{"id":1168,"date":"2015-03-30T06:57:03","date_gmt":"2015-03-30T04:57:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=1168"},"modified":"2022-05-03T08:54:49","modified_gmt":"2022-05-03T06:54:49","slug":"cering-szakja-tybet-i-chiny-przeszlosc-w-terazniejszosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=1168","title":{"rendered":"Cering Siakja: Tybet i Chiny \u2013 przesz\u0142o\u015b\u0107 w tera\u017aniejszo\u015bci"},"content":{"rendered":"

W styczniu 2009 roku Chiny ustanowi\u0142y nowe \u015bwi\u0119to dla Tybetu, \u201eDzie\u0144 wyzwolenia niewolnik\u00f3w\u201d upami\u0119tniaj\u0105cy wydarzenia z 1959 roku: zaj\u0119cie Lhasy przez wojska chi\u0144skie i zdobycie bezpo\u015bredniej kontroli nad krajem po zd\u0142awieniu tybeta\u0144skiego powstania przeciw obcym rz\u0105dom.<\/p>\n

<\/p>\n

Decyzj\u0119 \u2013 odpowied\u017a na masowe protesty<\/a>, kt\u00f3re przetoczy\u0142y si\u0119 przez P\u0142askowy\u017c Tybeta\u0144ski w marcu i kwietniu 2008 roku \u2013 starannie opakowano, by udawa\u0142a wyraz szczerych uczu\u0107 Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Og\u0142osili j\u0105 tybeta\u0144scy cz\u0142onkowie sta\u0142ego komitetu regionalnego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych w Lhasie, organu uosabiaj\u0105cego chi\u0144sk\u0105 obietnic\u0119 autonomii, lecz nieodmiennie pe\u0142ni\u0105cego rol\u0119 pasa transmisyjnego dyrektyw Komunistycznej Partii Chin, a nie tuby pogl\u0105d\u00f3w ludno\u015bci lokalnej.<\/p>\n

Inicjatywa taka rzeczywi\u015bcie mog\u0142a wyj\u015b\u0107 od jednej grupy Tybeta\u0144czyk\u00f3w \u2013 wysokich aparatczyk\u00f3w, na kt\u00f3rych w zesz\u0142ym roku spad\u0142a fala wewn\u0105trzpartyjnej krytyki, poniewa\u017c nie potrafili zagwarantowa\u0107 lojalno\u015bci i uleg\u0142o\u015bci populacji tybeta\u0144skiej. Samo w sobie ukazuje to charakter przypadaj\u0105cego 28 marca Dnia wyzwolenia niewolnik\u00f3w: w re\u017cimie autorytarnym fiasko klientystycznej administracji czyni przedstawienie jedn\u0105 z nielicznych opcji. Rz\u0105dy tej ma\u015bci s\u0105 wi\u0119c rozkochane w perfekcyjnie wyre\u017cyserowanych publicznych spektaklach, podczas kt\u00f3rych ludzie daj\u0105 ceremonialny wyraz swemu zadowoleniu.<\/p>\n

Zjawisko to najbardziej rzuca si\u0119 w oczy w Korei P\u00f3\u0142nocnej, niemniej i tam, i gdzie indziej lokalna logika ceremonii mo\u017ce znacznie odbiega\u0107 od zamierzonego, zewn\u0119trznego przekazu. Kiedy korea\u0144ski uchod\u017aca powiedzia\u0142 mi, \u017ce lubi\u0142 uczestniczy\u0107 w takich spektaklach, pomy\u015bla\u0142em, \u017ce m\u00f3g\u0142 docenia\u0107 ich walory artystyczne. Przyczyna by\u0142a jednak bardziej przyziemna: uczestnik\u00f3w karmiono przed pr\u00f3b\u0105 generaln\u0105 i samym wyst\u0119pem.<\/p>\n

Dla urz\u0119dnik\u00f3w tybeta\u0144skich najwa\u017cniejszym przes\u0142aniem Dnia wyzwolenia b\u0119dzie masowa manifestacja podporz\u0105dkowania przyw\u00f3dcom z Pekinu. Wyre\u017cyserowany spektakl \u2013 podczas kt\u00f3rego byli \u201eniewolnicy\u201d b\u0119d\u0105 ze \u0142zami wylicza\u0107 minione cierpienia, a t\u0142umy kolorowo ubranych tubylc\u00f3w ta\u0144czy\u0107 synchronicznie przed trybun\u0105 honorow\u0105 \u2013 potwierdzi oficjaln\u0105 wersj\u0119 wydarze\u0144 z 1959 roku i za\u015bwiadczy o obecnym zadowoleniu Tybeta\u0144czyk\u00f3w. W ten spos\u00f3b urz\u0119dnicy wyka\u017c\u0105 si\u0119 i zachowaj\u0105 sto\u0142ki, a rodacy pomog\u0105 im dalej zarabia\u0107 na \u017cycie. Opisuj\u0105c los Afrykan\u00f3w pod kolonialnymi, europejskimi rz\u0105dami, Joseph Conrad zauwa\u017cy\u0142, \u017ce poddany uczy si\u0119 delektowa\u0107 \u201enajwy\u017cszym zaufaniem\u201d swego pana.<\/p>\n

Przetrwa\u0107<\/p>\n

Przyk\u0142ad\u00f3w nie musimy szuka\u0107 tak daleko. Chiny znalaz\u0142y si\u0119 w podobnym po\u0142o\u017ceniu podczas japo\u0144skiej okupacji, kiedy kolaboranci \u2013 tacy jak Wan Jinwei, znany dzi\u015b wi\u0119kszo\u015bci Chi\u0144czyk\u00f3w jako <\/span>hanjian, \u201ezdrajca Han\u00f3w\u201d \u2013 byli zmuszani do wykonywania rozkaz\u00f3w i podporz\u0105dkowywania rodak\u00f3w nowym w\u0142adcom. W kontaktach z nie-Chi\u0144czykami partia potrzebuje dzi\u015b takich samych po\u015brednik\u00f3w, by zyska\u0107 poz\u00f3r przyzwolenia ludno\u015bci lokalnej. Pono\u0107 regularnie organizuje si\u0119 zebrania, podczas kt\u00f3rych oddelegowani aparatczycy z Pekinu godzinami to chwal\u0105, to strofuj\u0105 swoich akwizytor\u00f3w. <\/span><\/p>\n

Tybeta\u0144czycy nie oskar\u017caj\u0105 tych ludzi o zdrad\u0119 \u2013 raczej szydz\u0105, nazywaj\u0105c ich <\/span>go nji pa, \u201edwug\u0142owymi\u201d, poniewa\u017c jednym musz\u0105 m\u00f3wi\u0107 jedno, a drugim drugie. Przyw\u00f3dcom lokalnym przypisuje si\u0119 te\u017c czasem wielk\u0105 zr\u0119czno\u015b\u0107, poniewa\u017c wielu zachowuje sto\u0142ki znacznie d\u0142u\u017cej ni\u017c ich chi\u0144scy koledzy. Po czystce lewak\u00f3w w 1979 roku przy w\u0142adzy nie utrzyma\u0142 si\u0119 \u017caden inny lider z czas\u00f3w rewolucji kulturalnej. Ich trwanie ma jednak wymiar instrumentalny \u2013 w regionach \u201emniejszo\u015bciowych\u201d partia po prostu nie mo\u017ce si\u0119 bez nich oby\u0107. <\/span><\/p>\n

Meandry kultury<\/p>\n

Owa d\u0142ugowieczno\u015b\u0107 ma r\u00f3wnie\u017c wymiar komiczny, zw\u0142aszcza w sferze kultury. Partia prowadzi na przyk\u0142ad wykaz gwiazd tybeta\u0144skiej estrady, kt\u00f3re zas\u0142u\u017cy\u0142y si\u0119 patriotyczn\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105. Lista jest sta\u0142a: niezmiennie otwiera j\u0105 rz\u0105dowa diwa Ceten Dolma, \u201eukochana\u201d piosenkarka Tybetu od lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, kt\u00f3ra zaszczyca swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105 ka\u017cdy wiec polityczny, cho\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi nie mo\u017ce jej s\u0142ucha\u0107. Pow\u00f3d jest prosty. Parti\u0119 oczarowa\u0142a symbolika \u017cyciorysu, bajkowej epopei ma\u0142ej niewolnicy zawdzi\u0119czaj\u0105cej wolno\u015b\u0107 Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej, a s\u0142aw\u0119 g\u0142osowi: wymarzone uzasadnienie walki klasowej i namacalny dow\u00f3d tubylczej wdzi\u0119czno\u015bci wobec pa\u0144stwa.<\/p>\n

K\u0142opot z rozbuchanymi manifestacjami lojalno\u015bci takimi jak Dzie\u0144 wyzwolenia niewolnik\u00f3w polega na niemo\u017cno\u015bci kontrolowania ich lokalnych interpretacji. Kiedy dorasta\u0142em w Lhasie, na ekrany kin wszed\u0142 <\/span>Nongnu<\/a>, \u201eNiewolnik\u201d Li Juna. Film opowiada tragiczn\u0105 histori\u0119 tytu\u0142owego Dziampy, kt\u00f3rego rodzic\u00f3w zabija okrutny obszarnik, a z sieroty czyni wierzchowca swej pociechy \u2013 do czasu, rzecz jasna, wkroczenia na scen\u0119 \u017co\u0142nierzy AL-W. To wiekopomne dzie\u0142o, maj\u0105ce zmobilizowa\u0107 Tybeta\u0144czyk\u00f3w do walki z klasowym wyzyskiem, wci\u0105\u017c uchodzi w Chinach za wstrz\u0105saj\u0105cy obraz systemu spo\u0142ecznego dawnego Tybetu. Ogl\u0105dane w Lhasie, budzi\u0142o jednak zupe\u0142nie inne emocje. Wielu ludzi widzia\u0142o wcze\u015bniej re\u017cysera i jego ekip\u0119 oraz zna\u0142o aktor\u00f3w, kt\u00f3rzy dzia\u0142ali pod dyktando i nie mogli poprawi\u0107 \u017cadnego z licznych b\u0142\u0119d\u00f3w scenariusza. <\/span><\/p>\n

Nie wp\u0142yn\u0119\u0142o to na emocjonalny odbi\u00f3r filmu. Podczas projekcji wszyscy mieli p\u0142aka\u0107 \u2013 i p\u0142akali. W tamtych czasach suche policzki mog\u0142y r\u00f3wna\u0107 si\u0119 oskar\u017ceniu o sprzyjanie feudalnym panom. Matka i jej kole\u017canki smarowa\u0142y sobie powieki tygrysi\u0105 ma\u015bci\u0105, kt\u00f3ra gwarantowanie wyciska\u0142a z oczu \u0142zy.<\/p>\n

W s\u0142ynnej scenie Dziampa, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3d zmusi\u0142 do kradzie\u017cy z o\u0142tarza ofiarnego ciasta, zostaje pobity przez mnich\u00f3w. W owym czasie dla mieszka\u0144c\u00f3w Lhasy by\u0142 to nie tyle przyk\u0142ad niesprawiedliwo\u015bci klasowej, co karmicznej odp\u0142aty za \u015bwi\u0119tokradztwo. Wszyscy nazywali film <\/span>Dziampa Torma Kuma, \u201eDziampa z\u0142odziej ofiar\u201d, i do dzi\u015b ma\u0142o kto pos\u0142uguje si\u0119 w Tybecie oficjalnym tytu\u0142em. Istnieje niebezpiecze\u0144stwo, \u017ce po opadni\u0119ciu kurtyny Dzie\u0144 wyzwolenia niewolnik\u00f3w mo\u017ce podzieli\u0107 ten los w zbiorowej pami\u0119ci Tybeta\u0144czyk\u00f3w. <\/span><\/p>\n

Praca na swoim<\/p>\n

Pekin nie potrafi\u0142 ustanowi\u0107 w Tybecie dobrej administracji ani mianowa\u0107 tam urz\u0119dnik\u00f3w s\u0142ysz\u0105cych ludzi, a jego g\u0142\u00f3wnym celem pozostaje \u201ewalka na \u015bmier\u0107 i \u017cycie\u201d z \u201eseparatyzmem\u201d i \u201eklik\u0105 Dalaja\u201d. Lokalni urz\u0119dnicy musz\u0105 recytowa\u0107 odpowiednie slogany i manifestowa\u0107 zapa\u0142. Uczynienie z tego jedynego kryterium oceny, przetrwania i awansu uniemo\u017cliwia wypracowanie sensownej polityki.<\/p>\n

Od czasu antyprawicowej kampanii z lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, a we wschodnim Tybecie jeszcze wcze\u015bniej, konsekwentnie usuwa si\u0119 urz\u0119dnik\u00f3w lokalnych, kt\u00f3rzy mogliby doprowadzi\u0107 do autentycznego porozumienia mi\u0119dzy oboma narodami. To r\u00f3wnie\u017c typowa cecha administracji kolonialnych, dla kt\u00f3rych legitymacja do sprawowania w\u0142adzy wyrasta z publicznego pod\u017cyrowania przez miejscowych po\u015brednik\u00f3w oraz masowych spektakli tubylczego podporz\u0105dkowania. Sednem jest tu brak rodzimej si\u0142y sprawczej, cho\u0107 nieodmiennie przedstawia si\u0119 to dok\u0142adnie odwrotnie: autochtoni wygl\u0105daj\u0105 jakoby obcego modelu nowoczesno\u015bci niczym kania d\u017cd\u017cu.<\/p>\n

Najlepszym dowodem na to jest fakt, \u017ce kluczowym priorytetem politycznych kalkulacji w\u0142adz chi\u0144skich sta\u0142o si\u0119 przekonanie \u201erodzimej\u201d widowni, a nie poddanych z okupowanego kraju. Akt w\u0142adania \u2013 oraz obrastaj\u0105ce go zrytualizowane manifestacje si\u0142y, ceremonie i symbole \u2013 musz\u0105 zosta\u0107 uzasadnione i wyt\u0142umaczone kluczowym graczom na w\u0142asnym podw\u00f3rku.<\/p>\n

Mechanizm tego procesu wydaje si\u0119 zupe\u0142nie jasny. Chi\u0144skie gazety cz\u0119sto pisz\u0105 o wystawach (w kraju i za granic\u0105), ukazuj\u0105cych mroczn\u0105 stron\u0119 Tybetu z czas\u00f3w przed pojawieniem si\u0119 tam Han\u00f3w w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Zasada jest prosta: zacytowa\u0107 Chi\u0144czyka pora\u017conego przedstawionymi dowodami (a nie Tybeta\u0144czyka, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by potwierdzi\u0107 ich autentyczno\u015b\u0107).<\/p>\n

\u201ePoczu\u0142em barbarzy\u0144stwo i ciemno\u015b\u0107 dawnego Tybetu oraz lepiej zrozumia\u0142em, jak zacofany system \u0142\u0105czenia religii z polityk\u0105 uniemo\u017cliwia\u0142 tam rozw\u00f3j i post\u0119p\u201d, powiedzia\u0142 organowi partii Chi\u0144czyk, zwiedzaj\u0105cy wystaw\u0119 w Pekinie zorganizowan\u0105 w czasie apogeum zesz\u0142orocznych protest\u00f3w. Potrzeba przekonania sto\u0142ecznego audytorium o zaletach misji \u015bwiadczy zapewne o niepewno\u015bci i niepokoju, kt\u00f3rymi podszyty jest proces kolonizacji. <\/span><\/p>\n

Propaganda tego rodzaju wywo\u0142uje jednak r\u00f3wnie\u017c skutki uboczne. W marcu 2008 roku telewizja pa\u0144stwowa na okr\u0105g\u0142o pokazywa\u0142a zdj\u0119cia Tybeta\u0144czyk\u00f3w atakuj\u0105cych w Lhasie niewinnych chi\u0144skich przechodni\u00f3w oraz informowa\u0142a o ofiarach w ludziach, wywo\u0142uj\u0105c w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 Chi\u0144czyk\u00f3w w kraju i za granic\u0105, niemniej poparcie dla rz\u0105du i brutalnej rozprawy z demonstrantami jednocze\u015bnie podsyci\u0142o i usprawiedliwi\u0142o nienawi\u015b\u0107 etniczn\u0105, oddalaj\u0105c od siebie Chi\u0144czyk\u00f3w i Tybeta\u0144czyk\u00f3w oraz przekre\u015blaj\u0105c dekady retoryki narodowej jedno\u015bci i spo\u0142ecznej harmonii. Kolejna szczelina rozwar\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy agresywnie nacjonalistycznymi a liberalnymi obywatelami Chin. Grupa wybitnych intelektualist\u00f3w wystosowa\u0142a petycj\u0119, w kt\u00f3rej krytykowali reakcj\u0119 rz\u0105du na protesty i jednostronn\u0105 propagand\u0119. \u201e<\/span>W\u0142adze nie maj\u0105 ochoty si\u0119 do tego przyzna\u0107, ale (…) geneza jest prosta: problem (…) zosta\u0142 stworzony przez rz\u0105dz\u0105c\u0105 Komunistyczn\u0105 Parti\u0119 Chin\u201d, napisa\u0142 Zhang Boshu z wydzia\u0142u filozofii Chi\u0144skiej Akademii Nauk Spo\u0142ecznych w Pekinie.<\/p>\n

Pr\u00f3by scementowania konsensusu w\u0142asnej publiczno\u015bci komplikuje przedstawianie niepokoj\u00f3w w Tybecie jako wsp\u00f3lnego dzie\u0142a si\u0142 zewn\u0119trznych: Dalajlamy, CIA, CNN, Zachodu jako takiego i innych instytucji. Ten unik \u2013 stosowany przez r\u00f3\u017cne administracje na ca\u0142ym \u015bwiecie \u2013 pomaga rz\u0105dowi unika\u0107 odpowiedzi na pytania o jego polityk\u0119, ale i podsuwa kolejny (zn\u00f3w, znany na pami\u0119\u0107) stereotyp, odbieraj\u0105c tubylcom zdolno\u015b\u0107 rozumowania oraz przypisuj\u0105c im wrodzon\u0105 dziko\u015b\u0107. Widz\u00f3w nie zach\u0119ca si\u0119 do zadania sobie pytania, dlaczego ludzie ci reaguj\u0105 tak, a nie inaczej.<\/p>\n

Chi\u0144czyk\u00f3w traktowano kiedy\u015b dok\u0142adnie w ten sam spos\u00f3b. Zachodnie mocarstwa przedstawia\u0142y powstanie bokser\u00f3w (kt\u00f3re mo\u017cna uzna\u0107 za pierwszy zryw w Chinach przeciwko imperializmowi) jako okrutny ruch poga\u0144skiej t\u0142uszczy. Artyku\u0142y o Hanach witaj\u0105cych policyjne patrole na lhaskich ulicach s\u0105 kalk\u0105 doniesie\u0144 zachodnich gazet o Europejczykach w Pekinie Anno Domini 1901: \u201ePrzywr\u00f3cono porz\u0105dek, \u017cycie wraca do normalno\u015bci\u201d.<\/p>\n

Porz\u0105dek i normalno\u015b\u0107, ale dla kogo? Mieszka\u0144cy Lhasy \u017cyj\u0105 dzi\u015b pod nieustannym nadzorem. Ich domy s\u0105 przeszukiwane, ka\u017cda nagrana czy \u015bci\u0105gni\u0119ta piosenka badana pod k\u0105tem zawarto\u015bci ideologicznej. Wszyscy urz\u0119dnicy musz\u0105 uczestniczy\u0107 w niezliczonych zebraniach i wiecach oraz deklarowa\u0107 wierno\u015b\u0107 partii i macierzy. Nikt nie zastanawia si\u0119 jednak nad kwesti\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105: dlaczego synowie i c\u00f3rki \u201ewyzwolonych niewolnik\u00f3w\u201d buntuj\u0105 si\u0119 przeciwko swemu \u201ezbawcy\u201d? Jedyna dopuszczalna odpowied\u017a brzmi: z powodu pod\u017cegania obcych si\u0142 i wrodzonej dziko\u015bci.<\/p>\n

Naturalizacja przemocy<\/p>\n

Dyskurs Dnia wyzwolenia ukazuje, jak rz\u0105d Chin postrzega Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Odmieniaj\u0105c przez wszystkie przypadki \u201epa\u0144szczyzn\u0119\u201d i \u201eniewolnik\u00f3w\u201d (cho\u0107, przyznajmy, w czasie przesz\u0142ym) Chiny redukuj\u0105 Tybeta\u0144czyk\u00f3w do roli prymityw\u00f3w, wymagaj\u0105cych pokierowania ich \u017cyciem.<\/p>\n

Jiang Dasan, emerytowany pilot AL-W, kt\u00f3ry w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych stacjonowa\u0142 we wschodnim Tybecie, m\u00f3wi to wyra\u017anie na swoim blogu, opisuj\u0105c pewien incydent. Kiedy chi\u0144scy genera\u0142owie zorientowali si\u0119, \u017ce nie zjednaj\u0105 miejscowych \u201eedukacj\u0105\u201d, zaprosili tybeta\u0144skich przyw\u00f3dc\u00f3w na pokazowe bombardowanie. Si\u0142a ognia, powiada Jiang, sprawi\u0142a, i\u017c autochtoni \u201enaprawd\u0119 uwierzyli, \u017ce AL-W jest \u00bbniebia\u0144sk\u0105 armi\u0105\u00ab\u201d. Jedni mdleli z wra\u017cenia, inni sikali ze strachu w spodnie, a ca\u0142a reszta wykrzykiwa\u0142a: \u201eNiech \u017cyje partia komunistyczna! Niech \u017cyje przewodnicz\u0105cy Mao!\u201d. Podobne opisy emocjonalnych, pozbawionych zdolno\u015bci rozumowania prostaczk\u00f3w, padaj\u0105cych na kolana przed techno-cudami bia\u0142ego cz\u0142owieka, znajdziemy w zachodniej literaturze kolonialnej.<\/p>\n

Wiele podobnych element\u00f3w zawieraj\u0105 chi\u0144skie relacje z protest\u00f3w, kt\u00f3re przetoczy\u0142y si\u0119 przez Tybet w marcu i kwietniu 2008 roku. Podczas najbardziej dramatycznego, 14 marca w Lhasie, zgin\u0119\u0142o wiele os\u00f3b (oficjalnie osiemna\u015bcie) \u2013 w tym dwana\u015bcie w ruinach spalonych sklep\u00f3w. Nie wiadomo, czy podpalacze mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce w \u015brodku s\u0105 ludzie i \u017ce nie mog\u0105 uciec.<\/p>\n

\u201eLhaski incydent\u201d \u017cywo przypomina\u0142 ataki na imigrant\u00f3w, do kt\u00f3rych dochodzi na ca\u0142ym \u015bwiecie \u2013 zbrodnie wyw\u0142aszczonej miejskiej biedoty, b\u0119d\u0105ce \u015bwiadectwem fiaska polityki w\u0142adz lokalnych. Nie da si\u0119 go por\u00f3wna\u0107 z doskonale zaplanowanymi, poprzedzonymi importem broni i stosown\u0105 przygrywk\u0105 propagandow\u0105 czystkami etnicznymi w Bo\u015bni w 1992 roku czy p\u00f3\u017aniejszym o dziesi\u0119\u0107 lat pogromem w Gud\u017caracie, gdzie hinduscy fanatycy mordowali muzu\u0142man\u00f3w. Relacje w chi\u0144skich mediach przypomina\u0142y jednak ameryka\u0144skie po zamachach 11 wrze\u015bnia za spraw\u0105, jak powiada Paul Gilroy, \u201eimperialnej topografii, kt\u00f3ra warto\u015bciuje \u015bmier\u0107 na podstawie miejsca zgonu i cech charakterystycznych zw\u0142ok\u201d.<\/p>\n

Oficjalne media krajowe i zagraniczne bez przerwy m\u00f3wi\u0142y o \u015bmierci chi\u0144skich sprzedawc\u00f3w, s\u0142owem nie wspominaj\u0105c o Tybeta\u0144czykach, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w tych samych po\u017carach (lub p\u00f3\u017aniej, z r\u0119ki s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa). Ta cisza jest symptomatyczna. Jak w ka\u017cdej walce bezsilnych, prze\u017cycia i g\u0142osy Tybeta\u0144czyk\u00f3w w Chinach s\u0105 uznawane za niewa\u017cne. Je\u015bli w og\u00f3le zostaj\u0105 odnotowane, uchodz\u0105 za konsekwencj\u0119 si\u0142 trzecich \u2013 obcych wp\u0142yw\u00f3w, katastrof naturalnych albo czynnik\u00f3w etnicznych.<\/p>\n

Taka perspektywa dobrze s\u0142u\u017cy potrzebom chi\u0144skiego rz\u0105du \u2013 i pomaga podsyca\u0107 nacjonalizm. Po obu stronach. W czasie kryzysu w 2008 roku Chi\u0144czycy gremialnie odpowiedzieli na apel rz\u0105du o obron\u0119 macierzy przed Zachodem. W rezultacie reakcj\u0105 na ka\u017cdy protest w sprawie Tybetu czy praw cz\u0142owieka by\u0142 kontrprotest. Nie koniec na tym. Studiuj\u0105ca w Stanach Zjednoczonych Chinka, kt\u00f3ra publicznie wyci\u0105gn\u0119\u0142a r\u0119k\u0119 do Tybeta\u0144czyk\u00f3w, zosta\u0142a zaatakowana przez rodak\u00f3w i rz\u0105dowe media, a Tybeta\u0144czyk, kt\u00f3ry w ameryka\u0144skiej telewizji pr\u00f3bowa\u0142 w spos\u00f3b wywa\u017cony na\u015bwietli\u0107 r\u00f3\u017cne aspekty skomplikowanej sytuacji, nie demonizuj\u0105c przy tym Chi\u0144czyk\u00f3w jako oprawc\u00f3w, narazi\u0142 si\u0119 na nacjonalistyczny gniew pobratymc\u00f3w. W obu przypadkach ofiar\u0105 ziej\u0105cych z\u0142o\u015bci\u0105 napastnik\u00f3w pad\u0142y r\u00f3wnie\u017c rodziny \u201ezdrajc\u00f3w\u201d. Innymi s\u0142owy, uprzedzenia, \u015blepy nacjonalizm i okrutny j\u0119zyk przekraczaj\u0105 r\u00f3\u017cnice polityczne.<\/p>\n

Dysproporcja si\u0142 sprawia jednak, \u017ce chi\u0144ski opis Tybeta\u0144czyk\u00f3w mo\u017ce razi\u0107 znacznie skuteczniej, docieraj\u0105c do wi\u0119kszo\u015bci obywateli i kszta\u0142tuj\u0105c ich postawy. Zesz\u0142oroczne wydarzenia utrwali\u0142y stereotypowy obraz prymitywnych, \u201eniewdzi\u0119cznych\u201d, skorych do przemocy tubylc\u00f3w. Nawet wielu m\u0142odych Chi\u0144czyk\u00f3w i tych, kt\u00f3rzy uciekli z kraju po masakrze 4 czerwca 1989 roku, popar\u0142o polityk\u0119 rz\u0105du, pot\u0119piaj\u0105c tybeta\u0144skich \u201erabusi\u00f3w\u201d i \u201echuligan\u00f3w\u201d (warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce dok\u0142adnie tak samo opisywano demonstrant\u00f3w z Tiananmen).<\/p>\n

Luohuo, \u201ezacofanie\u201d Tybeta\u0144czyk\u00f3w jest sztandarowym sk\u0142adnikiem chi\u0144skiej propagandy, kt\u00f3ra ukszta\u0142towa\u0142a popularny stereotyp Tybetu. Wizerunek ten, podkre\u015blmy, zosta\u0142 jednak usystematyzowany dopiero po podboju w 1959 roku w ramach procesu przeobra\u017cania nowych poddanych w barbarzy\u0144c\u00f3w czekaj\u0105cych na dar cywilizacji, podczas gdy wcze\u015bniej, przez ca\u0142e wieki, Chi\u0144czycy przyznawali si\u0119 do pilnego czerpania od Tybeta\u0144czyk\u00f3w \u2013 zw\u0142aszcza w sferze filozofii i religii.<\/p>\n

P\u00f3\u0142 wieku chi\u0144skiej mission civilisatrice zaszczepi\u0142o w Tybeta\u0144czykach, jak ujmuje to antropolog spo\u0142eczny Steven Harrell, \u201eto\u017csamo\u015b\u0107 stygmatyzowan\u0105\u201d. W zwi\u0105zku z tym musz\u0105 dzi\u015b s\u0142awi\u0107 w mowie i pi\u015bmie \u0142askawego w\u0142adc\u0119 i opatrywa\u0107 niemal ka\u017cdy publikowany tekst stosown\u0105 inwokacj\u0105. Ludzie przyzwyczajaj\u0105 si\u0119 do przypisanych r\u00f3l spo\u0142ecznych, przyswajaj\u0105 stoj\u0105c\u0105 za nimi logik\u0119 i piecz\u0119tuj\u0105ce je nier\u00f3wne relacje, kt\u00f3re z czasem zdaj\u0105 si\u0119 naturalne i niezb\u0119dne.<\/p>\n

Wielu Tybeta\u0144czyk\u00f3w \u2013 wzorem innych kolonizowanych narod\u00f3w \u2013 zacz\u0119\u0142o na przyk\u0142ad wierzy\u0107, bo s\u0142yszy si\u0119 to na ka\u017cdym kroku, \u017ce s\u0105 \u201ez natury\u201d mniej pracowici od Chi\u0144czyk\u00f3w. Pog\u0142\u0119bia to tylko szok w\u0142adc\u00f3w, gdy ci potulni, gnu\u015bni i naiwni tubylcy zaczynaj\u0105 protestowa\u0107 \u2013 jak gdyby nagle ryba odszczekn\u0119\u0142a si\u0119 ichtiologowi.<\/p>\n

Granice ekonomii<\/p>\n

Tybeta\u0144skie protesty s\u0105 rezultatem paradoksu wsp\u00f3\u0142czesnych Chin, kt\u00f3rych rz\u0105d chce, by obywatele pasywnie przyjmowali odg\u00f3rny program modernizacji, i przedstawia Tybeta\u0144czyk\u00f3w jako wdzi\u0119cznych tubylc\u00f3w. Ulubione \u201eharmonijne spo\u0142ecze\u0144stwo\u201d Hu Jintao jest po prostu wo\u0142aniem o bierno\u015b\u0107 obywateli. Dramatyczne zmiany zachodz\u0105ce w Tybecie \u2013 mi\u0119dzy innymi za spraw\u0105 gigantycznych projekt\u00f3w infrastrukturalnych \u2013 uchodz\u0105 za znamiona nowoczesno\u015bci, ale ludzie nie godz\u0105 si\u0119 na nie, poniewa\u017c nie maj\u0105 wp\u0142ywu na proces przeobra\u017cania ich \u017cycia.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wny dyskurs wsp\u00f3\u0142czesnych Chin \u2013 cho\u0107 dzi\u015b brzmi nieco mniej pewnie z powodu odczuwalnej recesji \u2013 dotyczy paradygmatu rozwoju gospodarczego, kt\u00f3rego kluczowymi elementami s\u0105 wzrost, wydajno\u015b\u0107, produktywno\u015b\u0107 i konsumpcja.<\/p>\n

Komfort materialny, rzecz jasna, jest wa\u017cny dla ka\u017cdego spo\u0142ecze\u0144stwa, ale, jak zauwa\u017ca Vincent Tucker, \u201ebez kultury, kt\u00f3ra w istocie sprowadza si\u0119 do kontroli nad w\u0142asnym losem i zdolno\u015bci nazywania zjawisk zgodnie z do\u015bwiadczeniem, rozw\u00f3j jest wy\u0142\u0105cznie globalnym procesem in\u017cynierii spo\u0142ecznej, zapewniaj\u0105cym silniejszym gospodarczo i militarnie kontrol\u0119, dominacj\u0119 i zdolno\u015b\u0107 kszta\u0142towania \u017cycia innych dla swoich cel\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Dok\u0142adnie tak wygl\u0105da sytuacja w Tybecie. Narzucenie paradygmatu gospodarczego wywo\u0142a\u0142o op\u00f3r Tybeta\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rzy domagaj\u0105 si\u0119 prawa g\u0142osu w tym procesie i uznania w\u0142asnej godno\u015bci. P\u00f3ki tego nie uzyskaj\u0105, b\u0119d\u0105 gotowi wyj\u015b\u0107 na ulice. Pa\u0144stwo chi\u0144skie z ca\u0142\u0105 sw\u0105 pot\u0119g\u0105 zdo\u0142a kontrolowa\u0107 kraj, ale b\u0119dzie mu coraz trudniej mierzy\u0107 si\u0119 z ludzkim niezadowoleniem. Usuwanie zdj\u0119\u0107 Dalajlamy i delegalizowanie piosenek nie wyma\u017c\u0105 powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych Tybeta\u0144czycy czcz\u0105 te portrety.<\/p>\n

Rz\u0105d Chin odpowiada na protesty w spos\u00f3b, kt\u00f3ry upodoba\u0142 sobie partyjny beton: po\u0142\u0105czeniem nacjonalistycznej gor\u0105czki, postaw kolonialnych i brutalnej si\u0142y, stawiaj\u0105c na kontrol\u0119 i jak najszybszy rozw\u00f3j. W ten spos\u00f3b nie tylko nie zmniejszy si\u0119 niech\u0119ci Tybeta\u0144czyk\u00f3w, lecz jedynie zwi\u0119kszy ich wyobcowanie.<\/p>\n

Obchody Dnia wyzwolenia niewolnik\u00f3w s\u0105 klasycznym przyk\u0142adem charakteru chi\u0144skich rz\u0105d\u00f3w w Tybecie. P\u00f3ki nie b\u0119dzie si\u0119 s\u0142ucha\u0107 g\u0142osu rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w i nie zrozumie ich wspomnie\u0144, p\u00f3ki nie uwzgl\u0119dni si\u0119 ich punktu widzenia i j\u0119zyka oraz nie zacznie si\u0119 szuka\u0107 rozwi\u0105zania uwzgl\u0119dniaj\u0105cego przekazanie w d\u00f3\u0142 cz\u0119\u015bci w\u0142adzy, jakikolwiek prze\u0142om wydaje si\u0119 niemo\u017cliwy.<\/p>\n

marzec 2009<\/p>\n

Cering Siakja (Tsering Shakya) jest najbardziej znanym wykszta\u0142conym na Zachodzie historykiem tybeta\u0144skim, autorem pionierskiej monografii \u201eThe Dragon in the Land of Snows. A History of Modern Tibet Since 1947\u201d. <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W styczniu 2009 roku Chiny ustanowi\u0142y nowe \u015bwi\u0119to dla Tybetu, \u201eDzie\u0144 wyzwolenia niewolnik\u00f3w\u201d upami\u0119tniaj\u0105cy wydarzenia z 1959 roku: zaj\u0119cie Lhasy przez wojska chi\u0144skie i zdobycie bezpo\u015bredniej kontroli nad krajem po zd\u0142awieniu tybeta\u0144skiego powstania przeciw obcym rz\u0105dom.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1169,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[27,26,19,46],"class_list":["post-1168","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-historia","tag-polityka","tag-protesty-polityczne","tag-sztuka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1168","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1168"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1168\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12649,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1168\/revisions\/12649"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1169"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1168"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1168"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1168"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}