{"id":13670,"date":"2023-03-16T06:01:27","date_gmt":"2023-03-16T05:01:27","guid":{"rendered":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=13670"},"modified":"2023-03-16T06:56:21","modified_gmt":"2023-03-16T05:56:21","slug":"dalajlama-komunikat-dla-14-zgromadzenia-przedstawicieli-ludowych-11-marca-2011-roku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=13670","title":{"rendered":"Dalajlama: Komunikat dla 14. Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych (11 marca 2011 roku)"},"content":{"rendered":"\n

Jak wszystkim wiadomo, dawnym Tybetem z\u0142o\u017conym z trzech prowincji (czolka sum<\/em>) w\u0142ada\u0142a linia czterdziestu dw\u00f3ch kr\u00f3l\u00f3w \u2013 od Njatriego Cenpo (127 p.n.e.) po Tri Ralpaczena (828 n.e.). Panowali oni niemal tysi\u0105c lat. W tym okresie Tybet by\u0142 \u015brodkowoazjatyckim mocarstwem, por\u00f3wnywalnym \u2013 pod wzgl\u0119dem si\u0142y militarnej i wp\u0142yw\u00f3w politycznych \u2013 z Mongoli\u0105 i Chinami; pod wzgl\u0119dem literatury, bogactwa i rozmachu religii oraz kultury cywilizacja tybeta\u0144ska ust\u0119powa\u0142a jedynie indyjskiej.<\/p>\n

<\/p>\n

Po rozpadzie administracji centralnej w wieku IX rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 rz\u0105dy wielu w\u0142adc\u00f3w, kt\u00f3rzy panowali jedynie w swoich dzielnicach. Czas nie s\u0142u\u017cy\u0142 dobrze jedno\u015bci Tybetu. Na pocz\u0105tku XIII wieku i Tybet, i Chiny znalaz\u0142y si\u0119 pod kontrol\u0105 Czyngis-chana. Cho\u0107 Drogon Czogjal Pagpa przywr\u00f3ci\u0142 Tybetowi suwerenno\u015b\u0107 i rz\u0105dzi\u0142 trzema prowincjami w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych tamtego stulecia, cz\u0119ste zmiany panuj\u0105cych Phamo Drugp\u00f3w, Rinpungp\u00f3w i Cangp\u00f3w utrudnia\u0142y zachowanie jedno\u015bci kraju przez nast\u0119pne trzysta osiemdziesi\u0105t lat. Brak rz\u0105du centralnego i nierzadkie konflikty wewn\u0119trzne os\u0142abia\u0142y polityczne znaczenie pa\u0144stwa.<\/p>\n

W 1642 roku Pi\u0105ty Dalajlama powo\u0142a\u0142 gabinet, Ganden Phodrang, i od tego czasu politycznymi oraz duchowymi przyw\u00f3dcami Tybetu zostawali jego kolejni nast\u0119pcy. Pod rz\u0105dami Pi\u0105tego Dalajlamy trzyna\u015bcie dzielnic zachowywa\u0142o polityczn\u0105 stabilizacj\u0119, rozwija\u0142 si\u0119 buddyzm, a Tybeta\u0144czycy cieszyli si\u0119 szcz\u0119\u015bciem i pokojem.<\/p>\n

Na prze\u0142omie XIX i XX wieku Tybet nie mia\u0142 silnej w\u0142adzy wewn\u0119trznej i nie wykorzysta\u0142 szansy nawi\u0105zania konstruktywnych stosunk\u00f3w ze \u015bwiatem. Trzynasty Dalajlama obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105 w roku 1895, lecz z powodu brytyjskiej inwazji musia\u0142 ucieka\u0107 do Mongolii i Chin w 1904 roku, a sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, po naje\u017adzie rz\u0105dzonych przez mand\u017cursk\u0105 dynasti\u0119 Chin, do Indii. Kiedy okoliczno\u015bci pozwoli\u0142y na powr\u00f3t, w 1913 roku ponownie proklamowa\u0142 suwerenno\u015b\u0107 Tybetu. Dzi\u0119ki nauce wyniesionej z wygnania wprowadzi\u0142 nowoczesn\u0105 o\u015bwiat\u0119 oraz reformy, maj\u0105ce wzmocni\u0107 rz\u0105d. Przynios\u0142o to pewne pozytywne rezultaty, lecz nie oznacza\u0142o wype\u0142nienia jego wizji, o czym najlepiej \u015bwiadczy polityczny testament, kt\u00f3ry og\u0142osi\u0142 na rok przed \u015bmierci\u0105, w 1932 roku. Mimo bezbarwnego przyw\u00f3dztwa i u\u0142omno\u015bci regent\u00f3w oraz ich administracji, Ganden Phodrang stanowi\u0142 gwarant stabilnej w\u0142adzy przez cztery stulecia.<\/p>\n

Ju\u017c jako m\u0142ody cz\u0142owiek by\u0142em \u015bwiadomy pal\u0105cej potrzeby modernizowania tybeta\u0144skiego systemu politycznego. Kiedy mia\u0142em szesna\u015bcie lat, zosta\u0142em zmuszony do obj\u0119cia w\u0142adzy politycznej. W owym czasie brakowa\u0142o mi pe\u0142nego zrozumienia reali\u00f3w wewn\u0119trznych, o sprawach zagranicznych nie wspominaj\u0105c.<\/p>\n

Niemniej jednak bardzo pragn\u0105\u0142em zgodnych z duchem czasu reform i uda\u0142o mi si\u0119 doprowadzi\u0107 do pewnych fundamentalnych zmian \u2013 niestety nie mog\u0142em ich kontynuowa\u0107 z powodu okoliczno\u015bci, na kt\u00f3re nie mia\u0142em \u017cadnego wp\u0142ywu.<\/p>\n

Wkr\u00f3tce po przybyciu do Indii, w kwietniu 1959 roku powo\u0142ali\u015bmy departamenty, na kt\u00f3rych czele stali kalonowie<\/em> (ministrowie) odpowiedzialni za edukacj\u0119, zachowanie kultury oraz byt naszej spo\u0142eczno\u015bci. Rok p\u00f3\u017aniej, \u015bwiadomi wagi demokratyzacji, wybrali\u015bmy pierwsze Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych, a w 1963 roku przyj\u0119li\u015bmy projekt konstytucji przysz\u0142ego Tybetu.<\/p>\n

Stabilizacji i post\u0119pu nie zagwarantuje system oparty na jednym cz\u0142owieku \u2013 trzeba do tego poparcia ludzi i ich uczestnictwa w procesie politycznym. Samow\u0142adztwo jest tak anachroniczne, jak niepo\u017c\u0105dane. Zrobili\u015bmy bardzo wiele, aby wzmocni\u0107 nasze demokratyczne instytucje, maj\u0105ce s\u0142u\u017cy\u0107 d\u0142ugoterminowym interesom Tybeta\u0144czyk\u00f3w nie za spraw\u0105 pragnienia na\u015bladowania innych, lecz przez to, \u017ce demokracja jest najbardziej reprezentatywn\u0105 form\u0105 rz\u0105d\u00f3w. W 1990 roku powo\u0142ano komitet, kt\u00f3remu powierzono zadanie przygotowania Karty Tybeta\u0144czyk\u00f3w na wychod\u017astwie, a rok p\u00f3\u017aniej zwi\u0119kszono liczb\u0119 deputowanych do (jedenastego) Zgromadzenia (b\u0119d\u0105cego najwy\u017csz\u0105 tybeta\u0144sk\u0105 w\u0142adz\u0105 ustawodawcz\u0105 na wychod\u017astwie), kt\u00f3re wkr\u00f3tce potem formalnie przyj\u0119\u0142o Kart\u0119, obejmuj\u0105c wszystkie wspomniane prerogatywy. Bior\u0105c pod uwag\u0119 ograniczenia, jakie narzuca wygnanie, s\u0105 to osi\u0105gni\u0119cia, z kt\u00f3rych mo\u017cemy by\u0107 dumni.<\/p>\n

W 2001 roku Tybeta\u0144czycy po raz pierwszy wybrali bezpo\u015brednio politycznego przyw\u00f3dc\u0119, kalona tip\u0119<\/em>. Od tego czasu by\u0142em na po\u0142owicznej emeryturze, nie musz\u0105c ju\u017c zajmowa\u0107 si\u0119 codziennymi sprawami administracyjnymi i mog\u0105c po\u015bwi\u0119ca\u0107 wi\u0119cej czasu sprawie rozumianej szerzej kondycji ludzkiej.<\/p>\n

Istot\u0105 systemu demokratycznego jest, najzwi\u0119\u017alej, przyjmowanie zobowi\u0105za\u0144 politycznych w drodze wyboru i dla dobra powszechnego. Nadszed\u0142 czas, bym przekaza\u0142 moje formalne uprawnienia takiemu przyw\u00f3dcy, aby nasz proces demokratyzacji m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 doprowadzony do ko\u0144ca. Brak do\u015bwiadczenia i politycznej dojrza\u0142o\u015bci naszych instytucji demokratycznych uniemo\u017cliwia\u0142 nam zrobienie tego wcze\u015bniej.<\/p>\n

Dalajlamowie sprawowali w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105 niemal cztery stulecia, wi\u0119c wielu Tybeta\u0144czyk\u00f3w, zw\u0142aszcza w kraju, mo\u017ce mie\u0107 k\u0142opot z wyobra\u017ceniem sobie i zaakceptowaniem ustroju, w kt\u00f3rym przyw\u00f3dc\u0105 nie jest Dalajlama, dlatego te\u017c od pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat nie szcz\u0119dzi\u0142em wysi\u0142k\u00f3w na propagowanie \u015bwiadomo\u015bci politycznej i zach\u0119canie do udzia\u0142u w procesie politycznym.<\/p>\n

W or\u0119dziu z 10 marca 1969 roku m\u00f3wi\u0142em na przyk\u0142ad: \u201eKiedy nadejdzie dzie\u0144, \u017ce Tybetem zn\u00f3w w\u0142ada\u0107 b\u0119d\u0105 jego w\u0142asne dzieci, to one same wybior\u0105 sobie model rz\u0105d\u00f3w. Mo\u017ce, ale nie musi znale\u017a\u0107 si\u0119 w nim miejsce dla linii Dalajlam\u00f3w. Czynnikiem szczeg\u00f3lnie wa\u017cnym b\u0119dzie zdanie patrz\u0105cego w przysz\u0142o\u015b\u0107, m\u0142odszego pokolenia\u201d.<\/p>\n

W tym samym duchu, 10 marca 1988 roku o\u015bwiadczy\u0142em: \u201eTo ludzie zdecyduj\u0105 nawet o dalszym trwaniu instytucji Dalajlamy\u201d. Ju\u017c w latach osiemdziesi\u0105tych zacz\u0105\u0142em systematycznie przypomina\u0107 kaszagowi<\/em>, Zgromadzeniu i spo\u0142ecze\u0144stwu tybeta\u0144skiemu, \u017ce maj\u0105 wzi\u0105\u0107 na siebie pe\u0142n\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za administracj\u0119 i sprawy narodu tak, jakby nie by\u0142o po\u015br\u00f3d nich Dalajlamy.<\/p>\n

Poinformowa\u0142em przewodnicz\u0105cych trzynastego Zgromadzenia i S\u0105du Najwy\u017cszego, \u017ce nale\u017cy zwolni\u0107 mnie z czynno\u015bci wynikaj\u0105cych ze statusu politycznego i administracyjnego, takich jak sk\u0142adanie ceremonialnych kontrasygnat pod decyzjami legislatury. Propozycji tej nie wzi\u0119to nawet pod rozwag\u0119. Swoje racje wy\u0142uszczy\u0142em ponownie 31 sierpnia 2010 roku (zwo\u0142anemu przez parlament) pierwszemu \u201epowszechnemu zgromadzeniu Tybeta\u0144czyk\u00f3w\u201d. Nie ma ju\u017c czasu na dalsze odk\u0142adanie decyzji w tak wa\u017ckiej sprawie. Wszystkie niezb\u0119dne poprawki do Karty i w\u0142a\u015bciwych ustaw nale\u017cy wprowadzi\u0107 podczas tej sesji, ca\u0142kowicie uwalniaj\u0105c mnie w ten spos\u00f3b od w\u0142adzy formalnej.<\/p>\n

Musz\u0119 tu przyzna\u0107, \u017ce wielu rodak\u00f3w w kraju i poza jego granicami \u017carliwie prosi\u0142o mnie, bym w tej krytycznej chwili nadal sprawowa\u0142 polityczne przyw\u00f3dztwo. Moja decyzja nie jest spowodowana pragnieniem pozbycia si\u0119 odpowiedzialno\u015bci czy te\u017c zniech\u0119ceniem. Wr\u0119cz przeciwnie \u2013 pragn\u0119 delegowa\u0107 uprawnienia z jednego tylko powodu: d\u0142ugofalowego interesu Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Zapewnienie ci\u0105g\u0142o\u015bci tybeta\u0144skiej administracji na wychod\u017astwie oraz naszej walki s\u0105 sprawami wagi najwy\u017cszej, p\u00f3ki sprawa Tybetu nie znajdzie pomy\u015blnego rozwi\u0105zania.<\/p>\n

Je\u017celi zostaniemy zmuszeni do pozostania na wygnaniu przez kolejne dziesi\u0119ciolecia, nieuchronnie nadejdzie czas, gdy nie b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142 ju\u017c pe\u0142ni\u0107 roli przyw\u00f3dcy. Musimy zatem wypracowa\u0107 stabilny system rz\u0105d\u00f3w, kiedy jestem jeszcze sprawny i zdrowy, by emigracyjna administracja mog\u0142a zda\u0107 si\u0119 na siebie, nie za\u015b na Dalajlam\u0119. Je\u017celi uda nam si\u0119 budowa\u0107 odt\u0105d tak\u0105 struktur\u0119, wci\u0105\u017c b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142 pom\u00f3c rozwi\u0105zywa\u0107 problemy, o ile zostan\u0119 o to poproszony. Je\u015bli jednak proces ten b\u0119dzie op\u00f3\u017aniany i moje przewodnictwo oka\u017ce si\u0119 niedost\u0119pne nagle, wynikaj\u0105ce st\u0105d niezdecydowanie okaza\u0107 si\u0119 mo\u017ce wyzwaniem przyt\u0142aczaj\u0105cym. Obowi\u0105zkiem wszystkich Tybeta\u0144czyk\u00f3w jest wi\u0119c podj\u0119cie wszelkich niezb\u0119dnych krok\u00f3w w celu zapobie\u017cenia takiej ewentualno\u015bci.<\/p>\n

Jako jeden z sze\u015bciu milion\u00f3w Tybeta\u0144czyk\u00f3w, \u015bwiadomy przy tym, \u017ce Dalajlam\u00f3w \u0142\u0105czy z rodakami szczeg\u00f3lna wi\u0119\u017a karmiczna i historyczna, zamierzam s\u0142u\u017cy\u0107 sprawie Tybetu, p\u00f3ki b\u0119d\u0119 darzony zaufaniem i wiar\u0105.<\/p>\n

Cho\u0107 artyku\u0142 31 m\u00f3wi o radzie regent\u00f3w, z za\u0142o\u017cenia \u2013 odpowiadaj\u0105c tradycji \u2013 mia\u0142 charakter przej\u015bciowy. Brak w nim projektu modelu politycznego przyw\u00f3dztwa bez Dalajlamy, zatem znowelizowana Karta musi by\u0107 dostosowana do demokratycznego systemu wyboru lider\u00f3w na okre\u015blone kadencje. Trzeba wi\u0119c podj\u0105\u0107 wszelkie niezb\u0119dne kroki \u2013 z powo\u0142aniem odr\u0119bnych komisji w\u0142\u0105cznie \u2013 by uzgodni\u0107 i wprowadzi\u0107 poprawki do Karty oraz w\u0142a\u015bciwych ustaw jeszcze podczas tego posiedzenia.<\/p>\n

Na skutek tego procesu cz\u0119\u015b\u0107 moich publicznych inicjatyw \u2013 takich jak projekt konstytucji Tybetu (1963) czy wytyczne przysz\u0142ej polityki (1992) \u2013 strac\u0105 moc. Zmiany wymaga r\u00f3wnie\u017c obecna nazwa instytucji Ganden Phodrangu z Dalajlam\u0105 na czele.<\/p>\n

Z modlitwami o owocne posiedzenie,<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Tenzin Gjaco, Czternasty Dalajlama<\/p>\n

11 marca 2011 roku<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak wszystkim wiadomo, dawnym Tybetem z\u0142o\u017conym z trzech prowincji (czolka sum) w\u0142ada\u0142a linia czterdziestu dw\u00f3ch kr\u00f3l\u00f3w \u2013 od Njatriego Cenpo (127 p.n.e.) po Tri Ralpaczena (828 n.e.). Panowali oni niemal tysi\u0105c lat. W tym okresie Tybet by\u0142 \u015brodkowoazjatyckim mocarstwem, por\u00f3wnywalnym \u2013 pod wzgl\u0119dem si\u0142y militarnej i wp\u0142yw\u00f3w politycznych \u2013 z Mongoli\u0105 i Chinami; pod wzgl\u0119dem […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13671,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[49,24,27,26],"class_list":["post-13670","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-dalajlama","tag-diaspora","tag-historia","tag-polityka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13670","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13670"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13670\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13687,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13670\/revisions\/13687"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13671"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13670"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13670"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13670"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}