\u017bycie Dalajlamy dobiega\u0142o ko\u0144ca, a nie uda\u0142o mu si\u0119 zi\u015bci\u0107 marzenia o powrocie do Tybetu. Rz\u0105d Chin wci\u0105\u017c trzyma\u0142 jego ojczyzn\u0119 w \u017celaznym u\u015bcisku; zrozpaczeni Tybeta\u0144czycy nie mogli wiele na to poradzi\u0107.<\/p>\n
<\/p>\n
Dalajlama m\u00f3g\u0142 pociesza\u0107 si\u0119 tym, \u017ce dw\u00f3ch szykowanych przez niego przyw\u00f3dc\u00f3w by\u0142o gotowych do sprawowania w\u0142adzy: uznawany za jego lew\u0105 r\u0119k\u0119, demokratycznie wybrany premier, oraz r\u0119ka prawa: stoj\u0105cy na czele szko\u0142y kagju Karmapa. Pierwszy by\u0142 osob\u0105 \u015bwieck\u0105, drugi duchownym, obaj w kwiecie wieku, m\u0105dro\u015bci i energii. Przez wiele lat Dalajlama oddziela\u0142 sprawy polityczne od religijnych \u2013 nie tylko po to, by stworzy\u0107 nowoczesny system demokratyczny, ale i chroni\u0107 wiekow\u0105 tradycj\u0119 buddyjsk\u0105. Promuj\u0105c ich rozdzielenie, zakre\u015bla\u0142 granice obu wymiar\u00f3w, ale te\u017c pomaga\u0142 im wzajemnie uzupe\u0142nia\u0107 si\u0119 i wspiera\u0107. Wsp\u00f3\u0142prac\u0119 m\u0142odych lider\u00f3w okre\u015blano jako niemal idealn\u0105.<\/p>\n
Wszyscy uwa\u017cali, \u017ce g\u0142\u00f3wnym celem Dalajlamy by\u0142a demokratyzacja, lecz w istocie znacznie bardziej od polityki jego uwag\u0119 zaprz\u0105ta\u0142a religia. Politycznie poprawna demokracja stanowi\u0142a w realiach wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata \u015bwiadectwo moralno\u015bci przyw\u00f3dcy, niemniej Tybet wyrasta\u0142 z buddyzmu, bez kt\u00f3rego kraj przesta\u0142by istnie\u0107. Dalajlama niewzruszenie wierzy\u0142 w prawo przyczyny i skutku, lecz dla niego nie sprowadza\u0142o si\u0119 to do czekania z za\u0142o\u017conymi r\u0119kami. Kluczowym elementem by\u0142o dzia\u0142anie.<\/p>\n
Dalajlama mia\u0142 wkr\u00f3tce opu\u015bci\u0107 ten \u015bwiat, a Chiny czeka\u0142y na to niecierpliwie. Nie ulega\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce bezzw\u0142ocznie intronizuj\u0105 wskazan\u0105 przez siebie \u201einkarnacj\u0119\u201d. Kilkana\u015bcie lat wcze\u015bniej powo\u0142a\u0142y \u201ema\u0142\u0105 grup\u0119 robocz\u0105 do spraw poszukiwania dziecka z dusz\u0105 Dalaja\u201d, kt\u00f3ra mia\u0142a wskaza\u0107 nast\u0119pc\u0119 zaraz po \u015bmierci tybeta\u0144skiego przyw\u00f3dcy. Pekin doskonale zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce Tybeta\u0144czycy nie uznaj\u0105 tej decyzji, ale sprawy religijne nie mia\u0142y dla niego \u017cadnego znaczenia. Popchni\u0119cie drugiej strony do schizmy idealnie s\u0142u\u017cy\u0142o jego celom. Poczynaj\u0105c od Panczenlamy, ka\u017cdy wa\u017cny tulku mia\u0142 dwie inkarnacje: jedn\u0105 wskazan\u0105 przez Dalajlam\u0119, drug\u0105 \u2013 przez chi\u0144ski rz\u0105d. Stanowi\u0142o to \u015bmiertelne zagro\u017cenie dla religii Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Cho\u0107 trudno by\u0142o domaga\u0107 si\u0119 uznania dla \u201echi\u0144skich\u201d tulku, ich atutem by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 dzia\u0142ania w Tybecie, przebywania w klasztorze, utrzymywania kontaktu z lud\u017ami. Wybra\u0144c\u00f3w Dalajlamy poddawano kontroli lub \u201eznikano\u201d bez \u015bladu; mogli te\u017c wybra\u0107 wygnanie, oddalaj\u0105c si\u0119 od rodak\u00f3w w kraju, dla kt\u00f3rych takie szarganie wiekowego, \u015bwi\u0119tego systemu by\u0142o katastrof\u0105 rodzimej religii i kultury.<\/p>\n
Jak Dalajlama, b\u0119d\u0105cy ju\u017c jedn\u0105 nog\u0105 w nast\u0119pnym \u017cywocie, m\u00f3g\u0142 zapobiec zbli\u017caj\u0105cemu si\u0119 nieszcz\u0119\u015bciu? Po\u015bwi\u0119ci\u0142 sprawie ca\u0142e \u017cycie i zrobi\u0142 dla niej wszystko, co by\u0142o w jego mocy. Jak m\u00f3g\u0142 odda\u0107 jej jeszcze jedyn\u0105 rzecz, jaka mu zosta\u0142a \u2013 nadchodz\u0105c\u0105 \u015bmier\u0107?<\/p>\n
Wiele lat wcze\u015bniej zapowiedzia\u0142, \u017ce je\u015bli nie uda mu si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do ojczyzny, jego inkarnacja z pewno\u015bci\u0105 nie przyjdzie na \u015bwiat w Tybecie. Kiedy to m\u00f3wi\u0142, mia\u0142 jeszcze nadziej\u0119 na rozmowy z Pekinem, ale stara\u0142 si\u0119 te\u017c przygotowa\u0107 na najgorszy scenariusz. Gdyby do negocjacji nie dosz\u0142o lub okaza\u0142y si\u0119 one ja\u0142owe, ka\u017cdy tulku wskazany przez Pekin musia\u0142by by\u0107 fa\u0142szywy za spraw\u0105 braku akceptacji poprzedniego Dalajlamy.<\/p>\n
To jednak by\u0142o za ma\u0142o, gdy\u017c ChRL nie dba\u0142a o prawd\u0119 \u2013 chcia\u0142a j\u0105 wy\u0142\u0105cznie zamaza\u0107, pot\u0119guj\u0105c zamieszanie swoimi oszustwami. W takiej sytuacji najlepsz\u0105 obron\u0105 jest atak.<\/p>\n
Tu\u017c przed \u015bmierci\u0105 Dalajlama poinformowa\u0142 najwy\u017cszych lam\u00f3w i przyw\u00f3dc\u00f3w wszystkich szk\u00f3\u0142 buddyzmu tybeta\u0144skiego, i\u017c jego przepowiednie i wskaz\u00f3wki tycz\u0105ce odnalezienia nast\u0119pnej inkarnacji przeka\u017ce im Karmapa. To bardzo proste, powiedzia\u0142: w imi\u0119 propagowania buddyzmu i niesienia po\u017cytku ludzko\u015bci odrodzi si\u0119 w najpot\u0119\u017cniejszym kraju na \u015bwiecie.<\/p>\n
Buddyzm nie zna poj\u0119cia barier rasowych, wi\u0119c teoretycznie Dalajlama nie musia\u0142 pochodzi\u0107 z Tybetu ani by\u0107 Tybeta\u0144czykiem. Podkre\u015bla\u0142o to globalny zasi\u0119g buddyzmu i moc Buddy oraz status Dalajlamy jako \u015bwiatowego przyw\u00f3dcy, hierarchowie nie mieli wi\u0119c \u017cadnego problemu z t\u0105 decyzj\u0105.<\/p>\n
Tego wieczora Dalajlama zmar\u0142. Karmapa, kt\u00f3ry nigdy go nie odst\u0119powa\u0142, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na gest, w jakim zastyg\u0142a d\u0142o\u0144 Dalajlamy \u2013 wyci\u0105gni\u0119ty palec wskazywa\u0142 stoj\u0105cy przy \u0142\u00f3\u017cku globus, a \u015bci\u015blej Los Angeles w Stanach Zjednoczonych. Wszyscy natychmiast zrozumieli, \u017ce w\u0142a\u015bnie tam odnajd\u0105 jego nast\u0119pne wcielenie.<\/p>\n
Poniewa\u017c wskaz\u00f3wki nie pozostawia\u0142y \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, jeszcze tego samego dnia do Ameryki wyruszy\u0142a grupa, maj\u0105ca bezzw\u0142ocznie odnale\u017a\u0107 nowego Dalajlam\u0119: dziecko z Los Angeles, kt\u00f3re przysz\u0142o na \u015bwiat w kilka godzin po \u015bmierci tybeta\u0144skiego przyw\u00f3dcy.<\/p>\n
Matka ch\u0142opczyka okaza\u0142a si\u0119 wielk\u0105 gwiazd\u0105 muzyki pop, maj\u0105c\u0105 miliony fan\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. Niedawno przesz\u0142a na buddyzm tybeta\u0144ski i obwie\u015bci\u0142a u szczytu s\u0142awy, \u017ce ko\u0144czy karier\u0119, by po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 praktykowaniu i studiowaniu religii. Wci\u0105\u017c jednak by\u0142a osob\u0105 bardzo wp\u0142ywow\u0105. Wiadomo\u015b\u0107, \u017ce jej nowo narodzony syn zosta\u0142 uznany za inkarnacj\u0119 Dalajlamy, w jednej chwili sta\u0142a si\u0119 sensacj\u0105. Sprzed otoczonego przez dziennikarzy domu nadawano relacje \u015bledzone przez dwa miliardy ludzi \u2013 zdarzenie bez precedensu w dziejach telewizji.<\/p>\n
Os\u0142upia\u0142y rz\u0105d w Pekinie zareagowa\u0142 z op\u00f3\u017anieniem, mobilizuj\u0105c ca\u0142\u0105 machin\u0119 propagandow\u0105 do kontrataku na \u201ezdrad\u0119 religii i wymierzony w Chiny spisek uknuty wsp\u00f3lnie przez XIV Dalaja i Karmap\u0119\u201d. Bez wahania po\u015bwi\u0119caj\u0105c agenta dzia\u0142aj\u0105cego w najbli\u017cszym otoczeniu tybeta\u0144skiego przyw\u00f3dcy, ujawniono, \u017ce gwiazda kilkakrotnie odwiedzi\u0142a incognito Dharamsal\u0119, spotykaj\u0105c si\u0119 z Dalajlam\u0105 i Karmap\u0105. Wszystko, czym zajmowa\u0142a si\u0119 od lat, by\u0142o cz\u0119\u015bci\u0105 owej zmowy. Po zaj\u015bciu w ci\u0105\u017c\u0119 mia\u0142a zrobi\u0107 badania prenatalne i uradowa\u0107 wszystkich informacj\u0105, \u017ce powije ch\u0142opca. Kiedy Dalajlama us\u0142ysza\u0142, \u017ce zacz\u0105\u0142 si\u0119 por\u00f3d, chwyci\u0142 za r\u0119k\u0119 Karmap\u0119. Odchodzi\u0142, przepowiadaj\u0105c jednak, \u017ce \u015bwiat\u0142o buddyzmu rozb\u0142y\u015bnie nowym blaskiem na ca\u0142ym \u015bwiecie. Lama ukl\u0105k\u0142 przy jego \u0142\u00f3\u017cku, zanosz\u0105c si\u0119 p\u0142aczem. Dla Pekinu wszystko to oznacza\u0142o, \u017ce Dalajlama \u201ecelowo porzuci\u0142 ducha\u201d, by nie umrze\u0107 ju\u017c po przyj\u015bciu na \u015bwiat dziecka gwiazdy, co mog\u0142oby pokrzy\u017cowa\u0107 spisek.<\/p>\n
Jednocze\u015bnie rzucono si\u0119 na krewnych m\u0142odej matki. Jej ojciec zajmowa\u0142 siedemdziesi\u0105te si\u00f3dme miejsce na li\u015bcie najbogatszych ludzi \u2013 mia\u0142 tyle, co niejedno pa\u0144stwo. Maj\u0105tek samej gwiazdy szacowano na ponad sto milion\u00f3w, a jej brat zosta\u0142 w wieku czterdziestu lat gubernatorem Kalifornii. Wielu widzia\u0142o w nim nast\u0119pnego prezydenta Stan\u00f3w Zjednoczonych. Czy\u017cby ascetyczny Budda mia\u0142 okaza\u0107 si\u0119 snobem, wybieraj\u0105c sobie tak\u0105<\/em> rodzin\u0119? Wyja\u015bnienie mog\u0142o by\u0107 tylko jedno \u2013 doczesne kalkulacje!<\/p>\n Propagandowe enuncjacje mia\u0142y ogromny wp\u0142yw na Chi\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rzy widzieli w tym wszystkim ameryka\u0144ski spisek maj\u0105cy podzieli\u0107 Chiny, a w Dalajlamie pionka w tej grze.<\/p>\n Jednak na arenie mi\u0119dzynarodowej ma\u0142o kto s\u0142ucha\u0142 g\u0142osu Pekinu. Stany Zjednoczone i w gruncie rzeczy ca\u0142y \u015bwiat demokratyczny ogarn\u0119\u0142o szale\u0144stwo na punkcie bajkowego zjednoczenia Wschodu i Zachodu. Tu wolano wierzy\u0107 w romantyczne tajemnice, kategorycznie odrzucaj\u0105c wszelkie doczesne wtr\u0119ty. Postaw\u0119 t\u0119 pomog\u0142y utrwali\u0107 k\u0142amstwa Pekinu. Nawet je\u015bli by\u0142o w nich ziarno racji, ludzie uznawali po prostu, \u017ce \u201ew ustach oszusta prawda staje si\u0119 \u0142garstwem\u201d.<\/p>\n B\u0142yskawiczna decyzja diaspory przechyli\u0142a szal\u0119 na korzy\u015b\u0107 Dharamsali. Dalaj nominowany przez Pekin i tak nie by\u0142by wiarygodny, gdyby jednak pojawi\u0142 si\u0119 na scenie pierwszy, m\u00f3g\u0142by przynajmniej zyska\u0107 odrobin\u0119 zainteresowania. W nowej sytuacji imitacja poszukiwa\u0144 \u201edziecka z dusz\u0105\u201d musia\u0142a wzbudza\u0107 jedynie niech\u0119\u0107 i odraz\u0119.<\/p>\n Odrodzenie Dalajlamy w Ameryce przysporzy\u0142o jeszcze wi\u0119kszej popularno\u015bci buddyzmowi tybeta\u0144skiemu na Zachodzie. Ju\u017c wcze\u015bniej rozwija\u0142 si\u0119 szybko, teraz jednak ruszy\u0142a prawdziwa lawina. Dzi\u0119ki nowej modzie liczba buddyst\u00f3w ros\u0142a w takim tempie, \u017ce musieli si\u0119 z nimi zacz\u0105\u0107 liczy\u0107 zachodni politycy.<\/p>\n Ojciec gwiazdy \u2013 czyli dziadek XV Dalajlamy ze strony matki \u2013 przeznaczy\u0142 ogromn\u0105 kwot\u0119 na budow\u0119 kompleksu klasztornego w g\u00f3rach Nevady, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 wspanialszy od samej Potali. Pracami kierowali wys\u0142annicy tybeta\u0144skiej diaspory. Pierwsz\u0105 ceremoni\u0105, jak\u0105 odprawiono w jego nowym domu, by\u0142a intronizacja jasnow\u0142osego, niebieskookiego Dalajlamy. Otacza\u0142a go grupa mnich\u00f3w, kt\u00f3rzy zgodnie z tradycj\u0105 wprowadzali ch\u0142opca w arkana buddyzmu tybeta\u0144skiego.<\/p>\n W intronizacji XV Dalajlamy, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 ogromnym wydarzeniem, wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych i wielu innych zachodnich przyw\u00f3dc\u00f3w. Ministrowie spraw zagranicznych zgodnym ch\u00f3rem odpowiadali na w\u015bciek\u0142e oskar\u017cenia Pekinu, \u017ce bohaterem ceremonii religijnej by\u0142 Amerykanin i \u017ce nie mia\u0142a ona nic wsp\u00f3lnego z Chinami.<\/p>\n Strona chi\u0144ska upiera\u0142a si\u0119, \u017ce do wskazania Dalajlamy niezb\u0119dne jest \u201elosowanie ze z\u0142otej urny\u201d. Do sprawy podchodzono z dw\u00f3ch perspektyw. Po pierwsze, zgodnie z tradycj\u0105 Dalajlam\u0119 powinien rozpozna\u0107 Panczenlama, a obecny, mieszkaj\u0105cy w Pekinie, nie uznawa\u0142 \u201ebia\u0142ego Dalaja\u201d. Grano te\u017c kart\u0105 etniczn\u0105, utrzymuj\u0105c, \u017ce i Dalaj, i buddyzm tybeta\u0144ski mog\u0105 pochodzi\u0107 jedynie z Tybetu. Niemniej Tybeta\u0144czycy nigdy nie byli entuzjastami \u201ez\u0142otej urny\u201d, trudno wi\u0119c by\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce stan\u0105 si\u0119 nimi teraz. Po wt\u00f3re, rzeczywi\u015bcie, Dalajlama i Panczenlama rozpoznawali si\u0119 nawzajem, ale tu Pekin wpad\u0142 we w\u0142asne sid\u0142a, uprowadzaj\u0105c ch\u0142opca wskazanego przez Dalaja i mianuj\u0105c w\u0142asnego Panczena. Skoro nigdy nie uzna\u0142 go XIV Dalajlama, sk\u0105d mia\u0142by mie\u0107 on tytu\u0142 do rozpoznania jego nast\u0119pcy? W odpowiedzi zaproponowano wi\u0119c ChRL uwolnienie Panczenlamy rozpoznanego przez Dalajlam\u0119, bowiem tylko on m\u00f3g\u0142 wypowiada\u0107 si\u0119 w tej kwestii. Na pretensje \u201eetniczne\u201d odpowiedzia\u0142 \u017cartem premier tybeta\u0144skiego rz\u0105du na wychod\u017astwie: skoro marksizm ma swoich \u201erobotnik\u00f3w bez ojczyzny\u201d, czemu nie buddyzm? Religia nie dba o narodowo\u015b\u0107. Kiedy wasza partia sta\u0142a si\u0119 z internacjonalistycznej rasistowska?<\/p>\n \u017bart \u017cartem, doskonale \u015bwiadczy\u0142 jednak o dalekowzroczno\u015bci Dalajlamy. Odrodzenie w Ameryce nie by\u0142o zwyk\u0142\u0105 strategi\u0105 polityczn\u0105, lecz s\u0142u\u017cy\u0142o d\u0142ugofalowemu propagowaniu buddyzmu. Gdyby jego tybeta\u0144ska tradycja mia\u0142a istnie\u0107 tylko w Tybecie, wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej zadusi\u0142yby j\u0105 rz\u0105dy partii komunistycznej. Now\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 mog\u0142a znale\u017a\u0107 tylko rozkwitaj\u0105c we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie i prowadz\u0105c dialog z jego ideami. Z tej perspektywy niemaj\u0105ce precedensu katastrofy, jakie spad\u0142y na buddyzm tybeta\u0144ski, w ostatecznym rozrachunku przysporzy\u0142y mu tylko wyznawc\u00f3w.<\/p>\n Rezultatem tego wszystkiego by\u0142a nowa fala nastroj\u00f3w antyameryka\u0144skich i antyzachodnich w Chinach. Rz\u0105d od lat pr\u00f3bowa\u0142 zast\u0105pi\u0107 wydmuszk\u0119 ideologii komunistycznej nacjonalizmem i pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 propagand\u0105 oraz k\u0142amstwem zdo\u0142a\u0142 przeku\u0107 rosn\u0105ce niezadowolenie spo\u0142eczne w nienawi\u015b\u0107 do Zachodu. Konflikt wok\u00f3\u0142 inkarnacji Dalajlamy podsyci\u0142 te nastroje i w wielu wi\u0119kszych miastach zacz\u0119\u0142o dochodzi\u0107 do antyameryka\u0144skich wyst\u0105pie\u0144.<\/p>\n Pekin trwa\u0142 przy swojej strategii \u201enies\u0142uchania z\u0142ego\u201d i postanowi\u0142 mianowa\u0107 w\u0142asnego Dalaja pochodz\u0105cego ze schi\u0144szcza\u0142ej rodziny tybeta\u0144skiej z Dege w Sichuanie. Aby odwr\u00f3ci\u0107 losy batalii, postanowiono zorganizowa\u0107 mu wielk\u0105 intronizacj\u0119 w Lhasie; ceremoni\u0119 mia\u0142 poprowadzi\u0107 \u201echi\u0144ski Panczen\u201d. Decyzj\u0119 Pekinu krytykowali na ca\u0142ym \u015bwiecie zwykli ludzie, media oraz przyw\u00f3dcy polityczni i religijni. Kiedy informacja dotar\u0142a do Tybetu, doprowadzi\u0142a do furii i tak ju\u017c w\u015bciek\u0142ych Tybeta\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n Lhaska intronizacja sta\u0142a si\u0119 zarzewiem narodowego powstania. Najpierw strajk og\u0142osili mnisi wszystkich klasztor\u00f3w, uniemo\u017cliwiaj\u0105c przeprowadzenie ceremonii. O\u015bmieszone na oczach \u015bwiata w\u0142adze Lhasy pr\u00f3bowa\u0142y wymusi\u0107 pos\u0142uch, doprowadzaj\u0105c do wymykaj\u0105cej si\u0119 spod kontroli fali star\u0107 w ca\u0142ym mie\u015bcie. Protesty b\u0142yskawicznie obj\u0119\u0142y wszystkie ziemie tybeta\u0144skie. Tam, gdzie si\u0142y chi\u0144skie by\u0142y s\u0142absze, demonstracje zmienia\u0142y si\u0119 w rozruchy.<\/p>\n Pierwszymi ofiarami padli Hanowie, kt\u00f3rzy przyjechali do Tybetu pracowa\u0107 lub robi\u0107 interesy. Interweniuj\u0105ca policja u\u017cy\u0142a ostrej amunicji. M\u00f3wiono o wielu zabitych, ale nikt nie potrafi\u0142 poda\u0107 dok\u0142adnej liczby, co podsyca\u0142o gniew i determinacj\u0119 Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Do regionu \u015bci\u0105gni\u0119to wojska powietrzno-desantowe i zmechanizowane, ale nie po\u0142o\u017cy\u0142o to kresu walkom, kt\u00f3re obj\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c tybeta\u0144skie ziemie w Qinghai, Sichuanie, Gansu i Yunnanie. Za granic\u0105 formowa\u0142y si\u0119 grupy, kt\u00f3re wraca\u0142y do kraju, by prowadzi\u0107 \u201e\u015bwi\u0119t\u0105 wojn\u0119 o wyzwolenie Tybetu\u201d. Tam, gdzie Tybeta\u0144czycy mieszkali w pobli\u017cu Han\u00f3w, dochodzi\u0142o do coraz intensywniejszych walk. Nieuchwytne oddzia\u0142y partyzanckie (najcz\u0119\u015bciej bezskutecznie) atakowa\u0142y wycie\u0144czonych \u017co\u0142nierzy, a okupant odpowiada\u0142 coraz brutalniejszymi represjami.<\/p>\n Informacje o masakrach przekazywano r\u00f3\u017cnymi kana\u0142ami, budz\u0105c oburzenie na Zachodzie, a zw\u0142aszcza w Stanach Zjednoczonych. Odnosi\u0142o si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce \u201ebia\u0142y Dalaj\u201d po\u0142\u0105czy\u0142 oba kraje wi\u0119zami krwi. Ofiary tybeta\u0144skie traktowano jak ameryka\u0144skie. Miliony ludzi wysz\u0142y na ulice niezliczonych miast, \u017c\u0105daj\u0105c by ONZ i ich w\u0142asne rz\u0105dy po\u0142o\u017cy\u0142y kres chi\u0144skiemu barbarzy\u0144stwu wobec Tybeta\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n W\u015bciekli byli te\u017c Hanowie, przekonani, \u017ce Zach\u00f3d posun\u0105\u0142 si\u0119 za daleko. Organizowane przez w\u0142adze protesty szybko wymkn\u0119\u0142y si\u0119 spod kontroli, przeradzaj\u0105c si\u0119 w coraz gwa\u0142towniejsze wyst\u0105pienia przeciwko wszelkim zachodnim instytucjom i obywatelom. Przera\u017ceni cudzoziemcy uciekali z Chin, a w \u015blad za nimi obcy kapita\u0142.<\/p>\n Zubo\u017cali Chi\u0144czycy postanowili pom\u015bci\u0107 swoje krzywdy, kieruj\u0105c gniew przeciwko uznanym za pod\u0142ych zdrajc\u00f3w przedsi\u0119biorcom i urz\u0119dnikom, prowadz\u0105cym interesy z zagranicznymi firmami. Wkr\u00f3tce ofiar\u0105 agresji padali wszyscy, kt\u00f3rzy byli wystarczaj\u0105co bogaci, by narazi\u0107 si\u0119 na oskar\u017cenie o nieuczciwe machinacje lub korupcj\u0119. Do \u0142ask wr\u00f3ci\u0142y stare slogany: \u201edobrze si\u0119 buntowa\u0107\u201d i \u201ewyzyskiwa\u0107 wyzyskiwaczy\u201d. W ca\u0142ym kraju bito, niszczono i pl\u0105drowano, a rz\u0105d coraz bardziej zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce nie kontroluje demon\u00f3w, kt\u00f3re sam obudzi\u0142.<\/p>\n Rz\u0105d Stan\u00f3w Zjednoczonych, kt\u00f3ry d\u0142ugo czeka\u0142 na szans\u0119 rozwi\u0105zania \u201ekwestii chi\u0144skiej\u201d, uzna\u0142, \u017ce nadszed\u0142 czas dzia\u0142ania. Z pozoru odpowiadano tylko na wydarzenia w Chinach \u2013 w \u015blad za USA wszystkie pa\u0144stwa zachodnie nak\u0142ada\u0142y na Chiny sankcje, odwo\u0142ywa\u0142y zam\u00f3wienia, zakazywa\u0142y importu, blokowa\u0142y kredyty i inwestycje \u2013 ale subtelna gra toczy\u0142a si\u0119 o znacznie wi\u0119ksz\u0105 stawk\u0119.<\/p>\n Na Zachodzie rosn\u0105ce w si\u0142\u0119 despotyczne Chiny od dawna uznawano za najwi\u0119ksze zagro\u017cenie. Kiedy\u015b wierzono, \u017ce pomagaj\u0105c w rozwoju ekonomicznym doprowadzi si\u0119 do pokojowej ewolucji chi\u0144skiego systemu politycznego, lecz autorytarny rz\u0105d nie tylko nie zmieni\u0142 si\u0119 po prze\u015bcigni\u0119ciu wszystkich gospodarek poza ameryka\u0144sk\u0105, lecz sta\u0142 si\u0119 jeszcze bardziej agresywny. Dzi\u0119ki zagranicznej pomocy stworzono potwora, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 w ka\u017cdej chwili odgry\u017a\u0107 i po\u017cre\u0107 karmi\u0105c\u0105 go r\u0119k\u0119. Coraz bardziej zaniepokojone pa\u0144stwa zachodnie dosz\u0142y do wsp\u00f3lnego wniosku \u2013 musz\u0105 zaatakowa\u0107, by rozwi\u0105za\u0144 \u201ekwesti\u0119 chi\u0144sk\u0105\u201d.<\/p>\n To wymaga\u0142o jednak czekania na okazj\u0119 i znalezienia usprawiedliwienia, kt\u00f3re przem\u00f3wi do obywateli.<\/p>\n Tybet, kt\u00f3ry od lat zaprz\u0105ta\u0142 uwag\u0119 Zachodu, sta\u0142 si\u0119 idealnym pretekstem. Cho\u0107 ludzie z regu\u0142y stawiaj\u0105 na pierwszym miejscu w\u0142asne interesy, zaskakuj\u0105co wielu gotowych by\u0142o na po\u015bwi\u0119cenia na rzecz Tybetu. Sankcje przeciwko Chinom zburzy\u0142y ich eksport, powoduj\u0105c znikni\u0119cie ze sklep\u00f3w wielu tanich produkt\u00f3w, ale to by\u0142o do zniesienia i nie mog\u0142o trwa\u0107 d\u0142ugo. Zupe\u0142nie inaczej wygl\u0105da\u0142y skutki sankcji w Chinach, kt\u00f3re od czasu og\u0142oszenia \u201ereformy i otwarcia\u201d coraz g\u0142\u0119biej wchodzi\u0142y w pu\u0142apk\u0119 globalizacji. Z czasem kraj uzale\u017cni\u0142 si\u0119 od tak zwanej \u201ewsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej\u201d. Kiedy \u015bwiat zatrzasn\u0105\u0142 drzwi przed nosem Chin, wyparowa\u0142y \u201edwa ko\u0144ce\u201d: i surowce, i rynki zbytu. Na efekty nie trzeba by\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107. Najpierw upad\u0142o mn\u00f3stwo fabryk, wzros\u0142o bezrobocie, migruj\u0105ca si\u0142a robocza wpad\u0142a w pop\u0142och, lokalne w\u0142adze straci\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142a finansowania, przestano udziela\u0107 kredyt\u00f3w i zacz\u0119to zamyka\u0107 banki \u2013 a kryzys finansowy na ogromn\u0105 skal\u0119 doprowadzi\u0142 do eksplozji t\u0142umionych latami problem\u00f3w spo\u0142ecznych.<\/p>\n Za\u0142amanie gospodarcze mia\u0142o fatalny wp\u0142yw na wojska w Tybecie, kt\u00f3re by\u0142y ca\u0142kowicie uzale\u017cnione od logistycznego wsparcia z g\u0142\u0119bi kraju. Kryzys i niepokoje spo\u0142eczne odcisn\u0119\u0142y si\u0119 na transporcie, odbieraj\u0105c armii mobilno\u015b\u0107 i zdolno\u015bci bojowe. Sparali\u017cowane oddzia\u0142y mog\u0142y si\u0119 tylko wycofa\u0107 do barak\u00f3w i tam broni\u0107 przed coraz gro\u017aniej atakuj\u0105cymi powsta\u0144cami. Rz\u0105dowe struktury wszystkich szczebli zosta\u0142y zast\u0105pione przez powsta\u0144czy rz\u0105d tymczasowy. Kiedy pod naciskiem Zachodu ONZ wys\u0142a\u0142a wreszcie si\u0142y pokojowe do Tybetu, Hanowie nie kontrolowali ju\u017c tam wi\u0119kszo\u015bci miast.<\/p>\n Kryzys i l\u0119k przed narastaj\u0105cymi niepokojami spo\u0142ecznymi zmusi\u0142y Pekin do ust\u0119pstw. Cho\u0107 nacjonali\u015bci wci\u0105\u017c byli silni, ludzie w\u0142adzy zacz\u0119li sobie zdawa\u0107 spraw\u0119, \u017ce prawdziwym zagro\u017ceniem nie jest utrata Tybetu, lecz ca\u0142kowity upadek kraju. Jego powstrzymanie zale\u017ca\u0142o od natychmiastowego okie\u0142znania kryzysu gospodarczego, a to wymaga\u0142o zniesienia sankcji. I Chiny musia\u0142y zap\u0142aci\u0107 za to cen\u0119 w postaci Tybetu. Nie mia\u0142y wyboru.<\/p>\n Kiedy jednak Pekin wyrazi\u0142 gotowo\u015b\u0107 rozwi\u0105zania problemu Tybetu na podstawie pi\u0119ciopunktowej \u201epropozycji sztrasburskiej\u201d Dalajlamy, tybeta\u0144ski rz\u0105d emigracyjny, wyczuwaj\u0105c dziejow\u0105 szans\u0119, zszed\u0142 z wytyczonej przez niego \u201edrogi \u015brodka\u201d i za\u017c\u0105da\u0142 pe\u0142nej niepodleg\u0142o\u015bci. Na arenie mi\u0119dzynarodowej Karmapa wylicza\u0142 doznane przez Tybeta\u0144czyk\u00f3w krzywdy i przekonywa\u0142, \u017ce je\u015bli chi\u0144skie ust\u0119pstwa b\u0119d\u0105 tylko cz\u0119\u015bciowe, historia wkr\u00f3tce zacznie si\u0119 powtarza\u0107. Jako dow\u00f3d przywo\u0142ywa\u0142 ignorowane przez Chiny kolejne plany pokojowe XIV Dalajlamy i pyta\u0142 retorycznie, jak w takiej sytuacji Tybet mo\u017ce wierzy\u0107 w szczero\u015b\u0107 chi\u0144skich deklaracji. Jedynym lekarstwem na strach przed Pekinem by\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n Mieszka\u0144cy Zachodu uznawali t\u0119 argumentacj\u0119 i wzywali swoje rz\u0105dy do poparcia niepodleg\u0142o\u015bci Tybetu. Gubernator Kalifornii \u2013 wujek \u201ebia\u0142ego Dalaja\u201d \u2013 lobbowa\u0142 za tym w Bia\u0142ym Domu. A rzucenie Chin na kolana by\u0142o zgodne z d\u0142ugofalowymi interesami strategicznymi Ameryki. Pierwszy na apele tybeta\u0144skiego rz\u0105du emigracyjnego odpowiedzia\u0142 wi\u0119c Waszyngton. Ta decyzja zwi\u0119kszy\u0142a mi\u0119dzynarodow\u0105 presj\u0119 na Chiny, a pog\u0142\u0119biaj\u0105cy si\u0119 z dnia na dzie\u0144 kryzys spo\u0142eczny sprawi\u0142, \u017ce Pekin musia\u0142 podpisa\u0107 porozumienie w sprawie niepodleg\u0142o\u015bci Tybetu.<\/p>\n Jesieni\u0105, w dniu \u015bwi\u0119ta niepodleg\u0142o\u015bci, nieprzebrane t\u0142umy wita\u0142y na ulicach Lhasy wszystkich przyw\u00f3dc\u00f3w szk\u00f3\u0142 buddyzmu tybeta\u0144skiego, kt\u00f3rzy sp\u0119dzili na wygnaniu tyle lat. W mie\u015bcie nie widzia\u0142o si\u0119 \u017cadnych Han\u00f3w, za to jak przed wiekami na obrze\u017cach stolicy rozbijali namioty rozradowani przybysze ze wszystkich zak\u0105tk\u00f3w kraju. W\u015br\u00f3d \u015bwi\u0119tuj\u0105cych ten niezwyk\u0142y dzie\u0144 Tybeta\u0144czyk\u00f3w by\u0142o wielu ludzi z Zachodu, kt\u00f3rzy mogli wreszcie swobodnie podziwia\u0107 wymarzon\u0105 Krain\u0119 \u015aniegu.<\/p>\n Karmapa sta\u0142 w odkrytym samochodzie, kt\u00f3remu drog\u0119 przez t\u0142um torowa\u0142a kawalkada je\u017ad\u017ac\u00f3w na wspania\u0142ych wierzchowcach. Karawana samochod\u00f3w i limuzyn, na czele kt\u00f3rej jecha\u0142, zdawa\u0142 si\u0119 nie mie\u0107 ko\u0144ca. Po obu stronach ulicy \u0142opota\u0142y flagi i wi\u0142y si\u0119 smu\u017cki dymu kadzid\u0142a. D\u0119to w konchy, ludzie \u015bpiewali i ta\u0144czyli. Zagraniczni go\u015bcie trzymali w g\u00f3rze portrety \u201ebia\u0142ego Dalajlamy\u201d. Za spraw\u0105 jego pi\u0119tnastej inkarnacji Tybet pozostanie \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z Zachodem, a Pekin nie odwa\u017cy si\u0119 podnie\u015b\u0107 na niego r\u0119ki nawet po odzyskaniu stabilno\u015bci. Co wi\u0119cej, Karmapa doskonale wiedzia\u0142, \u017ce Stany Zjednoczone i inne pa\u0144stwa zachodnie postanowi\u0142y ju\u017c, \u017ce nie pozwol\u0105 Chinom wr\u00f3ci\u0107 do niedawnej pot\u0119gi. W \u015blady Tybetu sz\u0142y po w\u0142asn\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Xinjiang i Mongolia Wewn\u0119trzna. Zach\u00f3d zn\u00f3w zmusi\u0142 Chiny do ust\u0119pstw. Teraz nie stanowi\u0142y ju\u017c one zagro\u017cenia ani dla \u015bwiata, ani dla Tybetu.<\/p>\n Na murach Potali wisia\u0142y obok siebie gigantyczne portrety dw\u00f3ch ostatnich Dalajlam\u00f3w. Z\u0142ote dachy pa\u0142acu po\u0142yskiwa\u0142y na tle b\u0142\u0119kitnego nieba. Karmapa spojrza\u0142 na twarze \u2013 star\u0105 i m\u0142od\u0105, tybeta\u0144sk\u0105 i zachodni\u0105 \u2013 i po raz kolejny pomy\u015bla\u0142 o cudzie odrodzenia. Jedna chwila ocali\u0142a Tybet przed katastrof\u0105, daj\u0105c mu nowe \u017cycie \u2013 i buddyzm ca\u0142ej ludzko\u015bci.<\/p>\n Mimo \u017ce XIV Dalajlama nie zdo\u0142a\u0142 ujrze\u0107 ponownie Tybetu, dzi\u0119ki jego inkarnacji do dom\u00f3w mogli wr\u00f3ci\u0107 wszyscy Tybeta\u0144czycy. Karmapa by\u0142 przekonany, \u017ce nast\u0119pne wcielenie Dalajlamy zn\u00f3w odrodzi si\u0119 w Krainie \u015aniegu, powracaj\u0105c do ukochanej ojczyzny i umi\u0142owanych rodak\u00f3w.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Poprawione w sierpniu 2011 roku.<\/p>\n <\/p>\n Wang Lixiong \u2013 chi\u0144ski intelektualista, popularny pisarz, historyk i ekolog, autor zakazanego w ChRL bestsellera Huanghou (\u201e\u017b\u00f3\u0142te zagro\u017cenie\u201d), po\u015bwi\u0119caj\u0105cy wiele uwagi kwestiom Tybetu oraz Turkiestanu Wschodniego. <\/em><\/p>\n Nast\u0119pny Dalajlama jest konspektem (nienapisanej) powie\u015bci<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u017bycie Dalajlamy dobiega\u0142o ko\u0144ca, a nie uda\u0142o mu si\u0119 zi\u015bci\u0107 marzenia o powrocie do Tybetu. Rz\u0105d Chin wci\u0105\u017c trzyma\u0142 jego ojczyzn\u0119 w \u017celaznym u\u015bcisku; zrozpaczeni Tybeta\u0144czycy nie mogli wiele na to poradzi\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12247,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,8],"tags":[51,49,46],"class_list":["post-12244","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-chinczykow","tag-chiny","tag-dalajlama","tag-sztuka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12244","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12244"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12244\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12310,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12244\/revisions\/12310"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12247"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12244"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12244"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12244"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}