Przez tysi\u0105ce lat wierzono, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo wymaga autorytarnych rz\u0105d\u00f3w silnej r\u0119ki, z kt\u00f3rymi \u2013 za spraw\u0105 wrodzonego pragnienia swobody \u2013 od zawsze \u015bciera\u0142y si\u0119 si\u0142y wolno\u015bci. Dzi\u015b wida\u0107 wyra\u017anie, kto wygrywa. Ruchy obalaj\u0105ce dyktatury z prawa i lewa stanowi\u0105 najlepszy dow\u00f3d, \u017ce ludzie nie toleruj\u0105 tyranii i nie mog\u0105 nale\u017cycie funkcjonowa\u0107 pod jej rz\u0105dami.<\/p>\n
<\/p>\n
Cho\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa buddyjskie nie stworzy\u0142y systemu przypominaj\u0105cego \u015bwieck\u0105 demokracj\u0119, sam jestem jej wielkim admiratorem. Kiedy Tybet by\u0142 jeszcze wolny, strzegli\u015bmy swojej naturalnej izolacji, b\u0142\u0119dnie s\u0105dz\u0105c, \u017ce w ten spos\u00f3b zachowamy spok\u00f3j i bezpiecze\u0144stwo. Nie zwracali\u015bmy przez to stosownej uwagi na zachodz\u0105ce wok\u00f3\u0142 zmiany. W\u0142a\u015bciwie nie zauwa\u017cyli\u015bmy, \u017ce nasz najbli\u017cszy s\u0105siad, Indie, wywalczywszy niepodleg\u0142o\u015b\u0107 pokojowymi \u015brodkami, zosta\u0142y najwi\u0119kszym pa\u0144stwem demokratycznym na \u015bwiecie. P\u00f3\u017aniej odebrali\u015bmy bardzo bolesn\u0105 lekcj\u0119, \u017ce z wolno\u015bci (tak u siebie, jak na arenie mi\u0119dzynarodowej) trzeba korzysta\u0107 wsp\u00f3lnie, a nie pragn\u0105\u0107 jej tylko dla siebie.<\/p>\n
Cho\u0107 za granic\u0105 Tybeta\u0144czycy s\u0105 wy\u0142\u0105cznie uchod\u017acami, jeste\u015bmy wolni i mo\u017cemy korzysta\u0107 z naszych praw. Tymczasem bracia i siostry w ojczy\u017anie nie maj\u0105 nawet prawa do \u017cycia, co nak\u0142ada na diaspor\u0119 obowi\u0105zek my\u015blenia o wsp\u00f3lnej przysz\u0142o\u015bci. Od lat staramy si\u0119 wi\u0119c wypracowa\u0107 model prawdziwej demokracji, o kt\u00f3rej \u017cywo dyskutuje ca\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107.<\/p>\n
Od dawna my\u015bla\u0142em o stworzeniu systemu, kt\u00f3ry pogodzi nasz\u0105 tradycj\u0119 z wymogami wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata. Ca\u0142y czas wprowadzamy zmiany, demokratyzuj\u0105ce i wzmacniaj\u0105ce administracj\u0119 na wychod\u017astwie. Z wielu powod\u00f3w zdecydowa\u0142em, \u017ce nie stan\u0119 na czele rz\u0105du ani nie obejm\u0119 w nim \u017cadnej funkcji, gdy nasz kraj odzyska niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Przyw\u00f3dca Tybetu musi zosta\u0107 wy\u0142oniony w wyborach powszechnych. To rozwi\u0105zanie \u2013 kt\u00f3re pozwoli nam sta\u0107 si\u0119 prawdziw\u0105, pe\u0142n\u0105 demokracj\u0105 \u2013 ma wiele zalet. Wierz\u0119, \u017ce w ten spos\u00f3b Tybeta\u0144czycy b\u0119d\u0105 mogli swobodnie decydowa\u0107 o przysz\u0142o\u015bci w\u0142asnego kraju.<\/p>\n
W naszej demokracji uczestnicz\u0105 Tybeta\u0144czycy na ca\u0142ym \u015bwiecie. Jestem przekonany, \u017ce nast\u0119pne pokolenia uznaj\u0105 to za jedno z najwa\u017cniejszych osi\u0105gni\u0119\u0107 okresu emigracji. Wprowadzenie buddyzmu scementowa\u0142o nasz nar\u00f3d, a demokratyzacja tchnie we\u0144 now\u0105 energi\u0119, sprawiaj\u0105c, \u017ce decyzje podejmowane przez instytucje pa\u0144stwa b\u0119d\u0105 odzwierciedla\u0107 potrzeby i aspiracje obywateli.<\/p>\n
Idea, \u017ce ludzie mog\u0105 \u017cy\u0107 razem jako wolne, z definicji r\u00f3wne i przez to odpowiedzialne za siebie nawzajem jednostki, jest bliska buddyzmowi. Jako buddy\u015bci uznajemy \u017cycie ludzkie za najcenniejszy dar i uwa\u017camy, \u017ce nauki Buddy wyznaczaj\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 do najdoskonalszej wolno\u015bci, b\u0119d\u0105cej celem tak wszystkich m\u0119\u017cczyzn, jak i kobiet.<\/p>\n
Budda orzek\u0142, \u017ce celem \u017cycia jest szcz\u0119\u015bcie. Stwierdzi\u0142 te\u017c, \u017ce niewiedza wi\u0119zi nas w niemaj\u0105cej ko\u0144ca frustracji i cierpieniu, z kt\u00f3rych wyzwala m\u0105dro\u015b\u0107. Wsp\u00f3\u0142czesna demokracja opiera si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce wszyscy ludzie s\u0105 r\u00f3wni i maj\u0105 takie samo prawo do \u017cycia, wolno\u015bci oraz szcz\u0119\u015bcia. Buddyzm tak\u017ce uznaje przyrodzon\u0105 godno\u015b\u0107 wszystkich istot i niezbywalne prawo ka\u017cdego cz\u0142owieka do wolno\u015bci, nie wy\u0142\u0105cznie politycznej, ale znacznie g\u0142\u0119bszej: od strachu i niedostatku. Wszyscy \u2013 bez wzgl\u0119du na maj\u0105tek, wykszta\u0142cenie, nar\u00f3d, religi\u0119 czy ideologi\u0119 \u2013 jeste\u015bmy takimi samymi lud\u017ami. Nie tylko pragniemy szcz\u0119\u015bcia i nie chcemy cierpie\u0107, ale mamy do tego r\u00f3wne prawo.<\/p>\n
Budda powo\u0142a\u0142 do \u017cycia instytucj\u0119, kt\u00f3ra nazywa si\u0119 Sangha i funkcjonuje na demokratycznych zasadach. Jej cz\u0142onkowie s\u0105 r\u00f3wni niezale\u017cnie od statusu spo\u0142ecznego czy kasty; o starsze\u0144stwie decyduje moment przyj\u0119cia \u015bwi\u0119ce\u0144. G\u0142\u00f3wnym celem ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci jest indywidualna wolno\u015b\u0107: wyzwolenie czy te\u017c przebudzenie osi\u0105gane poprzez \u0107wiczenie umys\u0142u w medytacji. Codzienne relacje opieraj\u0105 si\u0119 na wzajemnym szacunku, szczodro\u015bci i \u017cyczliwo\u015bci. Wybieraj\u0105c \u017cycie bez domu, mnisi odcinaj\u0105 wi\u0119zy przywi\u0105zania do maj\u0105tku. Zwyczaj proszenia o ja\u0142mu\u017cn\u0119 wzmaga \u015bwiadomo\u015b\u0107 zale\u017cno\u015bci od innych. Decyzje podejmuje si\u0119 w g\u0142osowaniu i szuka konsensusu. Sangha mo\u017ce by\u0107 wzorem duchowej r\u00f3wno\u015bci, dzielenia si\u0119 zasobami i przestrzegania demokratycznych procedur.<\/p>\n
Buddyzm jest bardzo praktyczny. Odnosz\u0105c si\u0119 do fundamentalnego problemu cierpienia, nie obstaje przy jednym rozwi\u0105zaniu. Widz\u0105c r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 ludzkich potrzeb, sk\u0142onno\u015bci i mo\u017cliwo\u015bci, uznaje mnogo\u015b\u0107 \u015bcie\u017cek do spokoju i szcz\u0119\u015bcia. Sp\u00f3jno\u015b\u0107 duchowej spo\u0142eczno\u015bci wyrasta z jednocz\u0105cego poczucia braterstwa. Buddyzm przetrwa\u0142 ponad dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca lat bez w\u0142adzy centralnej. Przybiera\u0142 wiele postaci, bezustannie odnawiaj\u0105c \u2013 przy pomocy studi\u00f3w i praktyki \u2013 swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w naukach Buddy. Ten pluralizm i indywidualna odpowiedzialno\u015b\u0107 zgadzaj\u0105 si\u0119 z duchem demokracji.<\/p>\n
Wszystkie istoty pragn\u0105 szcz\u0119\u015bcia, niemniej ludzie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 inteligencj\u0105. Wolny cz\u0142owiek mo\u017ce j\u0105 wykorzysta\u0107 do zrozumienia siebie i \u015bwiata. Budda zakaza\u0142 uczniom \u015blepej wiary, ka\u017c\u0105c im sprawdza\u0107 s\u0142uszno\u015b\u0107 swoich s\u0142\u00f3w tak, jak czyni to kupuj\u0105cy kruszec z\u0142otnik. Pozbawieni kreatywno\u015bci i mo\u017cliwo\u015bci krytycznego my\u015blenia, tracimy cz\u0119\u015b\u0107 cz\u0142owiecze\u0144stwa. Polityczna, spo\u0142eczna i kulturowa wolno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 zapewnia demokracja, jest wi\u0119c nies\u0142ychanie wa\u017cna i cenna.<\/p>\n
\u017baden system rz\u0105d\u00f3w nie b\u0119dzie doskona\u0142y, lecz demokracja jest najbli\u017csza naturze ludzkiej. Stanowi tak\u017ce jedyny stabilny fundament, na kt\u00f3rym mo\u017cna postawi\u0107 sprawiedliw\u0105 i szanuj\u0105c\u0105 wolno\u015b\u0107 globaln\u0105 struktur\u0119 polityczn\u0105. W interesie nas wszystkich le\u017cy wi\u0119c, by ci, kt\u00f3rzy ju\u017c korzystaj\u0105 z demokracji, dopomogli w osi\u0105gni\u0119ciu jej zdobyczy innym.<\/p>\n
Komunizm propagowa\u0142 wiele szlachetnych idei, takich jak bezinteresowno\u015b\u0107, ale narzucanie tej ideologii przez rz\u0105dz\u0105ce elity przynios\u0142o op\u0142akane skutki. Do pracy dla wsp\u00f3lnego dobra zaprz\u0119gano drako\u0144skimi metodami przymusu i kontroli. Zmiana ustroju opartego na wyzysku mog\u0142a wymaga\u0107 nieust\u0119pliwo\u015bci, lecz po osi\u0105gni\u0119ciu tego celu nie s\u0142u\u017cy\u0142a ona dobrze spo\u0142ecznemu wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniu. Komunizm poni\u00f3s\u0142 kl\u0119sk\u0119, poniewa\u017c zaprowadzano go si\u0142\u0105. Ludzie nie byli w stanie znie\u015b\u0107 cierpie\u0144, jakie si\u0119 z tym wi\u0105za\u0142y.<\/p>\n
Przemoc\u0105, nawet najbrutalniejsz\u0105, nie da si\u0119 zd\u0142awi\u0107 wrodzonego pragnienia wolno\u015bci. Najlepszym tego dowodem s\u0105 miliony, kt\u00f3re wysz\u0142y na ulice we wschodniej Europie. Ich postulaty nie wyra\u017ca\u0142y nowej ideologii, tylko fundamentalne pragnienie wolno\u015bci. Ludziom nie wystarczy, jak zak\u0142adali komuni\u015bci, jedzenie, odzienie i dach nad g\u0142ow\u0105. Chc\u0105 jeszcze oddycha\u0107 pe\u0142n\u0105 piersi\u0105.<\/p>\n
Pokojowe rewolucje w by\u0142ym Zwi\u0105zku Radzieckim i Europie Wschodniej da\u0142y nam wiele wa\u017cnych lekcji. Jedna dotyczy warto\u015bci prawdy. Ludzie \u2013 z natury \u2013 nie chc\u0105 by\u0107 ok\u0142amywani, oszukiwani ani zastraszani. Jednostki lub systemy, kt\u00f3re uciekaj\u0105 si\u0119 do takich metod, mog\u0105 dora\u017anie co\u015b zyska\u0107, na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 skazane s\u0105 jednak na pora\u017ck\u0119.<\/p>\n
Prawda jest najlepszym gwarantem oraz prawdziwym fundamentem wolno\u015bci i demokracji. Bez wzgl\u0119du na to, jaka si\u0142a lub ile os\u00f3b za ni\u0105 stoi, w ko\u0144cu zawsze zwyci\u0119\u017cy. Paliwem ostatnich wolno\u015bciowych zryw\u00f3w by\u0142y autentyczne uczucia i nastroje spo\u0142eczne. Przy okazji warto zastanowi\u0107 si\u0119, jak bardzo wci\u0105\u017c brakuje prawdy w naszym \u017cyciu politycznym. Zw\u0142aszcza w stosunkach mi\u0119dzynarodowych. S\u0142absi s\u0105 ci\u0105gle wykorzystywani przez silniejszych. S\u0142uszno\u015b\u0107 ich racji dalej zbywa si\u0119 jako \u201enierealistyczn\u0105\u201d, mimo \u017ce ostatnie lata przypomnia\u0142y, i\u017c bieg dziej\u00f3w zmienia si\u0119 moc\u0105 ludzkiego umys\u0142u.<\/p>\n
Z ka\u017cdym rokiem \u015bwiat staje si\u0119 coraz mniejszy, a ludzko\u015b\u0107 przeobra\u017ca si\u0119 w jedn\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Zbli\u017caj\u0105 nas do siebie wyzwania, przed kt\u00f3rymi stoimy: przeludnienie, wyczerpanie surowc\u00f3w, zagro\u017cenia dla \u015brodowiska naturalnego. Je\u015bli mamy im sprosta\u0107, musimy obudzi\u0107 w sobie poczucie odpowiedzialno\u015bci powszechnej i nauczy\u0107 si\u0119 pracowa\u0107 nie tylko dla siebie, w\u0142asnej rodziny i kraju, ale dla ca\u0142ego rodzaju ludzkiego. Odpowiedzialno\u015b\u0107 powszechna to klucz do naszego wsp\u00f3lnego przetrwania: \u015bwiatowego pokoju, sprawiedliwego podzia\u0142u zasob\u00f3w naturalnych, nale\u017cytej troski o \u015brodowisko.<\/p>\n
Pal\u0105ca potrzeba wsp\u00f3\u0142pracy mo\u017ce tylko wzmocni\u0107 ludzko\u015b\u0107, u\u015bwiadamiaj\u0105c nam, \u017ce najbezpieczniejsz\u0105 podstaw\u0105 nowego \u015bwiatowego \u0142adu nie s\u0105 li tylko szersze polityczne i gospodarcze sojusze, ale indywidualna praktyka mi\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia. Te przymioty stanowi\u0105 prawdziwe \u017ar\u00f3d\u0142o szcz\u0119\u015bcia, ich potrzeba wpisana jest w nasz\u0105 natur\u0119. Praktyka wsp\u00f3\u0142czucia to nie symptom nierealistycznego idealizmu, tylko najskuteczniejsza metoda realizowania w\u0142asnych i cudzych cel\u00f3w. Im bardziej \u2013 jako jednostki lub narody \u2013 zale\u017cymy od innych, tym lepiej s\u0142u\u017cymy sobie, dbaj\u0105c o ich dobro.<\/p>\n
Mimo ogromnego post\u0119pu, jaki dokona\u0142 si\u0119 w ci\u0105gu ostatnich stu lat, g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 naszych obecnych problem\u00f3w jest, moim zdaniem, przywi\u0105zywanie nadmiernej wagi do rozwoju materialnego. Tak si\u0119 w tym zapami\u0119tali\u015bmy, \u017ce przestali\u015bmy zauwa\u017ca\u0107, i\u017c zaniedbujemy najbardziej fundamentalne ludzkie potrzeby mi\u0142o\u015bci, dobroci, troski i wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania. Je\u015bli kogo\u015b nie znamy albo nie czujemy si\u0119 zwi\u0105zani z dan\u0105 osob\u0105 b\u0105d\u017a grup\u0105, mamy za nic ich potrzeby. A przecie\u017c rozw\u00f3j ludzko\u015bci opiera si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na pomaganiu sobie nawzajem. Jaki b\u0119dzie sens zabiegania o materialne dobra, gdy utracimy swoje cz\u0142owiecze\u0144stwo?<\/p>\n
W obecnych okoliczno\u015bciach nie mo\u017cemy sobie pozwoli\u0107 na oczekiwanie, \u017ce kto\u015b rozwi\u0105\u017ce nasze problemy. Na ka\u017cdym spoczywa odpowiedzialno\u015b\u0107 za upewnianie si\u0119, \u017ce globalna rodzina zmierza w dobrym kierunku. I wszyscy musimy si\u0119 z niej wywi\u0105za\u0107. Mamy wsp\u00f3lny cel. Je\u015bli ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo b\u0119dzie mia\u0142o si\u0119 dobrze, zyska na tym ka\u017cda jednostka oraz grupa i wszyscy b\u0119dziemy szcz\u0119\u015bliwi. Gdzie bez niego mieliby\u015bmy upomina\u0107 si\u0119 o swoje prawa i z nich korzysta\u0107?<\/p>\n
Osobi\u015bcie jestem przekonany, \u017ce wszystko zale\u017cy od jednostki. Jako mnich buddyjski staram si\u0119 piel\u0119gnowa\u0107 wsp\u00f3\u0142czucie. Nie tylko ze wzgl\u0119d\u00f3w religijnych, ale i humanitarnych. Pracuj\u0105c nad t\u0105 bezinteresown\u0105 postaw\u0105, czasami wyobra\u017cam sobie, \u017ce stoj\u0119 sam naprzeciwko wszystkich ludzi. Czyj interes jest wa\u017cniejszy? Bez wzgl\u0119du na to, jak dobre mam o sobie mniemanie, po prostu widz\u0119, \u017ce ich jest wi\u0119cej.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Waszyngton, kwiecie\u0144 1993 roku<\/p>\n
[w przeddzie\u0144 pierwszej wizyty w Polsce; rys. Losang Gjaco, ze sta\u0142ej kolumny w \u201eTibetan Review\u201d, stycze\u0144 1992 roku]<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n