Jestem ju\u017c starym cz\u0142owiekiem. Urodzi\u0142em si\u0119 w 1935 roku, w ma\u0142ej wiosce, w p\u00f3\u0142nocno-wschodnim Tybecie. Z przyczyn, na kt\u00f3re nie mia\u0142em wp\u0142ywu, wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 doros\u0142ego \u017cycia sp\u0119dzi\u0142em w Indiach, b\u0119d\u0105cych od ponad p\u00f3\u0142 wieku moim drugim domem. Cz\u0119sto \u017cartuj\u0119, \u017ce mo\u017cna mnie nazywa\u0107 najbardziej zasiedzia\u0142ym go\u015bciem. Jak inni ludzie w moim wieku by\u0142em \u015bwiadkiem wielu dramatycznych wydarze\u0144, kt\u00f3re nada\u0142y kszta\u0142t wsp\u00f3\u0142czesnemu \u015bwiatu. Od ko\u0144ca lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku sporo podr\u00f3\u017cuj\u0119 i mam zaszczyt spotyka\u0107 wiele os\u00f3b: nie tylko prezydent\u00f3w, premier\u00f3w, kr\u00f3l\u00f3w, kr\u00f3lowe i przyw\u00f3dc\u00f3w g\u0142\u00f3wnych tradycji religijnych, ale przede wszystkim zwyk\u0142ych ludzi.<\/p>\n
<\/p>\n
Patrz\u0105c w przesz\u0142o\u015b\u0107, widz\u0119 mn\u00f3stwo powod\u00f3w do rado\u015bci. Dzi\u0119ki rozwojowi nauk medycznych uda\u0142o si\u0119 pokona\u0107 wiele gro\u017anych chor\u00f3b. Miliony ludzi przesta\u0142y \u017cy\u0107 w n\u0119dzy i uzyska\u0142y dost\u0119p do nowoczesnej edukacji oraz opieki zdrowotnej. Mamy Powszechn\u0105 deklaracj\u0119 praw cz\u0142owieka i coraz wi\u0119ksz\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 ich znaczenia. Na ca\u0142ym \u015bwiecie ro\u015bnie liczba zwolennik\u00f3w wolno\u015bci i demokracji oraz przekonanie o jedno\u015bci rodzaju ludzkiego i znaczeniu \u015brodowiska naturalnego. Pod wieloma wzgl\u0119dami ostatnie p\u00f3\u0142wiecze to czas post\u0119pu i zmian na lepsze.<\/p>\n
Mimo to wci\u0105\u017c cierpimy i zmagamy si\u0119 z wielkimi problemami. Podczas gdy w bogatych krajach kr\u00f3luje konsumpcjonizm, gdzie indziej miliony ledwie wi\u0105\u017c\u0105 koniec z ko\u0144cem. Wraz z zako\u0144czeniem zimnej wojny zmala\u0142o ryzyko katastrofy nuklearnej, nadal jednak trwa, i przysparza b\u00f3lu, wiele konflikt\u00f3w zbrojnych. Dewastacja \u015brodowiska naturalnego zagra\u017ca zdrowiu i \u017cyciu. \u0179r\u00f3d\u0142em cierpie\u0144 s\u0105 tak\u017ce nier\u00f3wno\u015bci, korupcja i niesprawiedliwo\u015b\u0107.<\/p>\n
Problemy nie dotycz\u0105 tylko pa\u0144stw rozwijaj\u0105cych si\u0119. W bogatych pleni si\u0119 alkoholizm, narkomania, przemoc domowa i kryzys rodziny. Wielu martwi si\u0119 o dzieci, o ich wykszta\u0142cenie i przysz\u0142o\u015b\u0107. Istnieje te\u017c niebezpiecze\u0144stwo, \u017ce osi\u0105gniemy punkt, w kt\u00f3rym nie da si\u0119 ju\u017c naprawi\u0107 szk\u00f3d, jakie wyrz\u0105dzamy naszej planecie, co stanowi kolejne \u017ar\u00f3d\u0142o l\u0119ku. Presja, b\u0119d\u0105ca integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego stylu \u017cycia, niesie ze sob\u0105 stres, niepok\u00f3j, depresj\u0119 i coraz bardziej dolegliw\u0105 samotno\u015b\u0107. Wsz\u0119dzie s\u0142ysz\u0119 przez to narzekanie. I sam si\u0119 na nim \u0142api\u0119!<\/p>\n
Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce co\u015b robimy nie tak. Tylko co? Moim zdaniem naszym fundamentalnym problemem \u2013 na ka\u017cdym poziomie \u2013 jest przywi\u0105zywanie zbyt wielkiej wagi do materialnych aspekt\u00f3w \u017cycia kosztem etyki i warto\u015bci wewn\u0119trznych.<\/p>\n
Przez warto\u015bci wewn\u0119trzne rozumiem cechy, kt\u00f3re wszyscy cenimy u innych i do kt\u00f3rych naturalnie sk\u0142aniamy si\u0119 jako zwierz\u0119ta, z racji biologii potrzebuj\u0105ce do \u017cycia i rozwoju otoczenia pe\u0142nego troski, czu\u0142o\u015bci i ciep\u0142a \u2013 jednym s\u0142owem: wsp\u00f3\u0142czucia. Jego esencj\u0105 jest pragnienie u\u015bmierzenia cudzego cierpienia i dawanie innym szcz\u0119\u015bcia. To duchowa zasada, z kt\u00f3rej wyrastaj\u0105 pozosta\u0142e warto\u015bci wewn\u0119trzne. Lubimy, gdy bli\u017ani s\u0105 dobrzy, cierpliwi, tolerancyjni, wyrozumiali i szczodrzy, za\u015b cudza chciwo\u015b\u0107, pod\u0142o\u015b\u0107, nienawi\u015b\u0107 i zajad\u0142o\u015b\u0107 dzia\u0142aj\u0105 na nas odstr\u0119czaj\u0105co. Ka\u017cdy powinien wi\u0119c doceni\u0107 aktywne propagowanie przymiot\u00f3w serca, kt\u00f3re wyrastaj\u0105 z naturalnej sk\u0142onno\u015bci do wsp\u00f3\u0142czucia, oraz metod, pozwalaj\u0105cych zapanowa\u0107 nad inklinacjami destrukcyjnymi. Pierwszymi beneficjentami takich \u0107wicze\u0144 bez w\u0105tpienia b\u0119dziemy my sami. Zapominaj\u0105c o \u017cyciu wewn\u0119trznym, tak\u017ce najbardziej szkodzimy sobie. To zaniedbanie jest \u017ar\u00f3d\u0142em wielu najwi\u0119kszych problem\u00f3w, z kt\u00f3rymi zmaga si\u0119 dzi\u015b \u015bwiat.<\/p>\n
Co zatem robi\u0107? Gdzie szuka\u0107 pomocy? Nauka, cho\u0107 zrobi\u0142a tyle dobrego dla materialnego \u015bwiata, nie wypracowa\u0142a metod rozwijania indywidualnej prawo\u015bci \u2013 podstawowych ludzkich warto\u015bci, kt\u00f3re cenimy u innych i chcieliby\u015bmy widzie\u0107 w sobie. Mo\u017ce wi\u0119c powinni\u015bmy szuka\u0107 ich w religii, tak jak robiono to przez tysi\u0105ce lat? Bez w\u0105tpienia wiara pomog\u0142a, pomaga i b\u0119dzie nadal pomaga\u0107 milionom ludzi. Wskazuj\u0105c moralny kierunek i sens \u017cycia, we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwieckim \u015bwiecie sama nie jest ju\u017c jednak wystarczaj\u0105cym fundamentem etyki. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce wielu nie wyznaje dzi\u015b \u017cadnej wiary. Poza tym w epoce globalizacji i coraz \u015bci\u015blej powi\u0105zanych spo\u0142ecze\u0144stw wielokulturowych moralno\u015b\u0107 oparta na religii przemawia\u0142aby tylko do niekt\u00f3rych i nie mia\u0142a znaczenia dla pozosta\u0142ych. Dawniej, gdy \u017cyli\u015bmy we wzgl\u0119dnej izolacji \u2013 jak cho\u0107by Tybeta\u0144czycy, przez d\u0142ugie wieki szcz\u0119\u015bliwi za murem swoich g\u00f3r \u2013 podzia\u0142 na grupy, posiadaj\u0105ce systemy etyczne oparte na w\u0142asnej wierze, nie stanowi\u0142 problemu. Teraz jednak pr\u00f3ba zaradzenia deficytowi warto\u015bci duchowych w oparciu o sam\u0105 religi\u0119 musi by\u0107 skazana na niepowodzenie jako nieuniwersalna. Dzi\u015b potrzebujemy wyj\u015bcia, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 mogli zaakceptowa\u0107 wszyscy, zar\u00f3wno wierz\u0105cy, jak niewierz\u0105cy: etyki \u015bwieckiej.<\/p>\n
Takie stanowisko mo\u017ce brzmie\u0107 dziwnie w ustach kogo\u015b, kto od dziecka nosi szaty mnicha. Ja nie widz\u0119 tu jednak \u017cadnej sprzeczno\u015bci. Moja tradycja zobowi\u0105zuje mnie do pracy na rzecz wszystkich czuj\u0105cych istot, zatem tak\u017ce tych, kt\u00f3rzy wyznaj\u0105 inne religie albo nie czuj\u0105 si\u0119 zwi\u0105zani z \u017cadn\u0105.<\/p>\n
Jestem przekonany, \u017ce mo\u017cna i nale\u017cy szuka\u0107 nowej, \u015bwieckiej wizji etyki powszechnej. Moja pewno\u015b\u0107 bierze si\u0119 z prze\u015bwiadczenia, \u017ce wszyscy ludzie z natury chc\u0105 by\u0107 dobrzy. Je\u015bli co\u015b robimy, to dlatego, \u017ce wydaje si\u0119 nam, i\u017c b\u0119dzie to po\u017cyteczne. Ka\u017cdy docenia te\u017c okazywan\u0105 mu dobro\u0107. Woli by\u0107 kochany, nie nienawidzony. Styka\u0107 si\u0119 ze szczodro\u015bci\u0105, nie sk\u0105pstwem. W ko\u0144cu kto przedk\u0142ada pogard\u0119, niech\u0119\u0107 i zajad\u0142o\u015b\u0107 nad tolerancj\u0119, szacunek i wybaczenie w\u0142asnych b\u0142\u0119d\u00f3w?<\/p>\n
Jestem wi\u0119c pewny, \u017ce mo\u017cemy i potrafimy wy\u0142o\u017cy\u0107 warto\u015bci wewn\u0119trzne, nie przecz\u0105c \u017cadnej religii ani \u2013 co wa\u017cniejsze \u2013 nie odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do niej.<\/p>\n
Musz\u0119 tu zaznaczy\u0107, \u017ce nie zamierzam dyktowa\u0107 warto\u015bci moralnych. Nie wynik\u0142oby z tego nic dobrego. Narzucanie zasad z zewn\u0105trz, wmuszanie ich czy dekretowanie zwyczajnie nie mo\u017ce by\u0107 skuteczne. Ja prosz\u0119 tylko, \u017ceby ka\u017cdy z nas samodzielnie przekona\u0142 si\u0119 o wadze warto\u015bci wewn\u0119trznych, albowiem to one s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em tak etycznego \u015bwiata, jak \u2013 indywidualnego \u2013 spokoju umys\u0142u, pewno\u015bci siebie i szcz\u0119\u015bcia, kt\u00f3rych wszyscy pragniemy. Tradycje religijne, kt\u00f3re g\u0142osz\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107, wsp\u00f3\u0142czucie, tolerancj\u0119 i wybaczenie, mog\u0105, rzecz jasna, propagowa\u0107 warto\u015bci wewn\u0119trzne, niemniej opieranie etyki na wierze przesta\u0142o by\u0107 adekwatne. Moim zdaniem w tej sytuacji powinni\u015bmy zacz\u0105\u0107 szuka\u0107 sposobu my\u015blenia o duchowo\u015bci i etyce poza kontekstem religijnym.<\/p>\n
Moje pokolenie nale\u017cy do XX wieku, kt\u00f3ry ju\u017c przemin\u0105\u0142. W tamtym stuleciu ludzko\u015b\u0107 eksperymentowa\u0142a z wieloma rzeczami, w tym tak\u017ce ze \u015bwiatowymi wojnami. Wydaje mi si\u0119, \u017ce przez te straszliwe cierpienia stali\u015bmy si\u0119 troch\u0119 bardziej dojrzali i m\u0105drzejsi. By\u0142 to tak\u017ce czas niezwyk\u0142ego rozwoju materialnego. Przyni\u00f3s\u0142 on jednak spo\u0142eczne nier\u00f3wno\u015bci i dewastacj\u0119 \u015brodowiska, kt\u00f3rym musimy teraz zaradzi\u0107. Nowe pokolenie b\u0119dzie musia\u0142o stworzy\u0107 \u015bwiat lepszy od zastanego. To wielkie brzemi\u0119.<\/p>\n
Skoro przemian spo\u0142ecznych mo\u017cna dokona\u0107 tylko za spraw\u0105 indywidualnych wysi\u0142k\u00f3w, kluczowym elementem naszej strategii musi by\u0107 kszta\u0142cenie nast\u0119pnego pokolenia. Z tego powodu podczas moich podr\u00f3\u017cy zawsze staram si\u0119 spotyka\u0107 i rozmawia\u0107 z m\u0142odymi lud\u017ami. Mam nadziej\u0119, \u017ce pewnego dnia system o\u015bwiaty zainteresuje si\u0119 i w\u0142\u0105czy do program\u00f3w nauczania to, co nazywam edukacj\u0105 serca. Licz\u0119, \u017ce zaszczepianie dzieciom nieodzowno\u015bci wewn\u0119trznych warto\u015bci mi\u0142o\u015bci, wsp\u00f3\u0142czucia, sprawiedliwo\u015bci i wybaczania b\u0119dzie wtedy tak oczywiste, jak uczenie ich dzi\u015b szkolnych przedmiot\u00f3w.<\/p>\n
Nie mog\u0119 si\u0119 doczeka\u0107 dnia, kiedy dzi\u0119ki nauce zasad niestosowania przemocy i pokojowego rozwi\u0105zywania konflikt\u00f3w dzieci stan\u0105 si\u0119 bardziej \u015bwiadome w\u0142asnych emocji i poczuj\u0105 si\u0119 bardziej odpowiedzialne za siebie oraz otaczaj\u0105cy je \u015bwiat. Je\u015bli ma by\u0107 on lepszy, prosz\u0119, \u017ceby\u015bmy wszyscy, starzy i m\u0142odzi \u2013 nie jako przedstawiciele tego czy innego narodu albo religii, tylko cz\u0142onkowie jednej wielkiej ludzkiej rodziny \u2013 wzi\u0119li si\u0119 razem do pracy z wizj\u0105, odwag\u0105 i optymizmem.<\/p>\n
W por\u00f3wnaniu z wiekiem kosmosu \u017cycie ludzkie to ledwie mgnienie. Ka\u017cdy z nas jest na tej planecie go\u015bciem. W dodatku tylko na chwil\u0119. Trudno wyobrazi\u0107 sobie wi\u0119ksze szale\u0144stwo ni\u017c sp\u0119dzenie tego kr\u00f3tkiego czasu samotnie, nieszcz\u0119\u015bliwie, w konflikcie z innymi go\u015b\u0107mi. Bez w\u0105tpienia o wiele lepiej \u017cy\u0107 z sensem, w poczuciu wi\u0119zi z otoczeniem, s\u0142u\u017c\u0105c innym.<\/p>\n
Mamy za sob\u0105 tylko dekad\u0119 nowego stulecia \u2013 reszta jest ci\u0105gle przed nami. Wierz\u0119, \u017ce b\u0119dzie to wiek pokoju i dialogu, z kt\u00f3rego wy\u0142oni si\u0119 ludzko\u015b\u0107 bardziej opieku\u0144cza, troskliwa, odpowiedzialna i wsp\u00f3\u0142czuj\u0105ca. I modl\u0119 si\u0119 o to.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jestem ju\u017c starym cz\u0142owiekiem. Urodzi\u0142em si\u0119 w 1935 roku, w ma\u0142ej wiosce, w p\u00f3\u0142nocno-wschodnim Tybecie. Z przyczyn, na kt\u00f3re nie mia\u0142em wp\u0142ywu, wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 doros\u0142ego \u017cycia sp\u0119dzi\u0142em w Indiach, b\u0119d\u0105cych od ponad p\u00f3\u0142 wieku moim drugim domem. Cz\u0119sto \u017cartuj\u0119, \u017ce mo\u017cna mnie nazywa\u0107 najbardziej zasiedzia\u0142ym go\u015bciem. Jak inni ludzie w moim wieku by\u0142em \u015bwiadkiem wielu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12821,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[49],"class_list":["post-12820","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-dalajlama"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12820","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12820"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12820\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13926,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12820\/revisions\/13926"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12821"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12820"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12820"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12820"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}