0142czucie. We wspomnianym ho\u0142dzie m\u00f3wi o niestrudzonym piel\u0119gnowaniu wsp\u00f3\u0142czucia, kt\u00f3re dope\u0142niaj\u0105 praktyki, takie jak rozwijanie m\u0105dro\u015bci pustki.<\/p>\n

W pismach buddyjskich cz\u0119sto por\u00f3wnuje si\u0119 Trzy Klejnoty do lekarza (Budda), lekarstwa (Dharma) i piel\u0119gniarza (Sangha). Wedle tej metafory Dharma jest lekiem, kt\u00f3ry leczy \u201echorob\u0119\u201d naszego cierpienia i jego przyczyn. Zapisuje go Budda, a w \u201eza\u017cywaniu\u201d pomagaj\u0105 towarzysze na \u015bcie\u017cce, cz\u0142onkowie spo\u0142eczno\u015bci duchowej.<\/p>\n

Prawdziwym klejnotem Dharmy jest faktyczne \u201ewyga\u015bni\u0119cie\u201d, co w tym kontek\u015bcie oznacza ca\u0142kowit\u0105 wolno\u015b\u0107 od konieczno\u015bci ci\u0105g\u0142ego stosowania antidot\u00f3w na negatywne stany umys\u0142u. Ostateczny owoc praktyki duchowej to po\u0142o\u017cenie kresu pojawianiu si\u0119 splamie\u0144 (szkodliwych my\u015bli i uczu\u0107). \u015acie\u017ck\u0119, kt\u00f3ra prowadzi do prawdziwego wyga\u015bni\u0119cia, r\u00f3wnie\u017c nazywa si\u0119 \u201eprawdziw\u0105 Dharm\u0105\u201d.<\/p>\n

Nast\u0119pne pytanie brzmi zatem: jak dzia\u0142a to antidotum? W tym miejscu nale\u017cy wr\u00f3ci\u0107 do nauk o trzech rodzajach cierpienia. Trzeci \u2013 wszechobecno\u015b\u0107 uwarunkowania \u2013 oznacza, \u017ce samo nasze istnienie, jako uwarunkowane karm\u0105 i splamieniami, naznaczone jest cierpieniem. Karma nie odnosi si\u0119 li tylko do dzia\u0142ania, ale, co wa\u017cniejsze, do kryj\u0105cych si\u0119 za nim pobudek i zamiar\u00f3w. Czyny jako takie nie s\u0105 naczeln\u0105 przyczyn\u0105 naszych cierpie\u0144, kt\u00f3re pochodz\u0105 g\u0142\u00f3wnie ze \u015bwiata intencji \u2013 innymi s\u0142owy, w\u0142asnych emocji i my\u015bli. Z\u0142a karma podszyta jest negatywnymi stanami umys\u0142u, a wi\u0119c to one stanowi\u0105 korze\u0144 czy te\u017c \u017ar\u00f3d\u0142o cierpienia.<\/p>\n

Splamienia, ma si\u0119 rozumie\u0107, nie znikn\u0105 za spraw\u0105 samej naszej ch\u0119ci czy powtarzania modlitw. Mo\u017cna si\u0119 ich pozby\u0107, tylko stosuj\u0105c odpowiednie, przeciwstawne antidotum. Mechanizm jego dzia\u0142ania obserwujemy na co dzie\u0144. Ch\u0142\u00f3d, na przyk\u0142ad, leczymy ciep\u0142em: je\u015bli jest nam zimno, przekr\u0119camy pokr\u0119t\u0142o i zwi\u0119kszamy temperatur\u0119 w pokoju. Podobnie z ciemno\u015bci\u0105 i jasno\u015bci\u0105. Mrok znika, gdy w\u0142\u0105czamy \u015bwiat\u0142o \u2013 i odwrotnie.<\/p>\n

W \u015bwiecie emocji i my\u015bli proces stosowania antidotum si\u0142y przeciwnej wygl\u0105da jednak nieco inaczej. Tu musimy wzbudzi\u0107 odpowiedni stan umys\u0142u, kt\u00f3ry bezpo\u015brednio przeciwdzia\u0142a okre\u015blonemu splamieniu. Pos\u0142ugujemy si\u0119 tym samym przedmiotem, lecz przyjmujemy odwrotn\u0105 postaw\u0119 czy te\u017c perspektyw\u0119. Przeciwstawne si\u0142y \u2013 powiedzmy, nienawi\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia \u2013 skupione na tej samej rzeczy b\u0105d\u017a osobie, przynosz\u0105 zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne do\u015bwiadczenia.<\/p>\n

Przyjmijmy dla dobra tego wywodu, \u017ce osoba, kt\u00f3ra nie znosi wsp\u00f3\u0142czucia, chce za wszelk\u0105 cen\u0119 je w sobie zdusi\u0107. W tym celu rozmy\u015blnie podsyca wrogo\u015b\u0107 wobec wszystkich i wsz\u0119dzie szuka z\u0142ych stron okazywania dobroci. \u0141atwo sobie wyobrazi\u0107, \u017ce w ten spos\u00f3b mo\u017cna z czasem zapami\u0119ta\u0107 si\u0119 w z\u0142o\u015bci i nienawi\u015bci.<\/p>\n

Praktykuj\u0105cy duchow\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 maj\u0105 cel zgo\u0142a odmienny. Z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia wiemy, \u017ce niech\u0119\u0107 i gniew odbieraj\u0105 umys\u0142owi spok\u00f3j i, co gorsza, mog\u0105 stanowi\u0107 zagro\u017cenie dla innych. Z kolei stany pozytywne, takie jak wsp\u00f3\u0142czucie i mi\u0142o\u015b\u0107, nios\u0105 poczucie spe\u0142nienia i spokoju, kt\u00f3rymi potrafimy si\u0119 dzieli\u0107. Docenienie ich wielkiej warto\u015bci naturalnie rodzi pragnienie rozwijania takich postaw. W ten spos\u00f3b antidota stopniowo os\u0142abiaj\u0105 i wreszcie eliminuj\u0105 przeciwstawne si\u0142y ze sfery psychiki, czyli emocji i my\u015bli.<\/p>\n

Czy to oznacza, \u017ce pozytywne i negatywne uczucia s\u0105 sobie zupe\u0142nie r\u00f3wne, i wzmacniaj\u0105c jedne, mo\u017cemy eliminowa\u0107 drugie w obie strony? Moim zdaniem powinni\u015bmy lepiej rozumie\u0107, co je r\u00f3\u017cni. Niekt\u00f3re splamienia \u2013 cho\u0107by po\u017c\u0105danie, agresja czy z\u0142o\u015b\u0107 \u2013 wydaj\u0105 si\u0119 instynktowne. Cho\u0107 mo\u017ce mie\u0107 w nich udzia\u0142 rozum albo katalizator, najcz\u0119\u015bciej s\u0105 odruchowe. Inne, na przyk\u0142ad fa\u0142szywy obraz poczucia w\u0142asnego ja czy stawianie na piedestale pewnych skrajnych pogl\u0105d\u00f3w, wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 bardziej z my\u015bleniem.<\/p>\n

Analizuj\u0105c szkodliwe emocje i my\u015bli, znajdujemy u ich podstaw subtelniejsz\u0105 posta\u0107 u\u0142udy. Nasz zdezorientowany umys\u0142 lgnie do namacalnej realno\u015bci zjawisk i w oparciu o to reaguje na nie emocjami, co sprawia, \u017ce pewne rzeczy postrzegamy jako po\u017c\u0105dane, inne za\u015b jako niechciane. Umys\u0142, kt\u00f3ry czepia si\u0119 realno\u015bci zjawisk, pogr\u0105\u017cony jest \u2013 fundamentalnie \u2013 w u\u0142udzie, bowiem prawdziw\u0105 natur\u0119 rzeczy stanowi ich pusto\u015b\u0107: brak jakiegokolwiek samoistnego bytu. Zrozumiawszy to, uprzytamniamy sobie, \u017ce negatywne emocje nie maj\u0105 \u017cadnych \u2013 tak materialnych, jak intelektualnych \u2013 sensownych podstaw, wyrastaj\u0105 bowiem z ba\u0142amutnego stanu umys\u0142u. Co wi\u0119cej, rozwijaj\u0105c g\u0142\u0119boki wgl\u0105d w pusto\u015b\u0107, kt\u00f3ra jest prawdziw\u0105 natur\u0105 rzeczy, mo\u017cemy odci\u0105\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o pojawiania si\u0119 owych splamie\u0144.<\/p>\n

Natomiast uczucia pozytywne, takie jak mi\u0142uj\u0105ca dobro\u0107 i wsp\u00f3\u0142czucie, z regu\u0142y nie s\u0105 zale\u017cne od lgni\u0119cia do realno\u015bci rzeczy, i co wi\u0119cej, maj\u0105 potencja\u0142 powi\u0119kszania w niesko\u0144czono\u015b\u0107. Innymi s\u0142owy, emocje dobre i z\u0142e r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 zasadniczo podstawami i mo\u017cliwo\u015bciami.<\/p>\n

Skoro wszystkie splamienia podszyte s\u0105 u\u0142ud\u0105, jak stwierdzi\u0107, \u017ce polega ona na lgni\u0119ciu do realno\u015bci istnienia rzeczy? Arjadewa t\u0142umaczy, \u017ce \u201ewgl\u0105d w prawd\u0119 zale\u017cno\u015bci powstawania jest pocz\u0105tkiem ko\u0144ca u\u0142udy\u201d. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, uwolni si\u0119 od niej ten, kto pojmie g\u0142\u0119bi\u0119 nauk o wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci. Zatem u\u0142uda to tkwienie w b\u0142\u0119dzie \u2013 stan umys\u0142u, kt\u00f3ry widzi \u015bwiat i \u201eja\u201d na opak, niezgodnie z zasad\u0105 zale\u017cnego powstawania.<\/p>\n

Buddyzm naucza, \u017ce ka\u017cda rzecz powstaje w zale\u017cno\u015bci od r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w. Jego zaprzeczeniem by\u0142oby wi\u0119c przypisywanie zjawiskom niezale\u017cnego bytu. W naukach o niesamoistno\u015bci do projektowanego w ten spos\u00f3b statusu odnosi si\u0119 cz\u0105stka \u201esamo\u201d. Dowodz\u0105 one, \u017ce rzeczy nie istniej\u0105 niezale\u017cnie, poniewa\u017c ka\u017cda pojawia si\u0119 w oparciu o przyczyny i warunki. \u201eCo powsta\u0142o w zale\u017cno\u015bci \u2013 konkluduje Arjadewa \u2013 nie mo\u017ce by\u0107 z natury niezale\u017cne. \u00d3w brak samodzielnego bytu nazywam zale\u017cnym powstawaniem\u201d.<\/p>\n

Uczniowie Nagard\u017auny nie byli zgodni, czy u\u0142uda lgni\u0119cia do rzeczy i zjawisk jako samoistnych byt\u00f3w nale\u017cy do kategorii splamie\u0144 czy te\u017c subtelnych zas\u0142on wiedzy. Rzecznicy stanowiska pierwszego dowodzili, \u017ce ju\u017c osi\u0105gni\u0119cie stanu arhata \u2013 czyli wolno\u015bci od samsary, ko\u0142a bytu \u2013 wymaga wyzbycia si\u0119 u\u0142udy lgni\u0119cia do realnego istnienia. I wnioskowali, \u017ce jedyn\u0105 drog\u0105 do wyzwolenia jest wgl\u0105d w pusto\u015b\u0107. Nazywa si\u0119 go m\u0105dro\u015bci\u0105 niesamoistno\u015bci (albo braku ja) i przedstawia w kategoriach \u201etrzech wr\u00f3t pe\u0142nego wyzwolenia\u201d. Wgl\u0105d w pusto\u015b\u0107 rzeczy i zjawisk rozwija si\u0119 w oparciu o zrozumienie ich natury tak z perspektywy przyczyn, jak skutk\u00f3w.<\/p>\n

Mo\u017cemy odnie\u015b\u0107 nauki o rozumieniu niesamoistno\u015bci do czterech szlachetnych prawd, pierwszego publicznego wyk\u0142adu Buddy, kt\u00f3ry przedstawi\u0142 je w szesnastu punktach. Czterema cechami pierwszej szlachetnej prawdy o cierpieniu s\u0105 nietrwa\u0142o\u015b\u0107, niemo\u017cno\u015b\u0107 osi\u0105gni\u0119cia zadowolenia, pusto\u015b\u0107 i brak ja. Wszystkie szko\u0142y buddyjskie i wyznawcy Buddy wiedz\u0105 zatem, \u017ce jego podstawowa idea to anatman, nie-ja.<\/p>\n

By\u0142a ona przecie\u017c interpretowana na r\u00f3\u017cne sposoby. W historii filozofii Indii istnieje bardzo stara tradycja analizowania natury ja i jednostki. Pytano i dyskutowano, na przyk\u0142ad, kim jest doznaj\u0105cy, gdy do\u015bwiadcza si\u0119 b\u00f3lu? Kiedy mowa o gromadzeniu karmy, kto j\u0105 zbiera? Kto jest podmiotem karmicznego dzia\u0142ania? Komu przypadaj\u0105 owoce karmy? Uznajemy fakt, \u017ce istnieje jednostka czy te\u017c istota, kt\u00f3r\u0105 nazywamy \u201eja\u201d, ale jak dok\u0142adnie wygl\u0105da jego natura?<\/p>\n

Niebuddyjskie szko\u0142y my\u015blenia, zw\u0142aszcza wyznaj\u0105ce ide\u0119 odrodzenia, zgadza\u0142y si\u0119, \u017ce skoro fizyczne cia\u0142o przemija i trwa ledwie jeden \u017cywot, nie mo\u017ce by\u0107 identyfikowane z \u201eja\u201d. Najcz\u0119\u015bciej przyjmowano, \u017ce musi by\u0107 ono niezale\u017cne od fizycznych i psychicznych sk\u0142adowych (sanskryckich skandh<\/em>) jednostkowego bytu i widziano w nim wieczn\u0105 zasad\u0119, kt\u00f3ra jest obecna we wszystkich \u017cyciowych cyklach i ich etapach, ale je przekracza.<\/p>\n

Poddany analizie, atman ma trzy g\u0142\u00f3wne cechy \u2013 jest niezmienny z perspektywy czasu; jednolity czy te\u017c niepodzielny; oraz niezale\u017cny, samodzielny. Wszystkie szko\u0142y buddyjskie odrzucaj\u0105 jego wieczno\u015b\u0107, ale kwestionuj\u0105c niezale\u017cne, nieprzemijaj\u0105ce ja, r\u00f3\u017cnie widz\u0105 jednostk\u0119 i podmiot dzia\u0142ania. Kim jest ta istota? Niekt\u00f3re szko\u0142y chc\u0105 j\u0105 identyfikowa\u0107 na podstawie fizycznych i psychicznych sk\u0142adowych z sum\u0105 pi\u0119ciu skandh; inne \u2013 na podstawie ci\u0105g\u0142o\u015bci continuum \u015bwiadomo\u015bci. Zwolennicy jogaczary, szko\u0142y \u201etylko umys\u0142\u201d, uznaj\u0105 za osob\u0119 jednostkowe continuum \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3r\u0105 nazywaj\u0105 \u201epodstawow\u0105\u201d. Uczniowie Nagard\u017auny (zw\u0142aszcza przychylaj\u0105cy si\u0119 do wizji najsubtelniejszej) kwestionuj\u0105 pr\u00f3by identyfikowania ja czy to jako niezale\u017cnego od cia\u0142a i umys\u0142u, czy to w nie wpisanego. Dla nich osob\u0119 nale\u017cy rozumie\u0107 jako nazw\u0119, okre\u015blenie, miano nadane skupisku cia\u0142a i umys\u0142u, a wi\u0119c czemu\u015b pozbawionemu przyrodzonej realno\u015bci.<\/p>\n

Poddaj\u0105c przedmioty i zjawiska drobiazgowej analizie, odkrywamy, \u017ce powstaj\u0105 na skutek nagromadzenia wielu czynnik\u00f3w. Nic nie istnieje samodzielnie, wszystko jest z natury od czego\u015b zale\u017cne. Niemniej na co dzie\u0144 tego nie dostrzegamy, \u017cyj\u0105c w prze\u015bwiadczeniu o dyskretnej realno\u015bci zjawisk. Ten rozbrat mi\u0119dzy rozumieniem natury rzeczy a ich widzeniem le\u017cy u podstaw negatywnych i emocjonalnych reakcji na otaczaj\u0105cy nas \u015bwiat.<\/p>\n

Po pierwsze, nasze opaczne rozumienie \u015bwiata stanowi \u017ar\u00f3d\u0142o szkodliwych emocji, takich jak z\u0142o\u015b\u0107, nienawi\u015b\u0107 czy przywi\u0105zanie. Po wt\u00f3re, postrzeganie go jako niezale\u017cnego i realnego jest zupe\u0142nie bezpodstawne. Po trzecie, rozwijaj\u0105c bezpo\u015brednie antidotum, czyli m\u0105dro\u015b\u0107 braku ja, wyzbywamy si\u0119 iluzji realno\u015bci i niezale\u017cno\u015bci rzeczy. Pogl\u0105d, kt\u00f3ry nie k\u0142\u00f3ci si\u0119 z rozumem i rzeczywisto\u015bci\u0105, szlifowany, krzepnie, z czasem pozwalaj\u0105c na ca\u0142kowite wyplenienie fa\u0142szywej wizji.<\/p>\n

Co wi\u0119cej, m\u0105dro\u015b\u0107 braku ja, jako przymiot umys\u0142u, ma \u2013 w przeciwie\u0144stwie do umiej\u0119tno\u015bci fizycznych \u2013 mocne podstawy. Wy\u0107wiczona, staje si\u0119 samorzutna i nie wymaga przywo\u0142ywania \u015bwiadomym, celowym wysi\u0142kiem. Do jej uruchomienia wystarcza najprostszy bodziec czy impuls.<\/p>\n

Trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce splamienia nie s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 natury umys\u0142u. Bior\u0105 si\u0119 z niezrozumienia, wi\u0119c uporawszy si\u0119 z nim, mo\u017cna si\u0119 ich pozby\u0107. Kiedy rozwa\u017camy to wszystko, s\u0142owo moksza<\/em> nabiera sensu i \u201ewyzwolenie\u201d staje si\u0119 najzupe\u0142niej realne. Mo\u017cemy po\u0142\u0105czy\u0107 t\u0119 konstatacj\u0119 z wizj\u0105 Natury Buddy wy\u0142o\u017con\u0105 w Sutrze Tathagatagarbhy<\/em>, wedle kt\u00f3rej najg\u0142\u0119bsza natura umys\u0142u jest jasna i niesplamiona. Uprzytomnimy sobie wtedy, \u017ce usuwalne s\u0105 nie tylko splamienia, ale i sk\u0142onno\u015bci do nich oraz \u015blady, jakie zostawi\u0142y w umy\u015ble. W ten spos\u00f3b rodzi si\u0119 realna perspektywa osi\u0105gni\u0119cia Stanu Buddy, to znaczy ostatecznego wyplenienia ca\u0142ego baga\u017cu negatywno\u015bci.<\/p>\n

Traktaty mahajany opisuj\u0105 Stan Buddy w kategoriach czterech kaji<\/em>, czyli \u201ecia\u0142\u201d pe\u0142nego Przebudzenia. G\u0142\u0119bsz\u0105 i bardziej wyrafinowan\u0105 wizj\u0119 znajdziemy jednak w pismach wad\u017crajany, kt\u00f3re przedstawiaj\u0105 cztery kaje z perspektywy umys\u0142u subtelnego, \u201eprzyrodzonego podstawowego umys\u0142u jasnego \u015bwiat\u0142a\u201d. Swabhawikakaja<\/em> jest naturalnym uciele\u015bnieniem Buddy. Jego wszechwiedz\u0105cy umys\u0142 nazywa si\u0119 w tym kontek\u015bcie \u201ecia\u0142em prawdy m\u0105dro\u015bci\u201d, dharmakaj\u0105<\/em>. Nieoddzielna od niej najsubtelniejsza forma energii, prana<\/em>, to sambhogakaja<\/em>, \u201ecia\u0142o doskona\u0142o\u015bci \u015brodk\u00f3w\u201d, a widzialna posta\u0107, jak\u0105 owa energia przyjmuje \u2013 nirmanakaja<\/em>, \u201ecia\u0142o doskona\u0142ej emanacji\u201d. Cztery kaje sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na podstawowy umys\u0142 jasnego \u015bwiat\u0142a, kt\u00f3ry jest Stanem Buddy.<\/p>\n

Rozmy\u015blaj\u0105c o tym, osi\u0105gamy g\u0142\u0119bsze zrozumienie Dharmy, dzi\u0119ki czemu mo\u017cemy zrozumie\u0107 Budd\u0119, kt\u00f3ry uosabia jej doskona\u0142e urzeczywistnienie, oraz Sangh\u0119, czyli pod\u0105\u017caj\u0105cych \u015bcie\u017ck\u0105 tego urzeczywistnienia. Czytana w ten spos\u00f3b pierwsza strofa \u2013 pok\u0142on przed Trzema Klejnotami \u2013 przybli\u017ca zatem przymioty Dharmy.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Przyjmowanie Schronienia w Trzech Klejnotach<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Budda \u2013 powiada Dignaga \u2013 to kto\u015b, kto osi\u0105gn\u0105\u0142 pe\u0142ne Przebudzenie dzi\u0119ki rozwijaniu wsp\u00f3\u0142czucia i m\u0105dro\u015bci braku ja, niesamoistno\u015bci. Jak si\u0119 w\u0142a\u015bnie przekonali\u015bmy, klejnot Dharmy nale\u017cy rozumie\u0107 jako \u015bcie\u017ck\u0119 mog\u0105c\u0105 nas doprowadzi\u0107 do tego samego pu\u0142apu. Klejnot Sanghi jest za\u015b spo\u0142eczno\u015bci\u0105 szczerze praktykuj\u0105cych, kt\u00f3rzy osi\u0105gn\u0119li bezpo\u015brednie zrozumienie pusto\u015bci, ostatecznej natury rzeczy.<\/p>\n

Je\u015bli uwa\u017camy si\u0119 za praktykuj\u0105cych buddyst\u00f3w, musimy wiedzie\u0107, czym w istocie s\u0105 Trzy Klejnoty, gdy przyjmujemy w nich Schronienie. W przypadku Buddy, na przyk\u0142ad, rozwijamy podziw dla historycznych postaci, \u017carliwe oddanie i wiar\u0119 w ich osi\u0105gni\u0119cia duchowe. Musimy przy tym pami\u0119ta\u0107, \u017ce w kontek\u015bcie buddyjskim wiara opiera si\u0119 na rozumie. Wiara wyrasta z m\u0105dro\u015bci, ta za\u015b potrzebuje wiary i wsp\u00f3\u0142czucia \u2013 wszystkie wi\u0119c wspieraj\u0105 si\u0119 tu nawzajem i uzupe\u0142niaj\u0105.<\/p>\n

Musimy te\u017c rozumie\u0107, \u017ce przyjmowanie Schronienia wi\u0105\u017ce si\u0119 z naszym w\u0142asnym rozwojem duchowym i do\u015bwiadczeniem na \u015bcie\u017cce. Wiara i oddanie dla Trzech Klejnot\u00f3w musz\u0105 polega\u0107 na na\u015bladowaniu, a wi\u0119c wyrasta\u0107 nie tyle z podziwu, co z \u017carliwego pragnienia obudzenia ich w sobie. Taka wiara popycha i inspiruje do praktyki oraz przechodzenia kolejnych poziom\u00f3w urzeczywistnienia a\u017c do osi\u0105gni\u0119cia Stanu Buddy. Przyjmuj\u0105c Schronienie w Buddzie, trzeba wi\u0119c koniecznie pami\u0119ta\u0107, \u017ce szukamy go nie tylko w historycznej postaci, ale i w stanie, kt\u00f3ry osi\u0105gniemy w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Poziomy adept\u00f3w<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Autor przechodzi do rzeczy w strofie drugiej:<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

2.<\/p>\n

Wiedzcie, \u017ce s\u0105 trzy rodzaje os\u00f3b<\/p>\n

O nik\u0142ych, \u015brednich i wielkich zdolno\u015bciach.<\/p>\n

Jasno opisz\u0119 teraz<\/p>\n

Okre\u015blaj\u0105ce je cechy.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Jednym z najwa\u017cniejszych wyr\u00f3\u017cnik\u00f3w tekstu Ati\u015bi \u2013 co wyrasta z przekonania, \u017ce systematyczno\u015b\u0107 zwi\u0119ksza skuteczno\u015b\u0107 \u2013 jest przedstawienie esencji wszystkich nauk Buddy w postaci precyzyjnej listy temat\u00f3w i praktyk.<\/p>\n

Przyk\u0142adem tego podej\u015bcia niech b\u0119dzie rozwijanie bodhicitty, bezinteresownego umys\u0142u Przebudzenia, czyli pragnienia osi\u0105gni\u0119cia Stanu Buddy dla dobra wszystkich istot. Najpierw musimy zrozumie\u0107 przedmiot swoich d\u0105\u017ce\u0144: Stan Buddy i Przebudzenie. Potrzebujemy te\u017c wielkiego altruizmu, kt\u00f3ry wyrasta z autentycznego wsp\u00f3\u0142czucia: \u017carliwego pragnienia uwolnienia od cierpie\u0144 ka\u017cdej istoty. Takie wsp\u00f3\u0142czucie wymaga rozwini\u0119cia szczerej empatii i wi\u0119zi ze wszystkimi \u2013 niemo\u017cno\u015bci pogodzenia si\u0119 z ich b\u00f3lem, jakby\u015bmy doznawali go sami.<\/p>\n

Musimy tak\u017ce wiedzie\u0107 wi\u0119cej o naturze cierpienia, od kt\u00f3rego mamy uwolni\u0107 innych. Jak ju\u017c wspominali\u015bmy, wymaga to zbadania w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144, aby obudzi\u0107 w sobie pragnienie wolno\u015bci, kt\u00f3re jest prawdziwym wyrzeczeniem. Bodhicitt\u0119, bezinteresowny umys\u0142 Przebudzenia, wyda dopiero po\u0142\u0105czenie wszystkich tych czynnik\u00f3w. Aby mog\u0142a si\u0119 ona zakorzeni\u0107, musimy najpierw piel\u0119gnowa\u0107 poszczeg\u00f3lne elementy tej postawy, czemu s\u0142u\u017cy sekwencja okre\u015blonych praktyk. Ati\u015ba wyja\u015bnia rozmaite aspekty \u015bcie\u017cki, za punkt odniesienia obieraj\u0105c odmienne \u2013 nik\u0142e, \u015brednie i wielkie \u2013 zdolno\u015bci adept\u00f3w. I nie musi to wcale oznacza\u0107 klasyfikowania ludzi, tylko r\u00f3\u017cne rodzaje indywidualnych mo\u017cliwo\u015bci na kolejnych etapach duchowego rozwoju.<\/p>\n

Z pocz\u0105tku nasze mo\u017cliwo\u015bci s\u0105 niewielkie. Dzi\u0119ki praktyce przechodzimy na szczebel drugi i wreszcie osi\u0105gamy ich pe\u0142ni\u0119. Na podobnej zasadzie dzia\u0142a wsp\u00f3\u0142czesny system o\u015bwiaty. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce te trzy stopnie odpowiadaj\u0105 poziomowi szko\u0142y podstawowej, \u015bredniej i wy\u017cszej, przez kt\u00f3re kolejno przechodz\u0105 uczniowie, zdobywaj\u0105c coraz wi\u0119ksz\u0105 wiedz\u0119.<\/p>\n

Mo\u017cemy odnie\u015b\u0107 s\u0142owa Ati\u015bi do trzech faz duchowego rozwoju z nauk Arjadewy:<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Wprz\u00f3d pokona\u0107 z\u0142e uczynki,<\/p>\n

Po\u015brodku w\u0142asne ja,<\/p>\n

Na koniec porzuci\u0107 wszelkie pogl\u0105dy.<\/p>\n

Kto to wie, jest m\u0119drcem.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u201eZ\u0142e uczynki\u201d odnosz\u0105 si\u0119 do szkodliwych dzia\u0142a\u0144 i my\u015bli, b\u0119d\u0105cych g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 naszych cierpie\u0144. W tym kontek\u015bcie m\u00f3wimy zawsze o karmie, dzia\u0142aniu, kt\u00f3r\u0105 zwykle dzieli si\u0119 na trzy rodzaje: karm\u0119 negatywn\u0105, pozytywn\u0105 oraz sta\u0142\u0105 czy te\u017c niezmienn\u0105. Pierwsza przynosi cierpienia trzech ni\u017cszych \u015bwiat\u00f3w, druga \u2013 odrodzenie w wy\u017cszych \u015bwiatach bog\u00f3w i ludzi, trzecia \u2013 w sferach formy i bezforemnych.<\/p>\n

Pierwszy etap Arjadewy, porzucenie szkodliwych dzia\u0142a\u0144, odpowiada z grubsza pocz\u0105tkowym nik\u0142ym mo\u017cliwo\u015bciom z klasyfikacji Ati\u015bi. G\u0142\u00f3wnym celem jest tu uwolnienie si\u0119 od bezpo\u015bredniego do\u015bwiadczania cierpienia, a duchowe poszukiwania nap\u0119dza strach przed gehenn\u0105 ni\u017cszych \u015bwiat\u00f3w.<\/p>\n

Dekonstrukcja wyobra\u017cenia \u201eja\u201d, u Arjadewy poziom drugi, pokrywa si\u0119 ze \u015brednimi predyspozycjami od Ati\u015bi. Tu adeptem powoduje przede wszystkim pragnienie wyzwolenia z ko\u0142a bytu, praktyka polega za\u015b na oczyszczaniu mentalnych splamie\u0144, kt\u00f3re wywo\u0142uj\u0105 cierpienia i uniemo\u017cliwiaj\u0105 Przebudzenie. Trzeci i ostatni z etap\u00f3w Arjadewy, rozbrat z wszelkimi pogl\u0105dami, odpowiada najwy\u017cszym zdolno\u015bciom z opisu Ati\u015bi. Tutaj g\u0142\u00f3wn\u0105 motywacj\u0105 jest nie tyle uwolnienie od samsary, co osi\u0105gni\u0119cie ca\u0142kowitego Przebudzenia dla dobra wszystkich istot.<\/p>\n

Bodaj najwa\u017cniejszym przes\u0142aniem obu tych klasyfikacji jest konieczno\u015b\u0107 przej\u015bcia praktyk zwi\u0105zanych z najskromniejszymi czy te\u017c pocz\u0105tkowymi mo\u017cliwo\u015bciami tak\u017ce przez adept\u00f3w o predyspozycjach \u015brednich i wielkich. Ka\u017cdy poziom praktyki opiera si\u0119 na poprzednim w okre\u015blonej sekwencji i wymaga mocnego fundamentu.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Trzy g\u0142\u00f3wne aspekty \u015bcie\u017cki<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Wielki indyjski nauczyciel Nagard\u017auna zdefiniowa\u0142 trzy kluczowe czynniki osi\u0105gni\u0119cia pe\u0142nego Przebudzenia. Pierwszym z nich jest bodhicitta, bezinteresowne pragnienie urzeczywistnienia Stanu Buddy dla dobra wszystkich istot; drugim \u2013 pot\u0119\u017cna si\u0142a wsp\u00f3\u0142czucia, kt\u00f3re nie tylko \u017cyczy innym wolno\u015bci od cierpie\u0144, ale tak\u017ce bierze za to odpowiedzialno\u015b\u0107. Czynnik trzeci stanowi, jak ujmuje to Nagard\u017auna, \u201eniedualna m\u0105dro\u015b\u0107\u201d, czyli wgl\u0105d w pusto\u015b\u0107, przekraczaj\u0105c\u0105 skrajno\u015bci absolutyzmu i nihilizmu \u2013 zrozumienie faktycznego stanu rzeczy cz\u0119sto nazywanego \u201etako\u015bci\u0105\u201d albo \u201eostateczn\u0105 natur\u0105 rzeczywisto\u015bci\u201d.<\/p>\n

Buddyjskie traktaty opisuj\u0105 proces osi\u0105gania ca\u0142kowitego Przebudzenia w kategoriach \u201epi\u0119ciu \u015bcie\u017cek\u201d i \u201edziesi\u0119ciu poziom\u00f3w Bodhisattwy\u201d, kt\u00f3rych pokonanie wymaga gromadzenia zas\u0142ugi przez trzy niezmierzone eony. Niekt\u00f3re pisma wad\u017crajany m\u00f3wi\u0105 z kolei o mo\u017cliwo\u015bci urzeczywistnienia Stanu Buddy w \u201ejednej chwili\u201d, jakby istnia\u0142a jaka\u015b szczeg\u00f3lna medytacja, pozwalaj\u0105ca na osi\u0105gni\u0119cie tego celu za spraw\u0105 wypowiedzenia jednej mantry czy czego\u015b w tym rodzaju. To zupe\u0142nie nierealistyczne. Nasze stany psychiczne przesi\u0105kni\u0119te s\u0105 rozmaitymi splamieniami, kt\u00f3re wymagaj\u0105 stopniowego usuwania, warstwa po warstwie. Urzeczywistnienie Stanu Buddy jest kulminacj\u0105 tego procesu sukcesywnego oczyszczania umys\u0142u.<\/p>\n

Taka perspektywa mo\u017ce zniech\u0119ca\u0107, czego sam do\u015bwiadczy\u0142em jako nastolatek. Do dzi\u015b pami\u0119tam, co powiedzia\u0142em swojemu nauczycielowi Tadrakowi Rinpoczemu: \u201eKiedy czytam o praktykach Bodhisattwy, odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce tak d\u0142uga \u015bcie\u017cka jest w\u0142a\u015bciwie nie do pokonania. S\u0105dz\u0119, \u017ce bardziej odpowiednia by\u0142aby dla mnie wad\u017crajana, wed\u0142ug kt\u00f3rej Stan Buddy da si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 znacznie szybciej\u201d. \u201eJak mo\u017cna my\u015ble\u0107 o pod\u0105\u017caniu \u015bcie\u017ck\u0105 wad\u017crajany \u2013 us\u0142ysza\u0142em natychmiast \u2013 bez rozwijania bodhicitty?\u201d<\/p>\n

W rzeczy samej Nagard\u017auna przytacza wiele argument\u00f3w, przemawiaj\u0105cych za nietraceniem ducha na \u015bcie\u017cce. Je\u015bli wytrwamy w praktyce \u2013 t\u0142umaczy \u2013 osi\u0105gniemy pu\u0142ap, na kt\u00f3rym nie b\u0119dziemy ju\u017c podatni na cierpienia samsary. I ch\u0119tnie pozostaniemy tam tyle czasu, ile trzeba na uwolnienie od cierpie\u0144 wszystkich istot. A skoro przyj\u0119li\u015bmy uroczyste \u015blubowanie pracy na rzecz innych \u2013 ci\u0105gnie \u2013 po osi\u0105gni\u0119ciu Przebudzenia i tak nie zaczniemy zajmowa\u0107 si\u0119 czym\u015b innym. Czas nie jest wi\u0119c problemem i pod tym wzgl\u0119dem. Szczere po\u015bwi\u0119cenie praktycy Bodhisattwy \u2013 zapewnia jeszcze \u2013 przynosi wielkie poczucie spe\u0142nienia i najsensowniejszego wykorzystania ludzkiego \u017cycia, co stanowi najlepsze lekarstwo na zm\u0119czenie i zniech\u0119cenie.<\/p>\n

Mistrzowie kadampy tak \u017carliwie wzywaj\u0105 nas do ca\u0142kowitego po\u015bwi\u0119cenia si\u0119 rozwijaniu bodhicitty, gdy\u017c wiedz\u0105, \u017ce raz obudzona, zatroszczy si\u0119 o wszystko. O gromadzenie zas\u0142ugi i o oczyszczanie wszelkich splamie\u0144. Dlatego nazywa si\u0119 j\u0105 gwarantem wype\u0142nienia cel\u00f3w tak dora\u017anych, jak dalekosi\u0119\u017cnych.<\/p>\n

Je\u017celi nie jeste\u015bcie zainteresowani rozwijaniem bodhicitty albo uznajecie to za zbyt trudne lub czasoch\u0142onne, mo\u017cecie tego, oczywi\u015bcie, nie robi\u0107. Jak jednak zatrzymacie wtedy rzek\u0119 w\u0142asnego cierpienia? Nawet je\u015bli kwestionujemy karm\u0119 i splamienia, ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107 nasz obecny uwarunkowany byt jest skutkiem ich nagromadzenia. P\u00f3ki pozostaniemy do nich przykuci, p\u00f3ty nie zaznamy szcz\u0119\u015bcia, b\u0119dziemy zmaga\u0107 si\u0119 z powracaj\u0105cymi problemami oraz do\u015bwiadcza\u0107 nieuniknionego b\u00f3lu narodzin, choroby, staro\u015bci i \u015bmierci.<\/p>\n

\u201eCzy istnieje szansa na wyczerpanie naszych cierpie\u0144 samym ich prze\u017cyciem?\u201d, pyta\u0142 retorycznie kadampa Gesze Poto\u0142a. Oczywi\u015bcie, nie. Od zawsze, bez ustanku, raz po raz rodzimy si\u0119, chorujemy, starzejemy i umieramy, a czas nie leczy tych ran. Racjonalnie b\u0119dzie wi\u0119c za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce cierpi\u0105c w ten spos\u00f3b dalej, cho\u0107by i ca\u0142\u0105 wieczno\u015b\u0107, te\u017c nic nie osi\u0105gniemy. Po\u0142o\u017cenie temu kresu musi wymaga\u0107 \u015bwiadomego wysi\u0142ku opartego na zrozumieniu najg\u0142\u0119bszej natury cierpienia oraz stosowania odpowiednich \u015brodk\u00f3w zaradczych.<\/p>\n

Pewien uczony gesze<\/em>, z kt\u00f3rym rozmawia\u0142em o nieuchwytno\u015bci \u201eja\u201d oraz niemo\u017cno\u015bci znalezienia go w ciele i umy\u015ble, powiedzia\u0142 mi kiedy\u015b: \u201eGdyby ja nie istnia\u0142o w og\u00f3le, wszystko sta\u0142oby si\u0119 bardzo proste. Nie by\u0142oby komu do\u015bwiadcza\u0107 cierpienia i b\u00f3lu. Ale tak nie jest. Bez wzgl\u0119du na to, czy potrafimy j\u0105 wskaza\u0107, istnieje indywidualna istota, kt\u00f3ra doznaje przyjemno\u015bci i przykro\u015bci, stanowi podmiot do\u015bwiadczenia, postrzega i tak dalej. Z autopsji wiemy, \u017ce jest co\u015b \u2013 jakkolwiek to nazwiemy \u2013 co umo\u017cliwia nam prze\u017cywanie tych rzeczy. Mamy zdolno\u015b\u0107 ich rozpoznawania, orientacj\u0119\u201d.<\/p>\n

Badaj\u0105c do\u015bwiadczenie cierpienia \u2013 cho\u0107by fizycznego b\u00f3lu \u2013 stwierdzamy, \u017ce jest ono \u015bci\u015ble zwi\u0105zane ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105, z umys\u0142em, a wi\u0119c nale\u017cy do \u015bwiata mentalnego. To w\u0142a\u015bnie odr\u00f3\u017cnia istoty czuj\u0105ce od innych \u017cywych organizm\u00f3w, na przyk\u0142ad ro\u015blin: wymiar subiektywny, kt\u00f3ry mo\u017cemy nazwa\u0107 do\u015bwiadczeniem czy te\u017c \u015bwiadomo\u015bci\u0105.<\/p>\n

Czym faktycznie jest ten fenomen? Czy ca\u0142kowicie zale\u017cy od cia\u0142a b\u0105d\u017a zjawisk fizycznych? To bardzo stare pytanie, kt\u00f3re stawia\u0142a indyjska szko\u0142a materialistycznego my\u015blenia, dowodz\u0105ca, \u017ce w ostatecznym rachunku umys\u0142 sprowadza si\u0119 do cia\u0142a, jest z nim to\u017csamy i nie istnieje poza nim. Por\u00f3wnywa\u0142a je do \u015bciany i fresku (malowid\u0142o istnieje tyle, co mur, i wraz z nim znika) albo do wina i zawartego w nim alkoholu (kt\u00f3rego nie ma bez trunku).<\/p>\n

Wiele innych tradycji filozoficznych Indii odrzuca\u0142o jednak ten pogl\u0105d. Dzi\u015b tak\u017ce toczy si\u0119 dyskusja o relacji cia\u0142a i umys\u0142u oraz ich miejscu w ca\u0142ej kosmologicznej wizji \u017ar\u00f3d\u0142a wszech\u015bwiata. Zdaniem wsp\u00f3\u0142czesnych uczonych pocz\u0105tek naszemu \u015bwiatu da\u0142 tak zwany Big Bang. Pozostaje jednak pytanie, czy by\u0142 to pocz\u0105tek wszystkiego? Mo\u017cna te\u017c zapyta\u0107, sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107? Tak naukowe badania, jak w\u0142asne do\u015bwiadczenie m\u00f3wi\u0105 nam jedno: wszystko, czego doznajemy, jest konsekwencj\u0105 tego, co by\u0142o wcze\u015bniej. Nic nie pojawia si\u0119 bez przyczyny. Przyczyn i warunk\u00f3w wymaga tak ka\u017cda rzecz materialna, jak ka\u017cde do\u015bwiadczenie psychiczne.<\/p>\n

W \u015bwiadomo\u015bci, \u015bwiecie mentalnym istniej\u0105 dwa g\u0142\u00f3wne rodzaje przyczyn: substancjalne (kt\u00f3re przeobra\u017caj\u0105 jedno w drugie) oraz pomocnicze (proces ten umo\u017cliwiaj\u0105ce).<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kwestia odrodzenia<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Indyjski mistrz buddyjski Dharmakirti stwierdza, \u017ce \u201erzecz niementalna nie mo\u017ce zmieni\u0107 si\u0119 w zjawisko mentalne\u201d. Innymi s\u0142owy, przedmioty nie przechodz\u0105 ze stanu materialnego w psychiczny. Dharmakirti powiada, \u017ce chwila \u015bwiadomo\u015bci mo\u017ce wzi\u0105\u0107 si\u0119 jedynie z poprzedzaj\u0105cej j\u0105 chwili \u015bwiadomo\u015bci. Pod\u0105\u017caj\u0105c za jej strumieniem, dochodzimy do pocz\u0105tku tego \u017cycia \u2013 i w tym miejscu stawiamy tez\u0119 o istnieniu \u017cywota poprzedniego.<\/p>\n

Kiedy m\u00f3wi\u0119 o \u201eniezliczonych \u017cywotach\u201d albo \u201epoprzednim \u017cyciu\u201d, natychmiast pojawia si\u0119 pytanie, jak mog\u0119 dowie\u015b\u0107 ich istnienia? Wiele starych indyjskich tradycji duchowych i filozoficznych, w tym buddyzm, nie przyjmuje odrodzenia na wiar\u0119, po\u015bwi\u0119caj\u0105c tej kwestii mn\u00f3stwo analiz.<\/p>\n

Istniej\u0105 te\u017c dzieci, kt\u00f3re wydaj\u0105 si\u0119 pami\u0119ta\u0107 poprzednie \u017cywoty, cho\u0107 cz\u0119sto pochodz\u0105 z niewierz\u0105cych w nie rodzin. Takie \u015bwiadectwa trzeba, rzecz jasna, szczeg\u00f3\u0142owo sprawdza\u0107, nie trac\u0105c przecie\u017c z oczu jednej wa\u017cnej kwestii. Musimy odr\u00f3\u017cnia\u0107 rzeczy, kt\u00f3rych nie uda\u0142o si\u0119 dot\u0105d wyja\u015bni\u0107, od zweryfikowanych negatywnie. Co\u015b, czego nie umiemy dzi\u015b znale\u017a\u0107, mo\u017ce zosta\u0107 odkryte jutro. Negowanie zjawisk tylko dlatego, \u017ce nie potrafimy ich zobaczy\u0107, wydaje si\u0119 nadmiernym uproszczeniem.<\/p>\n

Bez przyj\u0119cia niesko\u0144czonego strumienia odradzaj\u0105cej si\u0119 ci\u0105gle \u015bwiadomo\u015bci nie da si\u0119 wyja\u015bni\u0107 wielu rzeczy. Mo\u017cna uzna\u0107 je za \u201etajemnicze\u201d albo \u201ecudowne\u201d, ale to tylko synonimy niewiedzy i bezradno\u015bci. Uznaj\u0105c odrodzenie i ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 \u015bwiadomo\u015bci, nie przekonujemy wszystkich, zyskujemy jednak \u015bwietne wyt\u0142umaczenie.<\/p>\n

Trudno przekonuje si\u0119 do rzeczy, kt\u00f3rych inni sami nie do\u015bwiadczyli. Spr\u00f3bujcie wyobrazi\u0107 sobie, \u017ce dowodzicie istnienia sn\u00f3w komu\u015b, kto utrzymuje, \u017ce nigdy nie \u015bni\u0142. Jak mieliby\u015bcie to zrobi\u0107? Cho\u0107 wed\u0142ug nauk buddyjskich odradzamy si\u0119 od zawsze, lwia cz\u0119\u015b\u0107 wspomnie\u0144 z ka\u017cdego \u017cywota znika wraz ze zmian\u0105 cia\u0142a. Trudno kategorycznie twierdzi\u0107, \u017ce by\u0142y, nie mog\u0105c pami\u0119ta\u0107 minionych. Kiedy do\u015bwiadczeni adepci wchodz\u0105 w g\u0142\u0119bokie stany medytacyjne, uzyskuj\u0105 jednak dost\u0119p do poziom\u00f3w umys\u0142u znacznie subtelniejszych od codziennych stan\u00f3w \u015bwiadomo\u015bci. Osobi\u015bcie znam takich, kt\u00f3rzy wyra\u017anie przypominali sobie zdarzenia z wcze\u015bniejszych wciele\u0144. S\u0142owem, wedle nauk buddyjskich \u0142\u0105cznikiem mi\u0119dzy obecnym stanem umys\u0142u a poprzednimi \u017cywotami jest continuum subtelnej \u015bwiadomo\u015bci.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Pisma, wnioskowanie, dowody empiryczne<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Mimo to, je\u015bli pojawi\u0105 si\u0119 empiryczne dowody przecz\u0105ce odrodzeniu \u2013 czy te\u017c, podkre\u015blmy, kt\u00f3rejkolwiek z naszych idei \u2013 b\u0119dziemy musieli je uzna\u0107 i zmieni\u0107 stanowisko z powodu wagi, jak\u0105 my\u015bl buddyjska przywi\u0105zuje do rozumu. Mamy, na przyk\u0142ad, wiele traktat\u00f3w po\u015bwi\u0119conych pusto\u015bci, kt\u00f3re wydaj\u0105 si\u0119 pozornie sprzeczne. Gdyby\u015bmy wi\u0119c pr\u00f3bowali docieka\u0107 ich znaczenia tylko na podstawie pism, znale\u017aliby\u015bmy si\u0119 w impasie. Tradycja buddyjska ka\u017ce wi\u0119c studiowa\u0107 wszystkie teksty dotycz\u0105ce okre\u015blonej kwestii, a nast\u0119pnie bada\u0107 r\u00f3\u017cne poziomy ich znacze\u0144 przy pomocy krytycznego my\u015blenia, dzi\u0119ki czemu jedne uznaje si\u0119 za dos\u0142owne, a inne za wymagaj\u0105ce interpretacji.<\/p>\n

W przypadku spraw powszednich, nazywanych w pismach buddyjskich \u201erzeczywisto\u015bci\u0105 konwencjonaln\u0105\u201d, nasze pogl\u0105dy s\u0105 najcz\u0119\u015bciej zbie\u017cne z wyja\u015bnieniami naukowymi. Znajduj\u0105c dowody empiryczne, musimy uzna\u0107 ich wag\u0119, co oczywi\u015bcie nie znaczy, \u017ce zdaniem buddyst\u00f3w wszystkie zjawiska da si\u0119 zrozumie\u0107 za pomoc\u0105 krytycznego my\u015blenia i zwyk\u0142ego umys\u0142u. Nasze zdolno\u015bci poznawcze s\u0105 ograniczone i pewne sprawy, przynajmniej na razie, mog\u0105 by\u0107 poza ich zasi\u0119giem.<\/p>\n

Buddyzm rozr\u00f3\u017cnia trzy rodzaje zjawisk. Pierwsze, \u201eoczywiste\u201d, odbieramy bezpo\u015brednio zmys\u0142ami. O drugich, \u201ecz\u0119\u015bciowo niejasnych\u201d, mo\u017cna wnosi\u0107 na podstawie rzeczy znanych i zachodz\u0105cych mi\u0119dzy nimi relacji. Trzecie, \u201ezupe\u0142nie niejasne\u201d, ca\u0142kowicie wymykaj\u0105 si\u0119 naszej obecnej zdolno\u015bci pojmowania. Na razie mamy do nich dost\u0119p tylko za po\u015brednictwem kogo\u015b, kto do\u015bwiadczy\u0142 ich bezpo\u015brednio \u2013 i jedynie na tej podstawie mo\u017cemy uznawa\u0107 je za prawdziwe.<\/p>\n

Te ostatnie cz\u0119sto por\u00f3wnuj\u0119 do daty urodzenia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas swoj\u0105 zna, ale nie z pierwszej r\u0119ki. Dowiadujemy si\u0119 o niej od rodzic\u00f3w albo z innych \u017ar\u00f3de\u0142 i uznajemy za prawdziw\u0105, bo nie ma powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych bliscy \u2013 stanowi\u0105cy dla nas autorytet \u2013 mieliby o tym k\u0142ama\u0107. Oczywi\u015bcie mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 wyj\u0105tki, bo niekt\u00f3rzy mog\u0105 chcie\u0107 si\u0119 postarzy\u0107, \u017ceby wcze\u015bniej przej\u015b\u0107 na emerytur\u0119, albo z jakiego\u015b wzgl\u0119du odm\u0142odzi\u0107, z regu\u0142y dajemy tu jednak wiar\u0119 cudzej relacji.<\/p>\n

Dla buddyst\u00f3w podstaw\u0119 do uznania zjawisk \u201ezupe\u0142nie niejasnych\u201d stanowi autorytet Buddy. Nie jest to przecie\u017c wiara prosta, sprowadzaj\u0105ca si\u0119 do przekonania, \u017ce \u201eby\u0142 \u015bwi\u0119ty i musi mie\u0107 racj\u0119\u201d. Autorytet pism opiera si\u0119 na okre\u015blonych zasadach. Jedn\u0105 z nich nazywa si\u0119 \u201eczterema podporami\u201d i najcz\u0119\u015bciej wyk\u0142ada w ten spos\u00f3b:<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Polegaj na nauce, nie osobie.<\/p>\n

Polegaj na tre\u015bci, nie s\u0142owach.<\/p>\n

Polegaj na sensie ostatecznym, nie dora\u017anym.<\/p>\n

Polegaj na umy\u015ble m\u0105dro\u015bci, nie intelekcie.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

W oparciu o te wskaz\u00f3wki poddajemy autorytet Buddy \u2013 i ka\u017cdego wielkiego nauczyciela \u2013 krytycznej analizie, weryfikuj\u0105c s\u0142uszno\u015b\u0107 jego s\u0142\u00f3w (zw\u0142aszcza tam, gdzie mo\u017cna to zrobi\u0107 racjonalnie i empirycznie). Sprawdzamy tak\u017ce sam autorytet, aby upewni\u0107 si\u0119, \u017ce nie dzia\u0142a z niskich pobudek i nie rozpowszechnia k\u0142amstw. W ten spos\u00f3b upewniamy si\u0119, \u017ce dana osoba ma tytu\u0142 do rozstrzygania o sprawach, kt\u00f3re na razie przerastaj\u0105 nasz\u0105 zdolno\u015b\u0107 pojmowania.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c, m\u00f3wi\u0142em o konieczno\u015bci rozwijania bodhicitty jako esencji praktyki duchowej na \u2013 trwaj\u0105cej wiele \u017cywot\u00f3w \u2013 \u015bcie\u017cce do Przebudzenia. Niezb\u0119dne warunki do jej pokonania i pog\u0142\u0119biania medytacji, kt\u00f3re przynios\u0105 nam w ko\u0144cu owoc pe\u0142nego Przebudzenia, Stanu Buddy, zapewnia tylko odrodzenie w trzech wy\u017cszych \u015bwiatach.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Poziom mo\u017cliwo\u015bci pocz\u0105tkowych<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Wszystkie praktyki duchowe, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 przede wszystkim zapewnieniu odrodzenia w wy\u017cszych \u015bwiatach, odpowiadaj\u0105 \u2013 jak ujmuje to Ati\u015ba \u2013 \u201epredyspozycjom najmniejszym\u201d.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

3.<\/p>\n

Ci, co na wszelkie sposoby<\/p>\n

Szukaj\u0105 dla siebie tylko<\/p>\n

Przyjemno\u015bci samsary,<\/p>\n

Maj\u0105 predyspozycje najmniejsze.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

G\u0142\u00f3wn\u0105 metod\u0105 zdobycia wy\u017cszego odrodzenia jest utrzymywanie etycznej dyscypliny unikania negatywnych dzia\u0142a\u0144 cia\u0142a (zab\u00f3jstwo, kradzie\u017c, wyuzdanie), mowy (k\u0142amstwo, sianie niezgody, grubia\u0144stwo, gadulstwo) i umys\u0142u (po\u017c\u0105dliwo\u015b\u0107, wrogo\u015b\u0107, ho\u0142dowanie b\u0142\u0119dnym pogl\u0105dom). W prowadzeniu moralnego \u017cycia pomaga wracanie do tak zwanych \u201eczterech rozmy\u015bla\u0144\u201d o drogocenno\u015bci ludzkiego odrodzenia; nieuchronno\u015bci i niepewno\u015bci godziny \u015bmierci; nieomylno\u015bci prawa przyczyny i skutku, karmy; oraz naturze cierpienia. Niekt\u00f3rzy tybeta\u0144scy mistrzowie dodawali, \u017ce powinni\u015bmy my\u015ble\u0107 raczej o konieczno\u015bci uczynienia tego \u017cycia cennym, by nie dopu\u015bci\u0107 do jego zmarnowania albo obr\u00f3cenia w przyczyn\u0119 przysz\u0142ych cierpie\u0144.<\/p>\n

Cztery kontemplacje daj\u0105 hart do pe\u0142nego zaanga\u017cowania w praktyk\u0119 Dharmy, by zapobiec mo\u017cliwo\u015bci odrodzenia w ni\u017cszych \u015bwiatach. Wymaga to \u0107wiczenia umys\u0142u nie tylko na poziomie my\u015blenia, ale tak\u017ce emocji i dzia\u0142ania. Prowadzenie moralnego \u017cycia nie polega na stosowaniu si\u0119 do narzuconych z zewn\u0105trz zasad, takich jak przepisy pa\u0144stwowe, tylko dobrowolnym przestrzeganiu dyscypliny, kt\u00f3rej warto\u015b\u0107 si\u0119 rozumie. S\u0142owem, prawdziwa moralno\u015b\u0107 jest samodyscyplin\u0105. Budda powiada\u0142, \u017ce jeste\u015bmy panami swego losu, nazywaj\u0105c nas \u201ew\u0142asnym mistrzem i w\u0142asnym wrogiem\u201d.<\/p>\n

Je\u015bli jednak chcemy przej\u015b\u0107 ca\u0142\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 Przebudzenia, musimy zda\u0107 si\u0119 na nauczyciela, przewodnika duchowego. Dok\u0142adne zrozumienie praktyk, kt\u00f3re prowadz\u0105 do tego celu, wymaga znalezienia prawdziwego, kompetentnego mistrza. \u201e\u0179r\u00f3d\u0142o czystej wody \u2013 powiada jedno z tybeta\u0144skich przys\u0142\u00f3w \u2013 musi bi\u0107 w czystych \u015bnie\u017cnych g\u00f3rach\u201d. Trzeba wi\u0119c konieczne zadba\u0107, aby praktyki, kt\u00f3rym si\u0119 po\u015bwi\u0119camy, pochodzi\u0142 z autentycznej, udokumentowanej linii przekazu.<\/p>\n

Panuje dzi\u015b moda na w\u0142asne recepty, zlepki element\u00f3w zaczerpni\u0119tych z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142. Nie musi to by\u0107 z\u0142e, je\u015bli jednak mamy pod\u0105\u017ca\u0107 \u015bcie\u017ck\u0105 okre\u015blonej tradycji duchowej (w naszym przypadku \u2013 buddyzmu tybeta\u0144skiego), trzeba si\u0119 upewni\u0107, \u017ce jest ona czysta i wywodzi si\u0119 z autentycznego \u017ar\u00f3d\u0142a, za\u015b nauczyciel stanowi tej czysto\u015bci uosobienie.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Poziom mo\u017cliwo\u015bci \u015brednich<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

W nast\u0119pnej strofie Ati\u015ba opisuje mo\u017cliwo\u015bci adept\u00f3w o mo\u017cliwo\u015bciach \u201e\u015brednich\u201d.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

4.<\/p>\n

Ci, co nie dbaj\u0105 o doczesne rado\u015bci<\/p>\n

I wystrzegaj\u0105 si\u0119 z\u0142ych czyn\u00f3w,<\/p>\n

Szukaj\u0105c dla siebie spokoju,<\/p>\n

Maj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci przeci\u0119tne.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Okre\u015blenie \u201ez\u0142e\u201d albo \u201edestrukcyjne czyny\u201d odnosi si\u0119 do splamie\u0144, kt\u00f3re razem z karm\u0105 stanowi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142o cierpienia. Dlatego te\u017c adepci o przeci\u0119tnych predyspozycjach skupiaj\u0105 si\u0119 na praktykach, s\u0142u\u017c\u0105cych nade wszystko pozbyciu si\u0119 splamie\u0144. Najog\u00f3lniej dziel\u0105 si\u0119 one na dwie grupy. Pierwsze polegaj\u0105 na budzeniu szczerego pragnienia uwolnienia si\u0119 z ko\u0142a bytu (i nazywanego cz\u0119sto wyrzeczeniem), drugie \u2013 na jego ziszczaniu. Takie \u0107wiczenie umys\u0142u wymaga kontemplacji niedostatk\u00f3w samsary oraz zrozumienia przyczynowego \u0142a\u0144cucha karmy i splamie\u0144. Za ich spraw\u0105 budzi si\u0119 pragnienie wolno\u015bci i wkracza na jej \u015bcie\u017ck\u0119.<\/p>\n

Wszystkie te praktyki wpisuj\u0105 si\u0119 w cztery szlachetne prawdy. Nauczaj\u0105c o cierpieniu, Budda wskaza\u0142 cztery cechy istnienia, z kt\u00f3rych pierwsz\u0105 jest nietrwa\u0142o\u015b\u0107. Kontempluj\u0105 j\u0105 tak\u017ce adepci o predyspozycjach mniejszych, ale oni skupiaj\u0105 si\u0119 na ulotno\u015bci \u017cycia, czyli nieuchronno\u015bci \u015bmierci, podczas gdy tu przedmiot medytacji stanowi chwilowo\u015b\u0107, bezustannie zmieniaj\u0105ca si\u0119, dynamiczna natura rzeczywisto\u015bci. Autentyczne przyswojenie subtelnej nietrwa\u0142o\u015bci prowadzi do zrozumienia natury cierpienia (czy te\u017c niezadowolenia), to za\u015b \u2013 do uchwycenia braku ja. Wzajemne powi\u0105zanie tych subtelnych aspekt\u00f3w omawia wiele traktat\u00f3w, mi\u0119dzy innymi Czterysta strof drogi \u015brodka<\/em> Arjadewy i Przedstawienie miarodajnego poznania<\/em> Dharmakirtiego.<\/p>\n

Jak wi\u0119c kontemplowa\u0107 subteln\u0105 nietrwa\u0142o\u015b\u0107? Cz\u0119sto patrzymy na otaczaj\u0105cy nas \u015bwiat \u2013 drzewa, ska\u0142y, g\u00f3ry \u2013 z poczuciem, \u017ce jest on niezmienny. Z czasem jednak, nawet je\u015bli wymaga to tysi\u0119cy lat, wszystkie te pozornie wieczne rzeczy ulegaj\u0105 przeobra\u017ceniu. Zmusza to nas do uznania, gdy\u017c innego wyt\u0142umaczenia nie ma, \u017ce \u00f3w proces musi zachodzi\u0107 ci\u0105gle, bez ustanku.<\/p>\n

Nast\u0119pnie pytanie brzmi, dlaczego? Czemu rzeczy przestaj\u0105 istnie\u0107? Czy wymaga to dodatkowych przyczyn, czy te\u017c zachodzi naturalnie? \u0141atwo sprawdzi\u0107, \u017ce nic nie pojawia si\u0119 samo i \u017ce przyczyna powstania sprowadza tak\u017ce koniec. Mo\u017cna \u015bmia\u0142o stwierdzi\u0107, \u017ce wszystkie przedmioty i zjawiska nios\u0105 w sobie ziarno zag\u0142ady \u2013 oraz podlegaj\u0105c przyczynom i warunkom, znajduj\u0105 si\u0119 \u201ecudzej\u201d mocy.<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c naszym uwarunkowanym \u017cyciem \u2013 podlegaj\u0105ce takim samym subtelnym zmianom \u2013 rz\u0105dz\u0105 przyczyny i warunki. Tymi pierwszymi s\u0105 tu karma i szkodliwe emocje, kt\u00f3rych korzeniem jest fundamentalna nie\u015bwiadomo\u015b\u0107, sprawiaj\u0105ca, \u017ce lgniemy do rzeczy, jakby istnia\u0142y one realnie. Innymi s\u0142owy, uwarunkowanym istnieniem w\u0142adaj\u0105 u\u0142uda, splamienia i niewiedza. Ju\u017c same te nazwy je\u017c\u0105 w\u0142osy na g\u0142owie. Czy podlegaj\u0105c podobnym si\u0142om, mo\u017cna liczy\u0107 na trwa\u0142e szcz\u0119\u015bcie? Takie rozmy\u015blenia pomagaj\u0105 nam przejrze\u0107 z\u0142owr\u00f3\u017cbn\u0105 natur\u0119 uwarunkowanego bytu i rozwin\u0105\u0107 autentyczne poczucie wyrzeczenia.<\/p>\n

Jak powiedziano, wgl\u0105d w nietrwa\u0142o\u015b\u0107 daje wgl\u0105d w cierpienie, a ten \u2013 w brak ja. Mo\u017cna to czyta\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ce zrozumiawszy, i\u017c naszym \u017cyciem w\u0142adaj\u0105 negatywne si\u0142y, uprzytamniamy sobie, \u017ce nie pozb\u0119dziemy si\u0119 fundamentalnej niewiedzy bez (stanowi\u0105cego jej przeciwie\u0144stwo) urzeczywistnienia braku ja. Dzi\u0119ki temu uzbrajamy si\u0119 w prze\u015bwiadczenie, \u017ce owa m\u0105dro\u015b\u0107 jest nam niezb\u0119dna. Bez tego rozwa\u017cania o pusto\u015bci i niesamoistno\u015bci mog\u0105 wydawa\u0107 si\u0119 zwyczajnie nu\u017c\u0105ce i zb\u0119dne.<\/p>\n

Pozwol\u0119 sobie zilustrowa\u0107 to anegdot\u0105. Po moim wyk\u0142adzie na temat Podstaw drogi \u015brodka<\/em> Nagard\u017auny, jeden ze s\u0142uchaczy, kt\u00f3ry nie studiowa\u0142 wcze\u015bniej traktat\u00f3w o pusto\u015bci, powiedzia\u0142 do kolegi: \u201eDzisiejsze nauki by\u0142y dziwne. Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 zacz\u0105\u0142 od przedstawienia buddyjskiej \u015bcie\u017cki, wznosz\u0105c pi\u0119tro po pi\u0119trze wielki gmach, by nagle przej\u015b\u0107 do braku samoistnego bytu i w jednej chwili ca\u0142\u0105 t\u0119 misterna konstrukcj\u0119 zburzy\u0107\u201d. Nie widzia\u0142 w tym sensu. Je\u015bli jednak pojmiemy, \u017ce wgl\u0105d w pusto\u015b\u0107 jest nam niezb\u0119dny do wyplenienia splamie\u0144, zw\u0142aszcza za\u015b zasadniczej niewiedzy, dostrze\u017cemy warto\u015b\u0107 pog\u0142\u0119biania zrozumienia pustki. Jak dowodzi Dharmakirti, uczucia pokroju mi\u0142uj\u0105cej dobroci i wsp\u00f3\u0142czucia nie mog\u0105 stanowi\u0107 bezpo\u015bredniego lekarstwa na fundamentaln\u0105 nie\u015bwiadomo\u015b\u0107. Jest nim wy\u0142\u0105cznie wgl\u0105d w brak ja.<\/p>\n

Na tym zako\u0144cz\u0119 kr\u00f3tki opis r\u00f3\u017cnych aspekt\u00f3w \u0107wiczenia umys\u0142u w budzeniu autentycznego pragnienia uwolnienia si\u0119 z ko\u0142a bytu. W\u0142a\u015bciwa metod\u0119 czy te\u017c \u015bcie\u017ck\u0119 do wolno\u015bci omawia si\u0119 w kategoriach tak zwanych \u201etrzech wy\u017cszych \u0107wicze\u0144\u201d.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Poziom mo\u017cliwo\u015bci wielkich<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Ati\u015ba kontynuuje sw\u00f3j wyw\u00f3d, przechodz\u0105c do najbardziej zaawansowanych adept\u00f3w.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

5.<\/p>\n

Ci, co zaznawszy cierpie\u0144,<\/p>\n

Ca\u0142ymi sob\u0105 pragn\u0105<\/p>\n

Uwolni\u0107 od nich innych,<\/p>\n

Maj\u0105 zdolno\u015bci najwi\u0119ksze.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Na tym poziomie praktykuj\u0105cy wykorzystuj\u0105 zrozumienie natury cierpienia, zrodzone z analizy w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144, do rozpoznania fundamentalnej r\u00f3wno\u015bci siebie i innych, jednakowo marz\u0105cych o u\u015bmierzeniu b\u00f3lu. To rodzi za\u015b spontaniczne pragnienie uwolnienia od cierpie\u0144 wszystkich istot i staje si\u0119 pot\u0119\u017cnym bod\u017acem praktyki duchowej, maj\u0105cej doprowadzi\u0107 do bezinteresownego osi\u0105gni\u0119cia tego celu.<\/p>\n

Najwa\u017cniejsz\u0105 z tych praktyk jest rozwijanie bodhicitty, bezinteresownego pragnienia osi\u0105gni\u0119cia Stanu Buddy dla dobra wszystkich istot.<\/p>\n

Istniej\u0105 dwie g\u0142\u00f3wne metody piel\u0119gnowania takiej postawy. Jedn\u0105 nazywa si\u0119 siedmioma punktami przyczyn i skutku, drug\u0105 \u2013 zr\u00f3wnaniem i wymian\u0105 siebie na innych. Obie s\u0142u\u017c\u0105 rozwijaniu poczucia silnej wi\u0119zi i bezbrze\u017cnej empatii. Metoda siedmiu punkt\u00f3w pomaga zobaczy\u0107 w innych w\u0142asne matki, i zrozumie\u0107, jak wielk\u0105 okazuj\u0105 nam dobro\u0107. Technika wymiany idzie nawet dalej, ucz\u0105c szczeg\u00f3lnie docenia\u0107 w\u0142asnych wrog\u00f3w. Przy okazji analizujemy wady egoizmu i zalety troski o dobro bli\u017anich.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Budzenie bezinteresownego umys\u0142u Przebudzenia<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kiedy dzi\u0119ki praktyce zrozumiemy te metody lepiej, Ati\u015ba doradza nam formalne potwierdzenie naszego oddania tej bezinteresownej postawie poprzez udzia\u0142 w ceremonii budzenia bodhicitty, kt\u00f3rej po\u015bwi\u0119ca kolejnych sze\u015b\u0107 strof.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

6.<\/p>\n

Dla tych wybitnych,<\/p>\n

Kt\u00f3rzy pragn\u0105 najwy\u017cszego Przebudzenia,<\/p>\n

Przedstawi\u0119 tu doskona\u0142e metody<\/p>\n

Wy\u0142o\u017cone przez nauczycieli duchowych.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

7.<\/p>\n

Przed malowid\u0142em albo pos\u0105giem<\/p>\n

Ca\u0142kowicie Przebudzonego,<\/p>\n

Stup\u0105 i doskona\u0142\u0105 Dharm\u0105<\/p>\n

Ofiaruj kwiaty, kadzid\u0142o, co tylko masz.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

8.<\/p>\n

Wraz z ofiar\u0105 siedmiu cz\u0119\u015bci<\/p>\n

Modlitwy szlachetnego post\u0119powania<\/em><\/p>\n

Z postanowieniem niezawracania<\/p>\n

A\u017c do osi\u0105gni\u0119cia ostatecznego Przebudzenia.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

9.<\/p>\n

Przepe\u0142niony wiar\u0105 w Trzy Klejnoty,<\/p>\n

Kl\u0119cz\u0105c na jednym kolanie,<\/p>\n

Ze z\u0142o\u017conymi d\u0142o\u0144mi<\/p>\n

Trzykro\u0107 przyjmij Schronienie.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

10.<\/p>\n

Budz\u0105c w sobie mi\u0142o\u015b\u0107<\/p>\n

Wobec wszystkich bez wyj\u0105tku istot,<\/p>\n

My\u015bl o tych, co cierpi\u0105 w trzech ni\u017cszych \u015bwiatach<\/p>\n

Za spraw\u0105 narodzin, \u015bmierci i reszty.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

11.<\/p>\n

Jako \u017ce pragniesz uwolni\u0107 je od katuszy b\u00f3lu,<\/p>\n

Od cierpie\u0144 i ich przyczyn,<\/p>\n

Obud\u017a niewzruszone postanowienie<\/p>\n

Osi\u0105gni\u0119cia Przebudzania.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Nast\u0119pnych siedem strof Ati\u015ba po\u015bwi\u0119ca opisowi wielkich zas\u0142ug i po\u017cytk\u00f3w z obudzenia bodhicitty, bezinteresownego umys\u0142u Przebudzenia.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

12.<\/p>\n

Przymioty, jakie niesie<\/p>\n

Obudzenie takiego d\u0105\u017cenia,<\/p>\n

Obja\u015bni\u0142 szczeg\u00f3\u0142owo Majtreja<\/p>\n

W Sutrze szeregu pni<\/em>.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

13.<\/p>\n

Czytaj sutry i s\u0142uchaj nauczyciela,<\/p>\n

By pozna\u0107 bezmiar dobrodziejstw,<\/p>\n

Jakie niesie pragnienie osi\u0105gni\u0119cia Przebudzenia,<\/p>\n

I podsycaj je w sobie raz po raz.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

14.<\/p>\n

Wynikaj\u0105c\u0105 z tego zas\u0142ug\u0119 wy\u0142o\u017cono<\/p>\n

W Sutrze uproszonej przez Wiradatt\u0119<\/em>,<\/p>\n

Przytocz\u0119 wi\u0119c teraz<\/p>\n

Trzy stosowne wersy.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

W strofie czternastej Ati\u015ba podaje \u017ar\u00f3d\u0142o opisu zas\u0142ug, jakie przynosi obudzenie bodhicitty.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

15.<\/p>\n

\u201eGdyby zas\u0142uga bezinteresownej intencji<\/p>\n

Mia\u0142a fizyczn\u0105 posta\u0107,<\/p>\n

Brak\u0142oby dla niej miejsca<\/p>\n

Po wype\u0142nieniu bezkresu przestrzeni.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

16.<\/p>\n

Nape\u0142nienie klejnotami<\/p>\n

I ofiarowanie Buddom<\/p>\n

Tylu czystych krain,<\/p>\n

Ile jest w Gangesie ziaren piasku,<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

17.<\/p>\n

Nie mo\u017ce si\u0119 r\u00f3wna\u0107<\/p>\n

Ze z\u0142o\u017ceniem d\u0142oni<\/p>\n

I pok\u0142onieniem umys\u0142u przed Przebudzeniem,<\/p>\n

Ten dar bowiem nie zna granic\u201d.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

18.<\/p>\n

Obudziwszy bodhicitt\u0119 d\u0105\u017cenia,<\/p>\n

Bezustannie staraj si\u0119 j\u0105 wzmacnia\u0107<\/p>\n

I utrzymuj zgodnie z pouczeniami,<\/p>\n

By pami\u0119ta\u0107 o niej i w przysz\u0142ych \u017cywotach.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

W strofie osiemnastej Ati\u015ba wzywa do ca\u0142kowitego po\u015bwi\u0119cenia si\u0119 osi\u0105gni\u0119ciu ostatecznego duchowego celu \u2013 Stanu Buddy \u2013 dla dobra wszystkich istot, co wie\u0144czy ceremoni\u0119 budzenia bodhicitty.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u015alubowania Bodhisattwy<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Opisawszy ceremoni\u0119 budzenia bodhicitty, Ati\u015ba omawia \u015blubowania Bodhisattwy.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

19.<\/p>\n

Bez \u015blubowania bodhicitty zastosowania<\/p>\n

Nie rozwinie si\u0119 doskona\u0142ej aspiracji,<\/p>\n

Zr\u00f3b, co mo\u017cesz, aby je przyj\u0105\u0107,<\/p>\n

Skoro chcesz podsyca\u0107 pragnienie Przebudzenia.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

20.<\/p>\n

Utrzymuj\u0105c kt\u00f3re\u015b z siedmiu<\/p>\n

\u015alubowa\u0144 indywidualnego wyzwolenia,<\/p>\n

Masz idealny fundament<\/p>\n

\u015alubowania Bodhisattwy, nie inaczej.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

21.<\/p>\n

Po\u015br\u00f3d wy\u0142o\u017conych przez Tathagat\u0119<\/p>\n

Siedmiu \u015blubowa\u0144 indywidualnego wyzwolenia<\/p>\n

Niedo\u015bcig\u0142e jest cudowne czyste post\u0119powania,<\/p>\n

A wi\u0119c pe\u0142ne \u015bluby zakonne.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

22.<\/p>\n

Przyjmuj \u015blubowanie zgodnie z rytua\u0142em<\/p>\n

Opisanym w rozdziale o dyscyplinie<\/p>\n

Poziom\u00f3w Bodhisattwy<\/em><\/p>\n

Od dobrego, kompetentnego nauczyciela.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

23.<\/p>\n

Dobry nauczyciel duchowy<\/p>\n

Jest bieg\u0142y w rytuale \u015blubowania,<\/p>\n

Sam go przestrzega oraz ma<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czucie i cierpliwo\u015b\u0107 do jego udzielania.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

24.<\/p>\n

Na wypadek gdyby mimo wszystko<\/p>\n

Nie uda\u0142o si\u0119 takiego nauczyciela znale\u017a\u0107,<\/p>\n

Wyja\u015bni\u0119 inn\u0105 procedur\u0119<\/p>\n

Nale\u017cytego przyj\u0119cia \u015blubowania.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

25.<\/p>\n

Opisz\u0119 teraz jasno, jak wedle<\/p>\n

Sutry ozdoby Krainy Buddy Mandziu\u015briego<\/em>,<\/p>\n

Dawno temu obudzi\u0142 on bodhicitt\u0119,<\/p>\n

Odrodziwszy si\u0119 jako Ambarad\u017ca.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

26.<\/p>\n

\u201eW obecno\u015bci Opiekun\u00f3w<\/p>\n

Postanawiam osi\u0105gn\u0105\u0107 pe\u0142ne Przebudzenie.<\/p>\n

Jako go\u015bci zapraszam wszystkie czuj\u0105ce istoty<\/p>\n

I uwolni\u0119 je z samsary.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

27.<\/p>\n

Od tej chwili<\/p>\n

A\u017c do osi\u0105gni\u0119cia Przebudzenia<\/p>\n

Nie dam przyst\u0119pu z\u0142ym my\u015blom,<\/p>\n

Gniewowi, sk\u0105pstwu i zawi\u015bci.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

28.<\/p>\n

B\u0119d\u0119 prowadzi\u0142 si\u0119 czysto,<\/p>\n

Porzuc\u0119 z\u0142e czyny i po\u017c\u0105danie,<\/p>\n

I znajduj\u0105c rado\u015b\u0107 w \u015blubach dyscypliny,<\/p>\n

Nie ustan\u0119 w na\u015bladowaniu Budd\u00f3w.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

29.<\/p>\n

Nie b\u0119d\u0119 pr\u00f3bowa\u0142<\/p>\n

Jak najszybciej si\u0119gn\u0105\u0107 Przebudzenia,<\/p>\n

Trwaj\u0105c do samego ko\u0144ca<\/p>\n

Cho\u0107by dla jednej istoty.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

30.<\/p>\n

Oczyszcz\u0119 niepoj\u0119te<\/p>\n

I niepoliczalne \u015bwiaty,<\/p>\n

Dost\u0119pny zawsze i wsz\u0119dzie<\/p>\n

Dla ka\u017cdego, kto wypowie me imi\u0119.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

31.<\/p>\n

Oczyszcz\u0119 ka\u017cdy czyn<\/p>\n

Swego cia\u0142a i mowy,<\/p>\n

Oczyszcz\u0119 wszystkie aktywno\u015bci umys\u0142u<\/p>\n

I nigdy nie uczyni\u0119 nic nieprawego\u201d.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

W ten spos\u00f3b formalnie pobudza si\u0119 Bodhicitt\u0119, bezinteresowny umys\u0142 Przebudzenia. Nast\u0119pnie adepci o najwi\u0119kszych mo\u017cliwo\u015bciach musz\u0105 wprowadzi\u0107 te altruistyczne idee w \u017cycie, anga\u017cuj\u0105c si\u0119 w praktyk\u0119 sze\u015bciu doskona\u0142o\u015bci: dawania, dyscypliny moralnej, cierpliwo\u015bci, wytrwa\u0142o\u015bci, koncentracji i m\u0105dro\u015bci \u2013 kt\u00f3re razem stanowi\u0105 esencj\u0119 duchowej drogi Bodhisattwy. List\u0119 doskona\u0142o\u015bci wyd\u0142u\u017ca si\u0119 czasem do dziesi\u0119ciu. Sz\u00f3sta, m\u0105dro\u015b\u0107 jest wtedy rozbijana na cztery cz\u0119\u015bci: doskona\u0142o\u015bci metody, mocy, aspiracji i transcendentnej m\u0105dro\u015bci. Doskona\u0142o\u015bci bywaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c zbierane w trzy etyczne dyscypliny Bodhisattwy: poniechania dzia\u0142a\u0144 szkodliwych, zaanga\u017cowania w pozytywne oraz pracy dla innych.<\/p>\n

W przypadku trzech niezwykle wszechstronnych etycznych dyscyplin Bodhisattwy wa\u017cna jest tak\u017ce sama kolejno\u015b\u0107. Aby m\u00f3c skutecznie wype\u0142nia\u0107 zobowi\u0105zanie pracy dla innych, najpierw trzeba si\u0119 nauczy\u0107 robi\u0107 to na co dzie\u0144, co oznacza przestrzeganie dyscypliny praktykowania cn\u00f3t i anga\u017cowania si\u0119 w konstruktywne dzia\u0142ania. To jednak wymaga uprzedniego poniechania negatywnych czyn\u00f3w cia\u0142a, mowy i umys\u0142u.<\/p>\n

Jak powiedzia\u0142em, celem adepta bodhicitty jest pomaganie innym. Wymaga to przecie\u017c wcze\u015bniejszego przygotowania strumienia w\u0142asnego umys\u0142u. Nie mo\u017cna o\u015bwiadczy\u0107: \u201einteresuje mnie tylko s\u0142u\u017cenie bli\u017anim i praca dla dobra wszystkich istot\u201d, bo je\u015bli przy okazji stracimy z oczu konieczno\u015b\u0107 oczyszczenia swojego umys\u0142u, po prostu nic z tego nie b\u0119dzie.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Praktyka spokojnego spoczywania<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Poczynaj\u0105c od strofy trzydziestej drugiej, Ati\u015ba omawia praktyki, przy pomocy kt\u00f3rych Bodhisattwa stara si\u0119 s\u0142u\u017cy\u0107 wszystkim istotom. Pierwsz\u0105 z nich jest spokojne spoczywanie, w sanskrycie siamatha<\/em>, sedno praktyki doskona\u0142o\u015bci koncentracji. Jej waga bierze si\u0119 st\u0105d, \u017ce je\u015bli rzeczywi\u015bcie chcemy pracowa\u0107 dla innych, musimy nauczy\u0107 si\u0119 dostrzega\u0107 ich potrzeby, aby wiedzie\u0107, jakich nauk duchowych potrzebuj\u0105 najbardziej. Ati\u015ba opisuje metod\u0119, kt\u00f3ra pozwala wejrze\u0107 w stan umys\u0142u drugiego cz\u0142owieka, swoist\u0105 moc jasnowidzenia. Doskonalenie spokojnego spoczywania stanowi bardzo skuteczn\u0105 metod\u0119 rozwijania przymiot\u00f3w wy\u017cszej \u015bwiadomo\u015bci. Nie ma mowy o efektywnej praktyce Bodhisattwy bez zdolno\u015bci punktowej koncentracji i stabilno\u015bci umys\u0142u.<\/p>\n

Przeobra\u017cania umys\u0142u mo\u017cna dokona\u0107 tylko za spraw\u0105 nieprzerwanego skupienia na przedmiocie naszej medytacji. Nie narzucimy sobie dobrowolnej dyscypliny praktyki bez g\u0142\u0119bokiego namys\u0142u i poczucia niewzruszonego przekonania, kt\u00f3re rodzi si\u0119 z prawdziwego zrozumienia. To konieczny warunek przemiany. Nie mo\u017cemy oczekiwa\u0107, \u017ce umys\u0142 zmieni si\u0119 dzi\u0119ki samym rygorom czy nakazom zewn\u0119trznym. Praktyka spokojnego spoczywania doskonali go, daj\u0105c mu zdolno\u015b\u0107 skupienia bez reszty na wybranym przedmiocie medytacji. Kiedy po\u0142\u0105czymy j\u0105 z omawianym wcze\u015bniej rozumowaniem analitycznym, mo\u017cemy dopi\u0105\u0107 swego, doprowadzaj\u0105c do autentycznej metamorfozy, kt\u00f3rej rezultatem jest umys\u0142 o wiele silniejszy i sprawniejszy od obecnego.<\/p>\n

Praktyka, kt\u00f3ra polega przede wszystkim na rozwijaniu i utrzymywaniu punktowego skupienia, nosi miano \u201emedytacji spokojnego spoczywania\u201d. Kiedy jednak postanowimy zaj\u0105\u0107 si\u0119 jakim\u015b przedmiotem, by zbada\u0107 gruntownie jego natur\u0119, zmienia si\u0119 w praktyk\u0119 \u201ewnikliwego wgl\u0105du\u201d (wipasiana<\/em>).<\/p>\n

Przedmiotem obu tych medytacji mo\u017cna, rzecz jasna, uczyni\u0107 tak\u017ce pusto\u015b\u0107, ale robi\u0107 to powinni wy\u0142\u0105cznie ci, kt\u00f3rzy ju\u017c j\u0105 rozumiej\u0105. W pismach znajdujemy frazy \u201eposzukiwanie medytacji za po\u015brednictwem filozoficznego pogl\u0105du\u201d oraz \u201eszukanie pogl\u0105du w medytacji\u201d, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w adept\u00f3w: tych, co najpierw poj\u0119li pusto\u015b\u0107 i w oparciu o ni\u0105 rozwijaj\u0105 punktowe skupienie; oraz tych, co opanowawszy spokojne spoczywanie, wykorzystuj\u0105 je do koncentracji na pustce.<\/p>\n

Wariant, w kt\u00f3rym najpierw urzeczywistniamy pusto\u015b\u0107, a nast\u0119pnie pr\u00f3bujemy skupi\u0107 na niej spokojne spoczywanie, nastr\u0119cza\u0142by wi\u0119kszo\u015bci z nas ogromnych problem\u00f3w. Mo\u017cemy czu\u0107, \u017ce doskonale rozumiemy brak samoistnienia i podczas medytacji pog\u0142\u0119biamy punktow\u0105 koncentracj\u0119 na pustce, ale pocz\u0105tkowo bardzo trudno utrzyma\u0107 stabilne i \u017cywe do\u015bwiadczenie pusto\u015bci. Dlatego te\u017c z regu\u0142y zaczyna si\u0119 od \u0107wiczenia spokojnego spoczywania, aby m\u00f3c wykorzystywa\u0107 potem zdolno\u015b\u0107 ca\u0142kowitego skupienia do uzyskania wnikliwego wgl\u0105du w prawdziw\u0105 natur\u0119 wybranego przedmiotu medytacji.<\/p>\n

Ati\u015ba zaczyna od wyja\u015bnienia, do czego potrzebne jest spokojne spoczywanie, a nast\u0119pnie omawia w\u0142a\u015bciw\u0105 praktyk\u0119.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

32.<\/p>\n

Przyczyn\u0105 czysto\u015bci cia\u0142a, mowy i umys\u0142u<\/p>\n

Jest utrzymywanie \u015blubowania bodhicitty d\u0105\u017cenia.<\/p>\n

Im lepiej praktykuje si\u0119 trzy rodzaje dyscypliny,<\/p>\n

Tym wi\u0119kszy ro\u015bnie dla nich szacunek.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

33.<\/p>\n

Przestrzegaj\u0105c \u015blubowa\u0144<\/p>\n

Czystego, doskona\u0142ego Przebudzenia,<\/p>\n

Bodhisattwa buduje<\/p>\n

Pe\u0142ni\u0119 jego nagromadze\u0144.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

34.<\/p>\n

Wszyscy Buddowie ucz\u0105,<\/p>\n

\u017be doskona\u0142o\u015b\u0107 nagromadze\u0144<\/p>\n

Zas\u0142ugi i pierwotnej m\u0105dro\u015bci<\/p>\n

Bierze si\u0119 z jasnowidzenia.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

35.<\/p>\n

Jak ptak nie wzbije si\u0119 w niebo<\/p>\n

Bez dw\u00f3ch silnych skrzyde\u0142,<\/p>\n

Tak nie da si\u0119 s\u0142u\u017cy\u0107 istotom<\/p>\n

Bez mocy jasnowidztwa.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

36.<\/p>\n

Zas\u0142ugi, jak\u0105 gromadzi si\u0119<\/p>\n

Za jej spraw\u0105 jednego dnia,<\/p>\n

Nie zdob\u0119dzie si\u0119 bez niej<\/p>\n

I przez sto \u017cywot\u00f3w.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

37.<\/p>\n

Ci, co chc\u0105 szybko<\/p>\n

Zgromadzi\u0107 kapita\u0142 Przebudzenia,<\/p>\n

Si\u0119gaj\u0105 jasnowidzenia<\/p>\n

Prac\u0105, nie lenistwem.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

38.<\/p>\n

Nie ma mowy o jasnowidzeniu<\/p>\n

Bez spokojnego spoczywania.<\/p>\n

Nie ustawaj przeto w wysi\u0142kach,<\/p>\n

By je opanowa\u0107.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

39.<\/p>\n

Bez podstaw siamathy<\/p>\n

Nie zrodzi samadhi<\/p>\n

I tysi\u0105c lat<\/p>\n

Zawzi\u0119tej medytacji.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

40.<\/p>\n

Nie zapominaj zatem o warunkach<\/p>\n

Wy\u0142o\u017conych w Wymogach samadhi,<\/p>\n

Skupiaj\u0105c umys\u0142<\/p>\n

Na prawym przedmiocie.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

41. (1)<\/p>\n

Urzeczywistniwszy siamath\u0119,<\/p>\n

Adept osi\u0105ga tak\u017ce jasnowidzenie.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Do osi\u0105gni\u0119cia spokojnego spoczywania trzeba, jak t\u0142umaczy Ati\u015ba, okre\u015blonych warunk\u00f3w, mi\u0119dzy innymi odosobnionego miejsca i czasu na sumienn\u0105, d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 praktyk\u0119. Co do zasady, pocz\u0105tkowo lepiej praktykowa\u0107 \u2013 systematycznie \u2013 w seriach kr\u00f3tkich sesji. Nie mo\u017cna liczy\u0107, \u017ce osi\u0105gniemy punktowe skupienie, medytuj\u0105c sporadycznie w wolnych chwilach. Musimy te\u017c zadba\u0107 o odpowiednie otoczenie, a przede wszystkim o w\u0142a\u015bciwy tryb \u017cycia, co dla mnie oznacza ograniczanie do minimum liczby obowi\u0105zk\u00f3w i zmartwie\u0144, przestrzeganie dyscypliny etycznej oraz zr\u00f3wnowa\u017conej, zdrowej diety.<\/p>\n

Nast\u0119pnie trzeba wybra\u0107 odpowiedni obiekt medytacji spokojnego spoczywania. Nie zmys\u0142owy (takie jak widoczny kszta\u0142t), ale wyobra\u017cony, wymy\u015blony. W tej roli doskonale sprawdza si\u0119 posta\u0107 Buddy. Wybierzcie wi\u0119c jego wizerunek, obraz lub pos\u0105g. Nie za du\u017cy i nie za ma\u0142y, najlepiej wysoko\u015bci od dw\u00f3ch do pi\u0119ciu centymetr\u00f3w. I spr\u00f3bujcie go sobie wyobrazi\u0107. Ma by\u0107 jednocze\u015bnie promiennie \u015bwietlisty i ci\u0119\u017cki, mocno osadzony. Przywo\u0142awszy ten obraz przed sob\u0105, skupcie na nim bez reszty umys\u0142, praktykuj\u0105c w ten spos\u00f3b spokojne spoczywanie.<\/p>\n

Kiedy nauczycie si\u0119 przywo\u0142ywa\u0107 w umy\u015ble wybrany obraz, obiecajcie sobie solennie nie spuszcza\u0107 z niego uwagi. Kluczowe znaczenie maj\u0105 tu dwa elementy: zdolno\u015b\u0107 utrzymania koncentracji oraz jasno\u015b\u0107 i przytomno\u015b\u0107 umys\u0142u. Obecne musz\u0105 by\u0107 oba. Bez stabilno\u015bci, kt\u00f3ra pozwala na zachowanie skupienia, umys\u0142 b\u0119d\u0105 rozprasza\u0142y inne rzeczy i my\u015bli. Bez przytomno\u015bci i jasno\u015bci umys\u0142u koncentracja, cho\u0107by i mocna, nie b\u0119dzie ostra.<\/p>\n

Musimy by\u0107 czujni i strzec si\u0119 dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych wrog\u00f3w medytacji: ekscytacji i ot\u0119pienia. Podniecenie wyra\u017ca si\u0119 w rozproszeniu i odbiera zdolno\u015b\u0107 utrzymania skupienia; apatia uniemo\u017cliwia zachowanie jasno\u015bci i przytomno\u015bci. Musimy by\u0107 na nie wyczuleni, co wymaga rozwini\u0119cia odpowiedniej umiej\u0119tno\u015bci. Z do\u015bwiadczenia wiemy, \u017ce wpadamy w letarg, gdy jeste\u015bmy zbyt rozlu\u017anieni albo przygn\u0119bieni. Aby mu przeciwdzia\u0142a\u0107, trzeba znale\u017a\u0107 spos\u00f3b na podniesienie nastroju. I odwrotnie \u2013 wyciszy\u0107 si\u0119, sprowadzi\u0107 na ziemi\u0119, kiedy umys\u0142 jest rozbiegany i rozkojarzony. Innymi s\u0142owy, pr\u00f3bujemy osi\u0105gn\u0105\u0107 stan r\u00f3wnowagi, wolny od obu odchyle\u0144.<\/p>\n

Mo\u017cemy te\u017c praktykowa\u0107 spokojne spoczywanie, czyni\u0105c obiektem medytacji w\u0142asny umys\u0142 (jak w przypadku technik \u201ewielkiej piecz\u0119ci, mahamudry<\/em>). Nie wystarczy jednak wiedzie\u0107, \u017ce umys\u0142 definiuje si\u0119 jako \u015bwietlisty i wiedz\u0105cy \u2013 trzeba tego jeszcze do\u015bwiadczy\u0107.<\/p>\n

Przedstawi\u0119 tu jedn\u0105 metod\u0119, kt\u00f3ra pomaga zrozumie\u0107 natur\u0119 umys\u0142u. Najpierw powinni\u015bmy spr\u00f3bowa\u0107 powstrzyma\u0107 nap\u0142yw wspomnie\u0144 i my\u015bli zwi\u0105zanych z przesz\u0142o\u015bci\u0105 oraz projekcji przysz\u0142o\u015bci: nadziei, l\u0119k\u00f3w, obaw i tak dalej. Kiedy otrz\u0105\u015bniemy si\u0119 tego uwik\u0142ania, nale\u017cy stara\u0107 si\u0119 utrzyma\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 bie\u017c\u0105cego do\u015bwiadczenia i dostrzec przerw\u0119 mi\u0119dzy my\u015blami. Do\u015bwiadczymy wtedy swego rodzaju pr\u00f3\u017cni, pami\u0119tajmy jednak, \u017ce nie jest to pusto\u015b\u0107, o kt\u00f3rej m\u00f3wili\u015bmy w kontek\u015bcie ostatecznej natury rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

Na co dzie\u0144 w naszym umy\u015ble k\u0142\u0119bi\u0105 si\u0119 my\u015bli, nawet gdy zmys\u0142y nie odbieraj\u0105 \u017cadnych wyra\u017anych bod\u017ac\u00f3w \u2013 jakby spowija\u0142y go pok\u0142ady poj\u0119ciowych wyobra\u017ce\u0144. Staramy si\u0119 je teraz usun\u0105\u0107, \u017ceby m\u00f3c do\u015bwiadczy\u0107 umys\u0142u jako takiego, nietkni\u0119tego i spontanicznego. Dzi\u0119ki wytrwa\u0142ej, systematycznej praktyce wyd\u0142u\u017camy przerwy mi\u0119dzy my\u015blami i wreszcie zaczynamy autentycznie odczuwa\u0107, co znacz\u0105 s\u0142owa \u201e\u015bwietlisty i wiedz\u0105cy\u201d z definicji umys\u0142u. I na tym etapie mo\u017cemy uczyni\u0107 t\u0119 jasno\u015b\u0107 przedmiotem naszej medytacji.<\/p>\n

Przyst\u0119puj\u0105c do praktyki rozwijania punktowej koncentracji, przekonamy si\u0119, \u017ce w normalnym stanie \u015bwiadomo\u015bci o wiele cz\u0119\u015bciej jeste\u015bmy rozproszeni ni\u017c skupieni na wybranym przedmiocie. Dzi\u0119ki wytrwa\u0142o\u015bci mo\u017cna jednak t\u0119 sytuacj\u0119 odwr\u00f3ci\u0107, pokonuj\u0105c rozkojarzenie. Je\u017celi nie ustaniemy w wysi\u0142kach, z czasem rozwiniemy uwa\u017cno\u015b\u0107 i czujno\u015b\u0107 \u2013 zdolno\u015bci, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 upora\u0107 si\u0119 nawet z subtelnymi poziomami ekscytacji i ospa\u0142o\u015bci. Wreszcie nauczymy si\u0119 utrzymywa\u0107 niezak\u0142\u00f3con\u0105 koncentracj\u0119 na wybranym obiekcie nawet kilka godzin. Zaawansowany stan medytacyjnego poch\u0142oni\u0119cia przynosi mentaln\u0105 i fizyczn\u0105 sprawno\u015b\u0107, a wraz z ni\u0105 poczucie ekstazy, b\u0142ogo\u015bci, wywo\u0142anej osi\u0105gni\u0119ciem doskona\u0142o\u015bci cia\u0142a i umys\u0142u. Ten pu\u0142ap praktyki nazywa si\u0119 \u201eautentycznym spokojnym spoczywaniem\u201d.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

M\u0105dro\u015b\u0107 pusto\u015bci<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Stabilne spokojne spoczywanie wykorzystujemy do rozwini\u0119cia m\u0105dro\u015bci pustki. W kolejnych strofach Ati\u015ba opisuje praktyk\u0119 \u201ewnikliwego wgl\u0105du\u201d, serce doskona\u0142o\u015bci m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

41. (2)<\/p>\n

Zaciemnie\u0144 nie usunie si\u0119 jednak<\/p>\n

Bez praktyki doskona\u0142o\u015bci m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

42.<\/p>\n

Chc\u0105c przeto usun\u0105\u0107 zaciemnienia,<\/p>\n

Kt\u00f3re stoj\u0105 na drodze wyzwolenia i wszechwiedzy,<\/p>\n

Nie ustawaj w praktyce<\/p>\n

Doskona\u0142o\u015bci m\u0105dro\u015bci i metod.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

43.<\/p>\n

M\u0105dro\u015b\u0107 bez metody<\/p>\n

I metoda bez m\u0105dro\u015bci s\u0105,<\/p>\n

Jak powiedziano, wi\u0119zami.<\/p>\n

Niczego wi\u0119c nie zaniedbuj.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

44.<\/p>\n

Wyt\u0142umacz\u0119 teraz jasno,<\/p>\n

Na czym polega r\u00f3\u017cnica,<\/p>\n

Aby rozwia\u0107 wszelkie w\u0105tpliwo\u015bci<\/p>\n

Wobec m\u0105dro\u015bci i metod.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

45.<\/p>\n

Zwyci\u0119zcy nazywaj\u0105 metodami<\/p>\n

Wszystkie prawe praktyki,<\/p>\n

Takie jak doskona\u0142o\u015b\u0107 dawania,<\/p>\n

Poza doskona\u0142o\u015bci\u0105 m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

46.<\/p>\n

Ci, co rozwijaj\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107,<\/p>\n

Szybko osi\u0105gaj\u0105 Przebudzenie,<\/p>\n

Gdy pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 metodami,<\/p>\n

A nie tylko medytuj\u0105 nad niesamoistno\u015bci\u0105.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Istnieje wiele rodzaj\u00f3w m\u0105dro\u015bci, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do prawd konwencjonalnych, w nast\u0119pnej strofie Ati\u015ba t\u0142umaczy wi\u0119c, co oznacza ona dla adept\u00f3w o mo\u017cliwo\u015bciach najwi\u0119kszych.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

47.<\/p>\n

M\u0105dro\u015b\u0107 definiuje si\u0119<\/p>\n

Jako zrozumienie pusto\u015bci<\/p>\n

W kategoriach niepowstawania<\/p>\n

Zbior\u00f3w, sk\u0142adowych i \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Ati\u015ba nie twierdzi, \u017ce zjawiska, takie jak zbiory, sk\u0142adowe i \u017ar\u00f3d\u0142a, powstaj\u0105 z niczego, bez udzia\u0142u przyczyn i warunk\u00f3w. Nie zgadza si\u0119 jednak, \u017ce mog\u0105 posiada\u0107 jaki\u015b przyrodzony, niezale\u017cny, obiektywny byt. O tym, \u017ce okre\u015blone skutki bior\u0105 z okre\u015blonych przyczyn, m\u00f3wimy na poziomie prawdy konwencjonalnej, innymi s\u0142owy \u2013 w ramach konwencjonalnej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

Kiedy jednak si\u0119gamy ostatecznej natury rzeczy, niemo\u017cno\u015b\u0107 znalezienia przedmiot\u00f3w i zjawisk przywodzi nas do przekonania, \u017ce jest ona pusta. Ati\u015ba nazywa to m\u0105dro\u015bci\u0105 zrozumienia pusto\u015bci. B\u0142\u0119dem by\u0142oby przecie\u017c rojenie, \u017ce jest jaka\u015b uniwersalna pustka, niezale\u017cna od wszystkiego ostateczna natura wszechrzeczy, kt\u00f3ra istnieje w jakim\u015b wymiarze sama z siebie i w sobie. Pusto\u015b\u0107 mo\u017cna rozumie\u0107 jedynie w odniesieniu do przedmiot\u00f3w i zjawisk, w tym tak\u017ce czuj\u0105cych istot. Szukamy odpowiedzi na pytanie, czy rzeczy istniej\u0105 tak, jak si\u0119 nam zdaje na co dzie\u0144, czy te\u017c, na poziomie ostatecznym, pozbawione s\u0105 samoistnego bytu. Badanie pusto\u015bci i wgl\u0105d, kt\u00f3ry dzi\u0119ki niemu zyskujemy, nie mog\u0105 by\u0107 wi\u0119c oderwane od otaczaj\u0105cego nas wielop\u0142aszczyznowego i r\u00f3\u017cnorodnego \u015bwiata. Dlatego Nagard\u017auna pisze w Podstawach drogi \u015brodka<\/em>:<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Bez oparcia w konwencjonalnym<\/p>\n

Nie da si\u0119 wy\u0142o\u017cy\u0107 znaczenia ostatecznego.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Pe\u0142ne zrozumienie tego stwierdzenia ma znaczenie kluczowe. Nagard\u017auna t\u0142umaczy bowiem, \u017ce dochodzimy do zrozumienia pusto\u015bci w oparciu o rzeczy i sprawy, kt\u00f3re bezpo\u015brednio wp\u0142ywaj\u0105 na nasze do\u015bwiadczenie cierpienia i szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n

Jak ju\u017c wspomina\u0142em, wed\u0142ug wielu traktat\u00f3w najskuteczniejsz\u0105 metod\u0105 poznania pustki jest zrozumienie zale\u017cnego powstawania. Kiedy medytuj\u0105c nad pusto\u015bci\u0105 nie znajdujemy przyrodzonej realno\u015bci przedmiotu skupienia, nie dochodzimy do wniosku, i\u017c nie istnieje on w og\u00f3le, lecz wnioskujemy, \u017ce skoro krytyczna analiza nie pozwala na stwierdzenie, i\u017c badany przedmiot jest realnym, niezale\u017cnym bytem, jego istnienie nale\u017cy rozpatrywa\u0107 wy\u0142\u0105cznie w kategoriach zale\u017cnego powstawania. Zatem autentyczne zrozumienie pusto\u015bci musi by\u0107 rzeczywiste. W chwili, gdy rozmy\u015blamy nad swoj\u0105 wizj\u0105 pustki, braku samoistnego bytu, nasze zrozumienie jako takie wskazywa\u0107 b\u0119dzie na istnienie rzeczy. S\u0142ysz\u0105c s\u0142owo \u201epusto\u015b\u0107\u201d, powinni\u015bmy poniek\u0105d od razu dostrzec jego implikacj\u0119 istnienia w kategoriach zale\u017cnego powstawania. Powt\u00f3rzmy to zatem jeszcze raz: prawdziwe zrozumienie pusto\u015bci umieszcza j\u0105 w ramach wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci.<\/p>\n

Podobnie przedstawia to Nagard\u017auna w Drogocennej girlandzie<\/em>, pokazuj\u0105c pusto\u015b\u0107 czy te\u017c niesamoistno\u015b\u0107 \u201eosoby\u201d przy pomocy analizy redukcyjnej. Stwierdziwszy krok po kroku, \u017ce nie da si\u0119 jej uto\u017csami\u0107 z \u017cadnym elementem (ziemi, wody, ognia itd.) ani znale\u017a\u0107 poza nimi, stawia pytanie: gdzie zatem jest osoba? I nie odpowiada, \u017ce nie istnieje, tylko odwo\u0142uje si\u0119 do zale\u017cnego powstawania, konstatuj\u0105c jej \u201ezale\u017cno\u015b\u0107 od zbioru sze\u015bciu element\u00f3w\u201d. W ten spos\u00f3b nie neguje te\u017c, \u017ce do\u015bwiadcza ona przyjemno\u015bci i b\u00f3lu.<\/p>\n

Z do\u015bwiadczenia wiem, \u017ce istniej\u0119 oraz nieiluzorycznie doznaj\u0119 rado\u015bci i b\u00f3lu. Kiedy jednak szukam \u201esiebie\u201d albo \u201ew\u0142asnego ja\u201d po\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych element\u00f3w, kt\u00f3re razem sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na moje istnienie, nie znajduj\u0119 niczego, co mia\u0142oby przyrodzony, niezale\u017cny byt. Dlatego te\u017c Nagard\u017auna stwierdza, \u017ce istnienie osoby rozumie\u0107 mo\u017cna tylko w kategoriach zasady zale\u017cnego powstawania.<\/p>\n

W tym miejscu mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 protesty: czy\u017c odebranie zjawiskom w\u0142a\u015bciwego bytu nie jest r\u00f3wnoznaczne ze stwierdzeniem, \u017ce nic nie istnieje? Nagard\u017auna odpowiada, i\u017c \u201epusto\u015b\u0107\u201d nie oznacza nico\u015bci, tylko zale\u017cne powstawanie. Jego wizja przekracza skrajno\u015bci absolutyzmu (neguj\u0105c przyrodzony, niezale\u017cny byt) i nihilizmu (uznaj\u0105c istnienie \u2013 zale\u017cnie powsta\u0142ych \u2013 rzeczy i zjawisk), stanowi wi\u0119c prawdziw\u0105 \u201edrog\u0119 \u015brodka\u201d.<\/p>\n

Warto tu po\u015bwi\u0119ci\u0107 chwil\u0119 r\u00f3\u017cnym poziomom znaczenia zasady zale\u017cnego powstawania. Z jednej strony odnosi si\u0119 ona do natury rzeczy i zjawisk, rozumianej jako zale\u017cno\u015b\u0107 od przyczyn i warunk\u00f3w. Z drugiej \u2013 do zale\u017cno\u015bci wzajemnej, jak w przypadku zespolonych poj\u0119\u0107 \u201ed\u0142ugi\u201d i \u201ekr\u00f3tki\u201d albo \u201eca\u0142o\u015b\u0107\u201d i \u201ecz\u0119\u015b\u0107\u201d, kt\u00f3re implikuj\u0105 si\u0119 i czerpi\u0105 z siebie sens.<\/p>\n

Na kolejnym poziomie zasada zale\u017cnego powstawania odnosi si\u0119 do podmiotu: konceptualnego umys\u0142u, kt\u00f3ry tworzy nazwy, okre\u015bla, etykietuje. Jak ju\u017c wspomina\u0142em, nadaj\u0105c rzeczy imi\u0119, z regu\u0142y przypisujemy jej jak\u0105\u015b form\u0119 realnego, niezale\u017cnego bytu. Poszukiwanie jej prawdziwej istoty, esencji zawsze ko\u0144czy si\u0119 jednak niczym. Dochodzimy zatem do wniosku, \u017ce cho\u0107 przedmioty istniej\u0105 w sensie konwencjonalnym, pozbawione s\u0105 ostatecznej, obiektywnej realno\u015bci. Ich byt okazuje si\u0119 wy\u0142\u0105cznie opisem, okre\u015bleniem, nazw\u0105. Zdaniem Nagard\u017auny te trzy poziomy znaczenia zasady zale\u017cnego powstawania obejmuj\u0105 ca\u0142e spektrum rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

48.<\/p>\n

Powsta\u0107 nie mo\u017ce co\u015b istniej\u0105cego<\/p>\n

Ani nieistniej\u0105cego, jak kwiat na niebie.<\/p>\n

Absurdalno\u015b\u0107 obu<\/p>\n

Wyklucza tak\u017ce ich sum\u0119.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Ati\u015ba nawi\u0105zuje nast\u0119pnie do jednej z Siedemdziesi\u0119ciu strof pusto\u015bci<\/em>, w kt\u00f3rych Nagard\u017auna t\u0142umacz\u0105c, \u017ce gdyby rzeczy i zjawiska posiada\u0142y byt przyrodzony, nie by\u0142oby miejsca na przyczynowo\u015b\u0107 i nic nie bra\u0142oby si\u0119 z przyczyn i warunk\u00f3w. Z drugiej strony podkre\u015bla przecie\u017c, \u017ce nie istniej\u0105c w og\u00f3le, przedmioty tak\u017ce nie mia\u0142yby przyczyn \u201ejak kwiat na niebie\u201d. Jak mia\u0142oby powsta\u0107 co\u015b, czego nie ma?<\/p>\n

Nagard\u017auna stwierdza po prostu, \u017ce o przyczynach i skutkach m\u00f3wi\u0107 mo\u017cna tylko na poziomie pozor\u00f3w i rzeczywisto\u015bci konwencjonalnej. Nazywaj\u0105c kogo\u015b czyim\u015b dzieckiem albo \u0142\u0105cz\u0105c p\u0119d z okre\u015blonym ziarnem, przedstawiamy zwyk\u0142y zwi\u0105zek przyczynowy, a nie wynik bada\u0144 ostatecznej natury rzeczy, kt\u00f3r\u0105 \u2013 jak przekonali\u015bmy si\u0119 wcze\u015bniej \u2013 jest pusto\u015b\u0107.<\/p>\n

Ati\u015ba rozwija t\u0119 wa\u017cn\u0105 refleksj\u0119 filozoficzn\u0105 w kolejnych strofach.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

49.<\/p>\n

Rzeczy nie powstaj\u0105 z siebie,<\/p>\n

Z innej rzeczy, z tych obu<\/p>\n

Ani te\u017c z niczego,<\/p>\n

Pozbawione s\u0105 wi\u0119c samoistno\u015bci.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

50.<\/p>\n

Gdy zbada\u0107 ich ewentualn\u0105<\/p>\n

jedno\u015b\u0107 albo mnogo\u015b\u0107,<\/p>\n

Okazuj\u0105 si\u0119 niesamoistne,<\/p>\n

A wi\u0119c pozbawione immanentnego bytu.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Mo\u017cemy zastanawia\u0107 si\u0119, czy rzeczy i zjawiska istniej\u0105 jako byty osobne czy mnogie, oraz pyta\u0107 o przyrodzon\u0105 realno\u015b\u0107 owych cech. Jej uznanie natychmiast postawi\u0142oby nas przed nierozwi\u0105zywalnymi problemami. Gdyby przedmioty posiada\u0142y immanentn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, trudno by\u0142oby wyt\u0142umaczy\u0107 obserwowane zale\u017cno\u015bci. Jak sensownie wyja\u015bni\u0107 przyczynowy zwi\u0105zek mi\u0119dzy dwoma niezale\u017cnymi, realnymi i odr\u0119bnymi bytami?<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

51.<\/p>\n

Siedemdziesi\u0105t strof pusto\u015bci<\/em>,<\/p>\n

Traktat drogi \u015brodka<\/em> i inne pisma<\/p>\n

Szczeg\u00f3\u0142owo t\u0142umacz\u0105,<\/p>\n

Dlaczego natura wszechrzeczy jest pusta.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

52.<\/p>\n

Nie przytaczam tu kolejnych,<\/p>\n

Mnogich wywod\u00f3w,<\/p>\n

Tylko ich konkluzj\u0119<\/p>\n

Z my\u015bl\u0105 o medytacji.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

53.<\/p>\n

Ka\u017cda medytacja,<\/p>\n

Kt\u00f3ra obna\u017ca brak samoistno\u015bci<\/p>\n

I immanentnej natury zjawisk,<\/p>\n

Jest rozwijaniem m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Nabrawszy g\u0142\u0119bokiego przekonania, \u017ce zjawiska nie s\u0105 samoistne, kierujemy uwag\u0119 na sam umys\u0142, kt\u00f3ry rozumie pusto\u015b\u0107. I odkrywamy, i\u017c ma on t\u0119 sam\u0105 ostateczn\u0105 natur\u0119, nie posiadaj\u0105c immanentnego bytu. Urzeczywistnienie pusto\u015bci tak przedmiotu, jak podmiotu prowadzi \u2013 t\u0142umaczy Ati\u015ba \u2013 do zrozumienia pozapoj\u0119ciowego.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

54.<\/p>\n

Jak m\u0105dro\u015b\u0107 nie znajduje<\/p>\n

Immanentnej natury w zjawiskach,<\/p>\n

Tak poddawszy analizie sam\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107,<\/p>\n

Medytuj nad ni\u0105 poza poj\u0119ciami.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Dlaczego musimy rozwin\u0105\u0107 tak\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107?<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

55.<\/p>\n

Natur\u0105 doczesnego bytu,<\/p>\n

Kt\u00f3ry wzi\u0105\u0142 si\u0119 z wyobra\u017ce\u0144, s\u0105 one same.<\/p>\n

Uwolnienie si\u0119 od poj\u0119\u0107<\/p>\n

Jest najwy\u017csz\u0105 nirwan\u0105.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

56.<\/p>\n

Wielka niewiedza poj\u0119ciowo\u015bci<\/p>\n

Str\u0105ca nas w ocean samsary.<\/p>\n

Kiedy spocznie si\u0119 w samadhi poza poj\u0119ciami,<\/p>\n

Wolna od nich przestrze\u0144 otwiera si\u0119 na o\u015bcie\u017c.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

57.<\/p>\n

Kontempluj\u0105c bez poj\u0119\u0107<\/p>\n

T\u0119 niedo\u015bcig\u0142\u0105 nauk\u0119,<\/p>\n

Bodhisattwa przekracza utarte poj\u0119cia<\/p>\n

I wreszcie osi\u0105ga stan poza nimi.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

58.<\/p>\n

Nabrawszy przekonania<\/p>\n

Dzi\u0119ki naukom i analizom,<\/p>\n

\u017be zjawiska nie powstaj\u0105 i nie s\u0105 samoistne,<\/p>\n

Medytuj bez poj\u0119\u0107.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

59.<\/p>\n

Medytuj\u0105c nad tako\u015bci\u0105,<\/p>\n

Osi\u0105ga si\u0119 ciep\u0142o i nast\u0119pne,<\/p>\n

Potem za\u015b wielk\u0105 szcz\u0119\u015bliwo\u015b\u0107,<\/p>\n

Sk\u0105d ju\u017c niedaleko do Stanu Buddy.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Termin \u201eciep\u0142o\u201d odnosi si\u0119 do \u015bcie\u017cki przygotowania, na kt\u00f3rej adept osi\u0105ga g\u0142\u0119boki wgl\u0105d w pusto\u015b\u0107, a \u201ewielce szcz\u0119\u015bliwy\u201d to nazwa pierwszego poziomu (bhumi<\/em>) \u015bcie\u017cki Bodhisattwy.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u015acie\u017cka tantry<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Poczynaj\u0105c od strofy sze\u015b\u0107dziesi\u0105tej, Ati\u015ba streszcza \u015bcie\u017ck\u0119 tantry.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

60.<\/p>\n

Je\u015bli chcesz szybko zbudowa\u0107<\/p>\n

Nagromadzenia Przebudzenia<\/p>\n

Przy pomocy aktywno\u015bci uspokajaj\u0105cej,<\/p>\n

Pomna\u017caj\u0105cej i innych, zrodzonych z mocy mantry<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Cztery aktywno\u015bci \u2013 uspokajaj\u0105ca, pomna\u017caj\u0105ca, magnetyzuj\u0105ca i gniewna \u2013 to przyk\u0142ad zasob\u00f3w z tantrycznego skarbca nauk, s\u0142u\u017c\u0105cych pomaganiu czuj\u0105cym istotom.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

61.<\/p>\n

A tak\u017ce o\u015bmiu wielkich osi\u0105gni\u0119\u0107<\/p>\n

dobrej wazy i pozosta\u0142ych,<\/p>\n

Je\u017celi chcesz praktykowa\u0107 tajemn\u0105 mantr\u0119<\/p>\n

Z tantr dzia\u0142ania i spe\u0142nienia,<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

62.<\/p>\n

Aby otrzyma\u0107 abhiszek\u0119 mistrza,<\/p>\n

Musisz zdoby\u0107 uznanie doskona\u0142ego nauczyciela<\/p>\n

S\u0142u\u017cb\u0105, cennymi darami<\/p>\n

Oraz pos\u0142usze\u0144stwem.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

63.<\/p>\n

Kiedy usatysfakcjonowany nauczyciel<\/p>\n

Udzieli ci pe\u0142nej abhiszeki mistrza,<\/p>\n

Oczy\u015bcisz wszelkie negatywne czyny<\/p>\n

I b\u0119dziesz got\u00f3w do wielkich osi\u0105gni\u0119\u0107.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

W strofie sze\u015b\u0107dziesi\u0105tej czwartej Ati\u015ba t\u0142umaczy, jak wy\u015bwi\u0119ceni maj\u0105 odnosi\u0107 si\u0119 do tych aspekt\u00f3w wad\u017crajany (cho\u0107by praktyki w zjednoczeniu), kt\u00f3re na pierwszy rzut oka wydaj\u0105 si\u0119 k\u0142\u00f3ci\u0107 ze \u015blubowaniami zakonnymi. Stwierdza, na przyk\u0142ad, \u017ce nie powinni oni przyjmowa\u0107 w spos\u00f3b dos\u0142owny abhiszeki tajemnej oraz abhiszeki m\u0105dro\u015bci. I t\u0142umaczy, \u017ce musz\u0105 nauczy\u0107 si\u0119 rozumie\u0107, co dla nich stosowne, praktykuj\u0105c zgodnie ze swoim poziomem urzeczywistnienia duchowego.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

64.<\/p>\n

Poniewa\u017c Wielka tantra pierwotnego Buddy<\/em><\/p>\n

Stanowczo tego zakazuje,<\/p>\n

Ci, kt\u00f3rzy \u015blubowali czysto\u015b\u0107,<\/p>\n

Nie mog\u0105 przyjmowa\u0107 abhiszeki tajemnej i m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

65.<\/p>\n

Przyjmuj\u0105c je<\/p>\n

I czyni\u0105c zakazane,<\/p>\n

Zobowi\u0105zani do celibatu<\/p>\n

\u0141ami\u0105 swoje \u015bluby.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

66.<\/p>\n

Takie naruszenie dyscypliny<\/p>\n

Jest dla adept\u00f3w upadkiem.<\/p>\n

Skazani na odrodzenie w ni\u017cszych \u015bwiatach,<\/p>\n

Niczego nie osi\u0105gn\u0105.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

67.<\/p>\n

Nic nie przeszkadza, by ci,<\/p>\n

Co otrzymali abhiszek\u0119 mistrza i znaj\u0105 tako\u015b\u0107,<\/p>\n

Nauczali i s\u0142uchali tantr, odprawiali rytua\u0142y ognia,<\/p>\n

Sk\u0142adali materialne ofiary i tak dalej.<\/p>\n

Strofa sze\u015b\u0107dziesi\u0105ta \u00f3sma jest kolofonem.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

68.<\/p>\n

Uproszony przez Dziangciuba O,<\/p>\n

Ja, Starszy Dipamkara \u015ari,<\/p>\n

Udzieli\u0142em tych zwi\u0119z\u0142ych wyja\u015bnie\u0144<\/p>\n

Na podstawie tego, co widzia\u0142em w sutrach i innych naukach.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Tekst zamyka nota:<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Tak ko\u0144czy si\u0119 Lampa roz\u015bwietlaj\u0105ca \u015bcie\u017ck\u0119 Przebudzenia<\/em> Aczarji Dipamkary \u015arid\u017aniany. Tekst zosta\u0142 prze\u0142o\u017cony, sprawdzony i zatwierdzony przez samego wielkiego indyjskiego opata oraz wielkiego korektora, t\u0142umacza i w pe\u0142ni wy\u015bwi\u0119conego mnicha Ge\u0142\u0119 Lodro. Ca\u0142o\u015b\u0107 spisano w \u015bwi\u0105tyni Tholing w Szang Szungu.<\/p>\n

Na tym ko\u0144cz\u0119 komentarz do Lampy roz\u015bwietlaj\u0105cej \u015bcie\u017ck\u0119 Przebudzenia<\/em> Ati\u015bi. Nie przypisuj\u0119 sobie \u017cadnego urzeczywistnienia, niemniej mo\u017cecie traktowa\u0107 moje wyja\u015bnienia jako klucz, kt\u00f3ry pomo\u017ce otworzy\u0107 drzwi dalszych studi\u00f3w i praktyk, s\u0142u\u017c\u0105cych pog\u0142\u0119bianiu w\u0142asnego zrozumienia buddyjskiej \u015bcie\u017cki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Indyjski mistrz Ati\u015ba Dipamkara stre\u015bci\u0142 ca\u0142\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 ukazan\u0105 w trzech obrotach Ko\u0142a Dharmy. Zrobi\u0142 to, wzruszony pro\u015bb\u0105 w\u0142adcy zachodniego Tybetu, Dziangciuba O, kt\u00f3ry podkre\u015bla\u0142, \u017ce idzie mu nie tyle o g\u0142\u0119bi\u0119, co jasno\u015b\u0107 nauk, aby mogli z nich korzysta\u0107 wszyscy Tybeta\u0144czycy.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10079,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[23,49],"class_list":["post-10078","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-buddyzm","tag-dalajlama"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10078","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10078"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10078\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16773,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10078\/revisions\/16773"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10079"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10078"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10078"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10078"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}