Ci\u0105gle mam w g\u0142owie te s\u0142owa z artyku\u0142u sprzed trzech lat: \u201eigrzyska przypiecz\u0119towa\u0142y los starego Pekinu, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 wojny i rewolucje. Buldo\u017cery i deweloperzy masakruj\u0105 cesarskie miasto\u201d. Chi\u0144ski architekt pisze, \u017ce w pogoni za rozwojem na wielk\u0105 skal\u0119 \u201emiasto zd\u0105\u017cy\u0142o ju\u017c straci\u0107 historyczny kontekst\u201d. Mimo to, prze\u017cywszy w nim tyle lat, mog\u0142am si\u0119 przekona\u0107, \u017ce Tybet spotyka si\u0119 tu na ka\u017cdym kroku.<\/p>\n
<\/p>\n
Pekin uczynili cesarsk\u0105 stolic\u0105 w\u0142adaj\u0105cy Chinami Mongo\u0142owie; kolejne dynastie, Ming i Qing, tego nie zmieni\u0142y. Wywodz\u0105cy si\u0119 z nich w\u0142adcy wyznawali buddyzm tybeta\u0144ski. I tak w odleg\u0142ym mie\u015bcie rozwija\u0142y si\u0119 szko\u0142y sakja, kagju i gelug, a ich mistrzowie stawali si\u0119 nauczycielami cesarzy i ich bliskich, udzielaj\u0105c im b\u0142ogos\u0142awie\u0144stw oraz wsparcia. W \u201e\u015bwi\u0105tyni lam\u00f3w\u201d w zakazanym mie\u015bcie, w letnim pa\u0142acu, w parku Beihai, w \u015bwi\u0105tyni bia\u0142ej stupy, Dejue, Xihuang i o\u015bmiu wielkich zachowa\u0142y si\u0119 relikty tamtych czas\u00f3w.<\/p>\n
Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, chcia\u0142am jednak o czym\u015b innym. Lama, kt\u00f3ry cz\u0119sto bywa w Pekinie, powiedzia\u0142 mi, \u017ce ma\u0142e i du\u017ce pos\u0105gi ze \u015bwi\u0105tyni Tysi\u0105ca Budd\u00f3w uprowadzono z Tybetu w czasach rewolucji kulturalnej i \u017ce jedynie najcenniejsze, z\u0142ote uznano za skarby narodowe, a reszt\u0119, jeden po drugim, przetopiono na potrzeby przemys\u0142u. By\u0142o ich jednak tak du\u017co, \u017ce wiele przetrwa\u0142o i wi\u0119kszo\u015b\u0107 przekazano Bia\u0142ej Stupie. Niestety z regu\u0142y s\u0105 uszkodzone.<\/p>\n
Podczas obu wizyt w Bia\u0142ej Stupie starannie ogl\u0105da\u0142am tak mi bliskie pos\u0105gi. Padmasambhawa nie mia\u0142 wad\u017cry, Mandziu\u015bri straci\u0142 miecz m\u0105dro\u015bci i otwart\u0105 ksi\u0119g\u0119, a Awalokite\u015bwara d\u0142o\u0144, kt\u00f3rej gest jest wyrazem bezinteresownego wsp\u00f3\u0142czucia. Wielu Budd\u00f3w i Bodhisattw\u00f3w pozbawiono twarzy, odr\u0105bano im ramiona lub nogi, zrzucono z tron\u00f3w. Nie mog\u0142am na to patrze\u0107. Posz\u0142am do dyrektora, kt\u00f3ry najpierw stanowczo zaprzecza\u0142, ale gdy wskaza\u0142am rany palcem, cichym g\u0142osem przyzna\u0142, \u017ce w czasach rewolucji kulturalnej wszystko bezmy\u015blnie \u0142adowano w jutowe worki \u2013 niemniej obstawa\u0142 te\u017c, \u017ce szcz\u0119\u015bliwie <\/span>skarby \u201eocalono\u201d na czas. <\/span><\/p>\n Kiedy pisa\u0142am opublikowan\u0105 przed kilku laty \u201ePami\u0119\u0107 Tybetu\u201d, przeprowadzi\u0142am wywiad z akademikiem z Lhasy, kt\u00f3ry w tamtych czasach by\u0142 uczniem sto\u0142ecznego uniwersytetu narodowo\u015bci. \u201eWiele figur \u2013 powiedzia\u0142 \u2013 wywieziono z Tybetu do innych region\u00f3w Chin. Mn\u00f3stwo trafi\u0142o do sk\u0142adu w Liuyuangu, w prowincji Gansu. By\u0142em tam, \u017ceby pom\u00f3c co\u015b za\u0142adowa\u0107. Po\u0142ow\u0119 z\u0142omowiska zajmowa\u0142y pos\u0105gi z Tybetu, niezliczone, jeden na drugim, bez \u017cadnej os\u0142ony. Powiedzieli mi, \u017ce b\u0119d\u0105 je przetapia\u0107. Mo\u017ce jakie\u015b przetrwa\u0142y, nie mam poj\u0119cia, co z nimi zrobili. Tyle pos\u0105g\u00f3w! Nigdy nie zapomn\u0119 tego widoku\u201d.<\/p>\n