Sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy Tybeta\u0144czyk\u00f3w na wychod\u017astwie stanowi ledwie dwa procent ca\u0142ej populacji \u2013 6,3 miliona pozostaje w ChRL \u2013 niemniej skutecznie szarga wizerunek Chin w kraju i za granic\u0105. W styczniu 77 procent uprawnionych odda\u0142o g\u0142os w pierwszej turze wybor\u00f3w przyw\u00f3dcy Centralnej Administracji Tybeta\u0144skiej w Indiach.<\/p>\n
<\/p>\n
Jedyna kobieta w\u015br\u00f3d kandydat\u00f3w, Dolma Gjari, zaj\u0119\u0142a trzecie miejsce. O wyb\u00f3r ubiega\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 Penpa Cering, by\u0142y przewodnicz\u0105cy parlamentu, i Kelsang Dord\u017ce Aukacang, specjalny doradca obecnego przyw\u00f3dcy, Lobsanga Senge. Druga tura zdecyduje, kto b\u0119dzie odpowiada\u0107 za bud\u017cet (173 mln PLN w tym roku), niespe\u0142na 4000 pracownik\u00f3w, 70 szk\u00f3\u0142, 20 firm i 46 osad w Indiach, Nepalu oraz Bhutanie.<\/p>\n
Nowy lider obejmie stanowisko w kluczowym momencie. Dalajlama, kt\u00f3ry w 2011 roku zrezygnowa\u0142 z ostatnich prerogatyw politycznych, ko\u0144czy 86 lat, a przewodnicz\u0105cy Xi Jinping zaostrza kurs, jawnie d\u0105\u017c\u0105c do asymilacji Tybeta\u0144czyk\u00f3w i innych mniejszo\u015bci narodowych. Na skutek dramatycznego wzrostu napi\u0119cia mi\u0119dzy Indiami i Chinami tybeta\u0144sk\u0105 granic\u0119 coraz trudniej pokona\u0107 ludziom i informacjom, przez co wyra\u017anie spada liczba doniesie\u0144 o protestach.<\/p>\n
Lobsang Senge, sprawuj\u0105cy w\u0142adz\u0119 od 2011 roku, ma na koncie r\u00f3\u017cne sukcesy. Dzi\u0119ki jego zespo\u0142owi diaspora otrzymuje rokrocznie 9 milion\u00f3w dolar\u00f3w (oraz jednorazow\u0105 dotacj\u0119 w wysoko\u015bci 23 milion\u00f3w) od ameryka\u0144skiego Kongresu, kt\u00f3ry w tym czasie przyj\u0105\u0142 dwie ustawy o pomocy dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Wiele podr\u00f3\u017cuj\u0105c i udzielaj\u0105c wywiad\u00f3w, zdobywa\u0142 rozg\u0142os na Zachodzie.<\/p>\n
Senge nie zwojowa\u0142 jednak nic w sprawie dla diaspory najwa\u017cniejszej \u2013 przekonania Pekinu do przyznania Tybetowi \u201eszerokiej autonomii\u201d w zamian za uznanie przez Dalajlam\u0119 chi\u0144skich rz\u0105d\u00f3w. Zawsze wydawa\u0142o si\u0119 to trudne, gdy\u017c Chiny utrzymuj\u0105, \u017ce autonomi\u0119 zagwarantowa\u0142y dawno temu, i nie chc\u0105 s\u0142ysze\u0107 nawet o wychod\u017aczej definicji \u201eTybetu\u201d. Teraz domagaj\u0105 si\u0119 jeszcze potwierdzenia, \u017ce panuj\u0105 nad nim \u201eod najdawniejszych czas\u00f3w\u201d, co trudno prze\u0142kn\u0105\u0107 nie tylko wi\u0119kszo\u015bci Tybeta\u0144czyk\u00f3w, ale i historyk\u00f3w.<\/p>\n
Pierwszym wyzwaniem dla nowego przyw\u00f3dcy b\u0119dzie powr\u00f3t do rozm\u00f3w z Pekinem, kt\u00f3re urwa\u0142y si\u0119 w 2010 roku. Senge mia\u0142 z tym problemy. Walcz\u0105c o urz\u0105d, og\u0142osi\u0142, \u017ce jego celem jest zatkniecie tybeta\u0144skiej flagi nad Potal\u0105, co k\u0142\u00f3ci\u0142o si\u0119 z deklarowanym przez diaspor\u0119 zabieganiem o autonomi\u0119. Potem wzywa\u0142 chi\u0144skich przyw\u00f3dc\u00f3w do podj\u0119cia z nim bezpo\u015brednich rozm\u00f3w, co Pekin wyklucza, nie uznaj\u0105c \u017cadnego rz\u0105du emigracyjnego. W dodatku w 2012 roku zrezygnowa\u0142 nagle Lodi Gjari, najbardziej do\u015bwiadczony dyplomata Dharamsali, zamykaj\u0105c najwa\u017cniejszy kana\u0142 komunikacji i zostawiaj\u0105c po sobie kompetencyjn\u0105 pr\u00f3\u017cni\u0119, w chwili gdy Chiny ros\u0142y w si\u0142\u0119.<\/p>\n
Kiedy spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodowa zainteresowa\u0142a si\u0119 wreszcie sytuacj\u0105 w Xinjiangu, Senge zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107 o por\u00f3wnywalnych naruszeniach praw cz\u0142owieka w Tybecie, gdzie oczywi\u015bcie nie brakuje powod\u00f3w do niepokoju, nie ma jednak dowod\u00f3w masowych internowa\u0144 (a raporty o nielegalnych obozach pracy wydaj\u0105 si\u0119 tylko spekulacjami).<\/p>\n
Tybeta\u0144ska diaspora musi wi\u0119c szuka\u0107 sposobu na budowanie sojusz\u00f3w opartych na fundamentach mocniejszych ni\u017c apelowanie o sympati\u0119 w Stanach Zjednoczonych i innych zachodnich pa\u0144stwach. Ta strategia by\u0142a skuteczna w latach osiemdziesi\u0105tych i dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego stulecia, ale utrwala\u0142a w Chinach poczucie, \u017ce Tybeta\u0144czycy s\u0105 nieszczerzy i daj\u0105 si\u0119 wykorzystywa\u0107 do podgrzewania zimnowojennych nastroj\u00f3w (czego przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 dla Pekinu tak\u017ce ostatnie decyzje Kongresu i szeroko nag\u0142a\u015bniane spotkania Lobsanga Senge z przedstawicielami \u2013 ust\u0119puj\u0105cej \u2013 administracji Trumpa).<\/p>\n
Strategia diaspory nie powinna si\u0119 dzi\u015b skupia\u0107 na mediach i zabieganiu o parlamentarne rezolucje, tylko na budowaniu pragmatycznych, opartych na wsp\u00f3lnych interesach, relacji z rz\u0105dami i przekuwaniu retorycznego poparcia w twardy kapita\u0142 polityczny. Pog\u0142\u0119bienia wymagaj\u0105 przede wszystkim relacje z politykami indyjskimi, kt\u00f3rzy na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 mog\u0105 pom\u00f3c w nawi\u0105zaniu rozm\u00f3w z Pekinem skuteczniej ni\u017c Amerykanie. Cho\u0107 Indie by\u0142y dla uchod\u017ac\u00f3w zawsze go\u015bcinne, strategiczne interesy \u0142\u0105czy\u0142y je z nimi tylko podczas kryzys\u00f3w w stosunkach z Chinami, a mo\u017cliwo\u015bci, jakie otwieraj\u0105 si\u0119 dzi\u0119ki takim napi\u0119ciom, s\u0105 z regu\u0142y kr\u00f3tkotrwa\u0142e. S\u0142owem, Dharamsala potrzebuje strategii, kt\u00f3ra b\u0119dzie dla Delhi atrakcyjna w ka\u017cdych okoliczno\u015bciach.<\/p>\n
Drugim celem dyplomatycznych zabieg\u00f3w powinno by\u0107 zakulisowe zdobywanie wp\u0142yw\u00f3w w Chinach, co wymaga ogromnej wiedzy i zdolno\u015bci analitycznych. \u017baden z trzech wymienionych tu polityk\u00f3w nie zna chi\u0144skiego ani nie mieszka\u0142 w Chinach, musieliby wi\u0119c zbudowa\u0107 najpierw eksperckie zaplecze. Ponadto o firmowanie rozm\u00f3w \u2013 o co od lat apeluje wielu Tybeta\u0144czyk\u00f3w \u2013 powinno si\u0119 poprosi\u0107 Dalajlam\u0119.<\/p>\n
Osi\u0105 wszystkich strategicznych kwestii jest jeden priorytet: przetrwanie nadchodz\u0105cego kryzysu sukcesyjnego. Chiny utrzymuj\u0105, \u017ce tylko one maj\u0105 prawo wskaza\u0107 nast\u0119pnego Dalajlam\u0119, i od dawna si\u0119 do tego szykuj\u0105. Wiarygodne \u017ar\u00f3d\u0142o twierdzi, \u017ce 12 stycznia powo\u0142ano w Lhasie dwudziestopi\u0119cioosobow\u0105 \u201ema\u0142\u0105 grup\u0119 przygotowawcz\u0105\u201d, kt\u00f3ra ma nadzorowa\u0107 proces selekcji. Sam Dalajlama nie og\u0142osi\u0142 jeszcze w\u0142asnego planu sukcesji. Co wi\u0119cej, nie wiadomo, jak przysz\u0142o\u015b\u0107 diaspory widzi Delhi. Wed\u0142ug niezale\u017cnych szacunk\u00f3w w ci\u0105gu ostatnich trzydziestu lat z Indii wyemigrowa\u0142o na Zach\u00f3d 56 procent Tybeta\u0144czyk\u00f3w, rozpraszaj\u0105c i tak niewielk\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107.<\/p>\n
Wszystkie te czynniki mog\u0105 doprowadzi\u0107 do os\u0142abienia i marginalizacji diaspory w oczach Pekinu. Sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat po opuszczeniu kraju tybeta\u0144scy uchod\u017acy i ich przysz\u0142y lider potrzebuj\u0105 wizji i nowego my\u015blenia, je\u015bli maj\u0105 upora\u0107 si\u0119 ze stoj\u0105cymi przed nimi wyzwaniami.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
31 marca 2021<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Robert Barnett \u2013 za\u0142o\u017cyciel nieistniej\u0105cego ju\u017c Tibet Information Network i pierwszy dyrektor katedry studi\u00f3w nad wsp\u00f3\u0142czesnym Tybetem Uniwersytetu Columbia \u2013 wsp\u00f3\u0142pracuje ze School of Oriental and African Studies w Londynie. Allen Carlson jest profesorem politologii Uniwersytetu Cornell<\/em>.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n