{"id":13858,"date":"2023-05-22T06:21:28","date_gmt":"2023-05-22T04:21:28","guid":{"rendered":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=13858"},"modified":"2023-05-23T09:40:01","modified_gmt":"2023-05-23T07:40:01","slug":"cering-siakja-powrot-swietego-chana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=13858","title":{"rendered":"Cering Siakja: Powr\u00f3t \u201e\u015bwi\u0119tego chana\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Podczas abhiszeki<\/em> Czakrasamwary, tantrycznego rytua\u0142u upowa\u017cnienia, kt\u00f3rego Dalajlama udzieli\u0142 8 marca 2023 roku w Dharamsali na pro\u015bb\u0119 klasztoru Gandan w U\u0142an Batorze, na drugim co do wysoko\u015bci tronie zasiad\u0142 niewidziany wcze\u015bniej publicznie o\u015bmioletni ch\u0142opiec. Kim jest i dlaczego zosta\u0142 tak wyr\u00f3\u017cniony?<\/p>\n

<\/p>\n

W trakcie ceremonii Dalajlama mimochodem wspomnia\u0142, \u017ce dziecko jest Dziesi\u0105tym D\u017cawdzandamb\u0105 (tyb. Dziecyn Dampa) Mongolii. Nie mia\u0142o to charakteru formalnego obwieszczenia, komentatorzy pr\u00f3bowali wysnu\u0107 je jednak z faktu, \u017ce ch\u0142opiec zajmowa\u0142 tak eksponowane miejsce. Biografie poprzednich Dziecyn Damp\u00f3w opisuj\u0105 dwa rytua\u0142y, odprawiane dla nich przez najwy\u017cszych hierarch\u00f3w szko\u0142y gelug w Lhasie: \u201erozpoznanie\u201d oraz \u201eobci\u0119cie w\u0142os\u00f3w\u201d, stanowi\u0105ce element przyj\u0119cia \u015blubowa\u0144 nowicjatu. W medialnych relacjach nie odnotowano tego, niemniej rzecznik biura Dalajlamy m\u00f3wi\u0142, \u017ce nie by\u0142o to pierwsze spotkanie.<\/p>\n

Jagteng Rinpocze z biura Dalajlamy powiedzia\u0142 w wywiadzie dla tybeta\u0144skiej rozg\u0142o\u015bni G\u0142osu Ameryki, \u017ce dziecko wybrano spo\u015br\u00f3d stu tysi\u0119cy mongolskich ch\u0142opc\u00f3w i \u017ce list\u0119 redukowano stopniowo do trzynastu kandydat\u00f3w.<\/p>\n

Ch\u0142opiec otrzyma\u0142 tybeta\u0144skie imi\u0119 buddyjskie: Tenzin Dziamphel Czokji \u0141angczuk. Nie wiemy, jak przebiega\u0142 proces odszukania inkarnacji i jaki udzia\u0142 mia\u0142 w nim Dalajlama. Cytowany ju\u017c rzecznik stwierdzi\u0142, \u017ce wszystko odbywa\u0142o si\u0119 w tajemnicy i \u017ce niekt\u00f3re szczeg\u00f3\u0142y wci\u0105\u017c nie mog\u0105 zosta\u0107 ujawnione. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, Dalajlama cz\u0119sto rozpoznaje inkarnowanych lam\u00f3w i nie budzi to wi\u0119kszego zainteresowania dziennikarzy. W tym jednak przypadku sprawa \u2013 przeinaczana i rozdymana \u2013 trafi\u0142a na czo\u0142\u00f3wki \u015bwiatowych, a przede wszystkim indyjskich medi\u00f3w, kt\u00f3re obwie\u015bci\u0142y, \u017ce ch\u0142opiec mo\u017ce zosta\u0107 \u201enast\u0119pnym Dalajlam\u0105\u201d albo odpowiada\u0107 za jego wskazanie.<\/p>\n

Motorem spekulacji jest wiek Dalajlamy i widmo konfrontacji, po jego odej\u015bciu, mi\u0119dzy tybeta\u0144skimi buddystami a chi\u0144skim rz\u0105dem. W\u0142adze w Pekinie dawno og\u0142osi\u0142y, \u017ce jedynie one maj\u0105 tytu\u0142 do wskazania nast\u0119pcy. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce zostanie on w ten spos\u00f3b mianowany i odrzucony przez tybeta\u0144sk\u0105 diaspor\u0119, kt\u00f3ra wybierze w\u0142asnego Dalajlam\u0119, a wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w konflikcie wierze\u0144, warto\u015bci i politycznych interes\u00f3w odegraj\u0105 \u015bwiatowe media i komentatorzy.<\/p>\n

Obecny Dalajlama og\u0142osi\u0142, \u017ce w swoim czasie wska\u017ce nast\u0119pc\u0119<\/a>, uprzedzaj\u0105c jednak, \u017ce nie odrodzi si\u0119 on w miejscu kontrolowanym przez Chiny. Teza, \u017ce nowy Dziecyn Dampa ma pom\u00f3c w pokrzy\u017cowaniu plan\u00f3w Chi\u0144czyk\u00f3w, wydaje si\u0119 bardzo naci\u0105gana. Pretensje Pekinu do wskazania Dalajlamy wyrastaj\u0105 z poj\u0119cia \u201esuwerenno\u015bci\u201d, kt\u00f3ra ma obejmowa\u0107 tytu\u0142 do mianowania<\/a>, bez \u201e\u017cadnych ingerencji z zewn\u0105trz\u201d wszystkich hierarch\u00f3w religijnych \u2013 czy to tybeta\u0144skich lam\u00f3w, czy katolickich biskup\u00f3w \u2013 na terytorium Chi\u0144skiej Republiki Ludowej. Pekin nie twierdzi, \u017ce kontroluje wszystkie tybeta\u0144skie tradycje buddyjskie i powinien decydowa\u0107 o tym, kogo postawi\u0105 na czele swojego ko\u015bcio\u0142a mieszka\u0144cy niepodleg\u0142ej Mongolii. Oczywi\u015bcie nie oznacza to rezygnacji z politycznej zwierzchno\u015bci nad religi\u0105 w \u2013 chi\u0144skiej \u2013 Mongolii Wewn\u0119trznej, ale tam akurat Dziecyn Dampowie nie odgrywali wcze\u015bniej wa\u017cnej roli. W latach dwudziestych poprzedniego stulecia lokalne elity nie w\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 w proces jednoczenia Mongolii, poniewa\u017c nie zgadza\u0142y si\u0119 z mianowaniem \u00f3wczesnego hierarchy Bogdo (\u201e\u015bwi\u0119tym\u201d) Chanem, przeciwstawiaj\u0105c si\u0119 \u0142\u0105czeniu w\u0142adzy duchowej ze \u015bwieck\u0105. Twierdzenie, \u017ce Pekin chce mie\u0107 wp\u0142yw na wyb\u00f3r Dziecyn Dampy jest w najlepszym razie spekulacj\u0105, wpisuj\u0105c si\u0119 raczej w globalny trend straszenia \u201echi\u0144skimi mackami\u201d.<\/p>\n

Powszechna fascynacja spraw\u0105 sukcesji Dalajlamy i potencjalnym konfliktem z Pekinem przes\u0142oni\u0142a perspektyw\u0119 mongolsk\u0105 i liczne precedensy. Od czasu powo\u0142ania instytucji Dziecyn Dampy w XVII wieku tylko dw\u00f3ch pierwszych hierarch\u00f3w tej linii pochodzi\u0142o z Mongolii. Pierwszy by\u0142 synem cha\u0142chaskiego chana i potomkiem Czyngisa. Nosi\u0142 tybeta\u0144skie imi\u0119 buddyjskie Lobsang Tempa Gjalcen, ale do historii przeszed\u0142 jako Dzanabadzar (1635\u20131723). Uchodzi\u0142 za inkarnacj\u0119 Taranathy (1575\u20131634), tybeta\u0144skiego lamy i uczonego, za\u0142o\u017cyciela tradycji dzionang. Szko\u0142a gelug uznawa\u0142a jego pogl\u0105dy za heretyckie, przez co uciek\u0142 do Mongolii i tam umar\u0142. Wedle mongolskich poda\u0144 by\u0142 nauczycielem dw\u00f3ch cha\u0142chaskich chan\u00f3w, kt\u00f3rzy og\u0142osili go Dziecyn Damp\u0105. Dzanabadzar dwukrotnie odwiedzi\u0142 Tybet (w 1649 i 1651 roku). Spotka\u0142 si\u0119 z Pi\u0105tym Dalajlam\u0105, ale jego mistrzem by\u0142 Czwarty Panczen Rinpocze.<\/p>\n

Dzanabadzar wywar\u0142 ogromny wp\u0142yw na wierzenia i sztuk\u0119 Mongo\u0142\u00f3w. By\u0142 nie tylko wybitnym uczonym i p\u0142odnym artyst\u0105; jako potomek Czyngis-chana mia\u0142 status, z kt\u00f3rym nie m\u00f3g\u0142 r\u00f3wna\u0107 si\u0119 \u017caden lama. Jest bohaterem wsp\u00f3\u0142czesnej Mongolii, jego dzie\u0142a stanowi\u0105 chlub\u0119 najwa\u017cniejszego muzeum, a rodacy przypisuj\u0105 mu stworzenie wielu narodowych symboli, w tym umieszczonego na fladze pa\u0144stwowej znaku sojombo. Nacjonalistyczna cze\u015b\u0107 nie dotyczy jednak urz\u0119du, kt\u00f3ry sprawowa\u0142, gdy\u017c nie broni\u0142 jak lew niepodleg\u0142o\u015bci, uznaj\u0105c zwierzchnictwo Mand\u017cur\u00f3w.<\/p>\n

Po \u015bmierci drugiego Dziecyn Dampy rozgorza\u0142y spory, poniewa\u017c Mongo\u0142owie obawiali si\u0119 skupienia w\u0142adzy \u015bwieckiej i religijnej w r\u0119kach jednego rodu. Interweniowali Mand\u017curowie i wszystkie nast\u0119pne inkarnacje \u2013 od trzeciej do dziewi\u0105tej \u2013 rozpoznawano w Tybecie, by nie m\u00f3g\u0142 ich zaw\u0142aszczy\u0107 \u017caden mongolski ksi\u0105\u017c\u0119. Wi\u0105za\u0142y si\u0119 z tym przecie\u017c inne problemy. Tybeta\u0144skie dzieci musia\u0142y uczy\u0107 si\u0119 j\u0119zyka i przyswoi\u0107 mongolsk\u0105 kultur\u0119. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cy\u0142a za kr\u00f3tko, by zapisa\u0107 si\u0119 w historii. Czwarty Dziecyn Dampa zosta\u0142 wskazany w 1770 roku przez Panczenlam\u0119, kt\u00f3ry kleci\u0142 lini\u0119 rodzinn\u0105, rozpoznaj\u0105c w innym bratanku \u00d3smego Dalajlam\u0119. Mand\u017curski cesarz uzna\u0142 to za przejaw nepotyzmu i w 1793 roku za\u017c\u0105da\u0142, by najwa\u017cniejszych hierarch\u00f3w buddyjskich wy\u0142ania\u0107 poprzez losowanie ze \u201ez\u0142otej urny\u201d. Te dwa wymogi \u2013 tybeta\u0144skie pochodzenie i losowanie \u2013 pozwoli\u0142y Mand\u017curom oddzieli\u0107 urz\u0105d Dziecyn Dampy od linii Czyngis-chana, skutecznie pozbawiaj\u0105c kolejnych czterech hierarch\u00f3w najwa\u017cniejszego mandatu do sprawowania w\u0142adzy.<\/p>\n

Sz\u00f3sty zmar\u0142 na osp\u0119, nie dotar\u0142szy nawet do Mongolii. Si\u00f3dmy do\u017cy\u0142 dziewi\u0119tnastu lat w Tybecie.<\/p>\n

\u00d3smy Dziecyn Dampa, nosz\u0105cy tybeta\u0144skie imi\u0119 Nga\u0142ang Lobsang Czokji Nima, urodzi\u0142 si\u0119 w okolicach Lhasy i zosta\u0142 sprowadzony do Urgi w wieku pi\u0119ciu lat. Jego rodzina by\u0142a spokrewniona z Dwunastym Dalajlam\u0105, a uznany za Czojd\u017cin-lam\u0119 m\u0142odszy brat (kt\u00f3remu wystawiono \u015bwi\u0105tyni\u0119 w U\u0142an Batorze) zosta\u0142 wa\u017cn\u0105 figur\u0105, pe\u0142ni\u0105c funkcj\u0119 pa\u0144stwowej wyroczni.<\/p>\n

Cho\u0107 kolejne inkarnacje formalnie rozpoznawali Dalajlamowie, tybeta\u0144skie biografie nie wspominaj\u0105, \u017ce pe\u0142nili oni rol\u0119 nauczycieli Dziecyn Damp\u00f3w, co tworzy\u0142oby wa\u017cn\u0105 wi\u0119\u017a mi\u0119dzy dwiema instytucjami. Kiedy w 1905 roku Trzynasty Dalajlama uciek\u0142 do Mongolii po brytyjskiej inwazji na Tybet, nie by\u0142 witany z otwartymi ramionami. \u00d3smy Dziecyn Dampa nie wyjecha\u0142 mu naprzeciw, nazywaj\u0105c go \u201enieproszonym go\u015bciem\u201d. Przed spotkaniem \u015bwity hierarch\u00f3w pok\u0142\u00f3ci\u0142y si\u0119, kto ma zaj\u0105\u0107 wy\u017cszy tron. Problem rozwi\u0105zano, sadzaj\u0105c ich w ko\u0144cu naprzeciw siebie na zachodnich krzes\u0142ach. Wedle tybeta\u0144skiej biografii Wielkiego Trzynastego mongolski lama by\u0142 zazdrosny o dary, kt\u00f3rymi obsypywali Dalajlam\u0119 mongolscy ksi\u0105\u017c\u0119ta, i nie chcia\u0142 widzie\u0107 go w Urdze.<\/p>\n

Po upadku dynastii mand\u017curskiej w 1911 roku Mongo\u0142owie powstali, og\u0142osili niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i osadzili na tronie Dziecyn Damp\u0119, powierzaj\u0105c mu \u2013 jako Bogdo Chanowi \u2013 w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105 i religijn\u0105. Nie wszystkim si\u0119 to podoba\u0142o. Jedni sarkali na \u201eteokratyczny\u201d ustr\u00f3j, drudzy uwa\u017cali, \u017ce kandydat (kobieciarz i jakoby syfilityk) nie ma kompetencji do sprawowania takiego rz\u0119du. Nie da\u0142o si\u0119 te\u017c ukry\u0107, \u017ce nie jest Mongo\u0142em. Wielu nazywa\u0142o go \u201e\u017ca\u0142osnym tybeta\u0144skim przyb\u0142\u0119d\u0105\u201d. Szwedzki misjonarz z Urgi uwa\u017ca\u0142 dekad\u0119 jego rz\u0105d\u00f3w za \u201eczas bezprzyk\u0142adnej fortuny Mongolii\u201d, ale by\u0142 w tej ocenie osamotniony. Atak chi\u0144skiej armii republika\u0144skiej uda\u0142o si\u0119 odeprze\u0107 dopiero z pomoc\u0105 wycofuj\u0105cych z Rosji Bia\u0142ych, lecz ich obecno\u015b\u0107 sprowokowa\u0142a interwencj\u0119 sowiet\u00f3w i proklamowanie drugiego na \u015bwiecie rewolucyjnego pa\u0144stwa, kt\u00f3rego rz\u0105d zdetronizowa\u0142 \u201e\u015bwi\u0119tego chana\u201d w 1921 roku.<\/p>\n

Trzy lata p\u00f3\u017aniej, w maju 1924 roku, zmar\u0142 \u00d3smy Dziecyn Dampa, a buddyjscy hierarchowie wyst\u0105pili do nowych w\u0142adz o zgod\u0119 na odszukanie inkarnacji. Rewolucyjny re\u017cim om\u00f3wi\u0142 t\u0119 kwesti\u0119 z doradcami z Kominternu, kt\u00f3rzy uznali, \u017ce popularno\u015b\u0107 lamy mo\u017ce przys\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 sprawie komunizmu, i postanowili skontaktowa\u0107 si\u0119 z Trzynastym Dalajlam\u0105. Kominternowska delegacja z\u0142o\u017cy\u0142a wizyt\u0119 w Lhasie w 1926 roku. W archiwach nie zachowa\u0142y si\u0119 relacje z tego spotkania, niemniej w 1929 roku rz\u0105d Mongolii, za rad\u0105 Sowiet\u00f3w, formalnie zabroni\u0142 rozpoznawania nowego Dziecyn Dampy i posiadania zdj\u0119\u0107 ostatniego. Wzoruj\u0105c si\u0119 na \u201eczerwonym terrorze\u201d Stalina, zlikwidowano wszystkie klasztory buddyjskie oraz wymordowano wi\u0119kszo\u015b\u0107 lam\u00f3w i mnich\u00f3w. Uczniowie Dziecyn Dampy wr\u00f3cili do poszukiwa\u0144 w 1933 roku, po \u015bmierci Trzynastego Dalajlamy, kt\u00f3ry by\u0142 wytrawnym politykiem i, \u015bwiadomy zakazu, nie chcia\u0142 prze\u0107 do konfrontacji z mongolskimi w\u0142adzami. Inkarnacj\u0119 formalnie rozpozna\u0142 dwa lata p\u00f3\u017aniej regent Tybetu, Reting Rinpocze. Dziewi\u0105ty Dziecyn Dampa w 1959 roku uciek\u0142 do Indii, zostaj\u0105c jednym z tysi\u0119cy tybeta\u0144skich uchod\u017ac\u00f3w. Dwukrotnie \u017conaty, sp\u0142odzi\u0142 siedmioro dzieci. Wydaje si\u0119, \u017ce do 1990 roku nikt si\u0119 nim nie interesowa\u0142. Bez pr\u0119\u017cnej mongolskiej diaspory zosta\u0142by prawdopodobnie zupe\u0142nie zapomniany, gdyby nie demokratyczna rewolucja z lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, dzi\u0119ki kt\u00f3rej lokalni lamowie zn\u00f3w nawi\u0105zali kontakt z Dalajlam\u0105 i dowiedzieli si\u0119 o istnieniu Dziewi\u0105tego Dziecyn Dampy, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce potem zosta\u0142 zaproszony do Dharamsali i rozpocz\u0105\u0142 przygotowania do ewentualnej wizyty w Mongolii. W 2010 roku przeprowadzi\u0142 si\u0119 do Mongolii, otrzymuj\u0105c obywatelstwo. Zamieszka\u0142 w klasztorze Gandantegczinlen, w U\u0142an Batorze. Czczony przez mnich\u00f3w, nie mia\u0142 wi\u0119kszego kontaktu z wiernymi z powodu bariery j\u0119zykowej. Pe\u0142nienie roli narodowego przyw\u00f3dcy duchowego dodatkowo utrudnia\u0142a mu choroba. Zmar\u0142 w 2012 roku.<\/p>\n

W latach siedemdziesi\u0105tych XX wieku Zwi\u0105zek Radziecki odkry\u0142, \u017ce buddyzm mo\u017ce by\u0107 u\u017cyteczny jako przeciwwaga dla struktur wspieranych przez Amerykan\u00f3w. Siedzib\u0105 \u201eprawomy\u015blnego\u201d zrzeszenia uczyniono mongolski Gandan, kt\u00f3ry \u2013 ku niezadowoleniu Stan\u00f3w Zjednoczonych i Chin \u2013 w 1979 roku odwiedzi\u0142 Dalajlama, daj\u0105c impuls do odrodzenia buddyzmu i przyj\u0119cia pierwszych mnich\u00f3w do nieczynnej od p\u00f3\u0142 wieku \u015bwi\u0105tyni.<\/p>\n

Dopiero po upadku Zwi\u0105zku Radzieckiego nominalnie niepodleg\u0142a Mongolia uwolni\u0142a si\u0119 od sowieckiej kurateli i zacz\u0119\u0142a prowadzi\u0107 w\u0142asn\u0105 polityk\u0119. Demokratyczna opozycja by\u0142a \u015bwiecka i nie odwo\u0142ywa\u0142a si\u0119 do tradycji buddyjskiej, marz\u0105c o stworzeniu nowoczesnego pa\u0144stwa na mod\u0142\u0119 zachodni\u0105. Autorzy konstytucji z 1992 roku nie zadekretowali religii pa\u0144stwowej i nie nadali szczeg\u00f3lnego statusu instytucjom buddyjskim. Artyku\u0142 9 zabrania\u0142 ko\u015bcio\u0142om mieszania si\u0119 do polityki, podporz\u0105dkowuj\u0105c je pa\u0144stwu (inaczej ni\u017c w Europie \u015brodkowo-wschodniej, gdzie religia odgrywa\u0142a kluczow\u0105 rol\u0119 w walce z sowieck\u0105 dominacj\u0105 i ustanawianiu demokracji). Cho\u0107 buddyzm nie zapisa\u0142 si\u0119 w budowaniu nowego mongolskiego pa\u0144stwa, w tym samym czasie powoli wr\u00f3ci\u0142 do \u017cycia.<\/p>\n

W 1999 roku ambasadorem Indii w Mongolii zosta\u0142 Bakula Rinpocze, najwa\u017cniejszy hierarcha buddyjski w Ladakhu, by\u0142y parlamentarzysta i inkarnowany lama rozpoznany jeszcze przez Trzynastego Dalajlam\u0119. Studiuj\u0105c w \u201edawnym\u201d Tybecie, przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z wieloma mongolskimi mnichami. Jako przedstawiciel Indii w Azjatyckiej Konferencji Buddyjskiej dla Pokoju wielokrotnie odwiedza\u0142 Mongoli\u0119, nauczaj\u0105c potajemnie duchownych i \u015bwieckich. Jako ambasador odegra\u0142 kluczow\u0105 rol\u0119, pomagaj\u0105c Mongo\u0142om nawi\u0105za\u0107 kontakt z tybeta\u0144sk\u0105 diaspor\u0105 i umo\u017cliwiaj\u0105c podj\u0119cie studi\u00f3w mongolskim mnichom w \u201eemigracyjnych\u201d klasztorach buddyjskich, w Indiach. By\u0142 organizatorem wielu wizyt Dalajlamy, kt\u00f3ry w 1995 roku udzieli\u0142 w U\u0142an Batorze abhiszeki Kalaczakry, rytua\u0142u o szczeg\u00f3lnym znaczeniu dla tysi\u0119cy wiernych. Podczas ostatniej wizyty w 2016 roku pojawi\u0142y si\u0119 pog\u0142oski o mo\u017cliwo\u015bci rozpoznania nowego Dziecyn Dampy, kt\u00f3ry mia\u0142 odrodzi\u0107 si\u0119 jako syn wp\u0142ywowego mongolskiego polityka, by\u0107 mo\u017ce nawet \u00f3wczesnego premiera. Dalajlama uci\u0105\u0142 te spekulacje, m\u00f3wi\u0105c jedynie, i\u017c jest pewny, \u017ce nowy lama przyszed\u0142 ju\u017c na \u015bwiat.<\/p>\n

Siedem lat p\u00f3\u017aniej informacja o pojawieniu si\u0119 Dziesi\u0105tego D\u017cawdzandamby w Dharamsali wywo\u0142a\u0142a w Mongolii mieszane uczucia. Wielu zamiast \u015bwi\u0119towa\u0107 publikowa\u0142o sceptyczne komentarze w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych. O\u015bmiolatek urodzi\u0142 si\u0119 w Stanach Zjednoczonych i ma ameryka\u0144skie obywatelstwo (mongolskie prawo nie pozwala na posiadanie drugiego). Jego ojciec, Altannar Chinchulun, jest profesorem Pa\u0144stwowego Uniwersytetu Mongolskiego i autorem wielu prac z zakresu teorii gier. Matka, Monkhnasan Narmandakh, prowadzi jedn\u0105 z najwi\u0119kszych firm w kraju, wydobywczy i budowlany koncern Monpolymet. Babka, Garamjav Tseden, za\u0142o\u017cycielka tego przedsi\u0119biorstwa, zasiada\u0142a w parlamencie od 2016 do 2020 roku. Nieprzekonani mog\u0105 grymasi\u0107, ale odpowiedzialna za proces poszukiwa\u0144 \u015bwita poprzedniego Dziecyn Dampy podj\u0119\u0142a m\u0105dr\u0105 decyzj\u0119, wybieraj\u0105c wp\u0142ywow\u0105 rodzin\u0119. Instytucja mo\u017ce mie\u0107 d\u0142ug\u0105 histori\u0119, ale dzi\u015b jest po prostu biedna i bardzo potrzebuje powa\u017cnego doinwestowania.<\/p>\n

Dla wiernych pochodzenie ch\u0142opca nie ma wi\u0119kszego znaczenia, niemniej powr\u00f3t do dawnej \u015bwietno\u015bci z pewno\u015bci\u0105 nie b\u0119dzie \u0142atwy. Wsp\u00f3\u0142czesna Mongolia nie przypomina przedrewolucyjnej poprzedniczki. Podczas spisu powszechnego w 2010 roku 53 procent populacji deklarowa\u0142o wyznanie buddyjskie; dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej \u2013 ju\u017c tylko 51,7 procent. W tym samym czasie liczba niewierz\u0105cych wzros\u0142a z 38,6 do 40,6 procent. Nic nie wskazuje na zmian\u0119 tego trendu, a z internetowych komentarzy wynika, \u017ce wyb\u00f3r dziecka z zamo\u017cnej rodziny podsyci\u0142 nieufno\u015b\u0107. Postawienie na nogi instytucji D\u017cawdzandamby nie jest prost\u0105 kwesti\u0105 przywr\u00f3cenia ci\u0105g\u0142o\u015bci. Siedem dekad socjalizmu by\u0142o dla mongolskiego buddyzmu niewyobra\u017caln\u0105 katastrof\u0105. Nie istnia\u0142a te\u017c pr\u0119\u017cna diaspora, kt\u00f3ra zachowa\u0142aby tradycj\u0119 religijn\u0105. Buddyzm zacz\u0119to podnosi\u0107 z ruin dopiero po 1990 roku, mozolnie odbudowuj\u0105c \u015bwi\u0105tynie i przywracaj\u0105c dawne obyczaje. Jednym z najwa\u017cniejszych element\u00f3w tego renesansu by\u0142o wysy\u0142anie uczni\u00f3w do odtworzonych w Indiach tybeta\u0144skich klasztor\u00f3w.<\/p>\n

Na skutek siedemdziesi\u0119cioletnich prze\u015bladowa\u0144 Mongo\u0142owie wiedz\u0105 o buddyzmie bardzo niewiele. Religijne ksi\u0119gi, kt\u00f3rych j\u0119zykiem jest tybeta\u0144ski albo tradycyjne pismo (u\u017cywane dzi\u015b tylko w Mongolii Wewn\u0119trznej), s\u0105 niedost\u0119pne dla wi\u0119kszo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w kraju. Znajomo\u015b\u0107 uczonych traktat\u00f3w nie ma przecie\u017c wi\u0119kszego znaczenia \u2013 bycie buddyst\u0105 to przede wszystkim kwestia to\u017csamo\u015bci, praktyki i tradycji. Wielu Mongo\u0142\u00f3w mo\u017ce identyfikowa\u0107 si\u0119 z religi\u0105 przodk\u00f3w, niczego nie czytaj\u0105c.<\/p>\n

Tybeta\u0144czycy maj\u0105 naiwne i szowinistyczne wyobra\u017cenie o buddyzmie mongolskim, znaj\u0105c \u2013 z widzenia \u2013 garstk\u0119 Mongo\u0142\u00f3w, przyje\u017cd\u017caj\u0105cych do Indii na wyk\u0142ady Dalajlamy. Ma\u0142o kto z diaspory by\u0142 w demokratycznej republice, niewielu wie, \u017ce tamtejsi lamowie s\u0105 z regu\u0142y \u017conaci, a klasztorami rz\u0105dz\u0105 rodziny, nie linie inkarnacji. Nie ma te\u017c \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce od pocz\u0105tku XX wieku mongolscy intelektuali\u015bci kojarz\u0105 buddyzm z Mand\u017curami i trzema stuleciami kolonialnej opresji.<\/p>\n

Nowego D\u017cawdzandamby nie czeka buddyjska sielanka, tylko wymagaj\u0105ce dyplomatycznych zdolno\u015bci rywalizuj\u0105ce i zwa\u015bnione frakcje oraz hierarchowie pokroju Zava Damdina (znanego te\u017c jako Luwsandard\u017caa Lama), kt\u00f3ry g\u0142osi, \u017ce bliskie zwi\u0105zki z Tybeta\u0144czykami szkodz\u0105 mongolskiemu pa\u0144stwu i religii.<\/p>\n

W tym samym czasie co Dziewi\u0105ty Dziecyn Dampa do Mongolii przyby\u0142 Sogpo Rinpocze (znany lepiej jako Guru Dewa), kt\u00f3ry urodzi\u0142 si\u0119 w Ordosie, w Mongolii Wewn\u0119trznej, i studiowa\u0142 w Tybecie, za mistrz\u00f3w maj\u0105c najbardziej znanych hierarch\u00f3w gelugpy, w tym dw\u00f3ch nauczycieli Dalajlamy. Po chi\u0144skiej inwazji uciek\u0142 do Indii i kontynuowa\u0142 monastyczn\u0105 karier\u0119 w odtworzonym tam Drepungu. By\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem wydawnictwa, kt\u00f3re publikowa\u0142o buddyjskie pisma mongolskich lam\u00f3w, i nieprzejednanym krytykiem ekumenicznej postawy Dalajlamy, publicznie opowiadaj\u0105cego si\u0119 przeciwko sekciarskiemu kultowi kontrowersyjnego b\u00f3stwa opieku\u0144czego. Guru Dewa szybko zyska\u0142 grup\u0119 mongolskich uczni\u00f3w, poniewa\u017c zna\u0142 j\u0119zyk i propagowa\u0142 kult Szugdena, kt\u00f3rego pos\u0105g \u2013 ufundowany pierwotnie w 1904 roku przez Bogdo Chana, brata medium owej wyroczni \u2013 powr\u00f3ci\u0142 dzi\u0119ki temu do klasztoru (i muzeum) Czojd\u017cin lamy. W 2006 roku ufundowa\u0142 dwudziestotrzymetrow\u0105 figur\u0119 Buddy w U\u0142an Batorze i zmar\u0142 trzy lata p\u00f3\u017aniej, a jego zmumifikowane szcz\u0105tki z\u0142o\u017cono w \u015bwi\u0105tyni Amarbajasglant chijd \u2013 jednym z najwi\u0119kszych kompleks\u00f3w klasztornych kraju, zabytku z listy UNESCO, alternatywnej stolicy buddyjskiej i twierdzy kultu Szugdena.<\/p>\n

Tybeta\u0144ska diaspora nazywa dzi\u015b Dziecyn Damp\u0119 \u201eg\u0142ow\u0105 tradycji dzionang\u201d. Wydaje si\u0119 to bardzo problematyczne. W XVII wieku, pod rz\u0105dami Pi\u0105tego Dalajlamy, szko\u0142\u0119 t\u0119 uznano za heretyck\u0105 i zakazano jej dzia\u0142ania \u2013 g\u0142oszenia doktryn oraz publikowania ksi\u0105g \u2013 w centralnym Tybecie. Kilka lat temu mnisi dzionangpy podj\u0119li strajk g\u0142odowy w Dharamsali, domagaj\u0105c si\u0119 uznania za pe\u0142noprawn\u0105, niezale\u017cn\u0105 szko\u0142\u0119 buddyzmu tybeta\u0144skiego. Jej tybeta\u0144scy i mongolscy adepci nie poczuwaj\u0105 si\u0119 do Dziecyn Dampy i nie godz\u0105 na nazywanie go \u201eg\u0142ow\u0105\u201d swojej tradycji. Nic te\u017c nie wskazuje, by byli zaanga\u017cowani w poszukiwanie jego inkarnacji.<\/p>\n

Wydaje si\u0119, \u017ce inwestytura by\u0142a jedynym \u0142atwym zadaniem D\u017cawdzandamby, przed kt\u00f3rym pi\u0119trzy si\u0119 mn\u00f3stwo wyzwa\u0144. W tradycji mahajany i wad\u017crajany tytu\u0142 i tron nie wystarcz\u0105 \u2013 ka\u017cdy lama musi zapracowa\u0107 na swoj\u0105 reputacj\u0119 wykszta\u0142ceniem i urzeczywistnieniem, naukami oraz uczniami, kt\u00f3rzy zapewni\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 jego linii. Czwarty zapisa\u0142 si\u0119 w historii ufundowanymi \u015bwi\u0105tyniami, zw\u0142aszcza dacanem Kalaczakry, ale tylko Pierwszy uchodzi\u0142 za wielkiego uczonego i mistrza medytacji. Pomijaj\u0105c Dzanabadzara, na sungbum<\/em>, \u201edzie\u0142a zebrane\u201d Dziecyn Damp\u00f3w sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 niemal wy\u0142\u0105cznie modlitwy, nie filozoficzne traktaty czy pouczenia do praktyki. S\u0142owem, wszystko przed Dziesi\u0105tym.<\/p>\n

Na razie nic jednak nie wiadomo o przyj\u0119ciu przez ch\u0142opca \u015blubowa\u0144 nowicjatu, czyli formalnym rozpocz\u0119ciu \u017cycia zakonnego. Je\u015bli do tego nie dosz\u0142o, by\u0107 mo\u017ce rodzice i ewentualni wychowawcy maj\u0105 inn\u0105, bardziej nowoczesn\u0105 wizj\u0119 przysz\u0142o\u015bci dziecka. Czy zdecyduj\u0105 si\u0119 na pos\u0142anie go do tybeta\u0144skiego klasztoru (najpewniej w po\u0142udniowych Indiach), czy postawi\u0105 na edukacj\u0119 \u015bwieck\u0105? To trudna i bardzo wa\u017cna decyzja, gdy\u017c bez intensywnych klasztornych studi\u00f3w i wyt\u0119\u017conej praktyki medytacji rozpoznanie nowego Dziecyn Dampy b\u0119dzie mia\u0142o charakter czysto symbolicznego powrotu dawno zdetronizowanego monarchy.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

27 kwietnia 2023<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Za University of British Columbia<\/a><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Cering Siakja (ang. Tsering Shakya) jest najbardziej znanym wsp\u00f3\u0142czesnym historykiem tybeta\u0144skim, autorem pionierskiej monografii \u201eSmok w Krainie \u015aniegu\u201d (Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy<\/a>, 2019).<\/em><\/p>\n

Po rozpowszechnieniu i opatrzeniu przez \u015bwiatowe media pornograficznymi tytu\u0142ami zmanipulowanego nagrania<\/a> <\/em>z lutowej audiencji przed \u015bwi\u0105tyni\u0105 Dalajlamy pojawi\u0142y si\u0119 \u2013 niczym niepoparte \u2013 spekulacje, \u017ce ca\u0142a sprawa by\u0142a \u201ezemst\u0105\u201d Pekinu na mianowanie mongolskiego Dziecyn Dampy. Dziennikarze informowali, \u017ce ch\u0142opiec jest \u201ejednym z braci bli\u017aniak\u00f3w\u201d, kt\u00f3rego imienia nie podano do wiadomo\u015bci publicznej \u201eze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa\u201d<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Podczas abhiszeki Czakrasamwary, tantrycznego rytua\u0142u upowa\u017cnienia, kt\u00f3rego Dalajlama udzieli\u0142 8 marca 2023 roku w Dharamsali na pro\u015bb\u0119 klasztoru Gandan w U\u0142an Batorze, na drugim co do wysoko\u015bci tronie zasiad\u0142 niewidziany wcze\u015bniej publicznie o\u015bmioletni ch\u0142opiec. Kim jest i dlaczego zosta\u0142 tak wyr\u00f3\u017cniony?<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13859,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[23,26,58],"class_list":["post-13858","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-buddyzm","tag-polityka","tag-swiat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13858","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13858"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13858\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13941,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13858\/revisions\/13941"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13859"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13858"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13858"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13858"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}