Kiedy pada has\u0142o \u201erewolucja kulturalna\u201d, przed oczami staj\u0105 ruiny klasztoru Ganden. Za jego zag\u0142ad\u0119 cz\u0119sto \u2013 i niesprawiedliwie \u2013 wini si\u0119 lokaln\u0105 ludno\u015b\u0107. Bardzo chcia\u0142am zrozumie\u0107, co tam zasz\u0142o, i przed kilku laty \u2013 uzbrojona w zdj\u0119cia zrobione przez mojego ojca \u2013 przeprowadzi\u0142am jakie\u015b siedemdziesi\u0105t wywiad\u00f3w ze \u015bwiadkami tamtych wydarze\u0144. Dopiero ich s\u0142owa uprzytomni\u0142y mi skal\u0119 tragedii walki z \u201esi\u0142ami z\u0142a\u201d.<\/p>\n
<\/p>\n
Tybeta\u0144ski czerwonogwardzista, kt\u00f3ry odby\u0142 pielgrzymk\u0119 do Pekinu, \u017ceby zobaczy\u0107 przewodnicz\u0105cego Mao, powiedzia\u0142 mi tak: \u201ePrzed ostatecznym ko\u0144cem Ganden s\u0142u\u017cy\u0142 jako magazyn \u017cywno\u015bci dla wszystkich sto\u0142ecznych zak\u0142ad\u00f3w pracy. Pilnowali go wtedy uzbrojeni \u017co\u0142nierze. Kiedy departament aprowizacji dobra\u0142 si\u0119 do srebra i z\u0142ota, wojskowi rozwalili wszystkie pos\u0105gi. Zarzucali p\u0119tle na ich szyje, przewracali, ci\u0119li na kawa\u0142ki i wywozili z\u0142oto, srebro, mied\u017a oraz inne metale. Co po nich zostawa\u0142o? Drewno. Ale i to rozkradali \u2013 tym razem tutejsi. Wybierali te\u017c resztki i to ich oskar\u017cono na koniec o z\u0142upienie Gandenu\u201d.<\/p>\n
Im wi\u0119ksza tajemnica, tym wi\u0119cej trzeba wiedzy do ujawnienia prawdy. Dosta\u0142am wewn\u0119trzny dokument, wojskowy, z czas\u00f3w rewolucji kulturalnej. Pisz\u0105 w nim tak: \u201eKlasztor Ganden, znany w ca\u0142ym \u015bwiecie zabytek narodowy, zosta\u0142 nagle zniszczony i spl\u0105drowany po powo\u0142aniu komitetu rewolucyjnego. By\u0142a to nieodwracalna strata polityczna. \u015aledztwo niczego nie ujawni\u0142o, ko\u0144cz\u0105c si\u0119 na wojskowym administratorze Zhi Zuo\u201d.<\/p>\n
Ale dlaczego? Co takiego zrobi\u0142o wojsko, \u017ce trzeba to zmilcze\u0107? Jasne \u2013 kolejna sprawa, o kt\u00f3rej Tybeta\u0144czykom m\u00f3wi\u0107 nie wolno.<\/p>\n
Po rewolucji kulturalnej mn\u00f3stwo naszych ruszy\u0142o odbudowywa\u0107 Ganden. Zn\u00f3w czerwonogwardzista: \u201eFacet z taczk\u0105 m\u00f3g\u0142 wyci\u0105gn\u0105\u0107 pi\u0119tna\u015bcie yuan\u00f3w, ale oni woleli robi\u0107 za dwa i p\u00f3\u0142 przy Gandenie. Wielu z rado\u015bci\u0105 <\/span>harowa\u0142o za darmo. Niekt\u00f3rzy sk\u0142adali w ofierze oszcz\u0119dno\u015bci ca\u0142ego \u017cycia. Klasztory powstawa\u0142y z ruin wy\u0142\u0105cznie dzi\u0119ki szczodro\u015bci Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Pa\u0144stwo rzuca\u0142o jaki\u015b och\u0142ap tylko przyparte do muru, ale robi\u0142o z tego tak\u0105 afer\u0119, \u017ce wygl\u0105da\u0142o na odnowiciela \u015bwi\u0105ty\u0144\u201d. <\/span><\/p>\n Re\u017cimowy dziennikarz, wyczytamy w sieci, informuje: \u201echaos wojny, katastrofy naturalne i dekada rewolucji kulturalnej odcisn\u0119\u0142y si\u0119 na klasztorze Ganden. W 1978 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 renowacja. Zbierali te\u017c na ni\u0105 datki tutejsi mnisi\u201d. Dalej podaj\u0105 list\u0119 rz\u0105dowych wydatk\u00f3w na odbudow\u0119.<\/p>\n Odnosisz wra\u017cenie, \u017ce zniszczenia by\u0142y nieuchronne, a tak zwane \u201epa\u0144stwo\u201d zawsze troskliwie opiekowa\u0142o si\u0119 \u015bwi\u0105tyniami. Nie\u015bmia\u0142o przypominam, \u017ce w \u201estarym Tybecie\u201d sta\u0142o jakie\u015b sze\u015b\u0107 tysi\u0119cy klasztor\u00f3w, a po licznych rewolucjach osta\u0142o si\u0119 mo\u017ce dziesi\u0119\u0107. Wiele podniesiono z ruin, ale tylko w mikroskali. I \u201epa\u0144stwo\u201d mia\u0142o w tym mikroudzia\u0142. Ka\u017cd\u0105 spl\u0105drowan\u0105 przez obcych \u015bwi\u0105tyni\u0119 rodacy przywracali do \u017cycia wiadrami potu i \u0142ez, tchn\u0105c w t\u0119 ziemi\u0119 i zamieszkuj\u0105ce j\u0105 istoty z sze\u015bciu sfer bytu ducha oporu wobec obmierz\u0142ej w\u0142adzy.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n 17 czerwca 2011<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kiedy pada has\u0142o \u201erewolucja kulturalna\u201d, przed oczami staj\u0105 ruiny klasztoru Ganden. Za jego zag\u0142ad\u0119 cz\u0119sto \u2013 i niesprawiedliwie \u2013 wini si\u0119 lokaln\u0105 ludno\u015b\u0107. Bardzo chcia\u0142am zrozumie\u0107, co tam zasz\u0142o, i przed kilku laty \u2013 uzbrojona w zdj\u0119cia zrobione przez mojego ojca \u2013 przeprowadzi\u0142am jakie\u015b siedemdziesi\u0105t wywiad\u00f3w ze \u015bwiadkami tamtych wydarze\u0144. Dopiero ich s\u0142owa uprzytomni\u0142y mi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12749,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[27,29],"class_list":["post-12748","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-historia","tag-oser"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12748","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12748"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12748\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12751,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12748\/revisions\/12751"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12749"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12748"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12748"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12748"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}