Pytanie: Co Wasza \u015awi\u0105tobliwo\u015bci s\u0105dzi o Ngabo Nga\u0142angu Dzigme, wyznaczonym do prowadzenia negocjacji z Chi\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Ludow\u0105 sygnatariuszem Siedemnastopunktowej Ugody? Cho\u0107 nie by\u0142 upowa\u017cniony do podpisywania \u017cadnych traktat\u00f3w, uznali\u015bcie potem to porozumienie. W nast\u0119pnych latach niemal zawsze wyst\u0119powa\u0142 przeciwko Waszej \u015awi\u0105tobliwo\u015bci, pe\u0142ni\u0105c rol\u0119 rzecznika chi\u0144skiego rz\u0105du w sprawach tybeta\u0144skich.<\/p>\n
<\/p>\n
Dalajlama: Spotka\u0142em Ngabo jeszcze w latach czterdziestych. Ludzie, kt\u00f3rzy go wtedy znali, uwa\u017cali, \u017ce jest cz\u0142owiekiem uczciwym, prawym. Ja mia\u0142em go tak\u017ce za osob\u0119 post\u0119pow\u0105 i darzy\u0142em zaufaniem. W tamtym czasie by\u0142 jednym z moich g\u0142\u00f3wnych totumfackich. Kiedy wr\u00f3ci\u0142 do Lhasy po podpisaniu Ugody, powiedzia\u0142 mi, \u017ce nie mieli wyj\u015bcia: gdyby odm\u00f3wili, sko\u0144czy\u0142oby si\u0119 \u201ezbrojnym wyzwoleniem\u201d Tybetu, on za\u015b uzna\u0142, i\u017c \u201epokojowe\u201d b\u0119dzie od niego lepsze. Podkre\u015bli\u0142 jednak, \u017ce cho\u0107 mia\u0142 z sob\u0105 piecz\u0119\u0107 gubernatora Czamdo, nie odcisn\u0105\u0142 jej na dokumencie, zmuszaj\u0105c chi\u0144ski rz\u0105d do zrobienia fa\u0142szywego stempla.<\/p>\n
W 1979 roku, po deklaracji \u015bwiadcz\u0105cej o elastyczno\u015bci Deng Xiaopinga, wys\u0142a\u0142em do Tybetu misj\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a na w\u0142asne oczy zobaczy\u0107 panuj\u0105ce tam warunki. Podczas spotkania Ngabo powiedzia\u0142 moim delegatom, \u017ceby zwr\u00f3cili uwag\u0119 na fakt, i\u017c czy to za czas\u00f3w dynastii Qing, czy Guomindangu ziemie podleg\u0142e Ganden Podrangowi [rz\u0105dowi w Lhasie] nigdy nie p\u0142aci\u0142y Chinom podatk\u00f3w. To wyra\u017ane \u015bwiadectwo patriotyzmu.<\/p>\n
Z kolei w 1989 roku, podczas posiedzenia Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego, Ngabo zakwestionowa\u0142, jako niezgodny z faktami, chi\u0144ski dokument, z kt\u00f3rego wynika\u0142o, \u017ce rz\u0105d nanki\u0144ski podejmowa\u0142 wszystkie decyzje w sprawie intronizacji, poszukiwa\u0144 i rozpoznania XIV Dalajlamy. Powiedzia\u0142, \u017ce zgodnie z tradycj\u0105 religijn\u0105 inkarnacj\u0119 wskaza\u0142 regent Tybetu, a ceremoniami nie kierowa\u0142 \u017caden cudzoziemiec. Twierdzenia te, podkre\u015bli\u0142, by\u0142y tylko wymys\u0142ami dygnitarzy Guomindangu. Cho\u0107 mia\u0142em ledwie kilka lat, doskonale pami\u0119tam, \u017ce byli tam, i siedzieli razem w jednym rz\u0119dzie, przedstawiciele Indii Brytyjskich, Chin, Nepalu oraz Bhutanu. Tak wi\u0119c w tych akurat sprawach Ngabo robi\u0142 wszystko, \u017ceby przedstawi\u0107 fakty. Po jego \u015bmierci zorganizowali\u015bmy tu uroczysto\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 niekt\u00f3rzy przyjaciele krytykowali jako niestosown\u0105. Wszyscy doskonale wiemy, \u017ce strach zmusza ludzi do dyplomatycznych wypowiedzi i dostosowywania si\u0119 do okoliczno\u015bci. Dlatego te\u017c zawsze darzy\u0142em Ngabo pe\u0142nym zaufaniem. Teraz ju\u017c nie \u017cyje, a ja zawsze si\u0119 o niego modl\u0119.<\/p>\n
Pytanie: Czy Wasza \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 traci kontrol\u0119 nad poczynaniami niekt\u00f3rych Tybeta\u0144czyk\u00f3w na wychod\u017astwie? Je\u017celi do tego dojdzie, jak Wasza \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 zamierza reagowa\u0107?<\/p>\n
Dalajlama: Na wygnaniu \u017cyje nas sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy. My\u015bl\u0119, \u017ce dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t dziewi\u0119\u0107 procent dzieli szczer\u0105 trosk\u0119 o Tybet. \u015acieraj\u0105 si\u0119, rzecz jasna, r\u00f3\u017cne pogl\u0105dy, ale tak by\u0107 musi skoro wybrali\u015bmy drog\u0119 demokracji. Powtarzam rodakom, \u017ce maj\u0105 wolno\u015b\u0107 s\u0142owa oraz wolno\u015b\u0107 my\u015blenia i \u017ce powinni bez skr\u0119powania dawa\u0107 temu wyraz. B\u0119d\u0105 wi\u0119c odmienne zdania. We\u017amy Tybeta\u0144ski Kongres M\u0142odzie\u017cy: walcz\u0105 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i krytykuj\u0105 moj\u0105 polityk\u0119 drogi \u015brodka. Spotykam si\u0119 z nimi od czasu do czasu i m\u00f3wi\u0119: \u201erz\u0105d Chin oczekuje, \u017ce aresztuj\u0119 co poniekt\u00f3rych z was\u201d, ale w wolnym kraju nie da si\u0119 tego przeprowadzi\u0107, a i sam nigdy nie zgodzi\u0142bym si\u0119 na co\u015b takiego.<\/p>\n
Pytanie: Pytanie, m\u00f3j nauczycielu, brzmi: czy niestosowanie przemocy i prawda to skuteczny or\u0119\u017c w konfrontacji z komunistycznymi Chinami? Je\u015bli tak, jak jedno i drugie s\u0142u\u017c\u0105 Tybeta\u0144czykom?<\/p>\n
Dalajlama: Nieodmiennie m\u00f3wi\u0119 Tybeta\u0144czykom jedno i powt\u00f3rz\u0119 to tak\u017ce tutaj: nawet je\u015bli konsekwentne trwanie przy zbudowanej na fundamencie niestosowania przemocy polityce drogi \u015brodka nie przynios\u0142o namacalnych rezultat\u00f3w wynegocjowanych z rz\u0105dem Chin, to pomog\u0142o zjedna\u0107 nam silne poparcie chi\u0144skich intelektualist\u00f3w, student\u00f3w oraz tych, kt\u00f3rzy interesuj\u0105 si\u0119 rzeczywisto\u015bci\u0105 i s\u0105 jej \u015bwiadomi. To rezultat moich stara\u0144.<\/p>\n
Trudno za\u0142atwi\u0107 co\u015b z rz\u0105dem, my\u015bl\u0119 jednak, \u017ce mimo braku mo\u017cliwo\u015bci utrzymywania rozleg\u0142ych kontakt\u00f3w z chi\u0144skimi intelektualistami i opini\u0105 publiczn\u0105, nasze stanowisko cieszy\u0107 si\u0119 b\u0119dzie coraz wi\u0119kszym poparciem. Kilka miesi\u0119cy po ruchu Tiananmen spotka\u0142em si\u0119 na Uniwersytecie Harvarda z grup\u0105 chi\u0144skich przyjaci\u00f3\u0142. Kiedy wyja\u015bni\u0142em im nasz\u0105 wizj\u0119, powiedzieli, \u017ce ca\u0142y nar\u00f3d chi\u0144ski popar\u0142by idee Dalajlamy, gdyby je zna\u0142.<\/p>\n
Pytanie: Wasza \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107, czy reforma systemu inkarnowanych lam\u00f3w jest dopuszczalna, czy te\u017c k\u0142\u00f3ci\u0142oby si\u0119 to z naukami Buddy?<\/p>\n
Odpowied\u017a: Przede wszystkim chcia\u0142bym poprosi\u0107 autora pytania o przeczytanie kilku poucze\u0144 buddyjskich pomieszczonych w kangjurze (nauki Buddy) i tengjurze (komentarze wielkich mistrz\u00f3w). Obyczaj rozpoznawania inkarnowanych lam\u00f3w nie wywodzi si\u0119 z Indii. Tradycja ta nie jest te\u017c znana w wielu krajach buddyjskich, takich jak cho\u0107by Tajlandia, Birma czy Chiny. Istnieje system rozpoznawania wciele\u0144 o\u015bwieconych, ale nie tulku czy lam\u00f3w. W Tybecie zacz\u0119\u0142o si\u0119 od dziecka, kt\u00f3re doskonale pami\u0119ta\u0142o poprzedni \u017cywot i okaza\u0142o si\u0119 autentyczn\u0105 inkarnacj\u0105. Z czasem, powoli, stopniowo przerodzi\u0142o si\u0119 to niemal w klas\u0119 spo\u0142eczn\u0105. W zwi\u0105zku z tym powtarza\u0142em dobitnie, \u017ce istnieje r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy tulku a lam\u0105. Ten drugi to osoba, kt\u00f3rej przymioty s\u0105 owocem w\u0142asnych studi\u00f3w i praktyki. Tulku, nawet bez formalnego wykszta\u0142cenia, ma szczeg\u00f3lny status spo\u0142eczny na konto imienia poprzednika. Wielu z nich brakuje odpowiednich kwalifikacji, bywa wr\u0119cz, \u017ce okrywaj\u0105 si\u0119 wstydem. M\u00f3wi\u0119 wi\u0119c od jakich\u015b czterdziestu lat, \u017ce powinien istnie\u0107 system reguluj\u0105cy rozpoznawanie tulku, bo w produkowaniu mn\u00f3stwa nieprzygotowanych nie ma nic dobrego.<\/p>\n
Uwa\u017cam swoje zainteresowanie t\u0105 kwesti\u0105 za s\u0142u\u017cb\u0119 naukom Buddy. W przypadku wciele\u0144 Dalajlamy, czterystuletnia tradycja \u0142\u0105czenia przyw\u00f3dztwa duchowego i doczesnego zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w 2001 roku wraz z bezpo\u015brednimi wyborami premiera na wychod\u017astwie. W 1969 roku oficjalnie o\u015bwiadczy\u0142em, \u017ce dalsze trwanie instytucji dalajlamy zale\u017cy od woli Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Je\u017celi w przysz\u0142o\u015bci zapadnie decyzja, \u017ce inkarnacja Dalajlamy jest potrzebna, nie musimy stosowa\u0107 si\u0119 do dawnych procedur \u2013 nale\u017cy dzia\u0142a\u0107 stosownie do okoliczno\u015bci. Jest to zgodne z naukami Buddy i w \u017caden spos\u00f3b si\u0119 z nimi nie k\u0142\u00f3ci. Kiedy m\u00f3wi\u0119 takie rzeczy o odradzaniu si\u0119 lam\u00f3w, a zw\u0142aszcza Dalajlamy, niekt\u00f3rzy Tybeta\u0144czycy w Tybecie, a tak\u017ce chi\u0144scy przyjaciele nie s\u0105 pewni, czy nie jest to sprzeczne z nasz\u0105 tradycj\u0105 religijn\u0105.<\/p>\n
Pytanie: W tej chwili wielu ludzi w Chinach czuje wobec pana pal\u0105cy gniew i wrogo\u015b\u0107. Co im pan powie?<\/p>\n
Dalajlama: Dalajlam\u0119 nazywano ju\u017c demonem. Kiedy zapytano mnie, co o tym s\u0105dz\u0119, odpowiedzia\u0142em ze \u015bmiechem: \u201eRacja. W ko\u0144cu mam na g\u0142owie rogi\u201d.<\/p>\n
To zrozumia\u0142e w sytuacji, w kt\u00f3rej Chi\u0144czycy maj\u0105 dost\u0119p wy\u0142\u0105cznie do jednostronnych, wypaczonych informacji. Podczas sztafety olimpijskiej, na przyk\u0142ad, t\u0142umaczy\u0142em zainteresowanym, \u017ce Igrzyska s\u0105 kwesti\u0105 dumy miliarda trzystu milion\u00f3w Chi\u0144czyk\u00f3w i gor\u0105co apelowa\u0142em o niestwarzanie \u017cadnych problem\u00f3w. Wi\u0119cej, jeszcze przed zapadni\u0119ciem decyzji o przyznaniu organizacji olimpiady, pytany w Waszyngtonie przez dziennikarzy, odpar\u0142em, \u017ce Chiny s\u0105 najludniejszym krajem \u015bwiata o bogatym dziedzictwie kultury i historii, zas\u0142uguj\u0105 wi\u0119c na goszczenie tej imprezy. Takie s\u0105 fakty.<\/p>\n
Rz\u0105d Chin tr\u0105bi\u0142 jednak tylko, \u017ce rzucamy k\u0142ody pod nogi. Taka propaganda sprawia, \u017ce Chi\u0144czycy nie s\u0105 \u015bwiadomi ca\u0142ego obrazu sytuacji, wi\u0119c nie mo\u017cemy ich wini\u0107.<\/p>\n
Z drugiej strony, na \u015bwiecie jest wielu ludzi, kt\u00f3rzy darz\u0105 mnie szacunkiem.<\/p>\n
Wzywam zatem chi\u0144skich braci i siostry do skrupulatnego badania wszystkich niuans\u00f3w oraz uwa\u017cnego analizowania informacji z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142. Kiedy spotykam si\u0119 z chi\u0144skimi studentami, m\u00f3wi\u0119 im, \u017ce b\u0119d\u0105c w wolnym kraju, powinni robi\u0107 pe\u0142en u\u017cytek z oczu i uszu.<\/p>\n
Pytanie: Z tego, co wiemy, centralny rz\u0105d Republiki Chi\u0144skiej uczestniczy\u0142 w procesie wyboru oraz ceremonii intronizacji nowego wcielenia Dalajlamy. Czy Wasza \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 uznaje Republik\u0119 Chi\u0144sk\u0105 na Tajwanie i uwa\u017ca, \u017ce jej rz\u0105d zn\u00f3w b\u0119dzie mia\u0142 jaki\u015b wp\u0142yw na proces reinkarnacji?<\/p>\n
Dalajlama: M\u00f3wi\u0142em ju\u017c o tym, opowiadaj\u0105c o Ngabo. Sk\u0142adaj\u0105c tam wizyty, z zasady popieram ide\u0119 \u201ejednych Chin\u201d, lecz o tym, czy zechc\u0105 si\u0119 kiedy\u015b zjednoczy\u0107, musz\u0105 ostatecznie zdecydowa\u0107 sami mieszka\u0144cy Chin w\u0142a\u015bciwych i Tajwanu. Najwa\u017cniejsze przy tym jest stanie na stra\u017cy tajwa\u0144skiej demokracji, pr\u0119\u017cnej gospodarki i wysokiego poziomu systemu o\u015bwiaty. To w\u0142a\u015bnie im m\u00f3wi\u0119.<\/p>\n
Wang Lixiong: Widzieli\u015bmy na w\u0142asne oczy Dalajlam\u0119, cho\u0107 jak powiedzia\u0142 Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107, nie czuli\u015bmy swojego zapachu. Uwa\u017camy t\u0119 sposobno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 w XXI wieku daje nam internet, za niezwykle wa\u017cn\u0105. Je\u015bli takie wymiany uznane zostan\u0105 za konstruktywne z perspektywy dialogu chi\u0144sko-tybeta\u0144skiego, mam nadziej\u0119, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie w nich uczestniczy\u0107 wielu uczonych i zainteresowanych. Taszi delek.<\/p>\n
Dalajlama: \u015awietnie. Jestem zawsze do waszej dyspozycji, gotowy do dialogu i rozwiewania w\u0105tpliwo\u015bci chi\u0144skich przyjaci\u00f3\u0142 dzi\u0119ki zdobyczom nowoczesnych technologii. Ci\u0105gle przecie\u017c powtarzam: ha zang da tuan jie (\u201eprzyjazne stosunki mi\u0119dzy Chi\u0144czykami i Tybeta\u0144czykami\u201d).<\/p>\n
Je\u015bli b\u0119dziemy mogli cz\u0119sto odbywa\u0107 podobne spotkania, pomog\u0105 nam one zbudowa\u0107 autentyczne wzajemne zaufanie i zrozumienie. Nie zdo\u0142amy tego uczyni\u0107, oddalaj\u0105c si\u0119 od siebie. Im rozmowa bardziej bezpo\u015brednia, tym wi\u0119cej rodzi ufno\u015bci, z niej za\u015b bior\u0105 si\u0119 serdeczne relacje, a dzi\u0119ki nim, nawet je\u015bli pojawi\u0105 si\u0119 problemy, spokojnie je rozwi\u0105\u017cemy.<\/p>\n
Na pewno widzicie mnie wyra\u017anie? Dostrzegli\u015bcie moje siwe brwi? Do zobaczenia. Taszi delek i dzi\u0119kuj\u0119.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Dharamsala-Chiny, 4 stycznia 2011<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
W wideokonferencji brali udzia\u0142 \u201eadwokaci praw\u201d Teng Biao i Jiang Tianyong oraz pisarz Wang Lixiong<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pytanie: Co Wasza \u015awi\u0105tobliwo\u015bci s\u0105dzi o Ngabo Nga\u0142angu Dzigme, wyznaczonym do prowadzenia negocjacji z Chi\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Ludow\u0105 sygnatariuszem Siedemnastopunktowej Ugody? Cho\u0107 nie by\u0142 upowa\u017cniony do podpisywania \u017cadnych traktat\u00f3w, uznali\u015bcie potem to porozumienie. W nast\u0119pnych latach niemal zawsze wyst\u0119powa\u0142 przeciwko Waszej \u015awi\u0105tobliwo\u015bci, pe\u0142ni\u0105c rol\u0119 rzecznika chi\u0144skiego rz\u0105du w sprawach tybeta\u0144skich.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15049,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[49,25],"class_list":["post-15045","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-dalajlama","tag-dialog"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15045","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15045"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15045\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15048,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15045\/revisions\/15048"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/15049"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15045"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15045"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15045"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}