Jeszcze miesi\u0105c temu sama idea bronienia jego moralno\u015bci wydawa\u0142aby czystym absurdem. Od chwili, gdy jako dwudziestolatek musia\u0142 opu\u015bci\u0107 okupowan\u0105 przez Chiny ojczyzn\u0119, Dalajlama stanowi\u0142 \u015bwiatowy symbol moralnego przyw\u00f3dztwa. Ca\u0142e \u017cycie, kt\u00f3re po\u015bwi\u0119ci\u0142 niezmordowanej pracy na rzecz pokoju i dzia\u0142ania bez przemocy, by\u0142 osob\u0105 publiczn\u0105. I nawet jako starzec nie ustaje w g\u0142oszeniu przes\u0142ania dobroci i wsp\u00f3\u0142czucia.<\/p>\n
<\/p>\n
Mimo to, podobnie jak inni Tybeta\u0144czycy na ca\u0142ym \u015bwiecie, czuj\u0119, \u017ce musz\u0119 krzycze\u0107, gdy globalne media, nie dbaj\u0105c o zachowanie cho\u0107by pozor\u00f3w profesjonalnej rzetelno\u015bci, opatruj\u0105 obrzydliwymi nag\u0142\u00f3wkami relacje z publicznej audiencji w Indiach<\/span>1<\/a><\/span><\/sup>. Do transmitowanego na \u017cywo spotkania dosz\u0142o 28 lutego w Dharamsali. P\u00f3\u0142tora miesi\u0105ca p\u00f3\u017aniej w internecie pojawi\u0142o si\u0119 zmontowane nagranie, sugeruj\u0105ce nieprzyzwoite, lubie\u017cne podteksty<\/span>2<\/a><\/span><\/sup>. Temat podchwyci\u0142y szacowne redakcje na ca\u0142ym \u015bwiecie, a internet zala\u0142a fala oszczerstw i oskar\u017ce\u0144 o molestowanie seksualne. <\/span><\/p>\n Obrazy, kt\u00f3re pos\u0142u\u017cy\u0142y do kilkunastosekundowej manipulacji, zarejestrowano podczas d\u0142ugiego spotkania, niezwyk\u0142ego z zupe\u0142nie innych przyczyn. Ch\u0142opiec, kt\u00f3rego matka i dziadek siedzieli obok Dalajlamy na pode\u015bcie, najpierw pojawi\u0142 si\u0119 na scenie, \u017ceby wr\u0119czy\u0107 prezent w imieniu go\u015bci i zosta\u0142 uhonorowany tradycyjnie tybeta\u0144skim zetkni\u0119ciem cz\u00f3\u0142. Dalajlama spojrza\u0142 na niego i powiedzia\u0142, \u017ce przypomnia\u0142 mu o nie\u017cyj\u0105cym ju\u017c bracie, Lobsangu Samtenie, towarzyszu samotnego dzieci\u0144stwa przysz\u0142ego duchowego przyw\u00f3dcy, wybranego do pe\u0142nienia tej roli w wieku czterech lat. I pokaza\u0142, jak bodli si\u0119 wtedy czo\u0142ami.<\/p>\n Na zako\u0144czenie audiencji ch\u0142opiec podszed\u0142 do mikrofonu jeszcze raz, tym razem prosz\u0105c \u2013 ku teatralnemu zniecierpliwieniu matki \u2013 o przytulenie si\u0119 do osiemdziesi\u0119ciosiedmioletniego Dalajlamy, kt\u00f3ry zgodziwszy si\u0119, zacz\u0105\u0142 si\u0119 z nim \u017cartobliwie przekomarza\u0107, ka\u017c\u0105c si\u0119 cmokn\u0105\u0107 w policzek i, o zgrozo, wystawiaj\u0105c j\u0119zyk do \u201epossania\u201d.<\/p>\n Ogl\u0105dana przez pryzmat skrajnej seksualizacji globalnej kultury masowej ta scena nie wygl\u0105da niewinnie. Cho\u0107 ch\u0142opiec i matka<\/span>3<\/a><\/span><\/sup> opowiadali mediom o swojej rado\u015bci z tego spotkania, r\u00f3\u017cnica w statusie aktor\u00f3w natychmiast wywo\u0142uje skojarzenia z udokumentowanymi przypadkami wykorzystywania dzieci przez kap\u0142an\u00f3w r\u00f3\u017cnych religii<\/span>4<\/a><\/span><\/sup>. Manipulacja zwolnionym tempem monta\u017cu sugeruje, \u017ce w pewnym momencie obie strony waha\u0142y si\u0119, nie wiedz\u0105c, jak wybrn\u0105\u0107 z \u017cartu z pokazywaniem j\u0119zyka<\/a>, kt\u00f3ry doskonale wpisuje si\u0119 w tybeta\u0144ski obyczaj, ale dla reszty \u015bwiata musi by\u0107 zupe\u0142nie niezrozumia\u0142y. <\/span><\/p>\n Dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w z pokolenia Dalajlamy, kt\u00f3rzy zostali ukszta\u0142towani w niedost\u0119pnym Tybecie, ta scena nie ma \u017cadnych podtekst\u00f3w. Nie widz\u0105 w niej nic niestosownego, poniewa\u017c ich kultura nie seksualizuje j\u0119zyka, i nie posiadaj\u0105 si\u0119 ze zdumienia, \u017ce mo\u017ce by\u0107 inaczej. Ogl\u0105daj\u0105c to nagranie w Nowym Jorku czy w Ladakhu, nie s\u0142ysz\u0105 spro\u015bnej propozycji, tylko dobroduszne droczenie si\u0119 z dzieckiem, kt\u00f3remu m\u00f3wi si\u0119, \u017ce mo\u017ce co najwy\u017cej \u201ezje\u015b\u0107\u201d babciny j\u0119zyk, bo nie dostanie nic wi\u0119cej.<\/p>\n Wyrwane z kontekstu kulturowego i sytuacyjnego to tragiczne zderzenie norm wskazuje na g\u0142\u0119bok\u0105 kulturow\u0105 przepa\u015b\u0107. To, co oburza po jednej stronie, jest zupe\u0142nie niewinne po drugiej. Ekonomiczne kalkulacje gospodarowania informacj\u0105 w mediach elektronicznych oraz stadna mentalno\u015b\u0107 i kr\u00f3tka koncentracja u\u017cytkownik\u00f3w z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na doskona\u0142\u0105 sposobno\u015b\u0107 do zdyskredytowania symbolu waki o Tybet.<\/p>\n Nie ulega \u017cadnej w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce nagranie zmontowano po to, by szarga\u0107 wizerunek powszechnie szanowanego cz\u0142owieka i przyw\u00f3dcy Tybeta\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rego chi\u0144scy aparatczycy publicznie l\u017c\u0105 i prywatnie \u015bmiertelnie si\u0119 boj\u0105, prowadz\u0105c systematyczn\u0105 kampani\u0119 dyskredytowania i znies\u0142awiania od chwili powo\u0142ania rz\u0105du emigracyjnego w Indiach, w 1959 roku.<\/p>\n Tym razem uderzyli w czu\u0142\u0105 strun\u0119. Dziesi\u0119\u0107 dni po odpaleniu bomby BBC opublikowa\u0142o \u201esensacyjny\u201d artyku\u0142<\/a>, odgrzewaj\u0105c histori\u0119 o \u201etybeta\u0144skim niewolnictwie\u201d. Cho\u0107 wywo\u0142ano je w krzykliwym tytule, sama autorka przyznawa\u0142a w ko\u0144cu, \u017ce nigdy nie istnia\u0142o, a tybeta\u0144scy ch\u0142opi po prostu uprawiali ziemi\u0119, \u201enale\u017c\u0105c\u0105 do arystokracji, klasztor\u00f3w i pa\u0144stwa\u201d, kt\u00f3rym p\u0142aci\u0142o si\u0119 podatki. To przemycone mimochodem objawienie (z lapidarnym komentarzem tybeta\u0144skiego historyka Ceringa Siakji<\/a>) dodatkowo podlano sosem doniesie\u0144 o chi\u0144skim \u015bwi\u0119cie \u201ewyzwolenia niewolnik\u00f3w\u201d, nobilituj\u0105c ichni\u0105 propagand\u0119 etykiet\u0105 \u201ehistorycznej kontrowersji\u201d.<\/p>\n Uderzaj\u0105cy przyp\u0142yw antytybeta\u0144skich nastroj\u00f3w dobrze rymuje si\u0119 ze stereotypow\u0105 globaln\u0105 narracj\u0105, wedle kt\u00f3rej Tybet jest \u201epolitycznie poprawn\u0105 spraw\u0105 mi\u0119dzynarodowych celebryt\u00f3w\u201d, a Dalajlama \u2013 religijnym hierarch\u0105 obje\u017cd\u017caj\u0105cym \u015bwiat z naiwnym przes\u0142aniem, maj\u0105cym si\u0119 nijak do realnych wyzwa\u0144 zwi\u0105zanych z nowym, mocarstwowym statusem Chin. Wszystko to razem sprzyja\u0142o nag\u0142o\u015bnieniu zmontowanego nagrania i machni\u0119ciu r\u0119k\u0105 na zagadany przez nudziarzy moralny i polityczny problem Tybetu.<\/p>\n Tymczasem dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w by\u0142o to czym\u015b na kszta\u0142t zbiorowego do\u015bwiadczenia \u015bmierci klinicznej. Nigdy wcze\u015bniej nie pokazano nam z tak\u0105 moc\u0105, jak s\u0142abo rozumiany jest Dalajlama. Przez kilkadziesi\u0105t lat bycia \u201enajs\u0142ynniejszym uchod\u017ac\u0105\u201d cz\u0119sto robiono z niego karykatur\u0119, wykorzystuj\u0105c do propagowania cudzych \u2013 b\u0142ahych i wa\u017cnych, instytucjonalnych i geopolitycznych \u2013 tre\u015bci. Trudno oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce koniec ko\u0144c\u00f3w \u015bwiat by\u0142 got\u00f3w do skre\u015blenia go bez mrugni\u0119cia okiem.<\/p>\n Dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w Dalajlama nigdy nie by\u0142 dwuwymiarow\u0105 postaci\u0105, u\u015bmiechaj\u0105c\u0105 si\u0119 z bilbord\u00f3w i ok\u0142adek kolorowych magazyn\u00f3w, cho\u0107 zd\u0105\u017cyli\u015bmy si\u0119 przyzwyczai\u0107 do niefrasobliwego potoku oderwanych zda\u0144, kt\u00f3rymi zasypywa\u0142, cz\u0119sto \u015bmiej\u0105c ze swojego \u201e\u0142amanego angielskiego\u201d, wielotysi\u0119czne t\u0142umy, wype\u0142niaj\u0105ce stadiony i hale na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n We wszech\u015bwiecie ojczystego tybeta\u0144skiego Dalajlama jest przecie\u017c kim\u015b zupe\u0142nie innym. W Tybecie by\u0142 legend\u0105 ju\u017c jako dwudziestolatek. Nikt nie pami\u0119ta\u0142 wschodz\u0105cej gwiazdy, kt\u00f3ra \u015bwieci\u0142aby tak jasno, maj\u0105c jednocze\u015bnie wszystko, czego trzeba, by wzi\u0105\u0107 na siebie brzemi\u0119 odpowiedzialno\u015bci za ca\u0142y nar\u00f3d. Pami\u0119tam, \u017ce jako dziecko s\u0142ucha\u0142am jak oniemia\u0142a tych okr\u0105g\u0142ych zda\u0144, nies\u0142ychanie precyzyjnych i tchn\u0105cych niepoj\u0119tym majestatem, cho\u0107 wypowiada\u0142 je z pr\u0119dko\u015bci\u0105 \u015bwiat\u0142a misternie skonstruowanymi akapitami, nie pozostawiaj\u0105c cienia w\u0105tpliwo\u015bci, kto jest najm\u0105drzejszym cz\u0142owiekiem na sali. Nawet dzi\u015b, przechodz\u0105c na tybeta\u0144ski, Dalajlama zni\u017ca g\u0142os o dwa tony i zdaje si\u0119 fizycznie zmienia\u0107. W jednej chwili znika beztroska, zast\u0105piona powag\u0105 i skupieniem, wskazuj\u0105cym, jak wa\u017cne miejsce zajmuj\u0105 w jego sercu cierpienia innych istot. Przez ca\u0142e \u017cycie budzi\u0142 pos\u0142uch nie za spraw\u0105 politycznego i religijnego statusu, tylko zdolno\u015bci do przekonania obola\u0142ych, wp\u00f3\u0142\u017cywych rodak\u00f3w do ruszenia za nim na osobist\u0105 moraln\u0105 odysej\u0119.<\/p>\n To po tybeta\u0144sku Dalajlama uczy\u0142, jak, nie maj\u0105c nic, odnale\u017a\u0107 w\u0142asn\u0105 drog\u0119 w oboj\u0119tnym \u015bwiecie. Po tybeta\u0144sku pokazywa\u0142, jak czerpa\u0107 wewn\u0119trzn\u0105 si\u0142\u0119 ze zdolno\u015bci wybaczania w obliczu najokrutniejszych, parali\u017cuj\u0105cych prze\u015bladowa\u0144. Ta lekcja nie tylko zdefiniowa\u0142a ruch tybeta\u0144ski, dodaj\u0105c otuchy zapomnianym i opuszczonym w ka\u017cdym zak\u0105tku naszej planety.<\/p>\n Widzia\u0142am to na w\u0142asne oczy, gromadz\u0105c materia\u0142y do pracy o autonomii terytorialnej i samorz\u0105dzie. W spojrzeniu dzia\u0142acza, kt\u00f3ry w ogo\u0142oconej namiastce biura (godzin\u0119 od Mosulu, w apogeum fali samob\u00f3jczych atak\u00f3w bombowych) mozolnie, s\u0142owo po s\u0142owie, przek\u0142ada\u0142 na kurdyjski nauki Dalajlamy. \u201eW\u0142a\u015bnie tego \u2013 powiedzia\u0142, pokazuj\u0105c mi z dum\u0105 r\u0119kopis \u2013 potrzebuj\u0105 teraz najbardziej moi rodacy\u201d. W oczach Karena (przedstawiciela narodu prowadz\u0105cego bodaj najd\u0142u\u017csz\u0105 wojn\u0119 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie), kt\u00f3ry przerwawszy medytacj\u0119, zasypa\u0142 mnie pytaniami, szukaj\u0105c w s\u0142owach Dalajlamy i jego kampanii impulsu do zmiany strategii walki o w\u0142asne prawa w Birmie. I w dylematach saharyjskiego studenta prawa, kt\u00f3ry mia\u0142 zaraz zosta\u0107 wyrzucony z maroka\u0144skiego uniwersytetu, bo zamiast na zaj\u0119cia chodzi\u0142 na krwawo t\u0142umione, niezauwa\u017cane przez spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodow\u0105 demonstracje. Wr\u0119czaj\u0105c mi ksi\u0105\u017ck\u0119 o swoim narodzie, powiedzia\u0142, \u017ce dzi\u0119ki Dalajlamie, kt\u00f3ry zdo\u0142a\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na Tybet, czuje si\u0119 mniej osamotniony, przedk\u0142adaj\u0105c prawo nad karabin.<\/p>\n Innymi s\u0142owy, wiedza przekazywana rodakom przez Dalajlam\u0119 zacz\u0119\u0142a \u017cy\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem, przekonuj\u0105c innych rozbitk\u00f3w, \u017ce nie powinni my\u015ble\u0107 o sobie jako o ofiarach, tylko czerpa\u0107 si\u0142\u0119 z wrodzonego potencja\u0142u oraz wsp\u00f3\u0142zale\u017cnej natury rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ra pozostaje w ci\u0105g\u0142ym ruchu i bezustannie si\u0119 zmienia. Ta wizja pozwala \u017cy\u0107 w niedoskona\u0142ym \u015bwiecie, wyrasta\u0107 ponad ra\u017c\u0105c\u0105 niesprawiedliwo\u015b\u0107 geopolityki i arbitralno\u015b\u0107 historii oraz zachowa\u0107 wierno\u015b\u0107 sprawom, kt\u00f3rych nie da si\u0119 za\u0142atwi\u0107 w jednej generacji.<\/p>\n Najobfitszy plon ta m\u0105dro\u015b\u0107 wyda\u0142a, rzecz jasna, w Tybecie. Pracuj\u0105c tam od trzydziestu lat, widz\u0119 pewno\u015b\u0107 i determinacj\u0119, jakie tchnie w nast\u0119pne pokolenie. Na ka\u017cdego rodaka, kt\u00f3ry dokona\u0142 samospalenia<\/a>, modl\u0105c si\u0119 o d\u0142ugie \u017cycie Dalajlamy, przypadaj\u0105 setki takich, kt\u00f3rzy z r\u00f3wnym przekonaniem wybieraj\u0105 \u017cycie i trud przeobra\u017cania otaczaj\u0105cego ich \u015bwiata.<\/p>\n Ucz\u0105 ojczystego j\u0119zyka po nocach, gdy zakazuje si\u0119 im robienia tego za dnia. W\u0119druj\u0105 do najdalszych zak\u0105tk\u00f3w, by zapewni\u0107 godziw\u0105 opiek\u0119 lekarsk\u0105 tym, na kt\u00f3rych pa\u0144stwo dawno postawi\u0142o krzy\u017cyk. Ryzykuj\u0105 w\u0142asnym \u017cyciem, przekonuj\u0105c o konieczno\u015bci chronienia zwierz\u0105t i \u015brodowiska naturalnego. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, robi\u0105 wszystko, by by\u0107 prawdziwymi panami tej ziemi, cho\u0107 wszyscy inni zdaj\u0105 si\u0119 sugerowa\u0107, \u017ce nie potrafi\u0105 zadba\u0107 nawet o siebie.<\/p>\n Determinacja Tybetu \u017cywi si\u0119 \u017carliw\u0105 wiar\u0105 w wizj\u0119 Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci. Trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce Tybeta\u0144czycy zareagowali \u017cywio\u0142ow\u0105 rado\u015bci\u0105<\/a> na nag\u0142e zniesienie wieloletniego zakazu pokazywania zdj\u0119\u0107 Dalajlamy i promocj\u0119 zmanipulowanego nagrania w chi\u0144skim internecie. W ci\u0105gu pierwszego dnia wy\u015bwietlono je 180 milion\u00f3w razy, lecz mi\u0119dzynarodowe wyrazy oburzenia uznano tylko za dow\u00f3d na to, jak s\u0142abo gdzie indziej rozumie si\u0119 Dalajlam\u0119.<\/p>\n Globalna \u201ekontrowersja\u201d zbli\u017cy\u0142a te\u017c do siebie tybeta\u0144sk\u0105 diaspor\u0119 i rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w Himalaj\u00f3w. Po raz pierwszy demonstracje poparcia dla Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci organizowano spontanicznie od Ladakhu i Sikkimu po \u201esporny\u201d Aruna\u0107al Prade\u015b. I tak kolektywne do\u015bwiadczenie \u015bmierci klinicznej stworzy\u0142o wsp\u00f3lne poczucie czasu i przestrzeni w ca\u0142ym Tybecie i Himalajach, tchn\u0105c now\u0105 si\u0142\u0119 w nasz ruch polityczny.<\/p>\n Otwarte pozostaje pytanie o to, czym b\u0119dzie Dalajlama i jego wizja dla reszty \u015bwiata. Jednym z absurd\u00f3w kampanii oszczerstw jest to, \u017ce sypi\u0105 si\u0119 one na karykatur\u0119, stworzon\u0105 przez ludzi, kt\u00f3rzy nigdy nie rozumieli Dalajlamy i jego dzie\u0142a. Czy zostan\u0105 po nim cyniczne \u017carty o odchodz\u0105cym w nies\u0142awie, wy\u015bmiewanym, klikbajtowym celebrycie, czy te\u017c opinia publiczna opami\u0119ta si\u0119, przezwyci\u0119\u017cy najgorsze instynkty i odda nale\u017cn\u0105 cze\u015b\u0107 cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ci\u0142 \u017cycie na zach\u0119canie nas do bycia najlepsz\u0105 wersj\u0105 siebie w najlepszym interesie wszystkich na tej Ziemi?<\/p>\n W ostatecznym rachunku ten globalny kryzys pokazuje prawd\u0119 nie o Dalajlamie, a o tym, kim jeste\u015bmy i jak\u0105 chcemy by\u0107 spo\u0142eczno\u015bci\u0105.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n 6 maja 2023<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Prof. Taszi Rabgaj<\/a> (ang. Tashi Rabgey) wyk\u0142ada stosunki mi\u0119dzynarodowe na Uniwersytecie Waszyngtona<\/em>.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n 1<\/a> Biuro Dalajlamy natychmiast wystosowa\u0142o przeprosiny, uznane przez \u015bwiatowe media za \u201eprzyznanie si\u0119 do winy\u201d, cho\u0107 stanowi\u0142y jedynie wyraz ubolewania, \u017ce spotkanie mog\u0142o komu\u015b sprawi\u0107 przykro\u015b\u0107 (co wpisuje si\u0119 w tybeta\u0144sk\u0105 tradycj\u0119, kt\u00f3ra na pierwszy miejscu stawia innych i ka\u017ce bra\u0107 na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 bez wzgl\u0119du na okoliczno\u015bci).<\/p>\n<\/div>\n 2<\/a> Zmontowany i opatrzony obra\u017aliwym komentarzem klip 8 kwietnia 2023 roku jako pierwszy opublikowa\u0142 na Twitterze YinSun@NiSiv4. Wcze\u015bniej nagranie pojawi\u0142o si\u0119 na portalach YouTube i Change.org (razem z petycj\u0105 podpisan\u0105 m.in. przez \u201eJosepha R. Bidena\u201d). Dzi\u0119ki wsparciu bot\u00f3w szybko zyska\u0142o siedem milion\u00f3w ods\u0142on.<\/p>\n<\/div>\n 3<\/a> Matka ch\u0142opca, dr Payal Kanodia, cz\u0142onkini zarz\u0105du fundacji M3M, by\u0142a jedn\u0105 z organizatorek<\/a> spotkania.<\/p>\n<\/div>\n 4<\/a> Ofiary seksualnych nadu\u017cy\u0107 mog\u0105 reagowa\u0107 na nagranie zrozumia\u0142em wzburzeniem, niemniej wiele organizacji spo\u0142ecznych pot\u0119pi\u0142o nagonk\u0119 na Dalajlam\u0119 \u2013 w tym pionierska fundacja RAHI<\/a>, opiekuj\u0105ca si\u0119 w Indiach ofiarami molestowania.<\/p>\n<\/div>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n