W tym okresie trzymali mniszki w ma\u0142ej, ciemnej celi. Wsp\u00f3\u0142wi\u0119zie\u0144 przemyci\u0142 magnetofon, a czterna\u015bcie z nas postanowi\u0142o nagra\u0107 kilka pie\u015bni \u2013 potajemnie, w nocy \u2013 i przekaza\u0107 je za mury. Chcia\u0142y\u015bmy, \u017ceby bliscy wiedzieli, \u017ce \u017cyjemy, pragn\u0119\u0142y\u015bmy te\u017c opowiedzie\u0107 Tybeta\u0144czykom o naszym po\u0142o\u017ceniu i mi\u0142o\u015bci do ojczyzny.<\/p>\n
O tym, \u017ce te nagrania s\u0105 znane<\/a> \u2013 a nawet dost\u0119pne w wersji CD \u2013 na ca\u0142ym \u015bwiecie, dowiedzia\u0142am si\u0119 dopiero po zwolnieniu w pa\u017adzierniku 2002 roku. Zap\u0142aci\u0142y\u015bmy za to jednak wysok\u0105 cen\u0119. Ka\u017cdej z nas podwy\u017cszono wyrok o kilka lat. Nie zamierza\u0142am jednak da\u0107 im si\u0119 z\u0142ama\u0107. Wkr\u00f3tce potem postanowi\u0142am zn\u00f3w zaprotestowa\u0107, tym razem podczas wizyty chi\u0144skiej delegacji. Kiedy si\u0119 pojawili, krzykn\u0119\u0142am \u201eWolno\u015b\u0107 dla Tybetu!\u201d i powiedzia\u0142am: \u201eSkoro nie wolno nam okazywa\u0107 szacunku naszym w\u0142asnym przyw\u00f3dcom duchowym, dlaczego mia\u0142yby\u015bmy okazywa\u0107 go chi\u0144skim urz\u0119dnikom?\u201d. Za kar\u0119 zamkni\u0119to mnie w ma\u0142ej, ciemnej celi w samej koszuli, bez kurtki i koca. Pomieszczenie by\u0142o tak ma\u0142e, \u017ce nale\u017ca\u0142oby raczej nazywa\u0107 je skrzyni\u0105. Stra\u017cnicy zagl\u0105dali do niego przez sufit. W nocy zapalali \u015bwiat\u0142o, \u017cebym nie mog\u0142a si\u0119 wyspa\u0107. Na ca\u0142odzienn\u0105 racj\u0119 sk\u0142ada\u0142a si\u0119 jedna gotowana na parze bu\u0142ka i miska wody z kawa\u0142kami warzyw. Od czasu do czasu dawali mi te\u017c kubek herbaty. Przetrwa\u0142am, modl\u0105c si\u0119 przez ca\u0142y czas. Bezg\u0142o\u015bnie, \u017ceby nie us\u0142yszeli. Zrobi\u0142am sobie <\/span>mal\u0119 [r\u00f3\u017caniec] z nitek, kt\u00f3re wypru\u0142am z koszuli. By\u0142a zima, noc\u0105 w celi zamarza\u0142a woda. Codziennie wyprowadzano mnie na dziedziniec i kazano sta\u0107 w \u015bniegu. Za ka\u017cde osuni\u0119cie karano biciem. W odpowiedzi zn\u00f3w wo\u0142a\u0142am o wolno\u015b\u0107 Tybetu. Mniszki, kt\u00f3re to widzia\u0142y, zacz\u0119\u0142y si\u0119 ba\u0107 i rozpocz\u0119\u0142y strajk g\u0142odowy w mojej obronie. Po sze\u015bciu miesi\u0105cach karceru zwolniono mnie do normalnej celi. <\/span><\/p>\n Stra\u017cnicy zawsze kazali innym skazanym donosi\u0107 na wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych. W jednej z cel m\u0142oda wi\u0119\u017aniarka bardzo zaprzyja\u017ani\u0142a si\u0119 z mniszkami, ale wci\u0105\u017c pr\u00f3bowano j\u0105 zmusi\u0107 do donoszenia. Kiedy rozchorowa\u0142a si\u0119, mia\u0142a krwotoki z ust i potworne b\u00f3le, stra\u017cnicy powiedzieli jej, \u017ce powinna zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 o pomoc do mniszek, skoro s\u0105 takie dobre i mi\u0142e. Te prosi\u0142y o przewiezienie jej do szpitala, ale komendantura odmawia\u0142a, domagaj\u0105c si\u0119 informacji, kt\u00f3rych chora nie chcia\u0142a przekazywa\u0107, bo widzia\u0142a, \u017ce wi\u0119\u017aniarki polityczne pr\u00f3buj\u0105 jej pom\u00f3c. Doprowadzono j\u0105 do takiej rozpaczy, \u017ce pewnego dnia powiesi\u0142a si\u0119 w celi.<\/p>\n Najgorszy by\u0142 maj 1998 roku<\/a>. 1 maja jest w Chinach \u201e\u015bwi\u0119tem pracy\u201d. Z tej okazji komendantura zorganizowa\u0142a ceremoni\u0119 podniesienia chi\u0144skiej flagi. Kiedy ju\u017c sp\u0119dzono skazanych, dwaj wi\u0119\u017aniowie kryminalni zacz\u0119li wznosi\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciowe okrzyki i skandowa\u0107 \u201eNiech \u017cyje Dalajlama!\u201d. Do\u0142\u0105czyli do nich wszyscy mnisi i mniszki. Zapanowa\u0142 kompletny chaos. \u017bo\u0142nierze i uzbrojeni policjanci rzucili si\u0119 na wi\u0119\u017ani\u00f3w, bij\u0105c ich i wywlekaj\u0105c z placu apelowego. Trzy dni p\u00f3\u017aniej, cho\u0107 atmosfera wci\u0105\u017c by\u0142a napi\u0119ta, komendantura postanowi\u0142a powt\u00f3rzy\u0107 t\u0119 uroczysto\u015b\u0107. Czu\u0142y\u015bmy, \u017ce musimy zrobi\u0107 co\u015b patriotycznego. Kiedy wi\u0119\u017aniowie zacz\u0119li wznosi\u0107 okrzyki, do\u0142\u0105czy\u0142y\u015bmy do nich, skanduj\u0105c przez kraty z naszych cel. Pami\u0119tam, \u017ce krzycza\u0142am \u201eNie podno\u015bcie chi\u0144skiej flagi na tybeta\u0144skiej ziemi!\u201d. Stra\u017cnicy otworzyli ogie\u0144 do protestuj\u0105cych.<\/p>\n Ci, kt\u00f3rych trafili, le\u017celi we krwi na ziemi. Zaraz potem do cel wpadli funkcjonariusze i pop\u0119dzili nas ku wrzeszcz\u0105cemu t\u0142umowi policjant\u00f3w. T\u0142ukli elektrycznymi pa\u0142kami i kolbami karabin\u00f3w. Wszystko sp\u0142ywa\u0142o krwi\u0105.<\/p>\n Kiedy zacz\u0119\u0142y si\u0119 tortury, by\u0142am przekonana, \u017ce chc\u0105 nas zabi\u0107. Bili z ca\u0142ej si\u0142y. Nie wiem, jak d\u0142ugo to trwa\u0142o. M\u00f3wiono mi, \u017ce dwie, mo\u017ce trzy godziny. Straci\u0142am przytomno\u015b\u0107 w chwili, gdy kilku stra\u017cnik\u00f3w kopa\u0142o mnie w g\u0142ow\u0119 i ok\u0142ada\u0142o pa\u0142kami. Dowiedzia\u0142am si\u0119 p\u00f3\u017aniej, \u017ce Ani Phuncog Pejang zas\u0142oni\u0142a mnie przed razami w\u0142asnym cia\u0142em, bo my\u015bla\u0142a, \u017ce zaraz zgin\u0119. Pobili j\u0105 za to okrutnie. Prawdopodobnie uratowa\u0142a mi \u017cycie.<\/p>\n Wszystkie zosta\u0142y\u015bmy zamkni\u0119te w karcerach. W nocy policja zabiera\u0142a, pojedynczo, na przes\u0142uchania. Po torturach wiele mniszek odnoszono do cel nieprzytomnych.<\/p>\n \u015amier\u0107 mniszek<\/p>\n Jaki\u015b miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej us\u0142ysza\u0142am straszny krzyk z s\u0105siedniego oddzia\u0142u. Nie przypomina\u0142 g\u0142os\u00f3w dochodz\u0105cych do nas, gdy by\u0142y\u015bmy bite. By\u0142 gorszy. Nagle zrobi\u0142o mi si\u0119 zimno. Brzmia\u0142o to jak krzyk ostatni \u2013 pewno\u015b\u0107, \u017ce giniesz.<\/p>\n Co si\u0119 wydarzy\u0142o, dowiedzia\u0142am si\u0119 dopiero cztery lata p\u00f3\u017aniej. Zgin\u0119\u0142o pi\u0119\u0107 dwudziestokilkuletnich mniszek, wtr\u0105conych do wi\u0119zienia za udzia\u0142 w pokojowych protestach przeciwko Chi\u0144czykom. W\u0142adze twierdz\u0105, \u017ce odebra\u0142y sobie \u017cycie, ja jednak jestem przekonana, \u017ce przyczyn\u0105 \u015bmierci by\u0142y tortury. S\u0142ysza\u0142am, i\u017c cia\u0142a i twarze ofiar by\u0142y tak zniekszta\u0142cone i posiniaczone, \u017ce ludzie nie mogli ich rozpozna\u0107.<\/p>\n Zgin\u0119\u0142y te, kt\u00f3re stawia\u0142y najtwardszy op\u00f3r. Na tamtym bloku kazano \u015bpiewa\u0107 chi\u0144ski hymn. Odm\u00f3wi\u0142y, a reszta posz\u0142a w ich \u015blady. M\u00f3wiono mi potem, \u017ce w\u0142a\u015bnie ten protest doprowadzi\u0142 do ich \u015bmierci.<\/p>\n W buddyzmie samob\u00f3jstwo jest rzecz\u0105 najgorsz\u0105 \u2013 je\u015bli wi\u0119c mniszki odebra\u0142y sobie \u017cycie, musia\u0142y to zrobi\u0107 ze wzgl\u0119du na dobro innych. Nie zabi\u0142yby si\u0119 tylko z powodu zadawanych im okrutnych tortur. Wiedzia\u0142y, \u017ce za spraw\u0105 odmowy \u015bpiewania chi\u0144skiego hymnu ukarano wszystkie mniszki. Nie ba\u0142y si\u0119 umrze\u0107. Przez ca\u0142y czas w Drapczi nie ba\u0142a si\u0119 tego \u017cadna z nas. Przekroczy\u0142y\u015bmy ten punkt.<\/p>\n Nigdy nie zapomn\u0119 krzyku, kt\u00f3ry us\u0142ysza\u0142am tamtego dnia. To by\u0142y g\u0142osy upior\u00f3w. Wiedzia\u0142am, \u017ce dzieje si\u0119 co\u015b potwornego.<\/p>\n Spotkanie z ojcem<\/p>\n W tym okresie w Drapczi przebywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c m\u00f3j ojciec, ale nie pozwolono nam si\u0119 zobaczy\u0107. Zwolniono go rok p\u00f3\u017aniej, w 1999, by\u0142 ju\u017c jednak bardzo chory. Chorowa\u0142 na nerki i nadci\u015bnienie. Wtedy dali mu zgod\u0119 na widzenie. Otaczali nas stra\u017cnicy, atmosfera by\u0142a bardzo napi\u0119ta. Wiedzieli\u015bmy, \u017ce s\u0142ysz\u0105 ka\u017cde s\u0142owo, nie mogli\u015bmy wi\u0119c rozmawia\u0107 ani o naszych uczuciach, ani o polityce, ani o mojej sytuacji. Zostawa\u0142y tylko sprawy bardzo og\u00f3lne. Dla mnie wa\u017cne by\u0142o po prostu to, \u017ce zn\u00f3w jestem z tat\u0105. Ojciec umar\u0142 w domu 20 wrze\u015bnia 2001 roku. Powiedziano mi, i\u017c m\u00f3wi\u0142, \u017ce nasze spotkanie przynios\u0142o mu spok\u00f3j.<\/p>\n Tyle smutku. Jedna z moich przyjaci\u00f3\u0142ek z wi\u0119zienia straci\u0142a zmys\u0142y. Druga jest sparali\u017cowana od pasa w d\u00f3\u0142. Trzy kolejne zmar\u0142y na skutek tortur.<\/p>\n Zwolniono mnie z Drapczi w pa\u017adzierniku 2002 roku po mi\u0119dzynarodowej kampanii w mojej obronie. By\u0142am zdumiona na wie\u015b\u0107, \u017ce nawet prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych, George Bush prosi\u0142 o uwolnienie mnie chi\u0144skiego przyw\u00f3dc\u0119 Jiang Zemina. Pi\u0119\u0107 miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej pozwolono mi wyemigrowa\u0107. Kiedy samolot wyl\u0105dowa\u0142 w Chicago, czu\u0142am niezwyk\u0142\u0105 rado\u015b\u0107 i wdzi\u0119czno\u015b\u0107.<\/p>\n W wyje\u017adzie za granic\u0119 najwa\u017cniejsza by\u0142a dla mnie mo\u017cno\u015b\u0107 zobaczenia Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy. \u017byczliwi ludzie pomogli mi pojecha\u0107 do Europy, gdzie udziela\u0142 on nauk. Spotkanie zorganizowano w Kopenhadze. Kiedy zobaczy\u0142am go w hotelowym holu, otoczonego przez mnich\u00f3w i zachodnich uczni\u00f3w, upad\u0142am na pod\u0142og\u0119 u jego st\u00f3p. Nie mog\u0142am przesta\u0107 p\u0142aka\u0107. Ale on wzi\u0105\u0142 mnie za r\u0119ce i zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107. Po wszystkim, co przesz\u0142am, poczu\u0142am, \u017ce wreszcie dotar\u0142am do domu.<\/p>\n Teraz mieszkam w Waszyngtonie i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0119 z International Campaign for Tibet. Chc\u0119 si\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0107 pracy dla sprawy Tybetu. W wi\u0119zieniu nie mia\u0142am poj\u0119cia, \u017ce tylu ludzi z ca\u0142ego \u015bwiata interesowa\u0142o si\u0119 mn\u0105 i latami prowadzi\u0142o kampani\u0119 o moje uwolnienie. Niekt\u00f3rzy na Zachodzie nazywali mnie bohaterk\u0105, lecz nie uwa\u017cam si\u0119 za nikogo szczeg\u00f3lnego. Dla mnie, Tybetanki, robienie tego, co robi\u0142am, stanowi\u0142o w gruncie rzeczy obowi\u0105zek. Inspiracj\u0105 wszystkiego by\u0142 Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 Dalajlama \u2013 zawsze towarzyszy\u0142a mi jego obecno\u015b\u0107. Mam nadziej\u0119, \u017ce przed moimi przyjaci\u00f3\u0142mi, kt\u00f3rzy nadal cierpi\u0105 w wi\u0119zieniu, otworzy si\u0119 wkr\u00f3tce taka sama \u015bcie\u017cka wolno\u015bci.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Nga\u0142ang Sangdrol, jedna ze \u201e\u015bpiewaj\u0105cych mniszek\u201d z Drapczi i najs\u0142ynniejsza wi\u0119\u017aniarka polityczna Tybetu. Po raz pierwszy trafi\u0142a za kraty jako trzynastolatka. Przesiedzia\u0142a w wi\u0119zieniach dwana\u015bcie lat, bita, torturowana, osadzana w karcerach i wielokrotnie karana podnoszeniem wyroku (w sumie do dwudziestu jeden lat i sze\u015bciu miesi\u0119cy) za udzia\u0142 w symbolicznych, pokojowych protestach. Po przedterminowym zwolnieniu<\/a> za \u201edobre sprawowanie\u201d uzyska\u0142a zgod\u0119 na wyjazd<\/a> na leczenie za granic\u0119.<\/em><\/p>\n <\/p>\n![\"NgalangSangdrol-Drapczi-PierwszeZdjecie\"](\"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/NgalangSangdrol-Drapczi-PierwszeZdjecie-201x300.jpg\")
<\/a><\/p>\n
![\"NgalangSangdrol-GW20Maja2005\"](\"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/NgalangSangdrol-GW20Maja2005-227x300.jpg\")
<\/a><\/p>\n