Zhao Erfeng by\u0142 ministrem odpowiedzialnym za pogranicze Yunnanu i Sichuanu pod koniec rz\u0105d\u00f3w Qing\u00f3w. W latach 1905\u20138 wys\u0142a\u0142 swoj\u0105 armi\u0119 do Khamu, by utopi\u0107 we krwi tybeta\u0144skie protesty. Zni\u00f3s\u0142 te\u017c dziedziczny system [administracyjny] tusi, zast\u0119puj\u0105c go liuguanem, aby si\u0142\u0105 zasymilowa\u0107 Tybet. Tybeta\u0144czycy serdecznie go nienawidzili i nazywali \u201eZhao Tufu\u201d, morderc\u0105 i dyktatorem.<\/p>\n
<\/p>\n
Wed\u0142ug historycznych anna\u0142\u00f3w Zhao \u201ezniszczy\u0142 najpierw wiosk\u0119 Cigu w Bathangu, zabijaj\u0105c kilkuset Tybeta\u0144czyk\u00f3w, i kaza\u0142 wrzuci\u0107 ich cia\u0142a do Jangcy. Przyw\u00f3dcom rebelii wyci\u0119to serca\u201d. Potem \u201ebez powodu spali\u0142 klasztory Samphel Ling w Czatrengu oraz Czode w Bathangu i rozkaza\u0142 <\/span>utopi\u0107 w szambie wszystkie buddyjskie pos\u0105gi, przedmioty z br\u0105zu, miedziane monety i \u015bwi\u0119te ksi\u0119gi. Z jedwabnych zas\u0142on wizerunk\u00f3w b\u00f3stw \u017co\u0142nierze robili sobie onuce. Nie da si\u0119 opisa\u0107, ilu wyr\u017cni\u0119to niewinnych ludzi. Ci, co prze\u017cyli, rozpierzchli si\u0119 na cztery strony, pogr\u0105\u017ceni w n\u0119dzy i bezdomni\u201d. <\/span><\/p>\n Pod koniec XIX wieku w Khamie pojawi\u0142 si\u0119 Amerykanin Albert Shelton, kt\u00f3ry nawraca\u0142, leczy\u0142 i prowadzi\u0142 dziennik. Zapisa\u0142 w nim, \u017ce \u017co\u0142dacy Zhao <\/span>wepchn\u0119li wielu mnich\u00f3w i \u015bwieckich do gigantycznego klasztornego kot\u0142a, w kt\u00f3rym przygotowywano herbat\u0119 dla ca\u0142ego zgromadzenia, ugotowali ich, a zw\u0142oki rzucili psom. Innych tratowano jakami, kt\u00f3rym ciasno sp\u0119tano nogi, a nast\u0119pnie \u015bcinano. Trzecich mordowano, polewaj\u0105c wrz\u0105cym olejem. <\/span><\/p>\n Zbrodniarz, kt\u00f3ry mordowa\u0142 ludzi, jak gdyby kosi\u0142 traw\u0119, i lubowa\u0142 si\u0119 w niszczeniu wszystkiego, co tybeta\u0144skie, dla chi\u0144skich aparatczyk\u00f3w jest bohaterem. \u201eCo si\u0119 tyczy poszczeg\u00f3lnych wydarze\u0144 i metod stosowanych przez Zhao Erfenga \u2013 powiada Ma Jinglin z departamentu spraw zagranicznych Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego \u2013 abstrahuj\u0105c od pochodzenia klasowego i s\u0142uszno\u015bci podj\u0119tych krok\u00f3w, trzeba je analizowa\u0107 i rozumie\u0107 w kontek\u015bcie okre\u015blonej epoki i \u015brodowiska. P\u00f3ki jego czyny zgodne by\u0142y z nieuchronnymi prawami historycznego rozwoju, powinny zas\u0142ugiwa\u0107 na nasz\u0105 pe\u0142n\u0105 aprobat\u0119\u201d. Podobnie uzasadniano masakr\u0119 Tybeta\u0144czyk\u00f3w w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i krwaw\u0105 \u0142a\u017ani\u0119 z roku 2008.<\/p>\n Chi\u0144scy uczeni i pisarze ceni\u0105 Zhao r\u00f3wnie wysoko. Taka Ma Lihua, kt\u00f3ra sp\u0119dzi\u0142a w Tybecie ponad dwadzie\u015bcia lat i wyrobi\u0142a sobie nazwisko pisz\u0105c o nim, powiada w jednej z ksi\u0105\u017cek, \u017ce \u201egdy upadaj\u0105 dynastie, nieuchronnie pojawiaj\u0105 si\u0119 tacy genera\u0142owie\u201d i, jak\u017ce by inaczej, dodaje, \u017ce \u201echo\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 Tybeta\u0144czyk\u00f3w m\u00f3wi\u0142a potem o nim \u017ale, przynajmniej co trzeci okazywa\u0142 mu niek\u0142amany szacunek\u201d. Na Uniwersytecie Minzu (\u201eNarodowo\u015bci\u201d) pojawi\u0142a si\u0119 nawet praca magisterska pod tytu\u0142em \u201eZhao Erfeng: bohater Khamu\u201d.<\/p>\n Do my\u015blenia daj\u0105 te\u017c rezultaty wyszukiwania \u201eZhao Erfenga\u201d w internecie. Wielu Chi\u0144czyk\u00f3w przypomina, \u017ce mordowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c Han\u00f3w, co nazywaj\u0105 \u201eczarn\u0105 plam\u0105 na jego honorze\u201d, niemniej wszyscy zgodnym ch\u00f3rem s\u0142awi\u0105 popisy w Tybecie. Wystarczy spojrze\u0107 na tytu\u0142y wpis\u00f3w: \u201eniezrozumiany bohater minionego stulecia\u201d, \u201ehistoryczny wk\u0142ad wielkiego cesarskiego ministra, kt\u00f3ry t\u0142umi\u0142 rebelie w Tybecie\u201d, \u201euczcijmy pami\u0119\u0107 bohatera narodowego\u201d, \u201eodzyskiwanie bohatera Tybetu\u201d. Nie pozostawia to w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce o ile szlachtowanie Han\u00f3w jest okrucie\u0144stwem i pod\u0142o\u015bci\u0105, traktowanie w ten spos\u00f3b Tybeta\u0144c\u00f3w zas\u0142uguje na miano patriotyzmu.<\/p>\n Profesor Wang Hui z Uniwersytetu Tsinghua napisa\u0142 niedawno ksi\u0105\u017ck\u0119 o \u201esprawie Tybetu\u201d. Dla niego krwawa asymilacja w stylu Zhao by\u0142a \u201ereakcj\u0105\u201d: \u201ePo st\u0142umieniu zbrojnej rebelii w Khamie w 1908 roku cesarski minister wprowadzi\u0142 system liuguanu (namiestnik\u00f3w) na pograniczu Sichuanu. Trzeba tu powiedzie\u0107, \u017ce \u00bbnowa polityka\u00ab by\u0142a odpowiedzi\u0105 na brytyjsk\u0105 inwazj\u0119 na Tybet i pr\u00f3b\u0105 przeciwdzia\u0142ania jej skutkom\u201d. \u201eCz\u0142owiekowi a\u017c \u017cal si\u0119 robi tych Angoli \u2013 skomentowa\u0142 znajomy w sieci. \u2013 Nie do\u015b\u0107, \u017ce zdradzili Tybet, bo wydawa\u0142o si\u0119 im, \u017ce co\u015b na tym zyskaj\u0105, i zszargali sobie opini\u0119, to jeszcze obsadzaj\u0105 ich w roli koz\u0142a ofiarnego kolejni koloniali\u015bci\u201d.<\/p>\n \u201eJe\u015bli idzie o regiony graniczne \u2013 doda\u0142 inny przyjaciel \u2013 g\u0142osy spadkobierc\u00f3w mniejszo\u015bci s\u0105 w\u0142a\u015bciwie nies\u0142yszalne; histori\u0119 pisz\u0105 wy\u0142\u0105cznie zapatrzeni w partyjny aparat Chi\u0144czycy. Zniekszta\u0142canie prawdy i naginanie fakt\u00f3w s\u0105 chlebem powszednim\u201d. Wang Hui si\u0119ga po niezliczone \u017ar\u00f3d\u0142a opatruj\u0105c przypisy przypisami \u2013 brakuje tam tylko opinii Tybeta\u0144czyk\u00f3w, a je\u015bli ju\u017c jaka\u015b si\u0119 znajdzie, to jedynie po to, by potwierdzi\u0107 prawomy\u015bln\u0105 tez\u0119. Dlaczego? Bowiem ci ludzie s\u0105 nie tylko nacjonalistami, ale szowinistami w s\u0142u\u017cbie dyktatury.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n 4 sierpnia 2011<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Zhao Erfeng by\u0142 ministrem odpowiedzialnym za pogranicze Yunnanu i Sichuanu pod koniec rz\u0105d\u00f3w Qing\u00f3w. W latach 1905\u20138 wys\u0142a\u0142 swoj\u0105 armi\u0119 do Khamu, by utopi\u0107 we krwi tybeta\u0144skie protesty. Zni\u00f3s\u0142 te\u017c dziedziczny system [administracyjny] tusi, zast\u0119puj\u0105c go liuguanem, aby si\u0142\u0105 zasymilowa\u0107 Tybet. Tybeta\u0144czycy serdecznie go nienawidzili i nazywali \u201eZhao Tufu\u201d, morderc\u0105 i dyktatorem.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12390,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[27,31,29],"class_list":["post-12389","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-historia","tag-marginalizacja","tag-oser"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12389","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12389"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12389\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12413,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12389\/revisions\/12413"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12390"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12389"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12389"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12389"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}