Ma\u0142o kto tak dobrze jak ja rozumie po\u0142o\u017cenie pana Chena Guangchenga, niewidomego obro\u0144cy praw cz\u0142owieka, kt\u00f3ry najpierw szuka\u0142 schronienia w ambasadzie Stan\u00f3w Zjednoczonych w Pekinie, a potem j\u0105 opu\u015bci\u0142. Niezale\u017cnie od tego, czy postanowi\u0142 zosta\u0107 w Chinach, czy te\u017c z nich wyjecha\u0107, podj\u0105\u0142 jednocze\u015bnie i s\u0142uszn\u0105, i z\u0142\u0105 decyzj\u0119. Znam to na pami\u0119\u0107.<\/p>\n
<\/p>\n
Zosta\u0142em aresztowany w marcu 1979 roku, po czym sp\u0119dzi\u0142em ponad czterna\u015bcie lat w izolatce za wo\u0142anie o wolno\u015b\u0107 i demokracj\u0119 oraz krytykowanie dengowskiego zamys\u0142u budowania w Chinach nowej dyktatury.<\/p>\n
Z wi\u0119zienia wypuszczono mnie we wrze\u015bniu 1993 roku: sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy przed terminem \u2013 i na tydzie\u0144 przed (wtedy jeszcze negatywnym) rozpatrzeniem przez MKOl podania Pekinu o zorganizowanie igrzysk olimpijskich w 2000 roku. Zbieg\u0142o si\u0119 to tak\u017ce z zabiegami prezydenta Clintona o przekonanie Kongresu do rozdzielenia handlu i poszanowania praw cz\u0142owieka poprzez przyznanie Chinom sta\u0142ej klauzuli najwy\u017cszego uprzywilejowania. Pat w Izbie Reprezentant\u00f3w sprawi\u0142, \u017ce pan sekretarz stanu Christopher poprosi\u0142 mnie o rozmow\u0119 w Pekinie.<\/p>\n
Kiedy dotar\u0142o to do chi\u0144skich w\u0142adz, zosta\u0142em natychmiast zatrzymany. T\u0119 bezprawn\u0105 wtedy (a od niedawna jak najbardziej legaln\u0105) praktyk\u0119 nazywano \u201enadzorem w miejscu zamieszkania\u201d. Negocjowa\u0107 przyszed\u0142 aparatczyk, kt\u00f3ry przedstawi\u0142 mi si\u0119 jako wys\u0142annik prezydenta Jianga. Mia\u0142 prosty postulat: nie spotkam si\u0119 z sekretarzem stanu i uznam za stosowne nie opatrzy\u0107 tej decyzji publicznym o\u015bwiadczeniem. \u201eRozumiemy pana bardzo dobrze i nie proponowaliby\u015bmy czego\u015b, co by\u0142oby nie do zaakceptowania \u2013 o\u015bwiadczy\u0142. \u2013 Je\u015bli zgodzi si\u0119 pan odwo\u0142a\u0107 spotkanie z Amerykaninem, my spe\u0142nimy pa\u0144skie \u017cyczenia\u201d.<\/p>\n
Oferta, cho\u0107 opakowana w zawoalowane gro\u017aby, brzmia\u0142a naprawd\u0119 atrakcyjnie: \u201eNie aresztujemy \u017cadnego z pa\u0144skich ludzi\u201d, co oznacza\u0142o innych dzia\u0142aczy demokratycznych. \u201eWkr\u00f3tce zwolnimy te\u017c kolejn\u0105 grup\u0119 dysydent\u00f3w. Pozwolimy wam za\u0142o\u017cy\u0107 niezale\u017cny zwi\u0105zek zawodowy oraz organizacj\u0119 reprezentuj\u0105c\u0105 artyst\u00f3w i nie b\u0119dziemy przeszkadza\u0107 w udzielaniu pomocy humanitarnej waszym przyjacio\u0142om\u201d.<\/p>\n
Wyb\u00f3r nie by\u0142 \u0142atwy. Sk\u0142ania\u0142em si\u0119 do przyj\u0119cia tych warunk\u00f3w, poniewa\u017c wielu moich przyjaci\u00f3\u0142 gni\u0142o w wi\u0119zieniach, a inni mogli tam trafi\u0107 w ka\u017cdej chwili, za\u015b robotnicy i arty\u015bci potrzebowali organizacji, kt\u00f3ra sta\u0142aby na stra\u017cy ich interes\u00f3w. Niemniej zdawa\u0142em te\u017c sobie spraw\u0119, \u017ce moje \u201etak\u201d os\u0142abi mi\u0119dzynarodow\u0105 presj\u0119, bez kt\u00f3rej rz\u0105d Chin zaostrzy represje i pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej zn\u00f3w odbierze mi wolno\u015b\u0107.<\/p>\n
Nast\u0119pnego dnia zadzwoniono do mnie z informacj\u0105 o wypuszczeniu z wi\u0119zienia dw\u00f3ch koleg\u00f3w. U\u0142atwi\u0142o mi to podj\u0119cie decyzji i z ci\u0119\u017ckim sercem na propozycj\u0119 przysta\u0142em, pocieszaj\u0105c si\u0119 my\u015bl\u0105, \u017ce przynajmniej pomagam w ten spos\u00f3b kilku znajomym. A je\u015bli idzie o naciski \u015bwiata, chcia\u0142em wierzy\u0107, \u017ce Amerykanie b\u0119d\u0105 strzec swoich warto\u015bci i nie porzuc\u0105 chi\u0144skich przyjaci\u00f3\u0142.<\/p>\n
I tak odm\u00f3wi\u0142em panu Christopherowi, usprawiedliwiaj\u0105c si\u0119 niesk\u0142adnie z\u0142ym stanem zdrowia i konieczno\u015bci\u0105 poddania si\u0119 leczeniu z dala od Pekinu. B\u0105d\u017amy te\u017c sprawiedliwi: w\u0142adze faktycznie zwolni\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 dysydent\u00f3w i do 1995 roku nikogo nie aresztowano, a Wang Dan, przyw\u00f3dca studenckiego ruchu prodemokratycznego w 1989 roku, mia\u0142 po wyj\u015bciu z wi\u0119zienia pe\u0142n\u0105 swobod\u0119 ruch\u00f3w. Pomylili\u015bmy si\u0119 jednak, przeszacowuj\u0105c powag\u0119 ameryka\u0144skiego zaanga\u017cowania. Po wyje\u017adzie sekretarza stanu prezydent Clinton z\u0142ama\u0142 obietnic\u0119 z kampanii wyborczej i postanowi\u0142 odnowi\u0107 chi\u0144skie przywileje handlowe, oddzielaj\u0105c je od polityki praw cz\u0142owieka. Ocieplenie gospodarcze oznacza\u0142o zielone \u015bwiat\u0142o dla rozprawy z opozycj\u0105 i zn\u00f3w mnie zamkn\u0119li.<\/p>\n
W maju \u201enadzorem\u201d obj\u0119to te\u017c Wanga i innych zaprzyja\u017anionych dysydent\u00f3w. \u201eObie strony (czytaj: Chiny i Stany Zjednoczone) przepracowa\u0142y dziel\u0105ce je r\u00f3\u017cnice \u2013 szepn\u0105\u0142 mi znajomy z Policji. \u2013 Musicie si\u0119 jako\u015b odnale\u017a\u0107 w nowej sytuacji\u201d.<\/p>\n
Wyr\u0119czono mnie w tym i po pospiesznym procesie w grudniu 1995 roku dosta\u0142em zn\u00f3w czterna\u015bcie lat za \u201epr\u00f3b\u0119 obalenia rz\u0105du\u201d.<\/p>\n
Prezydent Clinton dotrzyma\u0142 cz\u0119\u015bci obietnic i w grudniu 1997 roku uda\u0142o mu si\u0119 \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 do Ameryki mnie, a rok p\u00f3\u017aniej pana Wanga. Chcia\u0142 w ten spos\u00f3b pokaza\u0107, \u017ce przywileje handlowe i zniesienie sankcji za Tiananmen nie oznaczaj\u0105 o\u015blepni\u0119cia Stan\u00f3w Zjednoczonych na problem praw cz\u0142owieka w Chinach.<\/p>\n
My\u015bl\u0119, \u017ce m\u00f3j przyk\u0142ad dobrze ilustruje modus procedendi Komunistycznej Partii Chin, wyja\u015bniaj\u0105c, po co sk\u0142ada ona okre\u015blone obietnice i jak nale\u017cy traktowa\u0107 udzielane przez ni\u0105 gwarancje. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce pan Chen nie odczyta\u0142 pusto\u015bci oficjalnych zapewnie\u0144, co wyja\u015bnia dlaczego zgodzi\u0142 si\u0119 opu\u015bci\u0107 ambasad\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 i uda\u0107 do szpitala po ucieczce z wioski, w kt\u00f3rej go wi\u0119ziono. (St\u0105d negocjowanie p\u00f3\u017aniej wst\u0119pnej zgody w\u0142adz na jego wyjazd na studenckie stypendium.)<\/p>\n
Za moich czas\u00f3w chi\u0144scy komuni\u015bci dotrzymywali s\u0142owa rok, poniewa\u017c prawa cz\u0142owieka by\u0142y wtedy integralnie zwi\u0105zane z handlem. Dzi\u015b nie ma \u017cadnej mi\u0119dzynarodowej presji \u2013 a wi\u0119c i potrzeby przestrzegania zobowi\u0105za\u0144. Przyw\u00f3dcy Chin nie boj\u0105 si\u0119 Stan\u00f3w Zjednoczonych. L\u0119kaj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie utraty w\u0142adzy.<\/p>\n
Nad prawami cz\u0142owieka g\u00f3r\u0119 wzi\u0119\u0142y interesy gospodarcze \u2013 sprawa jest tak beznadziejna jak ameryka\u0144ski deficyt w wymianie z Chinami. Pozostaje tylko zapyta\u0107, sk\u0105d Ameryka czerpie wiar\u0119, \u017ce Pekin dotrzyma danego jej s\u0142owa, skoro utraci\u0142a wszelkie mo\u017cliwo\u015bci wywierania realnej presji i karania Komunistycznej Partii Chin?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
5 maja 2012<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Wei Jingsheng, <\/span>elektryk z peki\u0144skiego zoo nazywany \u201echi\u0144skim Wa\u0142\u0119s\u0105\u201d i \u201eprywatnym wi\u0119\u017aniem Deng Xiaopinga\u201d, zosta\u0142 skazany na banicj\u0119 w Stanach Zjednoczonych.<\/span><\/em> Chen Guangcheng, niewidomy dzia\u0142acz i by\u0142y wi\u0119zie\u0144 polityczny, protestuj\u0105cy przeciwko przymusowym aborcjom i sterylizacjom, w kwietniu 2012 roku uciek\u0142 z aresztu domowego w wiosce Dongshigu, w kt\u00f3rym by\u0142 \u2013 bezprawnie \u2013 wi\u0119ziony oraz n\u0119kany, g\u0142odzony i bity przez osiemna\u015bcie miesi\u0119cy. Przyjaciele pomogli mu potajemnie dotrze\u0107 do ambasady USA w Pekinie, kt\u00f3r\u0105 opu\u015bci\u0142 po \u017cmudnych negocjacjach, maj\u0105cych jakoby zagwarantowa\u0107 bezpiecze\u0144stwo jemu i jego bliskim. Poskar\u017cywszy si\u0119 zachodnim dziennikarzom na ameryka\u0144skich dyplomat\u00f3w, uzyska\u0142 publiczne zapewnienie, \u017ce wraz z rodzin\u0105 wyjedzie na stypendium do USA<\/em>. <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ma\u0142o kto tak dobrze jak ja rozumie po\u0142o\u017cenie pana Chena Guangchenga, niewidomego obro\u0144cy praw cz\u0142owieka, kt\u00f3ry najpierw szuka\u0142 schronienia w ambasadzie Stan\u00f3w Zjednoczonych w Pekinie, a potem j\u0105 opu\u015bci\u0142. Niezale\u017cnie od tego, czy postanowi\u0142 zosta\u0107 w Chinach, czy te\u017c z nich wyjecha\u0107, podj\u0105\u0142 jednocze\u015bnie i s\u0142uszn\u0105, i z\u0142\u0105 decyzj\u0119. Znam to na pami\u0119\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10686,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,8],"tags":[51,26,58],"class_list":["post-10685","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-chinczykow","tag-chiny","tag-polityka","tag-swiat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10685","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10685"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10685\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10687,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10685\/revisions\/10687"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10686"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10685"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10685"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10685"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}