W s\u0142yn\u0105cych ze swoich osi\u0105gni\u0119\u0107 szko\u0142ach \u015brednich Ngaby wprowadza si\u0119 w\u0142a\u015bnie si\u0142\u0105 \u00bbmodel edukacji nr 2\u00ab [z chi\u0144skim jako j\u0119zykiem wyk\u0142adowym]. W tle toczy si\u0119 dyskusja uczonych, nauczycieli i rodzic\u00f3w, kt\u00f3rzy przywo\u0142uj\u0105 wszystkie argumenty: do podstawowych zasad kszta\u0142cenia dzieci po ustawowe ramy jedno\u015bci etnicznej.<\/p>\n
<\/p>\n
Wszyscy \u2013 od najwybitniejszych ekspert\u00f3w, takich jak Aco, Palden Nima i dr Lobsang Czophel po rodzic\u00f3w i lider\u00f3w lokalnych spo\u0142eczno\u015bci \u2013 s\u0105 wyj\u0105tkowo jednomy\u015blni: bezsensown\u0105 decyzj\u0119 trzeba jak najszybciej odwo\u0142a\u0107.<\/p>\n
Tybeta\u0144skie szko\u0142y w Ngabie s\u0105 wzorem i inspiracj\u0105 dla innych region\u00f3w Tybetu i innych mniejszo\u015bci. Po co wi\u0119c zmienia\u0107 wypracowany w nich model? My\u015bl\u0119, \u017ce przyw\u00f3dcy polityczni doskonale rozumiej\u0105 wag\u0119 kszta\u0142cenia dzieci w j\u0119zyku ojczystym. Od gard\u0142owania, \u017ce jest inaczej, puchn\u0105 im tylko j\u0119zyki. Skoro \u201ejedynym kryterium prawdy s\u0105 praktyczne rezultaty\u201d, wszystko musi by\u0107 jasne. Trudno sobie wyobrazi\u0107, \u017ceby nie s\u0142yszeli o Deng Xiaopingu i jego dictum o kotach, kt\u00f3re maj\u0105 \u0142apa\u0107 myszy, a nie mie\u0107 ten czy inny kolor. Najwyra\u017aniej urz\u0119dnikom le\u017cy na sercu co\u015b zupe\u0142nie innego.<\/p>\n
Dawniej polityka sprowadza\u0142a si\u0119 do dominacji. W pa\u0144stwie, szkole, rodzinie obowi\u0105zywa\u0142y zasady, gwarantuj\u0105ce status quo. W nowoczesnej polityce nie idzie jednak o to, kto komu wydaje polecenia i ka\u017ce \u015blepo wykonywa\u0107 rozkazy, tylko o r\u00f3wno\u015b\u0107 i wsp\u00f3\u0142istnienie. Pa\u0144stwo to narz\u0119dzie, pomagaj\u0105ce wsp\u00f3\u0142\u017cy\u0107 r\u00f3wnym sobie ludziom. Na przyk\u0142ad w Chinach r\u00f3wne s\u0105 wszystkie grupy etniczne. Pa\u0144stwo nie jest czo\u0142giem, zaprowadzaj\u0105cym zuniformizowan\u0105 kultur\u0119, i nie istniej\u0105 w nim kryteria do oceniania warto\u015bci poszczeg\u00f3lnych nacji. Niemniej po fiasku teorii klasowej mamy oto nowy trend lansowania wizji homogenicznego pa\u0144stwa narodowego, w kt\u00f3rym wi\u0119kszo\u015b\u0107 sprawuje autorytarn\u0105 kontrol\u0119 nad mniejszo\u015bciami, w najlepszym razie udaj\u0105c, \u017ce przys\u0142uguj\u0105 im jakie\u015b prawa kulturalne. Klucz do interpretacji tego systemu kryje si\u0119 w odpowiedzi na pytanie, czy mniejszo\u015bci etniczne s\u0105 \u201echi\u0144skie\u201d? To zmartwychwstanie konfucja\u0144skiego podzia\u0142u na cywilizowane i barbarzy\u0144skie. Wielu chi\u0144skich akademik\u00f3w ma czelno\u015b\u0107 roztrz\u0105sa\u0107 to dzisiaj, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do proces\u00f3w historycznych i \u017ar\u00f3de\u0142 to\u017csamo\u015bci narodowej. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wszystko to s\u0142u\u017cy wy\u0142\u0105cznie propagowaniu sinizacji, kt\u00f3ra le\u017cy u podstaw \u017ar\u00f3de\u0142, dziej\u00f3w i cel\u00f3w chi\u0144skiego pa\u0144stwa. W ten spos\u00f3b niszczono ju\u017c rozmaite tradycje i kultury pod koniec rz\u0105d\u00f3w Qing\u00f3w, kiedy \u201eidealnym systemem politycznym\u201d by\u0142y nieodwo\u0142ane rozkazy cesarza.<\/p>\n
Ogl\u0105dane z tej perspektywy \u2013 mowa, pismo i szko\u0142y mniejszo\u015bci jawi\u0105 si\u0119 zbrodni\u0105. Rozumie si\u0119 samo przez si\u0119, \u017ce system, kt\u00f3ry uznaje priorytetowe znaczenie j\u0119zyka tybeta\u0144skiego, nie mo\u017ce sta\u0107 na fundamencie idei sinizacji. W obliczu powrotu dychotomii cywilizacji i barbarzy\u0144stwa protestowanie przeciwko sinizacji jest wyzwaniem rzuconym pa\u0144stwu. I o tym musimy krzycze\u0107! Je\u015bli nie rozprawimy si\u0119 z trupami starego my\u015blenia i raz na zawsze nie przetr\u0105cimy kr\u0119gos\u0142upa tej archaicznej wizji, kultury i j\u0119zyki mniejszo\u015bci po protu zgin\u0105 (zmieniaj\u0105c o bajki o \u201ezajmowaniu nale\u017cnego miejsca\u201d w nie\u015bmieszny \u017cart). Trudno my\u015ble\u0107 o politycznych reformach, gdy rz\u0105dz\u0105 ludzie, kt\u00f3rych wizja sprowadza si\u0119 do wykonywania rozkaz\u00f3w, a rozkazy s\u0105 podporz\u0105dkowane ideologii sinizacji.<\/p>\n
Czym jest wyzwolenie? Na czym polega nowoczesno\u015b\u0107 i post\u0119powo\u015b\u0107? Wedle marksistowskiej wizji bazy i nadbudowy oraz komunikat\u00f3w z centrali reforma osi\u0105gn\u0119\u0142a stadium \u201eszerokiej wody\u201d. W oznacza to anachroniczne idee dominacji, hierarchii, rytua\u0142u oraz podzia\u0142u na cywilizowanych Chi\u0144czyk\u00f3w i barbarzy\u0144sk\u0105 reszt\u0119? Chcia\u0142oby si\u0119 wierzy\u0107, \u017ce celem reformy nie jest zachowanie starego truch\u0142a, tylko osi\u0105gni\u0119cie \u2013 r\u00f3wnej \u2013 politycznej wsp\u00f3\u0142pracy i konkurencji. Dla porz\u0105dku zaznaczmy, \u017ce s\u0142owo \u201er\u00f3wny\u201d obejmuje p\u0142e\u0107, pochodzenie etniczne, j\u0119zyk itd.<\/p>\n
Reforma o\u015bwiaty w Ngabie to nie lokalna burza, tylko kwestia charakteru rz\u0105d\u00f3w w ca\u0142ym Tybecie \u2013 i pochodna politycznego dyskursu w Chinach. Wszystkie grupy etniczne musz\u0105 starannie przemy\u015ble\u0107 \u201eszerokie wody\u201d. Co wi\u0119cej, je\u015bli chi\u0144scy pedagodzy i lingwi\u015bci dalej b\u0119d\u0105 odwraca\u0107 g\u0142owy, ta dyskusja nigdy si\u0119 nie sko\u0144czy. Trzeba raz na zawsze pogrzeba\u0107 ide\u0119 konfliktu interesu pa\u0144stwa i praw mniejszo\u015bci. Je\u017celi tego nie zrobimy, b\u0119dziemy kr\u0119ci\u0107 si\u0119 w k\u00f3\u0142ko. Odpowiedzialno\u015b\u0107 za rozwi\u0105zanie problemu nie spoczywa wy\u0142\u0105cznie na mniejszo\u015bciowych departamentach o\u015bwiaty, ale tak\u017ce na elicie chi\u0144skiego systemu o\u015bwiaty.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
19 kwietnia 2020<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n