1.<\/p>\n
Odk\u0105d je zobaczy\u0142em, czuj\u0119 szczeg\u00f3lny zwi\u0105zek z ostatnim zdj\u0119ciem, jakie zrobiono Gendunowi Czophelowi. Cz\u0119sto na nie patrz\u0119. Kiedy jest mi bardzo smutno, nawet kilka razy dziennie. Zawsze, jakby wywo\u0142ywa\u0142o halucynacje, po chwili zdaje mi si\u0119, \u017ce na nim jestem, przycupni\u0119ty obok \u0142\u00f3\u017cka. I s\u0142ysz\u0119, co m\u00f3wi Gendun Czophel. Nieodmiennie przechodz\u0105 mnie wtedy zimne dreszcze i zaczynam si\u0119 dusi\u0107.<\/p>\n
<\/p>\n
To wcale nie s\u0105 majaki. Jak si\u0119 dobrze ws\u0142ucha\u0107, to zdj\u0119cie naprawd\u0119 opowiada histori\u0119 ostatnich dni Genduna Czophela, jego z\u0142amanego serca i b\u00f3lu. \u015apiewa rozdzieraj\u0105c\u0105 pie\u015b\u0144 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry ja\u015bnia\u0142 niezwyk\u0142ym blaskiem i zosta\u0142 odes\u0142any w za\u015bwiaty przez si\u0142y ciemno\u015bci.<\/p>\n
Zreszt\u0105 sp\u00f3jrzcie sami. Gendun Czophel wygl\u0105da jakby co\u015b zgubi\u0142, patrzy na was wzrokiem, w kt\u00f3rym nie ma odrobiny nadziei. Jakie tajemnice kryj\u0105 si\u0119 za tymi zm\u0119czonymi oczami i bruzdami na twarzy? O czym nie umia\u0142 przesta\u0107 my\u015ble\u0107, cho\u0107 jedn\u0105 nog\u0105 by\u0142 ju\u017c na tamtym \u015bwiecie?<\/p>\n
A mo\u017ce po prostu si\u0119 upi\u0142? I patrz\u0105c spod p\u00f3\u0142przymkni\u0119tych powiek, duka\u0142 jakie\u015b bzdury? Osobi\u015bcie jestem przekonany, \u017ce w sercu \u2013 kt\u00f3re w przeciwie\u0144stwie do g\u0142owy nigdy nie by\u0142o nietrze\u017awe \u2013 dok\u0142adnie widzia\u0142 ca\u0142\u0105 histori\u0119 naszego nieszcz\u0119snego narodu, od pocz\u0105tku do samego ko\u0144ca. A zw\u0142aszcza ka\u017cd\u0105 scen\u0119 ta\u0144ca dogasaj\u0105cego w smutku w\u0142asnego \u017cycia.<\/p>\n
2.<\/p>\n
Oparty o poduszki, rozche\u0142stany cz\u0142owiek w niczym nie przypomina wymuskanego Genduna Czophela w nienagannych mnisich szatach albo wytwornym, szarym, \u015bwieckim suknie i okr\u0105g\u0142ych okularach intelektualisty. Ten, \u201eszalony\u201d, odarty z blasku niezr\u00f3wnanej inteligencji i pogr\u0105\u017cony w p\u00f3\u0142\u015bnie, trz\u0105s\u0142 si\u0119 od rana do nocy, zapijaj\u0105c okruchy nadziei i rado\u015bci, kt\u00f3re mog\u0142yby utrzyma\u0107 go przy \u017cyciu.<\/p>\n
Jak si\u0119 dobrze zastanowi\u0107, trudno go za to wini\u0107. Nadzieja gas\u0142a te\u017c dla jego ukochanego Tybetu, spowitego z\u0142owieszczym, g\u0119stniej\u0105cym mrokiem. Kiedy spad\u0142 cios, umys\u0142 Genduna Czophela p\u0119k\u0142 z b\u00f3lu, kt\u00f3rego nie da si\u0119 opisa\u0107. Zw\u0142aszcza gdy skradziono i zniszczono jego \u201eskromny maj\u0105tek\u201d, czyli zapiski, nad kt\u00f3rymi wyla\u0142 morze potu, przemierzaj\u0105c ca\u0142y \u015bwiat. Od tej chwili ka\u017cdy kolejny dzie\u0144 na tym padole musia\u0142 by\u0107 dla niego niezno\u015bn\u0105 udr\u0119k\u0105.<\/p>\n
W ci\u0105gu ledwie pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat ten cz\u0142owiek otworzy\u0142 rodakom wrota polityki i historii, nieur\u0105gaj\u0105cych normom ludzkiego rozumu. Wolny od kajdan sekciarstwa, wykuwa\u0142 w murze okna, przez kt\u00f3re mogli\u015bmy patrze\u0107 na siebie bez uprzedze\u0144. Stworzy\u0142 przestrze\u0144 dla krytycznego my\u015blenia o tybeta\u0144skiej religii i kulturze \u201ew ca\u0142ej ich rozci\u0105g\u0142o\u015bci\u201d. Widz\u0105c, jak zmienia si\u0119 czas i \u015bwiat, bezustannie podkre\u015bla\u0142 znaczenie odwagi pod\u0105\u017cania w\u0142asn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105. Tylko kto to pojmowa\u0142? Czy cho\u0107by s\u0142ucha\u0142, \u017ceby ewentualnie m\u00f3c co\u015b zrozumie\u0107?<\/p>\n
Sk\u0105d! Nie zamierzali s\u0142ucha\u0107 tego, kt\u00f3ry \u201eswoimi umiej\u0119tno\u015bciami przyni\u00f3s\u0142 honor kr\u00f3lowi i obywatelom naszej Krainy \u015aniegu\u201d. Wi\u0119cej, pewnej zimnej, wietrznej, gradowej nocy tybeta\u0144scy bracia i siostry \u2013 kt\u00f3rych kocha\u0142 ca\u0142ym sercem \u2013 wtr\u0105cili go do wi\u0119zienia i bez zlitowania wymierzyli pi\u0119\u0107dziesi\u0105t bat\u00f3w.<\/p>\n
Zagryzaj\u0105c wargi z b\u00f3lu, Gendun Czophel musia\u0142 zda\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce mo\u017ce liczy\u0107 tylko na przysz\u0142o\u015b\u0107. Pr\u00f3buj\u0105c ocali\u0107 swoje dzie\u0142o, zdo\u0142a\u0142 wys\u0142a\u0107 wiadomo\u015b\u0107 zaprzyja\u017anionemu arystokracie i powierzy\u0107 mu sw\u00f3j \u201eskromny maj\u0105tek\u201d, ale nawet Horkhang nie umia\u0142 wydrze\u0107 bezcennych papier\u00f3w rze\u017anikom cywilizacji, kt\u00f3rzy wi\u0119kszo\u015b\u0107 zapisk\u00f3w podarli na strz\u0119py.<\/p>\n
Wiadomo\u015b\u0107 o zniszczeniu notatek, kt\u00f3re sporz\u0105dza\u0142 ca\u0142e \u017cycie, przyniesiono Gendunowi Czophelowi do lochu, wyrywaj\u0105c mu serce i odbieraj\u0105c wszelk\u0105 nadziej\u0119. Odt\u0105d si\u0119ga\u0142 tylko po butelk\u0119.<\/p>\n
\u201eBezcenn\u0105 turkusow\u0105 waz\u0119 roztrzaskano o bruk \u2013 wyj\u0105ka\u0142 dr\u017c\u0105cymi wargami po wyj\u015bciu z wi\u0119zienia. \u2013 Co mam teraz robi\u0107? Po prostu chwil\u0119 poci\u0105gn\u0119\u201d. Co sprowadza\u0142o si\u0119 do picia na um\u00f3r od rana do nocy.<\/p>\n
Zosta\u0142o po nim to zdj\u0119cie. I te zranione, przestraszone, podejrzliwe oczy.<\/p>\n
3.<\/p>\n
Od tego czasu min\u0119\u0142o ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat, a \u015bwiat dalej jest \u015bwiatem. Tybet tak\u017ce pozostaje Tybetem, cho\u0107 nie ma ju\u017c s\u0105du, kt\u00f3ry wyda\u0142 wyrok, i wi\u0119zienia Genduna Czophela. Dzi\u015b zamieszkuj\u0105 je wy\u0142\u0105cznie szczury. I prawie \u2013 prawie \u2013 roni\u0105 \u0142zy, przys\u0142uchuj\u0105c si\u0119 ze szczelin w murze piskliwym bajkom chi\u0144skich przewodnik\u00f3w, opowiadaj\u0105cych wycieczkom o s\u0142usznie minionych, strasznych czasach.<\/p>\n
Mamy dzi\u015b za to wiele nowych, betonowych, znacznie lepiej strze\u017conych wi\u0119zie\u0144, w kt\u00f3rych dzieci tej ziemi odbieraj\u0105 nowoczesne baty i poznaj\u0105 b\u00f3l rozbijania o bruk w\u0142asnych bezcennych turkusowych waz. Tylko nie mog\u0105 marzy\u0107 o flaszce.<\/p>\n
Patrz\u0119 i widz\u0119, \u017ce Gendun Czophel \u015bmieje si\u0119 ze mnie ze zdj\u0119cia. Wygl\u0105da na pijanego w trupa.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
20 pa\u017adziernika 2013 roku w klasztorze Dargje<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n Gendun Czophel<\/a> (1903\u20131951) pozostaje niedo\u015bcig\u0142ym wzorem i natchnieniem tybeta\u0144skich intelektualist\u00f3w. Go Szerab Gjaco<\/a> \u2013 mnich, nauczyciel, dzia\u0142acz spo\u0142eczny i pisarz z Ngaby \u2013 zosta\u0142 skazany za na kar\u0119 dziesi\u0119ciu lat wi\u0119zienia za \u201eseparatystyczne pod\u017ceganie\u201d, kt\u00f3rego doszuka\u0142 si\u0119 w jego artyku\u0142ach chi\u0144ski s\u0105d ludowy<\/em>.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/GendunCzophel-OstatnieZdjecie.jpg\")
<\/a><\/p>\n