{"id":11369,"date":"2021-07-12T06:21:20","date_gmt":"2021-07-12T04:21:20","guid":{"rendered":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=11369"},"modified":"2021-06-15T08:47:44","modified_gmt":"2021-06-15T06:47:44","slug":"liu-xiaobo-tybet-nie-bedzie-autonomiczny-poki-chinczycy-nie-odzyskaja-wolnosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=11369","title":{"rendered":"Liu Xiaobo: Tybet nie b\u0119dzie autonomiczny, p\u00f3ki Chi\u0144czycy nie odzyskaj\u0105 wolno\u015bci"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"western\">Tybet przykuwa uwag\u0119 \u015bwiata ju\u017c od miesi\u0105ca. Je\u015bli re\u017cim Hu i Wena nie znajdzie konstruktywnego rozwi\u0105zania, <a href=\"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=6039\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">tybeta\u0144skie protesty<\/a> oraz oburzenie spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej mog\u0105 potrwa\u0107 do lata i po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 cieniem na igrzyskach olimpijskich. Ostrze\u017ceniem niech b\u0119d\u0105 demonstracje na trasie zagranicznej sztafety ze zniczem.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p class=\"western\">W kraju re\u017cim mo\u017ce oczywi\u015bcie zd\u0142awi\u0107 si\u0142\u0105 op\u00f3r Tybeta\u0144czyk\u00f3w i podsyca\u0107 chi\u0144ski szowinizm dla zdobycia poklasku. Skutecznie stosuje ju\u017c t\u0119 taktyk\u0119 i dok\u0142ada do nacjonalistycznego pieca, pokazuj\u0105c bez ko\u0144ca zmontowane zdj\u0119cia z rozruch\u00f3w, do kt\u00f3rych dosz\u0142o w Lhasie 14 marca, tropi\u0105c i rozdymaj\u0105c nie\u015bcis\u0142o\u015bci w doniesieniach zachodnich medi\u00f3w oraz mobilizuj\u0105c masy pod sztandarem \u201ewalki z separatyzmem i strze\u017cenia \u015bwi\u0119tego ognia\u201d.<\/p>\n<p class=\"western\">Tyle \u017ce w ten spos\u00f3b nie na si\u0119 rozbroi\u0107 tybeta\u0144skiej diaspory ani zyska\u0107 poparcia spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej. Re\u017cim jest zupe\u0142nie bezradny w obliczu fundamentalnej przyczyny problem\u00f3w w Tybecie oraz g\u0142\u0119bokiego kryzysu w samych Chinach. Dora\u017ane rozwi\u0105zania mog\u0105 kupi\u0107 dyktaturze troch\u0119 czasu, nic jednak nie wnosz\u0105 do sprawy pokojowego rz\u0105dzenia wielonarodowym pa\u0144stwem.<\/p>\n<p class=\"western\">Media informowa\u0142y, \u017ce przed wybuchem protest\u00f3w w Tybecie, specjalni wys\u0142annicy Dalajlamy przeprowadzili <a href=\"http:\/\/old.tybet.hfhr.org.pl\/raport.php?raport_id=527\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">sze\u015b\u0107 rund<\/a> \u201erozm\u00f3w\u201d z chi\u0144skimi aparatczykami. By\u0107 mo\u017ce osi\u0105gni\u0119to jakie\u015b post\u0119py, ale w oczach Hu i Wena przedolimpijska awantura demoluje scen\u0119, na kt\u00f3rej mia\u0142 si\u0119 rozegra\u0107 najwa\u017cniejszy dla nich \u201emi\u0119dzynarodowy spektakl\u201d. Pog\u0142\u0119bi to tylko nieufno\u015b\u0107 czy wr\u0119cz nienawi\u015b\u0107 Pekinu wobec tybeta\u0144skiego rz\u0105du emigracyjnego, oddalaj\u0105c perspektyw\u0119 znalezienia jakiegokolwiek sensownego rozwi\u0105zania.<\/p>\n<p class=\"western\">Nie ulega \u017cadnej w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce przyczyny kryzysu w Tybecie s\u0105 jednocze\u015bnie przyczynami kryzysu w Chinach. Konflikt mi\u0119dzy \u201eszerok\u0105 autonomi\u0105\u201d a rz\u0105dami centrum to w istocie konflikt mi\u0119dzy dyktatur\u0105 a wolno\u015bci\u0105. Najwi\u0119kszym niebezpiecze\u0144stwem nie jest dzi\u015b podsycenie napi\u0119\u0107 mi\u0119dzy Chi\u0144czykami a Tybeta\u0144czykami, tylko stracenie przez nie z oczu zmaga\u0144 mi\u0119dzy dwoma systemami politycznymi. Wystarczy rzut oka na ustr\u00f3j Chin i strategi\u0119 obecnego re\u017cimu, by zrozumie\u0107, \u017ce i bez \u017cadnego kryzysu nigdy nie zaakceptuje on proponowanej przez Dalajlam\u0119 \u201edrogi \u015brodka\u201d, kt\u00f3ra zak\u0142ada uzyskanie autonomii zamiast niepodleg\u0142o\u015bci. Szeroka autonomia oznacza\u0142aby przekazanie cz\u0119\u015bci w\u0142adzy politycznej Tybetowi, a wi\u0119c rozwi\u0105zanie przypominaj\u0105ce hongko\u0144ski model \u201ejednego kraju, dw\u00f3ch system\u00f3w\u201d. Dla Hu i Wena to zupe\u0142nie nie do przyj\u0119cia.<\/p>\n<p class=\"western\">Tybet r\u00f3\u017cni si\u0119 od Hongkongu i \u2013 jeszcze bardziej \u2013 od Tajwanu.<\/p>\n<p class=\"western\">Rz\u0105d Tajwanu nie ma nic wsp\u00f3lnego z centralnym rz\u0105dem Chin. Wyspa, kt\u00f3rej nie uda\u0142o si\u0119 podbi\u0107 komunistom, od 1949 roku cieszy si\u0119 militarn\u0105 i dyplomatyczn\u0105 niepodleg\u0142o\u015bci\u0105. A\u017c do nawi\u0105zania przez Pekin stosunk\u00f3w z Amerykanami w 1971 roku by\u0142a cz\u0142onkiem Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych. Tajwan zako\u0144czy\u0142 ju\u017c proces transformacji politycznej. Dwadzie\u015bcia trzy miliony mieszka\u0144c\u00f3w korzystaj\u0105 z podstawowych praw cz\u0142owieka i coraz lepiej dzia\u0142aj\u0105cej demokracji oraz bezpo\u015brednio wybieraj\u0105 sobie prezydenta. Utrudnia to Pekinowi mieszanie si\u0119 w ich sprawy administracyjne, dyplomatyczne i wojskowe.<\/p>\n<p class=\"western\">Hongkongiem rz\u0105dzili Brytyjczycy. Przekazuj\u0105c go Chinom w 1997 roku, zagwarantowali samorz\u0105d zasad\u0105 \u201ejeden kraj, dwa systemy\u201d. Ustr\u00f3j polityczny, ekonomiczny i prawny jest przed\u0142u\u017ceniem spu\u015bcizny brytyjskiej. Szefa administracji (b\u0119d\u0105cego mieszka\u0144cem enklawy) musi zaaprobowa\u0107 Pekin, ale miasto \u2013 kt\u00f3re w przeciwie\u0144stwie do Chin w\u0142a\u015bciwych ma gospodark\u0119 wolnorynkow\u0105, niezawis\u0142e s\u0105downictwo i wolne media \u2013 pozostaje w du\u017cej mierze niezale\u017cne.<\/p>\n<p class=\"western\">Tybet jest inny. Przed zd\u0142awieniem powstania przez komunist\u00f3w w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105 sprawowa\u0142 tam Dalajlama i <em>kaszag<\/em> (istniej\u0105cy od ponad dwustu lat gabinet), co pod wieloma wzgl\u0119dami przypomina\u0142o model \u201ejeden kraj, dwa systemy\u201d. W 1959 roku Tybet utraci\u0142 prawo rz\u0105dzenia w\u0142asnymi sprawami. Dalajlama musia\u0142 ucieka\u0107 na obczyzn\u0119, Panczenlam\u0119 osadzono w areszcie domowym, w Pekinie, a partia komunistyczna przej\u0119\u0142a si\u0142\u0105 pe\u0142ni\u0119 w\u0142adzy. Dzi\u015b sprawuje j\u0105 sekretarz, mianowany przez komitet centralny. Od 1959 roku Tybeta\u0144czycy znajduj\u0105 si\u0119 w tym samym po\u0142o\u017ceniu co Chi\u0144czycy, musz\u0105c podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 dyktatowi partii i tak samo cierpi\u0105c z powodu drastycznych narusze\u0144 praw cz\u0142owieka.<\/p>\n<p class=\"western\">Rewolucja kulturalna by\u0142a dla kultury i narodu Tybetu tak\u0105 sam\u0105 katastrof\u0105, jak dla Chi\u0144czyk\u00f3w. Tybeta\u0144skich \u201e\u017cywych budd\u00f3w\u201d, arystokrat\u00f3w, kupc\u00f3w, artyst\u00f3w i lekarzy opluwano, wykluczano, przep\u0119dzano ulicami, bito, wi\u0119ziono i zaszczuwano na \u015bmier\u0107 jak innych mieszka\u0144c\u00f3w Chin. Panczenlama sp\u0119dzi\u0142 za kratami dziesi\u0119\u0107 lat, jak wielu \u201ereakcyjnych\u201d przedstawicieli chi\u0144skich wy\u017cszych sfer.<\/p>\n<p class=\"western\">Po og\u0142oszeniu \u201ereformy i otwarcia\u201d w 1978 roku Tybeta\u0144czycy i Chi\u0144czycy wsp\u00f3lnie prze\u017cywali wielkie nadzieje pocz\u0105tku nast\u0119pnej dekady, tragedi\u0119 rzezi w 1989 roku oraz pacyfikacj\u0119 i kupowanie elit, trwaj\u0105ce od lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych do dzisiaj. Teraz jedni i drudzy \u2013 cho\u0107 skorzystali na dynamicznym rozwoju gospodarczym i poprawie warunk\u00f3w bytowych (zwykli ludzie nie musz\u0105 ju\u017c, jak za czas\u00f3w Mao, walczy\u0107 o przetrwanie) \u2013 nie maj\u0105 zagwarantowanych podstawowych praw cz\u0142owieka. Wolno\u015bci, kt\u00f3ra marzy si\u0119 Tybeta\u0144czykom, nie dano r\u00f3wnie\u017c Chi\u0144czykom. Dalajlama nie mo\u017ce wr\u00f3ci\u0107 z wygnania tak jak chi\u0144scy dysydenci, kt\u00f3rzy opu\u015bcili kraj po Tiananmen i masakrze w 1989 roku. Re\u017cim traktuje tybeta\u0144skich buddyst\u00f3w tak samo, jak wyznawc\u00f3w Falun Gong i innych popularnych chi\u0144skich ruch\u00f3w religijnych. Jednych zmusza si\u0119 do wyrzeczenia si\u0119 Dalajlamy, drugich do l\u017cenia Li Hongzhi.<\/p>\n<p class=\"western\">Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, przedstawianie obecnego kryzysu jako konfliktu mi\u0119dzy Tybeta\u0144czykami i Chi\u0144czykami jest powierzchowne i ba\u0142amutne. G\u0142\u0119bszy, prawdziwy problem to walka dyktatury z wolno\u015bci\u0105. Po wybuchu ostatnich protest\u00f3w wielu Chi\u0144czyk\u00f3w rzuci\u0142o si\u0119 do komputer\u00f3w wirtualnie opluwa\u0107 Dalajlam\u0119. Ich idiotyczne post\u0119powanie przes\u0142ania tylko po\u0142o\u017cenie obu nacji, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 w wi\u0119zieniu tego samego re\u017cimu. Trudno sobie wyobrazi\u0107, by Tybeta\u0144czycy zdo\u0142ali si\u0119 wyswobodzi\u0107, p\u00f3ki tkwi\u0107 w nim b\u0119d\u0105 Chi\u0144czycy. Je\u015bli mieszka\u0144cy Chin w\u0142a\u015bciwych nie b\u0119d\u0105 mogli korzysta\u0107 z autentycznego samorz\u0105du, autonomia Tybeta\u0144czyk\u00f3w i innych mniejszo\u015bci pozostanie mrzonk\u0105.<\/p>\n<p class=\"western\">Rozwik\u0142anie problemu Tybetu zale\u017cy przede wszystkim od tego, jaki charakter b\u0119d\u0105 mia\u0142y chi\u0144skie rz\u0105dy. Niezb\u0119dnym warunkiem \u2013 bez wzgl\u0119du na ostateczny kszta\u0142t rozwi\u0105zania \u2013 jest demokratyzacja ca\u0142ych Chin. Rozpocz\u0119cie autentycznych dwustronnych rozm\u00f3w pokojowych i ich ewentualne rezultaty nie zale\u017c\u0105 od charakteru relacji mi\u0119dzy Dalajlam\u0105 a Pekinem ani presji zachodnich rz\u0105d\u00f3w, tylko od procesu przemian politycznych w samych Chinach. Prawdziwy dialog zacznie si\u0119 dopiero po rozpocz\u0119ciu prawdziwej demokratyzacji \u017cycia politycznego w Chinach.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p class=\"western\">10 kwietnia 2008<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p class=\"western\"><em>Liu Xiaobo by\u0142 najbardziej znanym chi\u0144skim dysydentem. Sp\u0119dzi\u0142 dwa lata w wi\u0119zieniu za udzia\u0142 w studenckich protestach na Tiananmen; w 1996 roku skazano go na trzy lata reedukacji przez prac\u0119 mi\u0119dzy innymi za <a href=\"http:\/\/old.tybet.hfhr.org.pl\/raport.php?raport_id=1225\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">napisanie petycji<\/a> w obronie Tybeta\u0144czyk\u00f3w. W Bo\u017ce Narodzenie w 2009 roku zosta\u0142 <a href=\"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=4695\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">skazany na jedena\u015bcie lat wi\u0119zienia<\/a> za udzia\u0142 w pracach nad Kart\u0105 08 \u2013 publicznym apelem o reformy polityczne, rz\u0105dy prawa i demokratyzacj\u0119 w Chinach; 8 pa\u017adziernika 2010 otrzyma\u0142 Pokojow\u0105 Nagrod\u0119 Nobla. Siedem lat p\u00f3\u017aniej, 26 czerwca 2017 roku, media poinformowa\u0142y, \u017ce zosta\u0142 warunkowo zwolniony z wi\u0119zienia i przewieziony do szpitala \u201ew terminalnym stadium raka w\u0105troby\u201d. <a href=\"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=4781\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Zmar\u0142<\/a> 13 lipca 2017 roku<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tybet przykuwa uwag\u0119 \u015bwiata ju\u017c od miesi\u0105ca. Je\u015bli re\u017cim Hu i Wena nie znajdzie konstruktywnego rozwi\u0105zania, tybeta\u0144skie protesty oraz oburzenie spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej mog\u0105 potrwa\u0107 do lata i po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 cieniem na igrzyskach olimpijskich. Ostrze\u017ceniem niech b\u0119d\u0105 demonstracje na trasie zagranicznej sztafety ze zniczem.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11371,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,8],"tags":[25,26],"class_list":["post-11369","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-chinczykow","tag-dialog","tag-polityka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11369","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11369"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11369\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11370,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11369\/revisions\/11370"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11371"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11369"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11369"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11369"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}