{"id":1400,"date":"2015-05-25T06:54:51","date_gmt":"2015-05-25T04:54:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=1400"},"modified":"2015-05-28T08:51:15","modified_gmt":"2015-05-28T06:51:15","slug":"song-liming-siedemnastopunktowa-ugoda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=1400","title":{"rendered":"Song Liming: Siedemnastopunktowa Ugoda"},"content":{"rendered":"

We wsp\u00f3\u0142czesnej historii Tybetu \u017caden dokument nie mia\u0142 takiego znaczenia, jak Siedemnastopunktowa Ugoda z 1951 roku. To pierwszy formalny traktat mi\u0119dzy Chinami a Tybetem od 821 roku<\/a>. Umowy te r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 jednak zasadniczo. <\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Tybet by\u0142 pot\u0119\u017cnym, niepodleg\u0142ym krajem, gdy zawierano traktat z 821. Wzywa\u0142 on Chiny i Tybet do pozostania przy obecnych granicach: \u201eNa wsch\u00f3d [st\u0105d] rozci\u0105ga si\u0119 kraj Wielkich Chin, na zach\u00f3d \u2013 kraj Wielkiego Tybetu\u201d.<\/p>\n

Siedemnastopunktowa Ugoda stanowi\u0142a natomiast, \u017ce Tybet staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Chin: \u201enar\u00f3d tybeta\u0144ski wr\u00f3ci do wielkiej rodziny Macierzy \u2013 Chi\u0144skiej Republiki Ludowej\u201d (artyku\u0142 1); rz\u0105d tybeta\u0144ski b\u0119dzie aktywnie wspiera\u0107 Armi\u0119 Ludowo-Wyzwole\u0144cz\u0105 (AL-W) we wkraczaniu na terytorium Tybetu i konsolidowaniu linii obronnych kraju (2); wojska tybeta\u0144skie b\u0119d\u0105 stopniowo przy\u0142\u0105czane do armii chi\u0144skiej (8); Chiny przejm\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za wszelkie kontakty zagraniczne Tybetu (14).<\/p>\n

Ugoda gwarantowa\u0142a jednak Tybeta\u0144czykom prawo do autonomii w regionach etnicznie tybeta\u0144skich (3); rz\u0105d Chin mia\u0142 nie zmienia\u0107 panuj\u0105cego w Tybecie systemu politycznego ani ustalonego statusu, funkcji oraz uprawnie\u0144 Dalajlamy i Panczenlamy (4, 5), szanowa\u0107 wierzenia religijne, tradycje i obyczaje Tybeta\u0144czyk\u00f3w oraz chroni\u0107 klasztory (7), i nie wprowadza\u0107 \u017cadnych reform wewn\u0119trznych pod przymusem, bez konsultacji z przyw\u00f3dcami tybeta\u0144skimi (11).<\/p>\n

Ugodzie daleko do doskona\u0142o\u015bci. D\u0142uga preambu\u0142a to typowa, cz\u0119sto pozbawiona logiki, komunistyczna propaganda. M\u00f3wi, \u017ce nar\u00f3d tybeta\u0144ski uwolniono od wrog\u00f3w zewn\u0119trznych i wewn\u0119trznych \u2013 zagranicznych imperialist\u00f3w i chi\u0144skich nacjonalist\u00f3w. Trudno doszuka\u0107 si\u0119 w tym sensu. Wiadomo przecie\u017c, \u017ce w chwili ataku w Tybecie by\u0142a garstka cudzoziemc\u00f3w i \u017cadnych chi\u0144skich narodowc\u00f3w.<\/p>\n

Jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 traktat\u00f3w pokojowych, Ugoda by\u0142a skutkiem wojny. Je\u015bli woli si\u0119 wierzy\u0107, \u017ce traktaty podpisane pod przymusem nie s\u0105 wa\u017cne, nale\u017cy patrze\u0107 w ten spos\u00f3b nie tylko na Ugod\u0119, ale i inne dokumenty tego rodzaju \u2013 np. traktat Tybetu z Nepalem z 1856 czy konwencj\u0119 z Wielk\u0105 Brytani\u0105 z 1904 roku, kt\u00f3re niew\u0105tpliwie narzucono Tybeta\u0144czykom. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce stosowano tu podw\u00f3jne standardy: z jednej strony \u2013 Ugoda jest nielegalna, z drugiej za\u015b \u2013 traktaty z Nepalem i Wielk\u0105 Brytani\u0105, zawarte w takich samych, a w ka\u017cdym razie podobnych okoliczno\u015bciach, uznawane s\u0105 nie tylko za legalne, ale wr\u0119cz przywo\u0142ywane jako dowody mi\u0119dzynarodowej osobowo\u015bci i niepodleg\u0142o\u015bci Tybetu.<\/p>\n

Status Tybetu wobec Chin nie by\u0142 sta\u0142y ani niezmienny; przeciwnie \u2013 kapry\u015bny, cz\u0119sto si\u0119 zmienia\u0142. Je\u015bli 1951 rok uznamy za punkt zwrotny w stosunkach tybeta\u0144sko-chi\u0144skich, podobnie nale\u017cy patrze\u0107 na rok 1912. Po wybuchu rewolucji chi\u0144skiej w 1911 roku i upadku cesarstwa mand\u017curskiego, chi\u0144skie wojska w Tybecie podzieli\u0142y si\u0119 na dwie frakcje: jedna popiera\u0142a cesarza, druga \u2013 republikan\u00f3w. Walczy\u0142y one ze sob\u0105, a Tybeta\u0144czycy z obiema \u2013 i w ko\u0144cu zwyci\u0119\u017cyli. W 1912 roku Dalajlama powr\u00f3ci\u0142 z wygnania w Indiach i rozkaza\u0142 wydali\u0107 z kraju wszystkich Chi\u0144czyk\u00f3w. Tybet uwolni\u0142 si\u0119 ca\u0142kowicie od chi\u0144skiej kontroli.<\/p>\n

Siedemnastopunktowa Ugoda wprawia w za\u017cenowanie nie tylko tych, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce Tybet by\u0142 niepodleg\u0142ym pa\u0144stwem, ale i wyznawc\u00f3w pogl\u0105du, i\u017c zawsze stanowi\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 Chin. Je\u017celi Chiny panowa\u0142y nad Tybetem przed 1951 rokiem, po co mia\u0142yby zawiera\u0107 Ugod\u0119? Gdyby Tybet rzeczywi\u015bcie stanowi\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 Chin, nie by\u0142by potrzebny \u017caden traktat ani umowa.<\/p>\n

Pogl\u0105d taki wyznawali niekt\u00f3rzy chi\u0144scy urz\u0119dnicy w czasach dynastii Qing i republiki. Przed wkroczeniem armii chi\u0144skiej do Lhasy w 1910 roku wiceamban Wen Zongyao chcia\u0142, na przyk\u0142ad, zawrze\u0107 ugod\u0119 z XIII Dalajlam\u0105, jednak amban Lian Yu nie zgodzi\u0142 si\u0119 na to, t\u0142umacz\u0105c, \u017ce Tybet podlega Chinom, nie ma wi\u0119c potrzeby podpisywania z nim jakichkolwiek traktat\u00f3w.<\/p>\n

Siedemnastopunktowa Ugoda postawi\u0142a wi\u0119c rz\u0105d Chin w paradoksalnej sytuacji: uzna\u0107 j\u0105 za osi\u0105gni\u0119cie \u2013 to przyzna\u0107, \u017ce Tybet nie by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 Chin przed 1951 rokiem; upiera\u0107 si\u0119, \u017ce Chiny zawsze w\u0142ada\u0142y Tybetem \u2013 to stwierdzi\u0107, i\u017c zawarcie Ugody by\u0142o czyst\u0105 g\u0142upot\u0105. Chiny nie mog\u0142y jednak przyzna\u0107, \u017ce Tybet by\u0142 odr\u0119bnym pa\u0144stwem: gdyby to zrobi\u0142y \u2013 to, co dumnie nazywaj\u0105 wyzwoleniem, sta\u0142oby si\u0119 (jak chce wi\u0119kszo\u015b\u0107 zachodnich uczonych) okupacj\u0105. Chi\u0144scy komuni\u015bci przedstawiali si\u0119 jako wyzwoliciele wszystkich Chi\u0144czyk\u00f3w \u2013 a Tybeta\u0144czyk\u00f3w w szczeg\u00f3lno\u015bci. Wyg\u0142aszaj\u0105c na tyle szalone s\u0105dy, zawieszali poprzeczk\u0119 tak wysoko, \u017ce nie mogli jej przeskoczy\u0107. Tym samym postawili si\u0119 w sytuacji, w kt\u00f3rej chc\u0105 zje\u015b\u0107 ciastko i nadal je mie\u0107 \u2013 utrzymuj\u0105, \u017ce przed 1950 rokiem Tybet by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 Chin, i, jednocze\u015bnie, tak ciesz\u0105 si\u0119 z Ugody, i\u017c uroczy\u015bcie obchodz\u0105 rocznic\u0119 jej podpisania.<\/p>\n

Mimo \u017ce rz\u0105d Chin nie ma ochoty decydowa\u0107 si\u0119 na co\u015b, robi to za\u0144 sama Ugoda. Cho\u0107 ju\u017c fakt podpisania tego dokumentu jest wystarczaj\u0105co jednoznaczny, warto przecie\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce przedstawicieli Tybetu nazywa si\u0119 w nim \u201epe\u0142nomocnikami\u201d, a nikt nie okre\u015bli\u0142by w ten spos\u00f3b delegat\u00f3w tak zwanego \u201erz\u0105du lokalnego\u201d.<\/p>\n

W punkcie 1 czytamy, \u017ce \u201enar\u00f3d tybeta\u0144ski wr\u00f3ci do wielkiej rodziny Macierzy\u201d, co zdaje si\u0119 wskazywa\u0107, \u017ce wcze\u015bniej w \u201erodzinie\u201d tej nie by\u0142. Punkt 8 m\u00f3wi wyra\u017anie, \u017ce \u201ewojska tybeta\u0144skie b\u0119d\u0105 stopniowo przy\u0142\u0105czane do armii chi\u0144skiej i stan\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 systemu obronnego ChRL\u201d, co musi znaczy\u0107, i\u017c Tybet mia\u0142 do tej pory w\u0142asn\u0105 armi\u0119 i \u017ce Chiny nie odpowiada\u0142y za obron\u0119 jego granic. Punkt 14 stanowi, \u017ce \u201eChRL b\u0119dzie centralnie kierowa\u0107 wszystkimi kontaktami zagranicznymi obszaru Tybetu\u201d, co, zgodnie z prawd\u0105, wskazuje, i\u017c dot\u0105d Tybet utrzymywa\u0142 samodzielne stosunki dyplomatyczne z innymi pa\u0144stwami. Nie da si\u0119 zafa\u0142szowa\u0107 historii. Wszystkie artyku\u0142y Ugody, kt\u00f3ra dawa\u0142a Pekinowi w\u0142adz\u0119 nad Tybetem, jednoznacznie ukazuj\u0105 stan faktyczny: przed 1951 rokiem Chiny nie kontrolowa\u0142y kontakt\u00f3w zagranicznych ani armii Tybetu; innymi s\u0142owy \u2013 nie panowa\u0142y nad tym krajem. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zachodnich uczonych uwa\u017ca, \u017ce w latach 1912-51 Tybet by\u0142 <\/span>de facto niepodleg\u0142ym pa\u0144stwem; ten punkt widzenia podziela nawet garstka chi\u0144skich badaczy. <\/span><\/p>\n

Jak ju\u017c wspomniano, w punkcie 4 rz\u0105d ChRL zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 do niezmieniania systemu politycznego w Tybecie. Na czym polega\u0142 \u00f3w system? Wed\u0142ug jednych, by\u0142o to feudalne podda\u0144stwo, dla innych, \u015bwiecko-religijna dwuw\u0142adza. Tak czy owak, system ten r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od chi\u0144skiego. To za\u015b znaczy, \u017ce Ugoda ustanawia\u0142a formu\u0142\u0119 \u201ejeden kraj, dwa systemy\u201d. Fakt ten powszechnie jednak ignorowano; wi\u0119kszo\u015b\u0107 uwa\u017ca, \u017ce rozwi\u0105zanie to wymy\u015bli\u0142 Deng Xiaoping, by u\u0142o\u017cy\u0107 stosunki z Hongkongiem i Tajwanem. Ten b\u0142\u0119dny pogl\u0105d podzielaj\u0105 wr\u0119cz sami autorzy Ugody.<\/p>\n

Podczas wst\u0119pnych rozm\u00f3w chi\u0144sko-tybeta\u0144skich w 1982 roku delegacja tybeta\u0144ska poprosi\u0142a o rozci\u0105gni\u0119cie na Tybet formu\u0142y \u201ejednego kraju, dw\u00f3ch system\u00f3w\u201d, kt\u00f3r\u0105 Pekin obieca\u0142 Tajwanowi, motywuj\u0105c to specjalnym statusem historycznym i unikalnym charakterem Tybetu. Chi\u0144czycy pro\u015bb\u0119 t\u0119 odrzucili, wyja\u015bniaj\u0105c, \u017ce stosunki chi\u0144sko-tybeta\u0144skie zosta\u0142y ju\u017c uregulowane Ugod\u0105; przy okazji upomniano Tybeta\u0144czyk\u00f3w, by nie starali si\u0119 \u201ezawr\u00f3ci\u0107 biegu historii\u201d. Ci za\u015b odparli, \u017ce musieli odrzuci\u0107 Ugod\u0119, gdy\u017c zosta\u0142a zawarta \u201epod przymusem\u201d, a w\u0142adze chi\u0144skie i tak dawno j\u0105 z\u0142ama\u0142y.<\/p>\n

Niezale\u017cnie od punktu widzenia, Siedemnastopunktowa Ugoda \u017cy\u0142a kr\u00f3tko. Zabi\u0142o j\u0105 narodowe powstanie przeciwko chi\u0144skim rz\u0105dom w 1959 roku i ucieczka Dalajlamy do Indii. Od tej pory tybeta\u0144ski rz\u0105d na wychod\u017astwie odrzuca Ugod\u0119 jako niewa\u017cn\u0105. Cho\u0107 Pekin nadal twierdzi, \u017ce jest wa\u017cna, tybeta\u0144ski rz\u0105d emigracyjny powtarza, \u017ce Chi\u0144czycy z\u0142amali jej ka\u017cdy punkt i ponosz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za wybuch powstania w 1959 roku, a co za tym idzie \u2013 za zerwanie umowy. Rz\u0105d chi\u0144ski utrzymuje natomiast, \u017ce Tybeta\u0144czycy \u201erozmy\u015blnie gwa\u0142cili i sabotowali Ugod\u0119 oraz robili wszystko, by podzieli\u0107 macierz\u201d.<\/p>\n

Tak wi\u0119c przedmiotem dysputy sta\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przyczyny \u015bmierci Ugody. Dowody wskazuj\u0105, \u017ce to rz\u0105d Chin nie wywi\u0105za\u0142 si\u0119 ze swoich zobowi\u0105za\u0144. Na przyk\u0142ad w niekt\u00f3rych regionach Tybetu natychmiast przyst\u0105piono do zmieniania systemu politycznego, narzucaj\u0105c tak zwane reformy demokratyczne; na wszelkie sposoby podkopywano r\u00f3wnie\u017c w\u0142adz\u0119 Dalajlamy.<\/p>\n

Konflikty chi\u0144sko-tybeta\u0144skie, a przede wszystkim powstanie w 1959 roku, by\u0142y przecie\u017c nie tylko reakcj\u0105 na gwa\u0142cenie przez Chiny Siedemnastopunktowej Ugody, ale i protestem przeciwko niej samej \u2013 pr\u00f3b\u0105 przegnania Chi\u0144czyk\u00f3w z Tybetu i odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci. Mo\u017cemy wi\u0119c spokojnie stwierdzi\u0107, \u017ce d\u0105\u017cenia te doprowadzi\u0142y do wybuchu powstania i odrzucenia Ugody. Wydaje si\u0119, \u017ce w najlepszym razie mo\u017cna dowodzi\u0107, i\u017c odpowiedzialno\u015b\u0107 za to w wi\u0119kszym stopniu ponosz\u0105 Chi\u0144czycy.<\/p>\n

Powstanie z 1959 roku stanowi cezur\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnej historii stosunk\u00f3w chi\u0144sko-tybeta\u0144skich. W 1951 roku Tybet, podpisuj\u0105c Ugod\u0119, straci\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107; w 1959 \u015bmier\u0107 Ugody odebra\u0142a mu autonomi\u0119. Ucieczka Dalajlamy i jego zwolennik\u00f3w do Indii stworzy\u0142a pr\u00f3\u017cni\u0119 w systemie w\u0142adzy; rz\u0105d Chin skorzysta\u0142 z okazji i nie tylko zape\u0142ni\u0142 t\u0119 luk\u0119, ale i wprowadzi\u0142 tzw. reformy demokratyczne. Owe \u201ereformy\u201d realizowano ju\u017c w Tybecie Wewn\u0119trznym, teraz postanowiono narzuci\u0107 je Tybetowi w\u0142a\u015bciwemu, aby przeprowadzi\u0107 go z \u201epiek\u0142a feudalizmu\u201d do \u201esocjalistycznego raju\u201d. W ten spos\u00f3b \u201ejeden kraj, dwa systemy\u201d przeobrazi\u0142 si\u0119 w \u201ejeden kraj, jeden system\u201d; od tej pory autonomia Tybetu mia\u0142a mie\u0107 charakter li tylko nominalny. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce to rz\u0105d Chin zada\u0142 <\/span>coup de gr\u00e2ce Siedemnastopunktowej Ugodzie; rz\u0105d Tybetu powiadomi\u0142 tylko o jej zgonie opini\u0119 publiczn\u0105. Na ironi\u0119 zakrawa wi\u0119c fakt, \u017ce podczas rozm\u00f3w w 1982 roku Tybeta\u0144czycy od\u017cegnywali si\u0119 od Ugody, a Chi\u0144czycy ci\u0105gle si\u0119 na ni\u0105 powo\u0142ywali. <\/span><\/p>\n

\u015amier\u0107 Ugody mia\u0142a straszliwe skutki dla Tybetu. Podczas powstania w 1959 roku, w trakcie kampanii politycznych, kt\u00f3re przysz\u0142y po nim, a zw\u0142aszcza w czasach rewolucji kulturalnej, zabito i wtr\u0105cono do wi\u0119zie\u0144 lub oboz\u00f3w koncentracyjnych tysi\u0105ce Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Zniszczono instytucje religijne i kulturalne. Zerwanie Ugody, co musi budzi\u0107 zdumienie, w niczym te\u017c nie pomog\u0142o Chi\u0144czykom. Tybeta\u0144czycy s\u0105 niezadowoleni z bezpo\u015brednich chi\u0144skich rz\u0105d\u00f3w; sytuacja w kraju jest napi\u0119ta. Po 1959 roku spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodowa, kt\u00f3ra milcza\u0142a, gdy osiem lat wcze\u015bniej Tybet traci\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107, zacz\u0119\u0142a pot\u0119pia\u0107 polityk\u0119 Chin wobec Tybetu. Innymi s\u0142owy, odrzucenie Ugody nie rozwi\u0105za\u0142o kwestii tybeta\u0144skiej \u2013 przeciwnie, skomplikowa\u0142o j\u0105 i nada\u0142o jej charakter bardziej mi\u0119dzynarodowy. Tak Chi\u0144czycy, jak tybeta\u0144ska diaspora uwa\u017caj\u0105, \u017ce sytuacj\u0119 t\u0119 trzeba zmieni\u0107. W zwi\u0105zku z tym niemal natychmiast po \u015bmierci Mao rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 rozmowy chi\u0144sko-tybeta\u0144skie.<\/p>\n

D\u0142ugotrwa\u0142y dialog nie przyni\u00f3s\u0142 \u017cadnych rezultat\u00f3w. Teoretycznie, jest wiele miejsca na porozumienie. Rz\u0105d tybeta\u0144ski \u2013 z wyj\u0105tkiem kr\u00f3tkiego okresu \u2013 domaga si\u0119 wy\u0142\u0105cznie autonomii lub, jak wynika z ostatnich wypowiedzi Dalajlamy, formu\u0142y \u201ejeden kraj, dwa systemy\u201d. Rz\u0105d ChRL obstaje tylko przy swoim zwierzchnictwie; chi\u0144scy przyw\u00f3dcy, w tym Deng Xiaoping, powtarzali, \u017ce s\u0105 gotowi do poszukiwania rozwi\u0105za\u0144 i rozm\u00f3w na ka\u017cdy temat z wyj\u0105tkiem niepodleg\u0142o\u015bci Tybetu. W tym sensie, znalezienie platformy do negocjacji nie powinno nastr\u0119cza\u0107 wi\u0119kszych trudno\u015bci. W praktyce jednak nie uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 rozstrzygni\u0119cia, kt\u00f3re mog\u0142yby zaakceptowa\u0107 obie strony.<\/p>\n

W 1981 roku pierwszy sekretarz KPCh Hu Yaobang wystosowa\u0142 \u201ePi\u0119ciopunktow\u0105 propozycj\u0119 dla Dalajlamy\u201d. Ten odrzuci\u0142 j\u0105 zdecydowanie, stwierdzaj\u0105c, \u017ce \u201eChiny, zamiast m\u00f3wi\u0107 o rzeczywistych problemach sze\u015bciu milion\u00f3w Tybeta\u0144czyk\u00f3w, pr\u00f3buj\u0105 sprowadzi\u0107 spraw\u0119 Tybetu do rozm\u00f3w na temat statusu mojej osoby\u201d. W 1988 roku Dalajlama przedstawi\u0142 w Strasburgu plan, kt\u00f3ry mia\u0142 stanowi\u0107 szkielet dla negocjacji chi\u0144sko-tybeta\u0144skich. Rz\u0105d Chin nie zaakceptowa\u0142 tej propozycji, stwierdzaj\u0105c: \u201eNic nie zaprzeczy chi\u0144skiemu panowaniu nad Tybetem. Nie mo\u017ce tu by\u0107 mowy o \u017cadnej niepodleg\u0142o\u015bci, cz\u0119\u015bciowej niepodleg\u0142o\u015bci czy pozorach niepodleg\u0142o\u015bci\u201d.<\/p>\n

Je\u015bli skonfrontujemy te dwa rozwi\u0105zania z Siedemnastopunktow\u0105 Ugod\u0105, natychmiast zrozumiemy, dlaczego Tybeta\u0144czycy uwa\u017caj\u0105, \u017ce rz\u0105d Chin ofiarowuje im bardzo niewiele. Pekin nie chce da\u0107 Tybetowi wi\u0119kszej autonomii, nawet takiej, o jakiej m\u00f3wi\u0142a Ugoda, a rz\u0105d tybeta\u0144ski nie godzi si\u0119 teraz na uznanie pe\u0142nej zwierzchno\u015bci Chin, kt\u00f3r\u0105 ustanowi\u0142 \u00f3w dokument. Plan Dalajlamy jest wszak\u017ce bli\u017cszy Ugodzie, ni\u017c propozycja Hu Yaobanga \u2013 mimo \u017ce to Tybeta\u0144czycy wypowiedzieli Ugod\u0119 w 1959 roku, a rz\u0105d Chin nadal uwa\u017ca j\u0105 za wi\u0105\u017c\u0105c\u0105.<\/p>\n

Powr\u00f3t do Siedemnastopunktowej Ugody m\u00f3g\u0142by oznacza\u0107 utrat\u0119 twarzy dla rz\u0105du tybeta\u0144skiego, gdy\u017c odrzuci\u0142 on j\u0105 publicznie w 1959 roku. Zachowanie twarzy powinno by\u0107 jednak w polityce kwesti\u0105 drugorz\u0119dn\u0105. Je\u017celi celem jest niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Tybetu, wypowiedzenie Ugody ma znaczenie ogromne \u2013 bez tego nie ma mowy o niezale\u017cno\u015bci. Je\u015bli jednak rz\u0105d tybeta\u0144ski got\u00f3w jest zgodzi\u0107 si\u0119 na mniej, znajdzie po temu podstawy w Ugodzie, np. formu\u0142\u0119 \u201ejednego kraju, dw\u00f3ch system\u00f3w\u201d. Trudno przecie\u017c spodziewa\u0107 si\u0119 czego\u015b wi\u0119cej po negocjacjach z Chinami. Rz\u0105d tybeta\u0144ski powinien zrozumie\u0107, \u017ce zrezygnowa\u0142 z niepodleg\u0142o\u015bci Tybetu podpisuj\u0105c Ugod\u0119 w 1951 roku. Je\u015bli wr\u00f3ci si\u0119 do tego dokumentu, Tybet odzyska przynajmniej autonomi\u0119. Je\u017celi pierwotnym motywem do zawarcia Ugody by\u0142o ratowanie Tybetu przed ca\u0142kowitym zniszczeniem, powr\u00f3t do niej s\u0142u\u017cy\u0142by dzisiaj temu samemu celowi. Co wi\u0119cej, gdyby rz\u0105d zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 o prawdziw\u0105 autonomi\u0119 lub formu\u0142\u0119 \u201ejeden kraj, dwa systemy\u201d na podstawie Siedemnastopunktowej Ugody, w\u0142adzom chi\u0144skim by\u0142oby bardzo trudno odm\u00f3wi\u0107.<\/p>\n

Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce to rz\u0105d Chin, a nie Tybeta\u0144czycy, nie b\u0119dzie chcia\u0142 wraca\u0107 do Ugody, gdy\u017c zmusi\u0142oby go to do rezygnacji z du\u017cej cz\u0119\u015bci w\u0142adzy. Ale skoro uwa\u017ca j\u0105 za wi\u0105\u017c\u0105c\u0105, jak\u017ce m\u00f3g\u0142by odm\u00f3wi\u0107? W ten spos\u00f3b prawdziwa autonomia lub formu\u0142a \u201ejeden kraj, dwa systemy\u201d nie mo\u017ce k\u0142\u00f3ci\u0107 si\u0119 z roszczeniem do zwierzchnictwa nad Tybetem, nikt wi\u0119c nie nazwie jej \u201ezawracaniem biegu historii\u201d czy \u201epozorami niepodleg\u0142o\u015bci\u201d. W\u0142adze ChRL powinny zrozumie\u0107, \u017ce bezpo\u015brednie rz\u0105dy nad Tybetem, jakie sprawuj\u0105 od 1959 roku, by\u0142y katastrof\u0105 i \u017ce tylko jego prawdziwa autonomia mo\u017ce uchroni\u0107 kraj przed problemami wewn\u0119trznymi i mi\u0119dzynarodowymi. Rozwi\u0105zanie kwestii tybeta\u0144skiej b\u0119dzie te\u017c dobrym sygna\u0142em dla Hongkongu i Tajwanu. Rz\u0105d Chin stara si\u0119 obecnie przedstawi\u0107 formu\u0142\u0119 \u201ejednego kraju, dw\u00f3ch system\u00f3w\u201d w jak najlepszym \u015bwietle, ale dlaczego mieszka\u0144cy Hongkongu czy Tajwanu mieliby wierzy\u0107 Pekinowi?<\/p>\n

Aby ich przekona\u0107 o szczero\u015bci swych intencji, rz\u0105d Chin musi najpierw przyzna\u0107 si\u0119 do b\u0142\u0119d\u00f3w, jakie pope\u0142ni\u0142 w Tybecie, oraz nada\u0107 temu krajowi w\u0142asny system polityczny i autonomi\u0119.<\/p>\n

Kwestia Tybetu powinna zosta\u0107 rozwi\u0105zana jak najszybciej na drodze pokojowych, rozs\u0105dnych rozm\u00f3w. W tej sytuacji powr\u00f3t do Siedemnastopunktowej Ugody wydaje mi si\u0119 najlepszym, cho\u0107 z pewno\u015bci\u0105 nie idealnym, rozwi\u0105zaniem.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Ugoda-Podpisy-23Maja1951\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

1993<\/p>\n

 <\/p>\n

Song Liming \u2013 wyk\u0142adowca Uniwersytetu Florenckiego; Chiny opu\u015bci\u0142 w 1989 roku.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

We wsp\u00f3\u0142czesnej historii Tybetu \u017caden dokument nie mia\u0142 takiego znaczenia, jak Siedemnastopunktowa Ugoda z 1951 roku. To pierwszy formalny traktat mi\u0119dzy Chinami a Tybetem od 821 roku. Umowy te r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 jednak zasadniczo.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1402,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,8],"tags":[25,27,26],"class_list":["post-1400","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-chinczykow","tag-dialog","tag-historia","tag-polityka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1400","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1400"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1400\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1419,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1400\/revisions\/1419"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1402"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}