![\"\"](\"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Mato-Tablica-BezJezykaTybetanskiego-FotOser.jpg\")
<\/a><\/p>\nPierwszy raz by\u0142am w Mato, u \u017ar\u00f3de\u0142 \u017b\u00f3\u0142tej Rzeki, w 1977 roku, po raz czwarty \u2013 niedawno. W tamtych czasach miasto okr\u0119gowe sprawia\u0142o wra\u017cenie wymar\u0142ego: zamkni\u0119te drzwi, kawa\u0142ki papieru i plastikowe torby dryfuj\u0105ce nad w\u0105skimi uliczkami jak zagubione duchy. Dzi\u015b na t\u0119tni\u0105cej \u017cyciem arterii kusi gor\u0105cymi kocio\u0142kami \u201eCesarska kuchnia\u201d, na placu g\u0142\u00f3wnym uwag\u0119 przyci\u0105ga nie pomnik rumaka w chmurach, a wielki transparent z napisem \u201e\u015awiat\u0142o\u015b\u0107 partii opromienia g\u00f3r\u0119 rzeki\u201d.<\/p>\n
<\/p>\n
Wed\u0142ug chi\u0144skich medi\u00f3w w latach osiemdziesi\u0105tych minionego wieku Mato by\u0142o \u201enajbogatszym okr\u0119giem w Chinach\u201d pod wzgl\u0119dem dochod\u00f3w na g\u0142ow\u0119 mieszka\u0144ca. Wszyscy te\u017c przyznaj\u0105 zgodnie, \u017ce dwadzie\u015bcia, trzydzie\u015bci lat p\u00f3\u017aniej zas\u0142uguje na miano \u201ezubo\u017ca\u0142ego\u201d. Dziennikarze m\u00f3wi\u0105 ch\u00f3rem, \u017ce przyczyn\u0105 jest zbyt wielkie obci\u0105\u017cenie \u0142\u0105k przez wypasane stada, kt\u00f3re doprowadzi\u0142o do wysychania \u017ar\u00f3de\u0142 i katastrofy ekologicznej.<\/p>\n
Ale czy na pewno?<\/p>\n
Ogl\u0105da\u0142am zdj\u0119cia, kt\u00f3re pstryka\u0142 Wang Lixiong, sp\u0142ywaj\u0105c Huang He przed dwudziestu laty. Najwi\u0119ksze wra\u017cenie robi\u0142y te z Mato \u2013 z tysi\u0105cami krz\u0105taj\u0105cych si\u0119 ludzi. Nie przy orce, zwierz\u0119tach czy pieleniu, tylko gor\u0105czkowym p\u0142ukaniu z\u0142ota. Sami Hanowie i Hui. Wang Lixiong wspomina, \u017ce nigdy nie widzia\u0142 Tybeta\u0144czyka z sitem.<\/p>\n
Mato nie s\u0142ynie bowiem z \u017b\u00f3\u0142tej Rzeki, tylko z zatrz\u0119sienia minera\u0142\u00f3w, przyci\u0105gaj\u0105cych tu jak magnes tabuny chciwc\u00f3w. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142 w latach osiemdziesi\u0105tych ten zak\u0105tek najecha\u0142y setki tysi\u0119cy poszukiwaczy z\u0142ota. Wspomniane bogactwo okr\u0119g zawdzi\u0119cza\u0142 nie byd\u0142u, lecz handlowi, kt\u00f3ry przyw\u0119drowa\u0142 za p\u0142ukaczami, nadmuchuj\u0105c lokalne PKB. Trzeba jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce nawet grosz nie trafia\u0142 do pasterzy, kt\u00f3rzy niezmiennie wiedli proste, koczownicze \u017cycie. Z bada\u0144 wynika, \u017ce dwie dekady nieokie\u0142znanego rycia w poszukiwaniu z\u0142ota zniszczy\u0142y \u0142\u0105ki i ekosystem. Znika\u0142a te\u017c \u017cyzna ziemia. W 1999 roku niemal po\u0142ow\u0119 powierzchni okr\u0119gu stanowi\u0142y pustynie i nieu\u017cytki. Wyparowa\u0142o siedemdziesi\u0105t procent dzikich zwierz\u0105t.<\/p>\n
W zesz\u0142ym roku opublikowano artyku\u0142 o znikaj\u0105cych \u0142\u0105kach Tybetu. \u201eMato jest teraz bardzo biedne \u2013 powiedzia\u0142 dziennikarzom jeden z nauczycieli. \u2013 Nie ma tu z czego \u017cy\u0107. Zamkni\u0119to kopalnie, znik\u0142y \u0142\u0105ki\u201d. W\u0142adze lokalne informuj\u0105 jednak z dum\u0105 na swoim portalu, \u017ce \u201eokr\u0119g posiada imponuj\u0105ce z\u0142o\u017ca, kt\u00f3re wci\u0105\u017c czekaj\u0105 na wydobycie\u201d. Przyznaj\u0105 si\u0119 do z\u0142ota, w\u0119gla, \u017celaza, miedzi, kobaltu, soli, boraksu, wapnia, jadeitu i wielu innych surowc\u00f3w mineralnych. Z\u0142oto kopi\u0105 do dzi\u015b.<\/p>\n
Czy naprawd\u0119 istnieje wi\u0119c problem wypasu? S\u0119dziwy koczownik odpowiada, \u017ce gdyby tak by\u0142o, ziemia, na kt\u00f3rej pasie si\u0119 dzi\u015b byd\u0142o, dawno zmieni\u0142aby si\u0119 w pustyni\u0119, bo jako ma\u0142y ch\u0142opiec widzia\u0142 na niej ogromne stada dzikich os\u0142\u00f3w. Wang Lixiong dodaje: \u201eTybeta\u0144czycy hoduj\u0105 zwierz\u0119ta od pokole\u0144. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce przez ponad tysi\u0105c lat nie mia\u0142o to negatywnego wp\u0142ywu na \u015brodowisko naturalne?\u201d.<\/p>\n
Dodam s\u0142owo od siebie: ka\u017cdy s\u0142ysza\u0142 o globalnym ociepleniu, a jego skutki s\u0105 a\u017c nadto widoczne na P\u0142askowy\u017cu Qinghai-Tybet. My dodajemy do tego jeszcze t\u0142umy obcych, kt\u00f3rzy ryj\u0105 w ziemi i stawiaj\u0105 tamy.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
28 sierpnia 2011<\/p>\n