Grupka znajomych rzutem na ta\u015bm\u0119 dojecha\u0142a w\u0142a\u015bnie na Nowy Rok do rodzinnej wioski we wschodnim Tybecie. Spyta\u0142am ich, czy \u015bwi\u0119tuj\u0105 po tybeta\u0144sku i po chi\u0144sku, czy mo\u017ce pryncypialnie dokonuj\u0105 wyboru. Us\u0142ysza\u0142am, \u017ce ludzie wol\u0105 Losar, ale w pracy nie ma o czym gada\u0107: chi\u0144szczyzna. W tamtych stronach \u017cyje si\u0119 z regu\u0142y z hodowli lub uprawy i \u015bwi\u0119tuje na mod\u0142\u0119 s\u0105siad\u00f3w.<\/p>\n
<\/p>\n
Od kilku lat w internecie toczy si\u0119 za\u017carta \u201enoworoczna\u201d dyskusja. Przewa\u017ca, mam wra\u017cenie, pogl\u0105d, \u017ce \u201ew Amdo (Qinghai, Gansu) i Khamie (Sichuan, TRA) obchody by\u0142y przesuni\u0119te ze wzgl\u0119d\u00f3w historycznych, geograficznych i klimatycznych, ale ich atmosfera mia\u0142a charakter na wskro\u015b tybeta\u0144ski\u201d. Osobi\u015bcie zawsze s\u0105dzi\u0142am, \u017ce je\u015bli co\u015b zosta\u0142o \u201eprzesuni\u0119te\u201d, wypada wr\u00f3ci\u0107 do punktu wyj\u015bcia, ale po latach namys\u0142u, s\u0105dz\u0119, \u017ce kluczem jest dobrowolno\u015b\u0107 lub narzucanie wyboru.<\/p>\n
Jakie\u015b sto lat temu wata\u017cka Zhao Erfeng doszed\u0142 do wniosku, \u017ce rzezie w Khamie to tylko p\u00f3\u0142\u015brodki i zacz\u0105\u0142 zmusza\u0107 Tybeta\u0144czyk\u00f3w do zmiany \u201estarych nawyk\u00f3w\u201d: mi\u0119dzy innymi nauki mandary\u0144skiego i obierania chi\u0144skich nazwisk (kt\u00f3re do dzi\u015b nosi mn\u00f3stwo tamtejszych rodzin). W\u015br\u00f3d zaszczepionych wtedy nowinek by\u0142 ichni nowy rok oraz obyczaj grzebania zmar\u0142ych w ziemi w miejsce ofiarowania zw\u0142ok ptakom. Z kolei cztery dekady rz\u0105d\u00f3w (i wymuszania ma\u0142\u017ce\u0144stw ponad granicami ras) Ma Bufanga z plemienia Hui spopularyzowa\u0142y w Amdo nie tylko dni wolne, ale i chi\u0144skie ta\u0144ce.<\/p>\n
Dzi\u015b najwyra\u017aniej lepiej sprawdzaj\u0105 si\u0119 metody l\u017cejszej r\u0119ki. Przed dwoma laty nowy rok obu kalendarzy startowa\u0142 tego samego dnia, uwalniaj\u0105c wszystkich od rozterek. Tym razem dzieli\u0142 je a\u017c miesi\u0105c, a przy tym chi\u0144ski okraszono tygodniem, a tybeta\u0144ski ledwie trzema dniami wolnego (w wielu miejscach og\u0142oszono dziesi\u0119ciodniow\u0105 kumulacj\u0119, zmieniaj\u0105c Losar w zwyk\u0142y dzie\u0144 pracy).<\/p>\n
Ludziom to pasowa\u0142o. Moi bliscy z Darcedo \u015bwietnie bawili si\u0119 w Chengdu i nawet nie zauwa\u017cyli, \u017ce w nasze \u015bwi\u0119to musieli i\u015b\u0107 do roboty. Inna rzecz, \u017ce \u2013 zw\u0142aszcza w miastach \u2013 Losar wydaje si\u0119 traci\u0107 na znaczeniu i bez deprecjonuj\u0105cych go decyzji chi\u0144skiej administracji.<\/p>\n
Nie wszystkim przeszkadza jednak kalkowanie obcych obyczaj\u00f3w: starczy wej\u015b\u0107 do internetu i poogl\u0105da\u0107 z\u0142ote klony noworocznych chi\u0144skich formu\u0142ek. Ni to pies, ni wydra, i nie ma co drze\u0107 szat, warto jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce ka\u017cda strata \u2013 r\u00f3wnie\u017c hurtowa \u2013 zaczyna si\u0119 od detalu.<\/p>\n
Nie jestem zwariowan\u0105 nacjonalistk\u0105 \u2013 po prostu uderzy\u0142o mnie to, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycze\u0144 w przededniu chi\u0144skiego \u015bwi\u0119ta dosta\u0142am od rodak\u00f3w z Khamu i Amdo. Wysy\u0142ali je nie tylko konsumenci kultury masowej, ale i zagrzebani w \u015bwi\u0119tych ksi\u0119gach mnisi. Wang Lixiong zacz\u0105\u0142 nawet \u017cartowa\u0107, \u017ce Tybeta\u0144czycy najwyra\u017aniej wol\u0105 chi\u0144ski nowy rok od jego wynalazc\u00f3w.<\/p>\n
A teraz s\u0142yszymy, \u017ce od dw\u00f3ch lat wnuki naznaczonych przez Zhao Erfenga w Khamie, Lithangu, Bathangu itd. zaczynaj\u0105 przedk\u0142ada\u0107 Losar nad uroczysto\u015bci kalendarza ksi\u0119\u017cycowego. To samo w Amdo. Diabli wiedz\u0105, czy nie wp\u0142ynie to negatywnie na liczb\u0119 kwintali z hektara, ale jest chyba szansa, \u017ce ludzie wyro\u015bli z czarnej ziemi s\u0105 emanacj\u0105 jej m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Chengdu, 4 marca 2011<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Grupka znajomych rzutem na ta\u015bm\u0119 dojecha\u0142a w\u0142a\u015bnie na Nowy Rok do rodzinnej wioski we wschodnim Tybecie. Spyta\u0142am ich, czy \u015bwi\u0119tuj\u0105 po tybeta\u0144sku i po chi\u0144sku, czy mo\u017ce pryncypialnie dokonuj\u0105 wyboru. Us\u0142ysza\u0142am, \u017ce ludzie wol\u0105 Losar, ale w pracy nie ma o czym gada\u0107: chi\u0144szczyzna. W tamtych stronach \u017cyje si\u0119 z regu\u0142y z hodowli lub uprawy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13713,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[27,52,29],"class_list":["post-13712","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-historia","tag-obyczaj","tag-oser"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13712","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13712"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13712\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13714,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13712\/revisions\/13714"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13713"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13712"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13712"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13712"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}