Pami\u0119tam, jak pewnego wieczora w pa\u017adzierniku 1989 roku dyrektor naszej szko\u0142y wpad\u0142 na boisko, wykrzykuj\u0105c co\u015b o \u201eNoblu\u201d. Zamarli\u015bmy os\u0142upiali, poniewa\u017c nic nam to nie m\u00f3wi\u0142o.<\/p>\n
<\/p>\n
Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 Dalajlama \u2013 z kt\u00f3rego tamto wyr\u00f3\u017cnienie uczyni\u0142o globalny autorytet \u2013 nazywa siebie \u201eprostym buddyjskim mnichem\u201d, cho\u0107 jest radykalnym my\u015blicielem, pr\u00f3buj\u0105cym zawr\u00f3ci\u0107 ludzko\u015b\u0107 z drogi egoistycznego konsumeryzmu propagowaniem wsp\u00f3\u0142czucia. \u015awiat trapiony politycznymi podzia\u0142ami, wojnami, g\u0142odem i fal\u0105 migracji jak nigdy potrzebuje jego przes\u0142ania odpowiedzialno\u015bci powszechnej i wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci wszechrzeczy.<\/p>\n
Dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w Dalajlama jest przyw\u00f3dc\u0105 duchowym i liderem walki o wolno\u015b\u0107 w okupowanej przez Chiny ojczy\u017anie. Jego portrety wisz\u0105 w zadymionych himalajskich chatkach, luksusowych apartamentach na Manhattanie, w sklepach i taks\u00f3wkach w indyjskiej Dharamsali, gdzie mieszka od ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu lat. W swoim pokoiku (dwa na dwa metry) moja nie\u017cyj\u0105ca ju\u017c ciotka, mniszka, mia\u0142a ich kilkadziesi\u0105t. Dla niej, podobnie jak dla milion\u00f3w Tybeta\u0144czyk\u00f3w, Dalajlama by\u0142 centrum wszech\u015bwiata i lekiem na obola\u0142e serce.<\/p>\n
Z kolei przyw\u00f3dcy Chin widz\u0105 w nim zagro\u017cenie i nazywaj\u0105 \u201ewilkiem w mnisich szatach\u201d. Cho\u0107 nawo\u0142uje do niestosowania przemocy i wsp\u00f3\u0142istnienia, uparcie oskar\u017caj\u0105 go o \u201eseparatyzm\u201d. Nie poprzestaj\u0105 na s\u0105czeniu propagandowego jadu, gro\u017c\u0105c ekonomicznymi sankcjami ka\u017cdemu pa\u0144stwu, w kt\u00f3rym si\u0119 pojawi. A i tak najgorsze dopiero nas czeka, gdy\u017c ewidentnie szykuj\u0105 si\u0119 do wskazania jego nast\u0119pcy.<\/p>\n
Ten plan realizuj\u0105 co najmniej od 1995 roku, kiedy to uprowadzili<\/a> sze\u015bcioletniego Genduna Czokji Nim\u0119, reinkarnacj\u0119 Panczenlamy, jednego z najwy\u017cszych hierarch\u00f3w szko\u0142y gelug buddyzmu tybeta\u0144skiego. Razem z ch\u0142opcem aresztowano jego ca\u0142\u0105 rodzin\u0119. Do dzi\u015b nie wiadomo, co si\u0119 z nimi sta\u0142o. Organizowali\u015bmy demonstracje i strajki g\u0142odowe, apelowali\u015bmy do ONZ. Chin to nie obesz\u0142o.<\/p>\n Od trzystu lat Dalajlamowie i Panczenlamowie odgrywaj\u0105 kluczow\u0105 rol\u0119 w rozpoznawaniu swoich nowych wciele\u0144. Pekin uzna\u0142, \u017ce maj\u0105c w\u0142asnego Panczena, wybierze te\u017c sobie Dalaja, ale sparzy\u0142 si\u0119 na tym, gdy\u017c Tybeta\u0144czycy maj\u0105 za nic mieszkaj\u0105c\u0105 w Pekinie \u201echi\u0144sk\u0105 marionetk\u0119\u201d, kt\u00f3r\u0105 pr\u00f3buje si\u0119 legitymizowa\u0107 sporadycznymi wizytami w Tybecie \u2013 w orszaku esbek\u00f3w i kolaboruj\u0105cych mnich\u00f3w \u2013 p\u0142ac\u0105c<\/a> ludziom za uczestniczenie w nag\u0142a\u015bnianym przez rz\u0105dowe media cyrku.<\/p>\n Znacznie wa\u017cniejszy od finansowej marchewki jest jednak kij kampanii reedukacyjnych<\/a>, inwigilacyjnej \u201ekraty<\/a>\u201d czy wszechobecnych szpicli z czerwonym opaskami. Stary mnich, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 d\u0142ugie lata w wi\u0119zieniu, powiedzia\u0142 mi, \u017ce szkoda mu Chi\u0144czyk\u00f3w. \u201ePotrafi\u0105 tylko wymachiwa\u0107 broni\u0105 i straszy\u0107, a ca\u0142a ta ich propaganda<\/a> nie jest warta mojego spluni\u0119cia\u201d.<\/p>\n Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, Chinom nie uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 tybeta\u0144skich serc. Dlatego teraz wygl\u0105daj\u0105 nast\u0119pnego Dalajlamy i sinizuj\u0105<\/a> nowe pokolenie.<\/p>\n W kolonialnych szko\u0142ach<\/a> z internatami \u2013 z dala od rodzin i ojczystej kultury \u2013 wpaja si\u0119 dzi\u015b chi\u0144sko\u015b\u0107 milionowi tybeta\u0144skich dzieci. Wtr\u0105ca si\u0119 do wi\u0119zie\u0144 za piel\u0119gnowanie narodowej to\u017csamo\u015bci czy manifestowanie lojalno\u015bci wobec Dalajlamy (cho\u0107by \u015bwi\u0119towanie jego urodzin czy posiadanie zdj\u0119cia w telefonie). Chi\u0144scy przyw\u00f3dcy zdaj\u0105 si\u0119 wierzy\u0107, \u017ce marionetka na tronie Dalajlamy i przetr\u0105cenie kr\u0119gos\u0142upa nast\u0119pnemu pokoleniu ostatecznie rozwi\u0105\u017c\u0105 \u201eproblem Tybetu\u201d.<\/p>\n W 2007 roku Chiny og\u0142osi\u0142y \u201eZarz\u0105dzenie nr 5<\/a>\u201d, przyznaj\u0105c Komunistycznej Partii Chin prawo wyznaczania \u201einkarnowanych\u201d lam\u00f3w i kategorycznie wykluczaj\u0105c udzia\u0142 \u201ezagranicznych organizacji b\u0105d\u017a os\u00f3b\u201d, czyli Dalajlamy, a wi\u0119c instytucji kluczowej dla naszej tradycji od czterystu lat.<\/p>\n Chiny nie zdaj\u0105 sobie sprawy, jaki gniew wywo\u0142aj\u0105, je\u015bli rzeczywi\u015bcie mianuj\u0105 swojego Dalajlam\u0119. Pokojowe protesty Tybeta\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3re w latach osiemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego stulecia mia\u0142y posta\u0107 ulicznych demonstracji<\/a>, na pocz\u0105tku XXI wieku zmieni\u0142y si\u0119 w fal\u0119 samospale\u0144<\/a>. \u201eNie jeste\u015bmy w stanie \u017cy\u0107 w tym jarzmie i d\u0142u\u017cej znosi\u0107 tortur, kt\u00f3re nie zostawiaj\u0105 blizn \u2013 napisa\u0142 w po\u017cegnalnym li\u015bcie<\/a> osiemnastolatek. \u2013 M\u0119czarnia \u017cycia bez \u017cadnych praw jest wiele wi\u0119ksza od b\u00f3lu sp\u0142oni\u0119cia w ogniu\u201d. Trudno sobie wyobrazi\u0107, jaki b\u0119dzie nast\u0119pny krok.<\/p>\n Kwestia sukcesji nie jest tylko spraw\u0105 tybeta\u0144sk\u0105. Mianowanie Dalajlamy przez Pekin b\u0119dzie mia\u0142o geopolityczne reperkusje przede wszystkim w Indiach<\/a> z ich du\u017c\u0105 populacj\u0105 buddyjsk\u0105 i d\u0142ug\u0105 granic\u0105 z okupowanym przez Chiny Tybetem, z kt\u00f3rego tryskaj\u0105 rzeki zaopatruj\u0105ce w wod\u0119 miliard ludzi.<\/p>\n Wiem, \u017ce w wielu pa\u0144stwach, w tym tak\u017ce w Stanach Zjednoczonych<\/a>, przyj\u0119to rezolucje, wedle kt\u00f3rych decyzja w sprawie sukcesji nale\u017cy wy\u0142\u0105cznie do Tybeta\u0144czyk\u00f3w i Dalajlamy. Wsparcie musi by\u0107 jednak mocniejsze i bardziej strategiczne. Ka\u017cdy kraj ma w\u0142asne interesy, ale inwestycja w prawd\u0119 gwarantuje dobre rezultaty i stanowi \u015bwiadectwo warto\u015bci, kt\u00f3rych pozbawione s\u0105 autokracje pokroju ChRL.<\/p>\n Jako tybeta\u0144ski uchod\u017aca jestem przekonany, \u017ce b\u0119dziemy mieli w\u0142asnego Dalajlam\u0119 i zi\u015bcimy marzenie o naszym Tybecie. Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 zapowiedzia\u0142<\/a> odrodzenie w wolnym kraju, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce \u201epoza inkarnacj\u0105 wskazan\u0105 przy pomocy prawowitych metod, nie zostanie uznany \u017caden inny kandydat wybrany w celach politycznych przez kogokolwiek \u2013 w tym przez tych w Chi\u0144skiej Republice Ludowej\u201d.<\/p>\n Dalajlama powinien zawczasu przekre\u015bli\u0107 chi\u0144skie ingerencje i machinacje, osobi\u015bcie wskazuj\u0105c nast\u0119pc\u0119, kt\u00f3rego uznano by za \u201eemanacj\u0119\u201d. Ten spos\u00f3b wybierania inkarnacji (nosz\u0105cych miano madhe tulku<\/em>) ma swoj\u0105 histori\u0119 i gwarantuje sprawn\u0105, spokojn\u0105 sukcesj\u0119 oraz poparcie spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej dla cz\u0142owieka kontynuuj\u0105cego dzie\u0142o Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci.<\/p>\n Kto wie, by\u0107 mo\u017ce moje wnuki b\u0119d\u0105 \u015bwiadkami przyznania Pokojowej Nagrody Nobla nast\u0119pnemu Dalajlamie. Przynajmniej b\u0119d\u0105 wiedzia\u0142y, co to jest.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n 3 pa\u017adziernika 2023<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Za \u201eWashington Post<\/a>\u201d<\/p>\n