Przed kilkoma tygodniami chi\u0144skie media tr\u0105bi\u0142y o po\u0142udniowym Tybecie, zach\u0142ystuj\u0105c si\u0119 nowym tunelem: \u201eTak oto ko\u0144czy si\u0119 historia pokole\u0144 mieszka\u0144c\u00f3w Metogu, odci\u0119tych od \u015bwiata \u015bcian\u0105 o\u015bnie\u017conych g\u00f3r\u201d. Ka\u017cde dziecko wiedzia\u0142o, \u017ce Metog jest jedynym okr\u0119giem w kraju, do kt\u00f3rego nie prowadzi szosa, ale te\u017c \u017caden przytomny cz\u0142owiek nie uwa\u017ca\u0142 go za pustyni\u0119. Wi\u0119cej \u2013 zawsze by\u0142o to miejsce niezwyk\u0142e: pi\u0119kne i mistyczne.<\/p>\n
<\/p>\n
Ponad dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu, u schy\u0142ku rz\u0105d\u00f3w dynastii Qing, wata\u017cka Zhao Erfeng w kasku z czerwonym pawim pi\u00f3rem najecha\u0142 Tybet i sk\u0105pa\u0142 go we krwi. Jego genera\u0142 Chen Liangzhen, pupil chi\u0144skich intelektualist\u00f3w, zachwyca\u0142 si\u0119 bogactwami i \u017cyzn\u0105 ziemi\u0105 po\u0142udniowego Tybetu, cho\u0107 jego mieszka\u0144c\u00f3w nazywa\u0142 lapidarnie \u201ebarbarzy\u0144cami\u201d. \u201eKiedy po raz pierwszy znalaz\u0142em si\u0119 w Tybecie \u2013 napisa\u0142 we \u00bbWspomnieniach z mojej wyprawy na p\u0142askowy\u017c\u00ab \u2013 my\u015bla\u0142em, \u017ce wszyscy jego mieszka\u0144cy to zwyczajni \u00bbbarbarzy\u0144cy\u00ab, sp\u0119dziwszy tam jednak nieco czasu, uzna\u0142em, \u017ce barbarzy\u0144cy tybeta\u0144scy bardziej s\u0105 cywilizowani od zwyczajnych\u201d. Traf chce, \u017ce wyl\u0119gali si\u0119 w\u0142a\u015bnie w Pema Ko \u2013 czyli w Metogu.<\/p>\n
Czy do dzisiaj zamieszkuj\u0105 go \u201ebarbarzy\u0144cy\u201d? Skoro nie mieli szosy, mo\u017ce proces sinizacji post\u0119powa\u0142 tam wolniej ni\u017c w innych regionach kraju? Historyczna wi\u0119\u017a z Padmasambhaw\u0105 i mnogo\u015b\u0107 sanktuari\u00f3w buddyjskich sprawia\u0142y, \u017ce zawsze chcia\u0142am si\u0119 tam wybra\u0107, lecz odstrasza\u0142y mnie legendy o krwio\u017cerczych pijawkach. S\u0105dzi\u0142am, \u017ce nie jestem w tym odosobniona, i roi\u0142o mi si\u0119, \u017ce Metog pozosta\u0142 nietkni\u0119t\u0105, naturaln\u0105 czyst\u0105 krain\u0105. Owa \u201enaturalno\u015b\u0107\u201d obejmowa\u0142a rzecz jasna r\u00f3wnie\u017c aborygen\u00f3w.<\/p>\n
Moje z\u0142udzenia rozwia\u0142 armijny dziennikarz, kt\u00f3ry napisa\u0142 reporta\u017c z przecinania tunelowej wst\u0119gi. Poza tym tu tak\u017ce zadzia\u0142a nieomylne prawo: im wi\u0119cej ludzi przyjedzie szos\u0105, tym wi\u0119cej wywioz\u0105 bogactw, kt\u00f3rymi pob\u0142ogos\u0142awi\u0142a tej ziemi natura. Natomiast \u201ebarbarzy\u0144cy\u201d, kt\u00f3rzy onegdaj dawali si\u0119 we znaki naje\u017ad\u017acom, zostan\u0105 obsadzeni w roli dekoracji, dodaj\u0105c wspomnieniom turyst\u00f3w <\/span>odrobin\u0119 pieprzu pi\u00f3rami w ko\u0142tunach, odzieniem ze sk\u00f3r drapie\u017cnik\u00f3w, przytupywaniem i dzikimi pohukiwaniami. Takie tam lekko oswojone zwierzaki z zoo. <\/span><\/p>\n \u201ePrzy szosie stoi restauracja pe\u0142ni\u0105ca jednocze\u015bnie rol\u0119 centrum handlowego \u2013 informuje nas dziennikarz. \u2013 Otworzyli j\u0105 przyjezdni z Sichuanu i nazwali \u00bbWielkim kanionem\u00ab. Sekretarz partii powiedzia\u0142 nam dzisiaj, \u017ce w Metogu dzia\u0142a ju\u017c ponad dwie\u015bcie sklep\u00f3w. Maj\u0105 nawet bar karaoke, kt\u00f3ry mo\u017ce nie wygl\u0105da imponuj\u0105co, za to d\u017awiga wielki szyld \u00bbProsto z nieba\u00ab. \u015aciany restauracji Deyang pokrywaj\u0105 przes\u0142ania w\u0119drowc\u00f3w. Lokal serwuj\u0105cy owoce morza z miejsca sta\u0142 si\u0119 obowi\u0105zkowym punktem programu\u201d. I te de, i te pe.<\/p>\n Zapyta\u0142am wyrobnika pi\u00f3ra, czy te dwie setki sklep\u00f3w nale\u017c\u0105 do tubylc\u00f3w czy przyjezdnych. Odpisa\u0142, \u017ce niemal bez wyj\u0105tku do imigrant\u00f3w z Sichuanu. W gruncie rzeczy nie musia\u0142am pyta\u0107. Tak jak Lhas\u0119 nazywa si\u0119 przedmie\u015bciem albo klonem Chengdu, stolica Kongpo, Bayi (dos\u0142ownie \u201emiasto osiem jeden\u201d) ma wielokrotnie zani\u017cony parytet nominalny: na jednego Tybeta\u0144czyka przypada tam nie o\u015bmiu, a osiemdziesi\u0119ciu Han\u00f3w. S\u0142ysza\u0142am te\u017c dowcip o tury\u015bcie, kt\u00f3remu marzy\u0142o si\u0119 odkrywanie bia\u0142ych plam na mapie Metogu, ale u\u015bwiadomiono go, \u017ce we wszystkich otwar\u0142y ju\u017c swoje przybytki \u201em\u0142ode damy\u201d nie najci\u0119\u017cszych obyczaj\u00f3w.<\/p>\n Liuguan, system cesarskich namiestnik\u00f3w, przyni\u00f3s\u0142 wraz z Zhao po\u017cog\u0119 Khamowi, na szcz\u0119\u015bcie \u2013 u\u015bmiercony przez rewolucj\u0119 1911 roku \u2013 nie dotar\u0142 jednak do Tybetu \u015brodkowego. Ostatni rozdzia\u0142 tragedii dopisa\u0142a partia komunistyczna. Dzi\u015b w odach na \u201eotwarcie Metogu\u201d pobrzmiewa nuta znana z ka\u017cdego podr\u0119cznika historii: niecierpliwe cmokanie naje\u017ad\u017acy, wygl\u0105daj\u0105cego upragnionego skarbu. W tej bajce \u201eotwarcie\u201d nieodmiennie oznacza zag\u0142ad\u0119. \u015apijcie spokojnie: chmary ludzkiej szara\u0144czy w mgnieniu oka \u201eucywilizuj\u0105\u201d barbarzy\u0144c\u00f3w.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Pekin, 17 lutego 2011<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n