Po rewolucji kulturalnej w\u0142adze chi\u0144skie zmieni\u0142y polityk\u0119 wobec Tybetu. W 1979 roku Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 wys\u0142a\u0142 pierwsz\u0105 z trzech delegacji (Chi\u0144czycy m\u00f3wi\u0105 o nich \u201ego\u015bcie\u201d), by przedstawiciele diaspory przekonali si\u0119 o sytuacji na w\u0142asne oczy.<\/p>\n
<\/p>\n
Opowiemy tu o emocjach, jakie rodz\u0105 zmienne koleje losu. P\u0142acz\u0119, ilekro\u0107 czytam o tych wizytach albo ogl\u0105dam wstrz\u0105saj\u0105ce sceny w filmach dokumentalnych. Trzecia z delegacji odwiedzi\u0142a w 1980 roku klasztor Ganden: \u201eDawniej sta\u0142o tu ponad sto wspania\u0142ych budynk\u00f3w, po kt\u00f3rych dzi\u015b zosta\u0142y tylko d\u0142ugie szeregi pokruszonych mur\u00f3w. Ganden dos\u0142ownie le\u017cy w ruinach. \u00bbS\u0142yszeli\u015bmy o zniszczeniach, ale tego, co zobaczyli\u015bmy, po prostu nie da si\u0119 opisa\u0107. Te gruzy wygl\u0105da\u0142y tak, jakby mia\u0142y pi\u0119\u0107set lat, a nie ledwie dwadzie\u015bcia\u00ab, powiedzia\u0142 Tenzin Tethong\u201d.<\/p>\n
Jeszcze bardziej ni\u017c delegaci cierpieli, rzecz jasna, ci, kt\u00f3rzy tu \u017cyli. \u201eKiedy przyjechali\u015bmy \u2013 wspomina Tenzin Tethong \u2013 ludzie nie potrafili powstrzyma\u0107 \u0142ez. Zbiegali z g\u00f3ry, p\u0142acz\u0105c i krzycz\u0105c: Patrzcie, to jest nasz Ganden! Zobaczcie, co z nim zrobili!\u201d<\/p>\n
Ci ludzie schodzili si\u0119 tam spontanicznie, \u017ceby podnie\u015b\u0107 \u015bwi\u0105tyni\u0119 z ruin. I nie dotyczy\u0142o to tylko Gandenu \u2013 w ten spos\u00f3b odbudowywano klasztory w ka\u017cdym zak\u0105tku Tybetu. Nie zgadzam si\u0119 tylko z jednym. Powinno si\u0119 ratowa\u0107 wszystko, ale nie Ganden. Jego pozosta\u0142o\u015bci winny by\u0107 prawdziwym pomnikiem rewolucji kulturalnej. Wiele klasztor\u00f3w do dzi\u015b uparcie usuwa jej blizny \u2013 te wszystkie portrety Mao i wyblak\u0142e ju\u017c slogany. Rozumiem mnich\u00f3w i \u015bwieckich, kt\u00f3rzy zamazuj\u0105 owe znaki upokorzenia, lecz moim zdaniem powinni zostawi\u0107 je potomnym.<\/p>\n
Pu\u015b\u0107my wodze fantazji. Niech to b\u0119d\u0105 pielgrzymi, tury\u015bci albo policjanci z broni\u0105 w gar\u015bci. Niechaj patrz\u0105 na resztki mur\u00f3w rozsypuj\u0105cych si\u0119 na zboczach g\u00f3ry, niech ogl\u0105daj\u0105 kikuty pozosta\u0142e po g\u0119stej puszczy i ws\u0142uchuj\u0105 si\u0119 w \u015bwiergot ptak\u00f3w opowiadaj\u0105cych jej histori\u0119. Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 to od niemieckiej rampy kolejowej, z kt\u00f3rej wywo\u017cono \u017byd\u00f3w do oboz\u00f3w zag\u0142ady? Poci\u0105gi ju\u017c nie odje\u017cd\u017caj\u0105, ale zosta\u0142y po nich liczby i daty transport\u00f3w. \u201eNie ma lepszego upami\u0119tnienia \u2013 m\u00f3wi nam historyk. \u2013 Nie idzie o wzniesienie jakiego\u015b pomnika, lecz o pozostawienie przestrzeni, kt\u00f3ra niczemu nie s\u0142u\u017cy. Jej wymowno\u015bci nie zast\u0105pi \u017cadna przebudowa ani symbol. Tu historii nie zamyka si\u0119 w muzeum, lecz wystawia j\u0105 na s\u0142o\u0144ce, deszcz i wiatr\u201d.<\/p>\n
Deszcz i wiatr obr\u00f3c\u0105 z czasem ruiny w py\u0142, ale uwa\u017cam, \u017ce tak jest lepiej. Ci, kt\u00f3rzy s\u0105dz\u0105, \u017ce dowiod\u0105 istnienia i \u015bwietno\u015bci Gandenu odtwarzaj\u0105c dawne struktury architektoniczne, uparcie bior\u0105 si\u0119 za bary z esencj\u0105 rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n
Z punktu widzenia nauk buddyjskich ruiny s\u0105 jak \u015bmier\u0107 \u2013 najwymowniejsza lekcja \u017cycia, jak\u0105 odbiera cz\u0142owiek. Estetycznie rzecz ujmuj\u0105c, urod\u0105 nie przy\u0107mi ich najpi\u0119kniejsza budowla. Skoro trzeba by\u0142o odbudowa\u0107 Ganden \u2013 powinno to tyczy\u0107 tylko g\u0142\u00f3wnej \u015bwi\u0105tyni i stupy zawieraj\u0105cej nauki Congkhapy. Okalaj\u0105ce je ruiny nale\u017ca\u0142o pozostawi\u0107 w spokoju. Za oszcz\u0119dzone pieni\u0105dze przywr\u00f3cone do \u017cycia struktury mog\u0142yby odzyska\u0107 dawn\u0105 \u015bwietno\u015b\u0107, a nawet zyska\u0107 nowy blask. Kontrast z t\u0142em szokowa\u0142by tym bardziej, obdarzaj\u0105c Tybet pomnikiem, jakiego nasz kraj nigdy nie dosta\u0142, a potrzebuje go ca\u0142ym sob\u0105.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
lipiec 2011<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Po rewolucji kulturalnej w\u0142adze chi\u0144skie zmieni\u0142y polityk\u0119 wobec Tybetu. W 1979 roku Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 wys\u0142a\u0142 pierwsz\u0105 z trzech delegacji (Chi\u0144czycy m\u00f3wi\u0105 o nich \u201ego\u015bcie\u201d), by przedstawiciele diaspory przekonali si\u0119 o sytuacji na w\u0142asne oczy.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12107,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[25,27,29],"class_list":["post-12106","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-dialog","tag-historia","tag-oser"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12106","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12106"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12106\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12196,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12106\/revisions\/12196"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12107"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12106"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12106"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12106"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}