{"id":10648,"date":"2020-11-23T06:21:07","date_gmt":"2020-11-23T05:21:07","guid":{"rendered":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=10648"},"modified":"2022-05-03T08:51:58","modified_gmt":"2022-05-03T06:51:58","slug":"cering-szakja-przeobrazanie-jezyka-protestu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=10648","title":{"rendered":"Cering Siakja: Przeobra\u017canie j\u0119zyka protestu"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"western\">Przez tybeta\u0144sk\u0105 Ngab\u0119 (chi\u0144. Aba) w prowincji Sichuan przetacza si\u0119 fala samospale\u0144 m\u0142odych mnich\u00f3w i mniszek, kt\u00f3ra rozla\u0142a si\u0119 ju\u017c stamt\u0105d na inne ziemie tybeta\u0144skie \u2013 do tej pory dokona\u0142y ich dwadzie\u015bcia cztery osoby. Ostatni\u0105 z nich by\u0142 jak dot\u0105d m\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3ry <a href=\"http:\/\/old.tybet.hfhr.org.pl\/raport.php?raport_id=1586\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">podpali\u0142 si\u0119<\/a> w Rebgongu (chi\u0144. Tongren), w Qinghai. Sk\u0105d bior\u0105 si\u0119 takie dzia\u0142ania? Co powoduje i kieruje tymi, kt\u00f3rzy je podejmuj\u0105?<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p class=\"western\">Samospalenie jako forma protestu publicznego \u2013 nowego w Tybecie \u2013 \u015bwiadczy o tym, \u017ce wielu Tybeta\u0144czyk\u00f3w uzna\u0142o za swoj\u0105 narracj\u0119 \u201eofiary z siebie\u201d, wpisuj\u0105c j\u0105 w kontekst nowego tybeta\u0144skiego nacjonalizmu. W ko\u0144cu po\u015bwi\u0119cenie w\u0142asnego cia\u0142a jest jednym z kluczowych nowoczesnych idiom\u00f3w nacjonalizmu: po\u0142\u0105czeniem, zlaniem jednostki z narodem. Samospalenia, podobnie jak samob\u00f3jczego zamachu, nie spos\u00f3b wyt\u0142umaczy\u0107 motywacj\u0105 indywidualn\u0105. W przeciwie\u0144stwie do tego drugiego nie jest ono jednak aktem terroru \u2013 postrzega si\u0119 je raczej jako nieszkodliwe dla innych zadawanie b\u00f3lu wy\u0142\u0105cznie sobie: horror maj\u0105cy wzbudza\u0107 empati\u0119. Dla wsp\u00f3\u0142rodak\u00f3w i wsp\u00f3\u0142wyznawc\u00f3w akt ten stanowi deklaracj\u0119 wiary i to\u017csamo\u015bci \u2013 a ci, co go dokonuj\u0105, zas\u0142uguj\u0105 na miano m\u0119czennik\u00f3w. Ich czyny s\u0105 symbolicznym kapita\u0142em: krzykiem przeciw niesprawiedliwo\u015bci w\u0142adzy. Celem samospalenia jest wymuszenie ust\u0119pstw. Tyle \u017ce w Chinach, jak i w innych pa\u0144stwach autorytarnych, osi\u0105gni\u0119cie takiego rezultatu wydaje si\u0119 ma\u0142o prawdopodobne \u2013 tam rz\u0105dz\u0105cy widz\u0105 w nim, podobnie jak w strajku g\u0142odowym, tylko szanta\u017c.<\/p>\n<p class=\"western\">Samospalenie jako forma protestu ma tyle wsp\u00f3lnego z buddyzmem, co samob\u00f3jczy atak bombowy z islamem. Tym, co \u0142\u0105czy ostatnie incydenty z religi\u0105, jest fakt, \u017ce Tybeta\u0144czycy, kt\u00f3rzy dokonywali samospale\u0144, to w przyt\u0142aczaj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci mnisi, byli mnisi i mniszki. Ich dzia\u0142ania nie by\u0142y jednak ho\u0142dem dla religii ani dobrym uczynkiem, tylko czym\u015b zupe\u0142nie przeciwnym \u2013 wybuchem \u201ew\u015bciek\u0142o\u015bci\u201d wywo\u0142anej codziennymi upokorzeniami oraz niezno\u015bnym wymuszaniem podporz\u0105dkowania i pos\u0142usze\u0144stwa. Tybeta\u0144ski kler jest g\u0142\u00f3wnym celem dyscyplinuj\u0105cej edukacji patriotycznej i kampanii wymierzonych w tak zwan\u0105 \u201eklik\u0119 Dalaja\u201d, w ramach kt\u00f3rych zmusza si\u0119 duchownych \u2013 traktuj\u0105cych to rzecz jasna jako upodlenie \u2013 do nieko\u0144cz\u0105cego si\u0119 udawania uleg\u0142o\u015bci oraz ci\u0105g\u0142ego manifestowania patriotyzmu i wierno\u015bci partii komunistycznej. Na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 funkcjonowa\u0107 tak si\u0119 nie da \u2013 i jak wida\u0107 wywo\u0142a\u0142o to bunt. W\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 \u2013 t\u0142umaczy Hannah Arendt \u2013 nie bierze si\u0119 z n\u0119dzy, lecz z \u201eobra\u017cania naszego poczucia sprawiedliwo\u015bci\u201d. Ludzie reaguj\u0105 ni\u0105, \u201ekiedy maj\u0105 powody s\u0105dzi\u0107, \u017ce warunki mo\u017cna by zmieni\u0107, ale tak si\u0119 nie dzieje\u201d.<\/p>\n<p class=\"western\">Tunezyjskiemu straganiarzowi Mohamedowi Bouazizi nie przy\u015bwieca\u0142 \u017caden cel religijny ani pragnienie przebudzenia \u015bwiata arabskiego \u2013 on, pisze Fassin, odbiera\u0142 pa\u0144stwu w\u0142adz\u0119 nad swoim cia\u0142em i \u017cyciem. Wyst\u0119puj\u0105c w 1963 roku przeciwko antybuddyjskiemu, jego zdaniem, kursowi rz\u0105du Wietnamu, mnich Thich Quang Duc wprowadzi\u0142 samospalenie do globalnego j\u0119zyka polityki i protestu, czyni\u0105c ze\u0144 narz\u0119dzie wyra\u017cania sprzeciwu i walki z niesprawiedliwo\u015bci\u0105. Dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w jest ono na\u0142adowane emocjami i wydaje si\u0119 niezb\u0119dne \u2013 za spraw\u0105 braku innych mo\u017cliwo\u015bci przekazania interesuj\u0105cych ich tre\u015bci. Staje si\u0119 znakiem \u017cycia i dowodem istnienia we wszechw\u0142adnym chi\u0144skim pa\u0144stwie. Przemoc zastosowana wobec samego siebie jest symbolicznym gestem woli przetrwania i stawienia czo\u0142a przymusowej transformacji cia\u0142a i przestrzeni.<\/p>\n<p class=\"western\">Ironicznie, w Tybecie wymiar polityczny po\u015bwi\u0119ceniu nadali chi\u0144scy komuni\u015bci: to dziedzictwo Lei Fenga, wzoru \u017co\u0142nierza z lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych minionego stulecia i najbardziej znanej twarzy kampanii propaguj\u0105cej ca\u0142kowite oddanie ludowemu pa\u0144stwu. Tybet nie mia\u0142 tradycji sk\u0142adania si\u0119 w ofierze na o\u0142tarzu kraju b\u0105d\u017a religii \u2013 to obce poj\u0119cie zapo\u017cyczono dopiero z j\u0119zyka oporu ukutego i krzewionego przez parti\u0119 komunistyczn\u0105.<\/p>\n<p class=\"western\">W tybeta\u0144skim nie ma nawet terminu, kt\u00f3ry oddawa\u0142by znane sk\u0105din\u0105d \u201epo\u015bwi\u0119cenie\u201d. Tybeta\u0144czycy z mozo\u0142em szukaj\u0105 s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re wyra\u017ca\u0142yby to poj\u0119cie. I tak samospalenia nazywa si\u0119 ostatnio <em>rang srog blos btang<\/em>, \u201eoddaniem swojego \u017cycia\u201d, brak w tym jednak wymiaru czynienia tego w imi\u0119 wy\u017cszej sprawy. Podobnie jak w sformu\u0142owaniu <em>lus sbyin<\/em>, kt\u00f3rym okre\u015bla si\u0119 ofiarowanie przez Budd\u0119 w\u0142asnego cia\u0142a jako ja\u0142mu\u017cny. Z\u0142o\u017cenie ofiary z siebie z przyczyn religijnych nie ma \u017cadnej konotacji protestu ani wyrzeczenia. Poszukiwanie nowej terminologii jest wi\u0119c wyrazem zmian charakteru tybeta\u0144skiego dyskursu politycznego oraz jego przesi\u0105kania globalnym j\u0119zykiem protestu i oporu.<\/p>\n<p class=\"western\">Niezale\u017cnie od tego, jak przera\u017caj\u0105c\u0105 posta\u0107 przybra\u0107 jeszcze mog\u0105 wyst\u0105pienia Tybeta\u0144czyk\u00f3w, wydaje si\u0119 bardzo ma\u0142o prawdopodobne, by sk\u0142oni\u0142y w\u0142adze chi\u0144skie do jakichkolwiek ust\u0119pstw. W systemie autorytarnym cykl oporu i represji jest nieuchronn\u0105 konsekwencj\u0105 braku elastyczno\u015bci re\u017cimu. Ma\u0142o tego, tybeta\u0144skie protesty nijak nie przem\u00f3wi\u0105 do wi\u0119kszo\u015bci Chi\u0144czyk\u00f3w. I to nie tylko za spraw\u0105 braku rozwini\u0119tego spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego, lecz powszechnego przekonania, \u017ce przemoc i terror s\u0105 \u2013 pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 formu\u0142\u0105 Talala Asada \u2013 dopuszczalne wobec \u201egrup niecywilizowanych\u201d, bowiem nie posiadaj\u0105 one \u201esuwerennego pa\u0144stwa\u201d. \u015amier\u0107 Tybeta\u0144czyk\u00f3w nie szokuje, a tylko potwierdza ich barbarzy\u0144stwo. To w\u0142a\u015bnie sugerowa\u0142 Xiong Kunxin, uczony chi\u0144skiego Uniwersytetu Minzu, t\u0142umacz\u0105c w rz\u0105dowym \u201eGlobal Timesie\u201d, \u017ce \u201eza spraw\u0105 czynnik\u00f3w geograficznych i historycznych Tybeta\u0144czycy s\u0105 bardziej agresywni\u201d.<\/p>\n<p class=\"western\">Tybeta\u0144czycy \u017cywi\u0105 prze\u015bwiadczenie, \u017ce pod rz\u0105dami tego re\u017cimu \u2013 skupionego na gospodarce, eksploatacji surowc\u00f3w i podboju \u2013 nie ma szans na zmiany. \u017bycie mnich\u00f3w i mniszek \u2013 ekonomicznie bezproduktywne i k\u0142\u00f3c\u0105ce si\u0119 z g\u0142oszon\u0105 przez pa\u0144stwo neoliberaln\u0105 wiar\u0105, \u017ce kapitalizm rynkowy i konsumpcja przynios\u0105 wszystkim wyzwolenie \u2013 wydaje si\u0119 nie licowa\u0107 z nowoczesnymi Chinami. Poniewa\u017c nie dbaj\u0105 o przyznan\u0105 mniejszo\u015bciom \u0142ask\u0119 nielimitowania potomstwa, swoim istnieniem neguj\u0105 biologiczn\u0105 w\u0142adz\u0119 re\u017cimu, zatem podda\u0107 ich trzeba \u015bcis\u0142ej kontroli i narzuci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 dyscyplin\u0119, odbieraj\u0105c\u0105 podmiotowo\u015b\u0107 i zginaj\u0105c\u0105 karki przed majestatem pa\u0144stwa. Pewien mnich powiedzia\u0142 mi kiedy\u015b, \u017ce narzucane przez t\u0119 w\u0142adz\u0119 rygory s\u0105 daremne jak trud garncarza lepi\u0105cego waz\u0119 bez dna. Spod wszystkich mo\u017cliwych kwestii przeziera owo poczucie \u201eniemo\u017cno\u015bci \u017cycia z sensem\u201d. I to ona jest fundamentaln\u0105 przyczyn\u0105 samospale\u0144 w Tybecie.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p class=\"western\">28 marca 2012<\/p>\n<p class=\"western\">\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p class=\"western\">Cering Siakja (Tsering Shakya), profesor w Instytucie Bada\u0144 Azjatyckich University of British Columbia, jest najbardziej znanym wykszta\u0142conym na Zachodzie historykiem tybeta\u0144skim, autorem pionierskiej monografii <em>Smok w Krainie \u015aniegu. Wsp\u00f3\u0142czesna historia Tybetu<\/em> (Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy 2019).<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Rysunek-HexieFarm-WspomnajacTowarzyszaLeiFenga.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-10674\" src=\"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Rysunek-HexieFarm-WspomnajacTowarzyszaLeiFenga-300x216.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"216\" srcset=\"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Rysunek-HexieFarm-WspomnajacTowarzyszaLeiFenga-300x216.jpg 300w, https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Rysunek-HexieFarm-WspomnajacTowarzyszaLeiFenga-768x554.jpg 768w, https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Rysunek-HexieFarm-WspomnajacTowarzyszaLeiFenga-1024x739.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p class=\"western\"><span lang=\"pl-PL\">Hannah Arendt, Reflections on Violence, [w:] \u201e<\/span><span lang=\"pl-PL\">The New York Review of Books<\/span><em><span lang=\"pl-PL\">\u201d<\/span><\/em><span lang=\"pl-PL\">, 27 lutego 1969<\/span><\/p>\n<p class=\"western\">Didier Fassin, The Trace: Violence, Truth, and the Politics of the Body, [w:] \u201eSocial Research<em>\u201d<\/em>, 78:2, ss. 281-298, 2011<\/p>\n<p class=\"western\">Talal Asad, On Suicide Bombing, s. 26, Columbia University Press 2007<\/p>\n<p class=\"western\">\u201ePeople\u2019s Daily Online\u201d, http:\/\/english.peopledaily.com.cn\/102774\/7725303.html<\/p>\n<p>Ilustracja \u2013 Ferma Hexie: Wspominaj\u0105c Lei Fenga (z okazji hucznego opublikowania jego \u201edzie\u0142 zebranych\u201d w 2012 roku)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Przez tybeta\u0144sk\u0105 Ngab\u0119 (chi\u0144. Aba) w prowincji Sichuan przetacza si\u0119 fala samospale\u0144 m\u0142odych mnich\u00f3w i mniszek, kt\u00f3ra rozla\u0142a si\u0119 ju\u017c stamt\u0105d na inne ziemie tybeta\u0144skie \u2013 do tej pory dokona\u0142y ich dwadzie\u015bcia cztery osoby. Ostatni\u0105 z nich by\u0142 jak dot\u0105d m\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3ry podpali\u0142 si\u0119 w Rebgongu (chi\u0144. Tongren), w Qinghai. Sk\u0105d bior\u0105 si\u0119 takie dzia\u0142ania? [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10651,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[19,33],"class_list":["post-10648","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-protesty-polityczne","tag-samospalenia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10648","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10648"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10648\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12646,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10648\/revisions\/12646"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10651"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10648"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10648"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10648"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}