{"id":11799,"date":"2021-10-07T06:21:06","date_gmt":"2021-10-07T04:21:06","guid":{"rendered":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=11799"},"modified":"2021-10-07T09:29:29","modified_gmt":"2021-10-07T07:29:29","slug":"pasang-jangdzi-szerpa-gory-jako-metafora","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=11799","title":{"rendered":"Pasang Jangdzi Szerpa: G\u00f3ry jako metafora"},"content":{"rendered":"\n

Pami\u0119tam, jak babcia sk\u0142ada\u0142a ofiar\u0119 z kadzidlanego dymu b\u00f3stwu Khumbi Jullha. Ten obraz stanowi duchowy pomost, \u0142\u0105cz\u0105cy mnie z miejscem, kt\u00f3re nazywam domem. Budz\u0105c si\u0119 rano, nieodmiennie s\u0142ysza\u0142em jej Om mani padme hung<\/em>. Patrzy\u0142em, jak wygarnia z paleniska \u017car i sypie na niego wysuszone ga\u0142\u0105zki ja\u0142owca. Kuchni\u0119 wype\u0142nia\u0142 szary dym, gdy wynosi\u0142a mosi\u0119\u017cn\u0105 szufelk\u0119 na dziedziniec, sk\u0105d wonn\u0105 smug\u0119 zanosi\u0142 g\u00f3rom wiatr.<\/p>\n

<\/p>\n

Khumbi Jullha<\/em> to dos\u0142ownie \u201eopieku\u0144cze b\u00f3stwo Khumbu\u201d, ojczyzny Szerp\u00f3w w p\u00f3\u0142nocnym Nepalu. Jest ono promienne, nosi szat\u0119 z bia\u0142ego jedwabiu i dosiada czerwonego wierzchowca. Mieszka na wznosz\u0105cej si\u0119 ponad dolin\u0105 skalistej g\u00f3rze, kt\u00f3rej da\u0142o nazw\u0119. Rok w rok Szerpowie odprawiaj\u0105 lhapsang<\/em>, rytua\u0142 zjednuj\u0105cy i zapewniaj\u0105cy nieprzerwan\u0105 opiek\u0119 b\u00f3stwa. I staraj\u0105 si\u0119 nie wchodzi\u0107 w drog\u0119 ani jemu, ani jego orszakowi (khor<\/em>), do kt\u00f3rego nale\u017c\u0105 yeti, jaki, kozy i owce. Ta g\u00f3ra uchodzi za zbyt \u015bwi\u0119t\u0105, by si\u0119 na ni\u0105 wspina\u0107.<\/p>\n

G\u00f3ra jest metafor\u0105. Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad przysz\u0142o\u015bci\u0105 alpinizmu, musimy odpowiedzie\u0107 sobie na pytanie, czego \u2013 jako obywatele ca\u0142ego \u015bwiata \u2013 chcemy od g\u00f3r. Podpowiedzi udziela nam prezent w postaci historii. Dzi\u0119ki spu\u015bci\u017anie ksi\u0105g i przekazywanych z ust do ust opowie\u015bci wiemy, co powinni\u015bmy zostawi\u0107 za sob\u0105, a co ponie\u015b\u0107 dalej. Ka\u017cdy musi dokona\u0107 w\u0142asnego wyboru. Ja marz\u0119 o przysz\u0142o\u015bci uczciwej i sprawiedliwej. Jak mia\u0142aby ona wygl\u0105da\u0107? Odpowiedzi trzeba szuka\u0107 w tym, co mamy teraz.<\/p>\n

Tkwimy w pu\u0142apce systemu ukszta\u0142towanego przez hegemoniczny \u015bwiatopogl\u0105d, wedle kt\u00f3rego natura ma s\u0142u\u017cy\u0107 ludziom. Eksploatujemy wi\u0119c i bierzemy. W g\u00f3rach zdobywamy. W ten spos\u00f3b atakujemy nie tylko szczyty, ale tak\u017ce tych, kt\u00f3rzy je czcz\u0105.<\/p>\n

Pogl\u0105dy, kt\u00f3re nie mieszcz\u0105 si\u0119 w g\u0142\u00f3wnym nurcie, z regu\u0142y nazywa si\u0119 \u201ereliktami\u201d, \u201eprzes\u0105dami\u201d albo \u201enamiastkami\u201d. A czym s\u0105 w istocie? Wizja Szerp\u00f3w, na przyk\u0142ad, zapewnia\u0142a byt kolejnym pokoleniom w jednym z najwy\u017cej po\u0142o\u017conych i najbardziej niedost\u0119pnych miejsc na planecie. Si\u0142a g\u00f3rali bierze si\u0119 z poszanowania cz\u0142owiecze\u0144stwa jako takiego, a nie redukowania jednostek do ich osi\u0105gni\u0119\u0107 i pora\u017cek. Kierowanie si\u0119 w \u017cyciu wsp\u00f3\u0142czuciem znaczy wi\u0119cej ni\u017c medale, rekordy i tytu\u0142y. W czasach, gdy dobra luksusowe by\u0142y tylko mrzonkami, zasady naszych przodk\u00f3w, kt\u00f3rzy czuli si\u0119 odpowiedzialni za siebie nawzajem i inne istoty, zapewnia\u0142y byt wszystkim mieszka\u0144com tych g\u00f3r. Si\u0142a owych zasad zasadza\u0142a si\u0119 na ich egzekwowaniu.<\/p>\n

Komercyjne systemy, kt\u00f3re zast\u0105pi\u0142y prawa naszych przodk\u00f3w, poch\u0142on\u0119\u0142y wielu z nas niczym g\u00f3rskie przepa\u015bcie. Ich s\u0142abo\u015b\u0107 obna\u017cy\u0142 COVID-19. Globalna pandemia mia\u0142a zniweczy\u0107 jeden sezon, ale trwa drugi rok i sytuacja pogarsza si\u0119 z dnia na dzie\u0144. Na pocz\u0105tku maja, kiedy zaczyna\u0142em pisa\u0107 ten tekst, w Solokhumbu (na terenie kt\u00f3rego znajduje si\u0119 Czomolungma, czyli Mt. Everest) zaczyna\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie kolejny lockdown, a urz\u0119dnicy z biura turystyki twierdzili, \u017ce nie maj\u0105 informacji o \u017cadnych chorych. Dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej w mediach hucza\u0142o od doniesie\u0144 o ponad stu zaka\u017conych w obozie bazowym. Mo\u017cemy tylko zgadywa\u0107, ile os\u00f3b zachorowa\u0142o w wioskach, przez kt\u00f3re \u2013 dwukrotnie \u2013 przechodzili wspinacze. Brak informacji na ten temat trudno uzna\u0107 za zupe\u0142nie przypadkowy.<\/p>\n

Pandemia zmog\u0142a te\u017c pomocowe inicjatywy, kt\u00f3re na pocz\u0105tku podj\u0119to w wybranych wioskach Khumbu. Na jednej szali le\u017cy ryzyko, na drugiej \u015brodki niezb\u0119dne do prze\u017cycia. Trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce ludzie obs\u0142uguj\u0105 turyst\u00f3w mimo strachu przed chorob\u0105. Powszechnie wiadomo, \u017ce na nepalskiej wsi brakuje szczepionek, lekarzy i lekarstw. Jednak ma\u0142o kto, zw\u0142aszcza na Zachodzie, zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce na himalajskich bezdro\u017cach \u2013 gdzie turystyk\u0119 g\u00f3rsk\u0105, dos\u0142ownie, wnosi si\u0119 na plecach \u2013 w gruncie rzeczy nie ma dost\u0119pu do \u017cadnej plac\u00f3wki opieki zdrowotnej.<\/p>\n

W 2020 roku pandemia pokaza\u0142a nam na chwil\u0119, jak wygl\u0105da\u0142yby Everest, gdyby\u015bmy dali mu spok\u00f3j. Do tej pory ka\u017cdy rok przynosi\u0142 tylko zdj\u0119cia coraz d\u0142u\u017cszych kolejek na szczyt i coraz wy\u017cszych g\u00f3r \u015bmieci. Widz\u0105c puste zbocza, niekt\u00f3rzy zagraniczni komentatorzy oddychali z ulg\u0105, w miejscowych \u2013 dla kt\u00f3rych turystyka g\u00f3rska sta\u0142a si\u0119 jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em dochod\u00f3w \u2013 ta cisza budzi\u0142a przera\u017cenie. Jak \u017cy\u0107?<\/p>\n

W tej sytuacji wyobra\u017canie sobie \u015bwiata po pandemii wydaje si\u0119 zaj\u0119ciem ekscentrycznym. Oddalony o p\u00f3\u0142 \u015bwiata, mog\u0119 sobie pozwoli\u0107 na ten luksus. Z perspektywy Szerpy wyprawa na szczyt nie jest tylko kwesti\u0105 umiej\u0119tno\u015bci technicznych, ale tak\u017ce skalkulowanej relacji cz\u0142owieka z g\u00f3r\u0105. I zachowania \u015bwi\u0119to\u015bci przestrzeni, w kt\u00f3rej znalaz\u0142 si\u0119 wspinacz. Jednym ze sposob\u00f3w na to jest \u2013 jak czyni\u0142a to moja babka \u2013 sk\u0142adanie g\u00f3rze ofiar. Drugim: gotowo\u015b\u0107 do s\u0142u\u017cenia innym. Niestety ludzie Zachodu od zawsze bior\u0105 pogod\u0119 Szerp\u00f3w za gotowo\u015b\u0107 do radykalnego podporz\u0105dkowania, a nie dar zrodzony ze wsp\u00f3\u0142czucia.<\/p>\n

Mam nadziej\u0119, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci alpinizm zdob\u0119dzie si\u0119 na uwzgl\u0119dnianie wielu perspektyw \u2013 nie po to, by ustala\u0107 hierarchi\u0119 wa\u017cno\u015bci, tylko uczy\u0107 si\u0119 od siebie nawzajem i szanowa\u0107 cudz\u0105 godno\u015b\u0107. Chc\u0119 wierzy\u0107, \u017ce celem wspinaczki nie jest jedynie postawienie nogi na szczycie, ale pog\u0142\u0119bianie naszej relacji z g\u00f3rami i lud\u017ami. I \u017ce nie b\u0119dziemy redukowa\u0107 szczyt\u00f3w do towaru na sprzeda\u017c, dostrzegaj\u0105c spoza nich ludzi, dzi\u0119ki kt\u00f3rym dzia\u0142a przemys\u0142 turystyczny, i rozumiej\u0105c, \u017ce s\u0105 tu oni absolutnie niezb\u0119dni.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

wrzesie\u0144 2021<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Autor jest nepalskim antropologiem, pracuj\u0105cym na ameryka\u0144skiej uczelni<\/em>.<\/p>\n

Za \u201eAlpinist<\/a>\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pami\u0119tam, jak babcia sk\u0142ada\u0142a ofiar\u0119 z kadzidlanego dymu b\u00f3stwu Khumbi Jullha. Ten obraz stanowi duchowy pomost, \u0142\u0105cz\u0105cy mnie z miejscem, kt\u00f3re nazywam domem. Budz\u0105c si\u0119 rano, nieodmiennie s\u0142ysza\u0142em jej Om mani padme hung. Patrzy\u0142em, jak wygarnia z paleniska \u017car i sypie na niego wysuszone ga\u0142\u0105zki ja\u0142owca. Kuchni\u0119 wype\u0142nia\u0142 szary dym, gdy wynosi\u0142a mosi\u0119\u017cn\u0105 szufelk\u0119 na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11800,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[52,58],"class_list":["post-11799","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-obyczaj","tag-swiat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11799","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11799"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11799\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11829,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11799\/revisions\/11829"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11800"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11799"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11799"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11799"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}