W Urumczi jest kwarta\u0142, kt\u00f3ry nazywa si\u0119 Erdaoqiao. Pe\u0142no tu sklepik\u00f3w z antykami i dzie\u0142ami sztuki, zupe\u0142nie jak na lhaskim Barkhorze. Kiedy by\u0142em tam po raz pierwszy, pozna\u0142em jednego ze sprzedawc\u00f3w \u2013 Abliza \u2013 i kupi\u0142em od niego gar\u015b\u0107 srebrnych monet. P\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce by\u0142y fa\u0142szywe, i zrobi\u0142em mu awantur\u0119. Tym razem kupi\u0142em jednak dywan (mia\u0142 w sklepie mn\u00f3stwo rupieci; s\u0105dz\u0119, \u017ce w przyt\u0142aczaj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci podrabianych, ale ten dywan, jestem tego pewien, by\u0142 prawdziwy).<\/p>\n
<\/p>\n
Potem kupi\u0142em jeszcze przedmioty za osiemdziesi\u0105t tysi\u0119cy kuai \u2013 drewniane naczynie, dywan i jedwabie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zdawa\u0142a si\u0119 pochodzi\u0107 z <\/span>Szangszungu (przedbuddyjskiego kr\u00f3lestwa tybeta\u0144skiego). By\u0142em z nich bardzo zadowolony. Przed transakcj\u0105 powiedzia\u0142em do niego: \u201eS\u0142uchaj, mam zezwolenie na kolekcjonowanie antyk\u00f3w (<\/span>shouzang zheng<\/span>) i chc\u0119 robi\u0107 wszystko zgodnie z prawem. Jeste\u015b pewien, \u017ce to pochodzi z legalnych \u017ar\u00f3de\u0142? Je\u015bli nie, z pewno\u015bci\u0105 sko\u0144czysz w s\u0105dzie\u201d. <\/span><\/p>\n \u201eNie ma tu nic nielegalnego \u2013 \u017cachn\u0105\u0142 si\u0119 Abliz. \u2013 Wszystko znalezione na pustyni Gobi. Ka\u017cdy mo\u017ce tam zbiera\u0107, co zechce. Takie jest prawo. Prowadz\u0119 interesy od dwudziestu lat. Legalnie. Obejrzyj sobie moj\u0105 licencj\u0119\u201d. Faktycznie, wisia\u0142a w ramce na \u015bcianie.<\/p>\n Najbardziej podoba\u0142 mi si\u0119 dywan z tybeta\u0144skim wzorem, ale by\u0142 w bardzo z\u0142ym stanie. Wzi\u0105\u0142em kawa\u0142ek wielko\u015bci chustki do nosa, jakie\u015b jedwabie i tkaniny oraz przedmiot z drewna \u2013 w sumie sze\u015b\u0107 rzeczy \u2013 \u017ceby da\u0107 je do wyceny w Pekinie. Cenniejsze artefakty zostawi\u0142em u Abliza. Sk\u0105d mog\u0142em wiedzie\u0107, \u017ce powie mi p\u00f3\u017aniej, i\u017c zosta\u0142y skradzione z jego gara\u017cu? Podejrzewam, \u017ce je komu\u015b sprzeda\u0142, ale nie dam za to g\u0142owy.<\/p>\n Nie mia\u0142em poj\u0119cia, \u017ce okradali grobowce, dop\u00f3ki nie zosta\u0142em zatrzymany przez policj\u0119. Zamkn\u0119li pi\u0119\u0107 os\u00f3b \u2013 Abliza i dw\u00f3ch innych paser\u00f3w oraz dw\u00f3ch z\u0142odziei, kt\u00f3rych tamci wystawili do wiatru. To w\u0142a\u015bnie oni z w\u015bciek\u0142o\u015bci zawiadomili w\u0142adze. Mnie zatrzymano, gdy Abliz zezna\u0142, \u017ce kupi\u0142em od niego antyki.<\/p>\n Kiedy przyjecha\u0142em do Silingu, zadzwoni\u0142 do mnie jeden z tej pi\u0105tki (jeszcze by\u0142 wolny) i powiedzia\u0142, \u017cebym si\u0119 nie pokazywa\u0142 w Xinjiangu, \u201ebo prowadz\u0105 tam dochodzenie\u201d. I \u015bwietnie, niech prowadz\u0105! Co to ma ze mn\u0105 wsp\u00f3lnego? Strasznie by\u0142em wtedy g\u0142upi.<\/p>\n Potem zadzwoni\u0142 Abliz \u2013 a tak naprawd\u0119 policja, \u017ceby wci\u0105gn\u0105\u0107 mnie w pu\u0142apk\u0119. Powiedzia\u0142: \u201eKarma, przyje\u017cd\u017caj natychmiast do Xinjiangu i zabierz ze sob\u0105 trzy miliony. Jest mn\u00f3stwo rewelacyjnego towaru, kilka ci\u0119\u017car\u00f3wek\u201d.<\/p>\n Co\u015b by\u0142o nie tak, czu\u0142em to. Dlaczego chcia\u0142, \u017cebym przywi\u00f3z\u0142 trzy miliony? Wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce pr\u00f3buje mnie oszuka\u0107. Tej nocy mia\u0142em z\u0142y sen. \u015ani\u0142o mi si\u0119, \u017ce ugryz\u0142 mnie pies.<\/p>\n Pisali potem, \u017ce jakoby powiedzia\u0142 mi, \u017ce ma \u201epi\u0119kn\u0105 trumn\u0119\u201d i \u201ezmumifikowane zw\u0142oki\u201d. To zupe\u0142na bzdura. Nie mia\u0142em poj\u0119cia o \u017cadnej trumnie ani mumii. Napisali te\u017c, \u017ce mia\u0142em przy sobie dow\u00f3d na chi\u0144skie nazwisko Li Wenbang \u2013 jeszcze wi\u0119ksza brednia. Sp\u00f3jrz tylko na mnie: warkocz, tybeta\u0144ska czuba, ledwie dukam po mandary\u0144sku \u2013 i ja mia\u0142bym si\u0119 podawa\u0107 za jakiego\u015b Li? Uwierzy\u0142by\u015b mi? W moim dowodzie, jak dzi\u015b, zawsze sta\u0142o \u201eKarma Samdup\u201d. Tyle \u017ce wtedy nie by\u0142o w nim jeszcze klanowego przydomka \u201eRuka\u201d.<\/p>\n Pojecha\u0142em do Chengdu i tam dodzwoni\u0142 si\u0119 do mnie inny znajomy, m\u00f3wi\u0105c: \u201eZa \u017cadne skarby nie pojawiaj si\u0119 w Xinjiangu!\u201d. Nie pos\u0142ucha\u0142em go, bo nie zrobi\u0142em nic z\u0142ego! Czego mia\u0142em si\u0119 ba\u0107? Co wi\u0119cej, czekali tam na mnie \u2013 robi\u0142em interesy z lokaln\u0105 garbarni\u0105.<\/p>\n Wzi\u0105\u0142em z sob\u0105 jakie\u015b czterysta tysi\u0119cy i wsiad\u0142em do samolotu. Nie spodziewa\u0142em si\u0119 t\u0142umu policjant\u00f3w i dziennikarzy. \u201eG\u0142\u00f3wny podejrzany w najwi\u0119kszej aferze w Xinjiangu\u201d. Przez dziesi\u0119\u0107 dni, niewiarygodne, w lokalnych gazetach pisali tylko o mnie.<\/p>\n M\u00f3wili, \u017ce mia\u0142em neseser z zamkiem szyfrowym. Te\u017c k\u0142amstwo. Pojecha\u0142em ze zwyk\u0142\u0105 torb\u0105. Spokojnie wyszed\u0142em z lotniska. Rozejrza\u0142em si\u0119 \u2013 \u017cadnego policjanta. Wrzuci\u0142em torb\u0119 do baga\u017cnika taks\u00f3wki i ju\u017c mia\u0142em do niej wsi\u0105\u015b\u0107, gdy nagle rzuci\u0142o si\u0119 na mnie kilkunastu ludzi. Chwycili za g\u0142ow\u0119, r\u0119ce, nogi \u2013 my\u015bla\u0142em, \u017ce chc\u0105 mnie okra\u015b\u0107. Praw\u0105 r\u0119k\u0119 trzyma\u0142o trzech m\u0119\u017cczyzn, ale uda\u0142o mi si\u0119 j\u0105 wyrwa\u0107 \u2013 i wtedy wyj\u0119li bro\u0144. Aha, jednak funkcjonariusze.<\/p>\n Zakuli mnie i zacz\u0119li fotografowa\u0107. B\u0142yska\u0142o tyle fleszy, \u017ce nie mog\u0142em otworzy\u0107 oczu. Wsadzili mnie do samochodu. Dwie osoby trzyma\u0142y za g\u0142ow\u0119 i dwie za nogi. Wiedzia\u0142em ju\u017c, \u017ce to nie bandyci, a policjanci, i \u017ce nic mi nie grozi, wi\u0119c nawet nie by\u0142em szczeg\u00f3lnie wystraszony. Powtarza\u0142em tylko na g\u0142os: \u201eTaro, Taro, sp\u00f3jrz na mnie. Taro, Taro, udziel mi b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa i otocz opiek\u0105\u201d.<\/p>\n Jechali\u015bmy d\u0142ugo, ponad godzin\u0119. Potem samoch\u00f3d stan\u0105\u0142 i us\u0142ysza\u0142em szcz\u0119k bramy. Jak si\u0119 okaza\u0142o, aresztu dla najgro\u017aniejszych przest\u0119pc\u00f3w.<\/p>\n Znale\u017ali pieni\u0105dze i byli zachwyceni. W\u0142a\u015bciwie, czemu nie? Z\u0142apali bogacza. Sfotografowali, sfilmowali i zacz\u0119li przes\u0142uchiwa\u0107. Powiedzia\u0142em, \u017ce kupi\u0142em dywan i jad\u0119 sprzeda\u0107 go w Pekinie. Pochwalili mnie \u201eza postaw\u0119\u201d oraz zapowiedzieli, \u017ce jutro podam wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w.<\/p>\n I nast\u0119pnego dnia zacz\u0119\u0142o si\u0119 bicie. Katowali mnie osiemna\u015bcie dni. Na wiele sposob\u00f3w. Zginali w pa\u0142\u0105k i t\u0142uki po nerkach. Kazali sta\u0107 ze skrzy\u017cowanymi nogami (\u017ceby utrudni\u0107 zachowanie r\u00f3wnowagi) i bili w twarz. Zmuszali do oparcia si\u0119 policzkiem o \u015bcian\u0119 i rozstawienia szeroko n\u00f3g. Powiniene\u015b tego kiedy\u015b spr\u00f3bowa\u0107. Koszmarne. I zn\u00f3w bili. S\u0105 bardzo kreatywni. Wymy\u015blili mn\u00f3stwo metod dr\u0119czenia bli\u017anich.<\/p>\n Im d\u0142u\u017cej mnie bili, tym wi\u0119ksz\u0105 odczuwa\u0142em w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 i odmawia\u0142em sk\u0142adania jakichkolwiek zezna\u0144. Gdyby zachowywali si\u0119 przyzwoicie, z pewno\u015bci\u0105 bym nie milcza\u0142. Przystawiali mi no\u017cyczki do g\u0142owy: \u201eB\u0119dziesz gada\u0142? Je\u015bli nie, zostaniesz bez w\u0142os\u00f3w\u201d. Grozili tak czterokrotnie. Mogli obci\u0105\u0107 mi g\u0142ow\u0119, ale nie w\u0142osy. Tradycyjnie nosimy je d\u0142ugie (chocia\u017c wszystkich ostrzy\u017cono w czasach rewolucji kulturalnej). Ja mam je takie ze wzgl\u0119du na matk\u0119 i babci\u0119. Tylko raz, kiedy pobi\u0142em si\u0119 w Silingu, musia\u0142em \u015bci\u0105\u0107 kilka pukli. \u201ePo co obcina\u0107 mi w\u0142osy? Je\u015bli pope\u0142ni\u0142em przest\u0119pstwo, po prostu mnie zastrzelcie\u201d, krzykn\u0105\u0142em.<\/p>\n Dziewi\u0105tego dnia bicia nie m\u00f3wi\u0142em ju\u017c ani s\u0142owa i nie byli w stanie tego zmieni\u0107. Przyprowadzili Abliza, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 j\u0119cze\u0107: \u201eB\u0142agam, oddaj im te przedmioty\u201d. \u201ePierdol si\u0119! \u2013 wrzasn\u0105\u0142em. \u2013 Nie znam ci\u0119\u201d. Moje milczenie le\u017ca\u0142o i w jego najlepszym interesie. Khampowie maj\u0105 ju\u017c taki charakter: nie sprzedaje si\u0119 wroga w krytycznej chwili.<\/p>\n \u201eWiesz, \u017ce z\u0142ama\u0142e\u015b prawo?\u201d, zapyta\u0142 policjant. \u201eNie\u201d, odpar\u0142em. \u201eJak to nie? Kto\u015b co\u015b kradnie, ty kupujesz i to nie jest przest\u0119pstwo?\u201d. \u201eRobi\u0142em zakupy w jego sklepie! Je\u015bli handluje nielegalnym towarem, czemu dali\u015bcie mu licencj\u0119?\u201d. \u201eSkoro nie wiedzia\u0142e\u015b, \u017ce to trefny towar, czemu tak du\u017co zap\u0142aci\u0142e\u015b? Masz, sprzedam ci papierosa za osiemdziesi\u0105t tysi\u0119cy. Kupujesz?\u201d. \u201eJestem kolekcjonerem. Mam zezwolenie. Zajmujemy si\u0119 dok\u0142adnie tym samym. I wy, i ja chronimy zabytki\u201d. \u201eTe rzeczy s\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 pa\u0144stwa!\u201d. \u201eA ja jego obywatelem! Chcecie powiedzie\u0107, \u017ce Chi\u0144czycy nie potrafi\u0105 strzec pa\u0144stwowego mienia?\u201d. Pokr\u0119ci\u0142 tylko g\u0142ow\u0105. Nie mia\u0142 argument\u00f3w, wi\u0119c zn\u00f3w przeszed\u0142 do bicia.<\/p>\n Jak m\u00f3wi\u0142em, nie zabra\u0142em ze sklepu najcenniejszych rzeczy, kt\u00f3re kupi\u0142em od Abliza, tylko niezbyt warto\u015bciowy fragment dywanu i kawa\u0142ki jedwabiu, \u017ceby je wyceni\u0107. To z pewno\u015bci\u0105 nie by\u0142y zabytki klasy pa\u0144stwowej. M\u00f3j przyjaciel przywi\u00f3z\u0142 te przedmioty z powrotem do Urumczi i policjanci byli w si\u00f3dmym niebie. P\u00f3ki nie otworzyli torby. B\u0142yska\u0142y flesze, terkota\u0142y kamery \u2013 i klapa. Te kilka drobiazg\u00f3w mia\u0142o by\u0107 \u201espraw\u0105 stulecia\u201d? \u201eCzy to wszystko?\u201d, zapyta\u0142 policjant. Potwierdzi\u0142em. Bez s\u0142owa kiwali g\u0142owami. Przyprowadzili Abliza, kt\u00f3ry zezna\u0142, \u017ce to kupione przeze mnie przedmioty. Dla policji to by\u0142a tragedia. Przechwalali si\u0119 dziennikarzom, \u017ce maj\u0105 z\u0142odzieja narodowych skarb\u00f3w, tylko gdzie one s\u0105? Od tej chwili traktowali mnie zupe\u0142nie inaczej. Codziennie kto\u015b przychodzi\u0142 i pyta\u0142, czy chc\u0119 si\u0119 wyk\u0105pa\u0107.<\/p>\n Znajomy przyni\u00f3s\u0142 mi pieni\u0105dze, kilka tysi\u0119cy, ale musia\u0142 je zostawi\u0107 funkcjonariuszom. Poniewa\u017c sprawa przesta\u0142a by\u0107 wa\u017cna, policjanci nie dostawali od prze\u0142o\u017conych \u017cadnych pieni\u0119dzy, a za co\u015b trzeba by\u0142o kupowa\u0107 jedzenie. Wstydzili si\u0119 robi\u0107 to przy innych, ale kiedy kt\u00f3ry\u015b ze \u015bledczych zostawa\u0142 ze mn\u0105 sam, m\u00f3wi\u0142: \u201eSko\u0144czy\u0142y si\u0119 pieni\u0105dze na \u017carcie, wypisz kwit\u201d. I pisa\u0142em: \u201eProsz\u0119 o pi\u0119\u0107set kuai. Karma\u201d. Potr\u0105cali to z mojego depozytu, dawali mi dwie\u015bcie, sobie zostawiali trzysta. I tak w k\u00f3\u0142ko.<\/p>\n Po pewnym czasie dwaj z nich zacz\u0119li mnie zabiera\u0107 na \u201eprzes\u0142uchania indywidualne\u201d. M\u00f3wili jakie\u015b brednie, a potem wyci\u0105gali przed siebie r\u0119k\u0119 i pocierali kciuk palcem wskazuj\u0105cym. Chcieli pieni\u0119dzy. Tym razem du\u017cych. Odmawia\u0142em. W ko\u0144cu jeden powiedzia\u0142: \u201eJe\u015bli mi nie zap\u0142acisz, b\u0119dziesz tu siedzia\u0142, a\u017c ci broda uro\u015bnie do ziemi\u201d. Oczywi\u015bcie, nic mu nie da\u0142em. Wtedy przys\u0142ali do mnie \u201e\u017cyczliwego\u201d, kt\u00f3ry powiedzia\u0142, \u017ce jestem g\u0142upi, bo nie kupi\u0142em sobie wolno\u015bci. No i nie wyszed\u0142em, ale te\u017c nie zrobi\u0142em nic brudnego.<\/p>\n Jak m\u00f3wi\u0142em, bili mnie osiemna\u015bcie dni. Potem wr\u00f3ci\u0142em do celi i czyta\u0142em chi\u0144skie gazety. Jeden ze wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017ani\u00f3w pochodzi\u0142 z Sichuanu. Czyta\u0142 na g\u0142os zdanie, a ja je powtarza\u0142em. Tak\u0105 gazet\u0119 owija\u0142o si\u0119 potem nitk\u0105 i przerzuca\u0142o do s\u0105siedniej celi. To by\u0142o \u015bwietne \u2013 w ten spos\u00f3b naprawd\u0119 poduczy\u0142em si\u0119 chi\u0144skiego.<\/p>\n Nie czuj\u0119 \u017cadnej nienawi\u015bci do policjant\u00f3w, kt\u00f3rzy mnie bili. Mieli mnie chyba za wariata. Katowali przecie\u017c strasznie, a ja si\u0119 tylko \u015bmia\u0142em i czyta\u0142em sobie gazety.<\/p>\n Po dwudziestu o\u015bmiu dniach powiedzieli mi, \u017ce wychodz\u0119. S\u0105dzi\u0142em, \u017ce na wolno\u015b\u0107, wi\u0119c odda\u0142em wszystkie pieni\u0105dze wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017aniom. Potem omal nie umar\u0142em przez to z g\u0142odu. Przewie\u017ali mnie do aresztu Korla, gdzie sp\u0119dzi\u0142em pi\u0119tna\u015bcie dni. Tam bili mnie nie funkcjonariusze, a wi\u0119\u017aniowie. By\u0142o bardzo brutalnie. Kto\u015b m\u00f3wi\u0142: \u201eChc\u0119 pos\u0142ucha\u0107 radia\u201d, i reszta natychmiast zaczyna\u0142a kogo\u015b t\u0142uc, \u017ceby wrzeszcza\u0142 z b\u00f3lu. Kiedy bandyta numer jeden chcia\u0142 \u201epoogl\u0105da\u0107 telewizj\u0119\u201d, dr\u0119czyli jeszcze bardziej.<\/p>\n Kiedy policjant wprowadzi\u0142 mnie do celi, powiedzia\u0142 g\u0142\u00f3wnemu bandziorowi: \u201eMo\u017cecie mu da\u0107 dobr\u0105 lekcj\u0119\u201d. W celi siedzieli z\u0142odzieje, oszu\u015bci i przemytnicy. Siedmiu. Natychmiast si\u0119 wyprostowa\u0142em, pochyli\u0142em i pos\u0142a\u0142em ka\u017cdemu z\u0142e spojrzenie. Troch\u0119 ich to ostudzi\u0142o.<\/p>\n Kazali mi sprz\u0105ta\u0107 cel\u0119. Spali na pryczach, ja na pod\u0142odze. Szefem celi by\u0142 oszust. Powiedzia\u0142, \u017ce oberw\u0119, je\u015bli nie naucz\u0119 si\u0119 na pami\u0119\u0107 wi\u0119ziennego regulaminu. Sta\u0142em wi\u0119c przy \u015bcianie i pr\u00f3bowa\u0142em zapami\u0119ta\u0107 przepisy, ale nic z tego nie wychodzi\u0142o, bo nie zna\u0142em wielu chi\u0144skich znak\u00f3w, a \u017caden z wi\u0119\u017ani\u00f3w nie m\u00f3wi\u0142 po tybeta\u0144sku. Zdenerwowa\u0142o to w ko\u0144cu kanciarza, kt\u00f3ry uzna\u0142, \u017ce czas da\u0107 mi nauczk\u0119.<\/p>\n \u201eSt\u00f3j prosto!\u201d, wrzasn\u0105\u0142 jeden i kopn\u0105\u0142 mnie w brzuch. Widzia\u0142em, \u017ce sytuacja jest powa\u017cna i \u017ce musz\u0119 si\u0119 broni\u0107. Otoczyli mnie w pi\u0119ciu i chwycili za r\u0119ce. Mieli przewag\u0119, ale byli s\u0142abi. Zacz\u0119li\u015bmy si\u0119 bi\u0107. W pewnej chwili cofn\u0105\u0142em si\u0119 w kierunku latryny, chwyci\u0142em le\u017c\u0105c\u0105 tam ceg\u0142\u0119 i uderzy\u0142em ni\u0105 jednego z nich. P\u0119k\u0142a na p\u00f3\u0142, a on pad\u0142 na pod\u0142og\u0119. Natychmiast podnios\u0142em drugi kawa\u0142ek, \u017ceby go nie chwycili, i rzuci\u0142em si\u0119 na nich, t\u0142uk\u0105c na o\u015blep. Pr\u00f3bowali ucieka\u0107, ale cela by\u0142a ma\u0142a i nie mieli si\u0119 gdzie schowa\u0107. Sta\u0142em wi\u0119c na \u015brodku, wymachuj\u0105c po\u0142\u00f3wkami ceg\u0142y, a oni biegali w k\u00f3\u0142ko przy \u015bcianach.<\/p>\n Ba\u0142em si\u0119, \u017ce wezm\u0105 odwet w nocy, wi\u0119c stara\u0142em si\u0119 co najwy\u017cej drzema\u0107 i \u015bciska\u0142em w d\u0142oniach moj\u0105 ceg\u0142\u0119. Zreszt\u0105 by\u0142em tak g\u0142odny, \u017ce nie chcia\u0142o mi si\u0119 spa\u0107. W Urumczi jedzenie by\u0142o wstr\u0119tne, ale przynajmniej da\u0142o si\u0119 nim naje\u015b\u0107. Tu codziennie przynosili tylko misk\u0119 wodnistej owsianki i kawa\u0142ek chleba. Pewnego dnia us\u0142ysza\u0142em kuku\u0142k\u0119, kt\u00f3ra przypomnia\u0142a mi o nie\u017cyj\u0105cej ju\u017c babci i mamie. Zacz\u0105\u0142em si\u0119 zastanawia\u0107, dlaczego moje \u017cycie zmieni\u0142o si\u0119 w koszmar, ale trwa\u0142o to tylko chwil\u0119. Ca\u0142ymi dniami powtarza\u0142em modlitwy.<\/p>\n Po pewnym czasie przeniesiono mnie do innej celi, w kt\u00f3rej siedzieli zupe\u0142nie inni ludzie. Jeden z nich, m\u0142ody ch\u0142opak, w\u0142a\u015bnie si\u0119 o\u017ceni\u0142 i za sze\u015b\u0107set kuai kupi\u0142 odtwarzacz wideo. Nie wiedzia\u0142, \u017ce by\u0142 kradziony. Skazali go za to na osiemna\u015bcie miesi\u0119cy. By\u0142 te\u017c szesnastolatek ze zdeformowanymi d\u0142o\u0144mi i stopami. Odprowadza\u0142 siostr\u0119 na dworzec. Policjant postawi\u0142 przy nim pust\u0105 torb\u0119. Wzi\u0105\u0142 j\u0105 \u2013 i wtedy go z\u0142apali, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce by\u0142a w niej cenna kamera. Te\u017c dosta\u0142 osiemna\u015bcie miesi\u0119cy. Chodzi\u0142 do szko\u0142y i w \u017cyciu niczego nie ukrad\u0142, ale tak policja wyrabia norm\u0119 z\u0142apanych z\u0142odziei.<\/p>\n Przyjaciel z Fundacji Tybeta\u0144skiej wynaj\u0105\u0142 adwokata, kt\u00f3ry przejrza\u0142 papiery i stwierdzi\u0142, \u017ce policja dzia\u0142a\u0142a zupe\u0142nie nielegalnie. Zapowiedzia\u0142, \u017ce ich pozwie. Kt\u00f3ry\u015b z rozs\u0105dniejszych funkcjonariuszy uzna\u0142, \u017ce najlepiej b\u0119dzie jak najszybciej mnie zwolni\u0107.<\/p>\n Znajomy wp\u0142aci\u0142 kaucj\u0119 w wysoko\u015bci czterdziestu tysi\u0119cy kuai. W areszcie powiedzieli mi, \u017ce decyzja w mojej sprawie zapadnie w ci\u0105gu sze\u015bciu miesi\u0119cy i \u017ce w ka\u017cdej chwili mog\u0119 spodziewa\u0107 si\u0119 wezwania. Tyle \u017ce \u017cadne nigdy nie przysz\u0142o. To ja si\u0119 do nich zg\u0142asza\u0142em, \u017ceby odzyska\u0107 czterysta tysi\u0119cy, kt\u00f3re zabrali mi na lotnisku. Je\u017adzi\u0142em tam w tej sprawie jedena\u015bcie razy. W ko\u0144cu zagrozili, \u017ce je\u015bli przyjd\u0119 jeszcze raz, wsadz\u0105 mnie za \u201eukrywanie skradzionych przedmiot\u00f3w\u201d.<\/p>\n Siedem miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej przyjecha\u0142em do Xinjiangu z tybeta\u0144skim znajomym. Zadzwoni\u0142 do szefa bezpiecze\u0144stwa publicznego i powiedzia\u0142: \u201eDzia\u0142ali\u015bcie wbrew prawu. Je\u015bli si\u0119 tym natychmiast nie zajmiecie, p\u00f3jdziemy do s\u0105du\u201d. Tamten si\u0119 zdenerwowa\u0142 i kaza\u0142 podw\u0142adnym za\u0142atwi\u0107 spraw\u0119. Jeden z nich potraktowa\u0142 mnie jak idiot\u0119: \u201eB\u0119dziemy mieli to z g\u0142owy, jak przyznasz si\u0119 do winy. Skoro nie by\u0142o przest\u0119pstwa, jak mamy si\u0119 tym zajmowa\u0107?\u201d. \u201eNie wiem, na czym mia\u0142oby polega\u0107 przest\u0119pstwo \u2013 odpar\u0142em. \u2013 O\u015bwie\u0107cie mnie\u201d.<\/p>\n Podobne rozmowy ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 jedena\u015bcie dni. Policjanci mieli tego do\u015b\u0107 i chcieli mnie zn\u00f3w zamkn\u0105\u0107. Nie rozumia\u0142em, co m\u00f3wi\u0105, ale przyjaciel powiedzia\u0142 mi: \u201eNiedobrze. Powiniene\u015b si\u0119 przygotowa\u0107\u201d. Dalej nie rozumia\u0142em i mia\u0142em to gdzie\u015b.<\/p>\n Kiedy szed\u0142em do toalety, zadzwoni\u0142 znajomy z Lhasy: \u201eDhondup \u0141angmo jest ci\u0119\u017cko chora. Szpital chce depozyt, dwa tysi\u0105ce. Co mamy robi\u0107?\u201d. Dhondup \u0141angmo pochodzi\u0142a z moich stron. Wspiera\u0142em tam finansowo kilka starszych, samotnych os\u00f3b. By\u0142a jedn\u0105 z nich. Odpowiedzia\u0142em, \u017ce wy\u015bl\u0119 pieni\u0105dze nast\u0119pnego dnia, ale gdy wr\u00f3ci\u0142em do biura, zn\u00f3w zosta\u0142em formalnie zatrzymany. Jak si\u0119 mia\u0142o okaza\u0107, na tydzie\u0144. Stwierdzili, \u017ce je\u015bli si\u0119 nie przyznam, zamkn\u0105 mnie na d\u0142ugie lata w obozie reedukacji przez prac\u0119: \u201eMo\u017cemy to zrobi\u0107 sami, nie musimy fatygowa\u0107 s\u0105du\u201d. \u201eWasza sprawa\u201d, odpowiedzia\u0142em.<\/p>\n Tym razem by\u0142em gotowy i mia\u0142em przy sobie siedem tysi\u0119cy kuai. I mnie, i kolegom z celi na niczym nie zbywa\u0142o. Codziennie jedli\u015bmy kebaby i sma\u017cone kurczaki. Po tygodniu mnie wypu\u015bcili i kazali podpisa\u0107 zobowi\u0105zanie, \u017ce ich nie pozw\u0119. Napisa\u0142em wi\u0119c po tybeta\u0144sku: \u201eJe\u015bli sprawiedliwo\u015bci stanie si\u0119 zado\u015b\u0107, nie z\u0142o\u017c\u0119 pozwu\u201d. Funkcjonariusz w\u015bciek\u0142 si\u0119, porwa\u0142 kartk\u0119 na strz\u0119py i kaza\u0142 pisa\u0107 jeszcze raz. Zmieni\u0142em nieco s\u0142owa, ale znaczenie by\u0142o to samo. Teraz oby\u0142o si\u0119 bez darcia. Kazali mi tylko przysi\u0105c na lam\u0119, kt\u00f3rego przyprowadzili jako t\u0142umacza. Ci policjanci najwyra\u017aniej wiedzieli co nieco o warto\u015bci tybeta\u0144skich zobowi\u0105za\u0144. Kazali mi si\u0119 wynosi\u0107. Oddali kaucj\u0119, ale czterystu tysi\u0119cy nie odzyska\u0142em nigdy.<\/p>\n Pobyt w wi\u0119zieniu by\u0142 dla mnie bardzo pouczaj\u0105cym do\u015bwiadczeniem. Na moje \u017cycie najwi\u0119kszy wp\u0142yw mia\u0142y dwie rzeczy: buddyzm i czas sp\u0119dzony za kratami. Cz\u0119sto my\u015bla\u0142em tam o Gendunie Czophelu, kt\u00f3ry marzy\u0142 o reformach i zosta\u0142 wtr\u0105cony do lochu przez dawny rz\u0105d Tybetu. \u201eCho\u0107 wiele wycierpia\u0142em \u2013 pisa\u0142 \u2013 duma\u0142em tu tylko o prawdzie, swojej niewinno\u015bci i bezgranicznej rado\u015bci, jaka zawsze przepe\u0142nia m\u00f3j umys\u0142\u201d. Skoro kto\u015b tak wielki potrafi\u0142 emanowa\u0107 optymizmem, jakie\u017c znaczenie mia\u0142y b\u0142ahe przej\u015bcia nic nieznacz\u0105cego Karmy? Tak to widz\u0119: niezale\u017cnie od tego, jak jest \u017ale, trzeba si\u0119 ci\u0105gle uczy\u0107.<\/p>\n Od dziecka wpaja si\u0119 nam patrzenie na \u015bwiat z perspektywy buddyzmu: przyczyny i skutku. Skoro jestem w wi\u0119zieniu, to znaczy, \u017ce do\u015bwiadczam skutk\u00f3w w\u0142asnych dzia\u0142a\u0144 z poprzednich lub z tego \u017cywota. Nie mam wi\u0119c kogo wini\u0107. Dziadkowie powtarzali mi cz\u0119sto: \u201eCokolwiek zasiejesz, wyda owoc, i zawsze b\u0119dzie szed\u0142 za tob\u0105 tw\u00f3j cie\u0144\u201d.<\/p>\n W wi\u0119zieniu nauczy\u0142em si\u0119 rozmy\u015bla\u0107 nad tym, co robi\u0119. Dzie\u0144 w dzie\u0144. Co uczyni\u0142em \u017ale? Czym mog\u0142em si\u0119 komu\u015b narazi\u0107? Z pocz\u0105tku podoba\u0142em si\u0119 sobie, bo nigdy nie dzia\u0142a\u0142em bez skrupu\u0142\u00f3w. Zawsze stara\u0142em si\u0119 kierowa\u0107 naukami Buddy i nikogo nie krzywdzi\u0107. W interesach przy\u015bwieca\u0142a mi zasada: pi\u0119\u0107dziesi\u0105t pi\u0119\u0107 dla ciebie, czterdzie\u015bci pi\u0119\u0107 dla mnie. Nigdy inaczej. Unika\u0142em k\u0142amstwa, bo nie chcia\u0142em sta\u0107 si\u0119 \u0142ajdakiem. Mo\u017cna przeczyta\u0107 setki sutr, ale te zasady s\u0105 znacznie wa\u017cniejsze.<\/p>\n Kiedy wi\u0119c \u015bledczy pytali, czy z\u0142ama\u0142em prawo, odpowiada\u0142em: nie. Rzeczywi\u015bcie nie z\u0142ama\u0142em prawa Buddy, ale w wi\u0119zieniu dotar\u0142o do mnie, \u017ce mimo to nie powinienem by\u0142 robi\u0107 pewnych rzeczy. Cho\u0107by zbiera\u0107 monet. Dzi\u015b co\u015b jest legalne, jutro \u2013 nie. W bia\u0142y dzie\u0144 mo\u017cna kupi\u0107 na targu stary dywan po to tylko, \u017ceby dowiedzie\u0107 si\u0119, \u017ce z\u0142ama\u0142o si\u0119 prawo. A ja handlowa\u0142em sporo. Kupowa\u0142em te\u017c pos\u0105gi Buddy, cz\u0119sto po pi\u0119\u0107 kuai za kilogram. I pewnie niezbyt kanoniczny by\u0142 handel dolarami.<\/p>\n Powoli doszed\u0142em do wniosku, \u017ce nie wszystko, co czyni\u0142em, by\u0142o zgodne z naukami buddyjskimi. Pewnie za spraw\u0105 w\u0142a\u015bciwego Khampom uporu nie powiedzia\u0142em o tym \u015bledczym. Nie zamierza\u0142em im podawa\u0107 niczego na talerzu. Powtarza\u0142em, \u017ce pracuj\u0119 na swoje utrzymanie od dziecka i \u017ce nie mam \u017cadnych wsp\u00f3lnik\u00f3w. Przeklinali mnie, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce jestem jak kamie\u0144 w latrynie \u2013 \u015bmierdz\u0105cy i twardy.<\/p>\n Innymi s\u0142owy, nie z\u0142ama\u0142em prawa, ale si\u0119 o to ociera\u0142em. Gdyby nie aresztowanie, mo\u017ce faktycznie dopu\u015bci\u0142bym si\u0119 czego\u015b gorszego i sp\u0119dzi\u0142 reszt\u0119 \u017cycia w wi\u0119zieniu?<\/p>\n Nie czuj\u0119 niech\u0119ci do tamtych policjant\u00f3w. Wi\u0119cej, jestem im wdzi\u0119czny. Po wszystkim naprawd\u0119 chcia\u0142em si\u0119 z nimi spotka\u0107. Niekt\u00f3rzy prosili mnie p\u00f3\u017aniej o pomoc \u2013 w pos\u0142aniu dzieci do szko\u0142y i takich tam. Robi\u0142em to.<\/p>\n Za kratami powtarza\u0142em sobie, \u017ce musz\u0119 si\u0119 tu jak najwi\u0119cej nauczy\u0107. Najch\u0119tniej bym praktykowa\u0142, niestety nie by\u0142o tam lamy, kt\u00f3ry udzieli\u0142by mi poucze\u0144. Najbardziej zyska\u0142em j\u0119zykowo. Gdybym posiedzia\u0142 jeszcze p\u00f3\u0142 roku, m\u00f3j chi\u0144ski by\u0142by doskona\u0142y. Czemu przywi\u0105zywa\u0142em tak\u0105 wag\u0119 do nauki? Bo gdy tylko poj\u0105\u0142em znaczenie kultury, zacz\u0105\u0142em cierpie\u0107 z powodu jej braku. I nie rozumia\u0142em prawa. Tybeta\u0144czycy maj\u0105 niezwykle wysokie normy moralne, ale w takich czasach to nie wystarcza \u2013 trzeba zna\u0107 obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy.<\/p>\n Koszmar aresztu \u015bledczego pom\u00f3g\u0142 mi zrozumie\u0107 \u015bwiat. Mia\u0142em nawet poczucie, \u017ce je\u015bli pragn\u0119 by\u0107 cz\u0142owiekiem w pe\u0142nym znaczeniu tego s\u0142owa, do\u015bwiadczenie to by\u0142o mi niezb\u0119dne. Trzeciego dnia za kratami stracono trzech skazanych. Inni odbywali kary do\u017cywocia i dwudziestu lat wi\u0119zienia. Siedzieli tam r\u00f3\u017cni \u017ali ludzie, ale by\u0142 te\u017c niewinny ch\u0142opak i wrobiony przez policj\u0119 kaleka. Ale ty tego nie widzia\u0142e\u015b, sk\u0105d masz wi\u0119c wiedzie\u0107, jak naprawd\u0119 wygl\u0105da nasze spo\u0142ecze\u0144stwo? Ogl\u0105dasz w telewizji postacie w kajdankach, ale nie masz poj\u0119cia, jak si\u0119 czuj\u0105. Dopiero kiedy ugryziesz jab\u0142ko, wiesz na pewno, czy jest kwa\u015bne czy s\u0142odkie.<\/p>\n Nim trafi\u0142em do wi\u0119zienia, m\u00f3j umys\u0142 by\u0142 zamkni\u0119ty. Dopiero tam w jednej chwili zrozumia\u0142em s\u0142owa buddyjskich pism. Brakowa\u0142o mi do\u015bwiadczenia, wi\u0119c wszystkie pouczenia sz\u0142y psu na bud\u0119. Teraz czu\u0142em ich zapach, teraz mia\u0142em je przed oczami.<\/p>\n Wyobra\u017a sobie szale wagi, na kt\u00f3rej le\u017cy ludzkie \u017cycie. O kim\u015b, komu brakuje charakteru, m\u00f3wimy po tybeta\u0144sku \u201elekki cz\u0142owiek\u201d . W wi\u0119zieniu ka\u017cdy dowiaduje si\u0119 b\u0142yskawicznie, ile wa\u017cy.<\/p>\n Nigdy nie rozumia\u0142em, dlaczego nauki buddyjskie m\u00f3wi\u0105 o \u015bwiecie w kategoriach nieszcz\u0119\u015b\u0107 i cierpienia. Dopiero tam dotar\u0142o do mnie, co znaczy smutek i brud. Zobaczy\u0142em spo\u0142ecze\u0144stwo w ca\u0142ej okaza\u0142o\u015bci \u2013 ponure i nieczyste jak wi\u0119zienie.<\/p>\n Robi\u0105c interesy nigdy nie ba\u0142em si\u0119 strat, poniewa\u017c wiedzia\u0142em, \u017ce mo\u017cna przeku\u0107 je w zyski. Teraz sta\u0142em si\u0119 najpowa\u017cniejszym biznesmenem na ziemiach tybeta\u0144skich. Niewiarygodne. Ale w \u015brodku by\u0142em niczym. Nic nie r\u00f3\u017cni\u0142o mnie od tych oszust\u00f3w, morderc\u00f3w i z\u0142odziejaszk\u00f3w. Bito mnie, przeklinano, a ja musia\u0142em to prze\u0142kn\u0105\u0107. Pomog\u0142o mi to zrozumie\u0107, kim jestem, kim pragn\u0119 by\u0107 i czemu s\u0142u\u017cy \u017cycie.<\/p>\n Ci\u0105gle my\u015bla\u0142em. O tych dziesi\u0119ciu latach, kiedy tak bardzo chcia\u0142em robi\u0107 interesy i zarobi\u0107 kup\u0119 pieni\u0119dzy. Sto tysi\u0119cy okaza\u0142o si\u0119 za ma\u0142o. Pragn\u0105\u0142em dwustu. Marzy\u0142em o kupnie pi\u0119knego samochodu, zbudowaniu wielkiego domu, ale im wy\u017cej mierzy\u0142em, tym bardziej oddala\u0142em si\u0119 od wymog\u00f3w buddyzmu. Dopiero gdy zobaczy\u0142em cierpienia tych wszystkich wi\u0119\u017ani\u00f3w, pomy\u015bla\u0142em, \u017ce tak naprawd\u0119 chc\u0119 prowadzi\u0107 skromne, spokojne \u017cycie po drugiej stronie muru. Z pocz\u0105tku bardzo sprzyja\u0142o mi szcz\u0119\u015bcie, ale ludzka chciwo\u015b\u0107 i sk\u0105pstwo nie znaj\u0105 granic. Wystarczy odrobina mi\u0142o\u015bci, \u017ceby pom\u00f3c innym, lecz my my\u015blimy tylko o sobie. Gdy dostrzeg\u0142em prawdziwe oblicze \u015bwiata, my\u015bla\u0142em ju\u017c tylko o tym, kim pragn\u0119 by\u0107, je\u015bli kiedykolwiek st\u0105d wyjd\u0119. I jak mog\u0119 pom\u00f3c ludziom.<\/p>\n Po zwolnieniu wr\u00f3ci\u0142em do Lhasy i dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce Dhondup \u0141angmo nie \u017cyje. Nie mog\u0142em jej wys\u0142a\u0107 pieni\u0119dzy z aresztu. Nie przyj\u0119li jej do szpitala i szybko umar\u0142a. Nie mia\u0142a wi\u0119cej ni\u017c pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat. Niczego w moim \u017cyciu nie \u017ca\u0142uj\u0119 bardziej. Cz\u0119sto wyobra\u017cam sobie t\u0119 scen\u0119: ona odchodzi, a u jej boku nie ma nikogo. \u015amier\u0107 w rozpaczy i samotno\u015bci. Gdyby kto\u015b pom\u00f3g\u0142, gdybym nie \u0142azi\u0142 na policj\u0119 w sprawie tych czterystu tysi\u0119cy, wys\u0142a\u0142bym jej pieni\u0105dze i by\u0107 mo\u017ce \u017cy\u0142aby w szcz\u0119\u015bciu do dzisiaj.<\/p>\n Nagle straci\u0142em zainteresowanie prowadzeniem interes\u00f3w i przesta\u0142em my\u015ble\u0107 o odzyskaniu pieni\u0119dzy. Nic nie obchodzi\u0142 mnie r\u00f3wnie\u017c wart siedemset tysi\u0119cy biznes ze sk\u00f3rzanymi kurtkami. Zmieni\u0142em si\u0119 w jednej chwili. Interesy, pieni\u0105dze, ambicje by\u0142y dla mnie bez znaczenia. Chcia\u0142em zrobi\u0107 co\u015b dla spo\u0142ecze\u0144stwa. Zgodnie z zasadami buddyzmu. Gdybym nadal t\u0142uk\u0142 tylko pieni\u0105dze, czym r\u00f3\u017cni\u0142bym si\u0119 od zwierz\u0105t? Ile by\u0142bym wart? Tybeta\u0144skim dzieciom zaszczepia si\u0119 najpierw moralno\u015b\u0107, a ja nie jestem wyj\u0105tkiem. Moje w\u0142asne sprawy straci\u0142y znaczenie. W wi\u0119zieniu zrozumia\u0142em, \u017ce ludzie cierpi\u0105, i chcia\u0142em co\u015b dla nich zrobi\u0107. Wtedy te\u017c dotar\u0142o do mnie znaczenie s\u0142\u00f3w babci, kt\u00f3re wypowiedzia\u0142a, kr\u0119c\u0105c g\u0142ow\u0105, kiedy po raz pierwszy jecha\u0142em do Lhasy: \u201eNie znajdziesz podpory w bogactwie. Jedyn\u0105 jest Budda\u201d.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Fragment ksi\u0105\u017cki chi\u0144skiego dziennikarza Liu Jianqinga \u201eNiebia\u0144skie kamienie\u201d (chi\u0144. tianzhu), opublikowanej przez rz\u0105dowe wydawnictwo Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego w 2009 roku i b\u0119d\u0105cej ho\u0142dem dla dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej Karmy i jego braci. Przed procesem Karmy<\/a> \u2013 w kt\u00f3rym g\u0142\u00f3wnym \u201e\u015bwiadkiem\u201d oskar\u017cenia by\u0142 Abliz \u2013 i Rinczena Samdupa<\/a> (oraz fal\u0105 prze\u015bladowa\u0144<\/a> bli\u017cszych i dalszych krewnych) ca\u0142y nak\u0142ad zosta\u0142 skonfiskowany<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W Urumczi jest kwarta\u0142, kt\u00f3ry nazywa si\u0119 Erdaoqiao. Pe\u0142no tu sklepik\u00f3w z antykami i dzie\u0142ami sztuki, zupe\u0142nie jak na lhaskim Barkhorze. Kiedy by\u0142em tam po raz pierwszy, pozna\u0142em jednego ze sprzedawc\u00f3w \u2013 Abliza \u2013 i kupi\u0142em od niego gar\u015b\u0107 srebrnych monet. P\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce by\u0142y fa\u0142szywe, i zrobi\u0142em mu awantur\u0119. Tym razem kupi\u0142em jednak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15551,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[48,22],"class_list":["post-15548","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-tortury","tag-wyroki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15548","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15548"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15548\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15576,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15548\/revisions\/15576"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/15551"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15548"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15548"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15548"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}