Wszystkich nas czeka \u015bmier\u0107, nie nale\u017cy wi\u0119c jej ignorowa\u0107. Trze\u017awe podej\u015bcie do w\u0142asnej \u015bmiertelno\u015bci pomaga prowadzi\u0107 pe\u0142ne, sensowne \u017cycie. Zamiast umiera\u0107 z l\u0119kiem, mo\u017cemy odchodzi\u0107 szcz\u0119\u015bliwi, wiedz\u0105c, \u017ce zrobili\u015bmy z tego \u017cycia dobry u\u017cytek.<\/p>\n
<\/p>\n
Z czasem nasze cia\u0142a zmieniaj\u0105 si\u0119 i nie zaradzi temu tak\u017ce duchowa praktyka ani medytacja. Jeste\u015bmy nietrwali, ka\u017cda chwila z natury rzeczy przynosi zmian\u0119. Czas ucieka i nie zatrzyma go \u017cadna si\u0142a. W\u0142a\u015bciwe pytanie brzmi, czy robimy z niego dobry u\u017cytek. Moim zdaniem \u2013 nie, je\u015bli przysparzamy innym problem\u00f3w, przez co w g\u0142\u0119bi serca sami czujemy si\u0119 nieszcz\u0119\u015bliwi.<\/p>\n
O wiele lepiej zacz\u0105\u0107 dzie\u0144 od odpowiedniego nastawienia umys\u0142u, a potem trzyma\u0107 si\u0119 tej motywacji: o ile to mo\u017cliwe, s\u0142u\u017cy\u0107 innym, a je\u015bli nie, przynajmniej nikomu nie szkodzi\u0107. To, czym si\u0119 zajmujemy, nie ma wi\u0119kszego znaczenia, poniewa\u017c dobre intencje mog\u0105 nam towarzyszy\u0107 zawsze i wsz\u0119dzie. Je\u015bli prze\u017cywamy w ten spos\u00f3b dni, tygodnie, miesi\u0105ce, lata i ca\u0142e dekady \u2013 nasze \u017cycie zyskuje sens. W najgorszym razie przynajmniej robimy co\u015b dla w\u0142asnego dobrego samopoczucia. Kiedy przyjdzie koniec, a pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej tak si\u0119 stanie, b\u0119dziemy odchodzi\u0107 bez \u017calu, wiedz\u0105c, \u017ce wykorzystali\u015bmy sw\u00f3j czas konstruktywnie.<\/p>\n
Jak powiedzia\u0142em, nie b\u0119dziemy \u017cy\u0107 wiecznie, nie nale\u017cy jednak traktowa\u0107 \u015bmierci jako wroga, gdy\u017c stanowi ona cz\u0119\u015b\u0107 naszego istnienia. Z perspektywy buddyjskiej to cia\u0142o jest jednak w pewnym sensie wrogiem. Obudzenie autentycznego pragnienia mokszy, wyzwolenia, wymaga dostrze\u017cenia, \u017ce ju\u017c narodziny s\u0105 z natury cierpieniem, a wi\u0119c czym\u015b niepo\u017c\u0105danym. Niemniej taka postawa mo\u017ce nastr\u0119cza\u0107 wielu problem\u00f3w. Traktuj\u0105c \u015bmier\u0107 i cia\u0142o jak wroga, zanegujecie samo \u017cycie, a to ju\u017c niczemu nie s\u0142u\u017cy.<\/p>\n
\u015amier\u0107, rzecz jasna, oznacza koniec istnienia przynajmniej tego cia\u0142a. B\u0119dziemy musieli rozsta\u0107 si\u0119 ze wszystkim, co w tym \u017cyciu sta\u0142o si\u0119 nam bliskie. Nie tylko ludzie, nawet zwierz\u0119ta nie lubi\u0105 umiera\u0107, niemniej taka jest natura rzeczy. \u017bycie ma, logicznie, pocz\u0105tek i koniec, narodziny i \u015bmier\u0107 \u2013 nie znajdziecie w tym nic niezwyk\u0142ego, a my\u015bl\u0105c nierealistycznie, przysporzycie sobie tylko dodatkowych zmartwie\u0144 i cierpienia.<\/p>\n
Ludzie, kt\u00f3rzy praktykuj\u0105 buddyzm, powinni codziennie przypomina\u0107 sobie o \u015bmierci i nietrwa\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra ma dwa poziomy: pospolity (wszystko, co powsta\u0142o, musi si\u0119 sko\u0144czy\u0107) i subtelny (wszystko, co podlega przyczynom i warunkom, zmienia si\u0119 z chwili na chwil\u0119). Nauki buddyjskie m\u00f3wi\u0105 g\u0142\u00f3wnie o tym drugim, niemniej wa\u017cny jest r\u00f3wnie\u017c pierwszy, poniewa\u017c os\u0142abia szkodliwe emocje, bior\u0105ce si\u0119 z poczucia, \u017ce jeste\u015bmy wieczni.<\/p>\n
Pomy\u015blcie o wielkich rad\u017cach i kr\u00f3lach (tak\u017ce zachodnich) z ich wielkimi zamkami i warowniami. Zdawa\u0142o si\u0119 im, \u017ce s\u0105 nie\u015bmiertelni, ale dzi\u015b te budowle wygl\u0105daj\u0105 \u017ca\u0142o\u015bnie. Sp\u00f3jrzcie na chi\u0144ski wielki mur. Kosztem jakich cierpie\u0144 poddanych go zbudowano? A wszystko przez poczucie, \u017ce to imperium i jego w\u0142adca b\u0119d\u0105 wieczne. Komunistyczni przyw\u00f3dcy Niemiec Wschodnich m\u00f3wili, \u017ce i mur berli\u0144ski b\u0119dzie sta\u0142 tysi\u0105c lat. Takie s\u0105 skutki lgni\u0119cia do wyobra\u017ce\u0144 o sta\u0142o\u015bci rzeczy.<\/p>\n
Pozytywne pragnienie musi przecie\u017c stanowi\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 naszej motywacji. Bez tego nie ma ruchu. W po\u0142\u0105czeniu z g\u0142upot\u0105 pragnienie staje si\u0119 jednak gro\u017ane. Poczucie sta\u0142o\u015bci cz\u0119sto prowadzi do my\u015blenia, \u017ce b\u0119dzie si\u0119 \u017cy\u0142o wiecznie, a to zupe\u0142nie nierealistyczne. Mieszanka takiej ignorancji z pragnieniem, kt\u00f3re chce wi\u0119cej i wi\u0119cej, przynosi op\u0142akane skutki. Nam trzeba \u2013 bardzo konstruktywnego \u2013 pragnienia sprz\u0119\u017conego z m\u0105dro\u015bci\u0105.<\/p>\n
Czaszki, ko\u015bci, cmentarzyska wizualizowane w mandalach symbolicznie przypominaj\u0105 o nietrwa\u0142o\u015bci podczas praktyki tantrycznej. Przeje\u017cd\u017ca\u0142em raz obok cmentarza w drodze na publiczny wyk\u0142ad. Powiedzia\u0142em o tym zebranym, dodaj\u0105c: \u201eTo nasz ostatni przystanek. Wszyscy musimy tam trafi\u0107\u201d. O nieuchronnej \u015bmierci przypomina wiernym Jezus na krzy\u017cu. Odchodz\u0105c, takiej samej nauki udzieli\u0142 swoim uczniom Budda. Allah nie ma postaci, ale umar\u0142 Mahomet.<\/p>\n
Musimy wi\u0119c by\u0107 realistami i wiedzie\u0107, \u017ce pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej umrzemy. Je\u015bli nauczymy si\u0119 o tym pami\u0119ta\u0107, kiedy przyjdzie co do czego, b\u0119dziemy o wiele spokojniejsi. Praktykuj\u0105cy buddyzm powinni przypomina\u0107 sobie o tym dzie\u0144 w dzie\u0144.<\/p>\n
Kiedy nadejdzie nasz czas, musimy to zaakceptowa\u0107. Nie ma w tym nic dziwnego i nie mo\u017ce by\u0107 inaczej. Wyznawcy religii teistycznych powinni my\u015ble\u0107, \u017ce \u017cycie stworzy\u0142 B\u00f3g, a wi\u0119c \u015bmier\u0107 tak\u017ce przychodzi z jego woli. I nawet je\u015bli si\u0119 nam nie podoba, musi mie\u0107 jakie\u015b znaczenie.<\/p>\n
Adepci tradycji indyjskich, kt\u00f3rzy wierz\u0105 w odrodzenie, powinni my\u015ble\u0107 o przysz\u0142ym \u017cyciu i zamiast si\u0119 zamartwia\u0107, zadba\u0107 o to, by by\u0142o ono dobre, w chwili \u015bmierci dedykuj\u0105c temu na przyk\u0142ad wszystkie prawe czyny. Bez wzgl\u0119du na wyznanie powinno si\u0119 umiera\u0107 ze spokojnym umys\u0142em. Z\u0142o\u015b\u0107 i parali\u017cuj\u0105cy strach tylko nam zaszkodz\u0105.<\/p>\n
Adepci buddyzmu powinni w miar\u0119 mo\u017cno\u015bci zatroszczy\u0107 si\u0119 ju\u017c teraz o przysz\u0142e \u017cywoty. Najlepiej s\u0142u\u017cy temu piel\u0119gnowanie bodhicitty oraz okre\u015blone praktyki tantryczne. Wed\u0142ug nauk tantry proces umierania sk\u0142ada si\u0119 z o\u015bmiu etap\u00f3w rozpuszczania element\u00f3w \u2013 od materialnych po bardziej subtelne. Jogini czyni\u0105 z tego cz\u0119\u015b\u0107 codziennej medytacji. Dzie\u0144 w dzie\u0144, wizualizuj\u0105c r\u00f3\u017cne mandale, medytuj\u0119 nad \u015bmierci\u0105 co najmniej pi\u0119\u0107 razy, a wci\u0105\u017c mam si\u0119 nie\u017ale! Dzi\u015b rano, na przyk\u0142ad, przechodzi\u0142em \u015bmier\u0107 ju\u017c trzykrotnie.<\/p>\n
Praktykuj\u0105cy maj\u0105 wi\u0119c do dyspozycji r\u00f3\u017cne metody gwarantuj\u0105ce dobre odrodzenie, natomiast niewierz\u0105cy, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, powinni realistycznie my\u015ble\u0107 o nietrwa\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Dobrze, je\u015bli obok umieraj\u0105cego s\u0105 osoby, kt\u00f3re potrafi\u0105 mu pom\u00f3c. Wierz\u0105cym w Boga nale\u017cy przypomina\u0107 o Bogu. Takie ca\u0142kowite skupienie na wierze jest po\u017cyteczne tak\u017ce z perspektywy buddyjskiej. W przypadku niewyznaj\u0105cych \u017cadnej religii najwa\u017cniejsza pozostaje racjonalno\u015b\u0107 i spok\u00f3j umys\u0142u.<\/p>\n
Zap\u0142akani bliscy nie pomagaj\u0105 umieraj\u0105cemu w zachowaniu spokoju, poniewa\u017c rozbudzaj\u0105 przywi\u0105zanie, kt\u00f3re mo\u017ce przerodzi\u0107 si\u0119 w z\u0142o\u015b\u0107 i wrogo\u015b\u0107 wobec \u015bmierci, gdy zdecydowanie najbardziej potrzebujemy spokoju umys\u0142u.<\/p>\n
Wielokrotnie zapraszano mnie do buddyjskich hospicj\u00f3w. W Australii, na przyk\u0142ad, jest klasztor, kt\u00f3rego mniszki ca\u0142kowicie po\u015bwi\u0119caj\u0105 si\u0119 opiece nad umieraj\u0105cymi i terminalnie chorymi. To doskona\u0142y spos\u00f3b na przeniesienie codziennej praktyki medytacji w praktyk\u0119 wsp\u00f3\u0142czucia w dzia\u0142aniu.<\/p>\n
\u015amier\u0107 nie jest niczym dziwnym. Ludzie umieraj\u0105 codziennie w ka\u017cdym zak\u0105tku \u015bwiata. Zrozumienie, \u017ce kt\u00f3rego\u015b dnia przyjdzie czas na nas, pomaga w prowadzeniu sensownego \u017cycia. \u015awiadomo\u015b\u0107, \u017ce mo\u017cemy odej\u015b\u0107 w ka\u017cdej chwili, nie sk\u0142ania do szarpania si\u0119 i wyk\u0142\u00f3cania o b\u0142ahostki, tylko motywuje do s\u0142u\u017cenia innym ze wszystkich si\u0142.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n