W siedemdziesi\u0119cioletniej dyspucie mi\u0119dzy tybeta\u0144skim rz\u0105dem na wychod\u017astwie a Pekinem zasz\u0142a nieoczekiwana zmiana. Na pocz\u0105tku lipca w\u0142adze chi\u0144skie \u2013 po raz pierwszy od 2010 roku \u2013 nawi\u0105za\u0142y kontakt z przyw\u00f3dztwem w Dharamsali. Spotkanie poprzedzi\u0142y ponadroczne nieformalne konsultacje.<\/p>\n
<\/p>\n
Rozmowy maj\u0105 charakter wst\u0119pny i mog\u0105 si\u0119 urwa\u0107. Pekin ich nie potwierdzi\u0142, a diaspora bagatelizowa\u0142a, daj\u0105c do zrozumienia, \u017ce nie liczy na powa\u017cne rezultaty, a jest zainteresowana wy\u0142\u0105cznie rozstrzygni\u0119ciami perspektywicznymi. Za lakonicznymi doniesieniami dostrzec mo\u017cna oznaki wi\u0119kszej, intryguj\u0105cej zmiany. Wed\u0142ug Dharamsali do wznowienia rozm\u00f3w dosz\u0142o z inicjatywy Chin. \u201eTo oni zwracaj\u0105 si\u0119 do nas, a nie my do nich\u201d, powiedzia\u0142 indyjskim mediom sikjong, \u201epolityczny przyw\u00f3dca\u201d Penpa Cering. Pekin jest pod presj\u0105, je\u015bli chce zawrze\u0107 jakie\u015b porozumienie z osiemdziesi\u0119ciodziewi\u0119cioletnim Dalajlam\u0105, p\u00f3ki pozwala na to jego zdrowie. Oznacza\u0142oby to zwrot o 180 stopni, poniewa\u017c do tej pory to Dharamsala gor\u0105czkowo, \u017ceby nie powiedzie\u0107 rozpaczliwie, zabiega\u0142a o wypracowanie rozwi\u0105zania, \u201ezanim b\u0119dzie za p\u00f3\u017ano\u201d.<\/p>\n
Kalkulacje diaspory s\u0105 bardzo \u015bmia\u0142e, poniewa\u017c zak\u0142adaj\u0105 powa\u017cne os\u0142abienie pozycji Pekinu. Istniej\u0105 jednak przes\u0142anki potwierdzaj\u0105ce tak\u0105 tez\u0119. Wynika to z fundamentalnej zmiany strategii Dharamsali, kt\u00f3ra przesta\u0142a koncentrowa\u0107 si\u0119 na naruszeniach praw cz\u0142owieka, k\u0142ad\u0105c nacisk na s\u0142abo\u015b\u0107 chi\u0144skich roszcze\u0144 do panowania nad Tybetem.<\/p>\n
Od praw cz\u0142owieka do suwerenno\u015bci<\/p>\n
Od ko\u0144ca lat siedemdziesi\u0105tych XX wieku Dalajlama, jego polityczne otoczenie oraz sojusznicy na ca\u0142ym \u015bwiecie skupiali si\u0119 przede wszystkim na \u2013 usankcjonowanym przez zachodnie rz\u0105dy \u2013 krytykowaniu Chin za naruszanie praw cz\u0142owieka w nadziei, \u017ce sk\u0142oni to Pekin do dania Tybeta\u0144czykom autonomii. Nic z tego nie wynik\u0142o. Mimo presji Zachodu i powa\u017cnych ust\u0119pstw diaspory Pekin zerwa\u0142 rozmowy i zawiesi\u0142 formalne kontakty na czterna\u015bcie lat oraz zacz\u0105\u0142 prowadzi\u0107 polityk\u0119, maj\u0105c\u0105 wszelkie znamiona si\u0142owej asymilacji<\/a> Tybeta\u0144czyk\u00f3w i innych mniejszo\u015bci. W tym samym czasie Pekin wyr\u00f3s\u0142 na globalne mocarstwo, a zachodnie rz\u0105dy zacz\u0119\u0142y mie\u0107 coraz wi\u0119cej problem\u00f3w z przestrzeganiem g\u0142oszonych przez siebie warto\u015bci, co praktycznie przekre\u015bli\u0142o perspektyw\u0119 uzyskania czego\u015b poprzez odwo\u0142ywanie si\u0119 do nich.<\/p>\n Zmiana retoryki wskazuje, \u017ce Dharamsala uzna\u0142a, i\u017c krytykowanie Chin za gwa\u0142cenie praw cz\u0142owieka nie przyniesie \u017cadnych rezultat\u00f3w. Moralne oburzenie zast\u0105piono wi\u0119c krytyk\u0105 chi\u0144skich pretensji do Tybetu, uderzaj\u0105c w naprawd\u0119 czu\u0142e miejsce. Przez ostatnie czterdzie\u015bci lat prawa cz\u0142owieka by\u0142y dla Pekinu co najwy\u017cej brz\u0119czeniem muchy. Priorytet stanowi\u0142o zawsze sk\u0142onienie wszystkich rz\u0105d\u00f3w do uznania Tybetu za cz\u0119\u015b\u0107 Chin. Osi\u0105gni\u0119cie tego celu zabra\u0142o niemal sto lat. Dopiero w pa\u017adzierniku 2008 roku Wielka Brytania wycofa\u0142a si\u0119 z podpisanego w 1914 roku traktatu, wedle kt\u00f3rego Tybet by\u0142 samodzielnym bytem politycznym, jako ostatnia uznaj\u0105c roszczenia Pekinu<\/span>. <\/span><\/p>\n Nowa strategia Dharamsali zasadza si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce dla zlanej z pa\u0144stwem partii komunistycznej jest to kwestia tak wa\u017cna i dra\u017cliwa, i\u017c ju\u017c perspektywa zakwestionowania chi\u0144skiej zwierzchno\u015bci na arenie mi\u0119dzynarodowej sk\u0142oni Pekin do szukania porozumienia z diaspor\u0105. Ta idea przy\u015bwieca\u0142a czerwcowej wizycie w Indiach i spotkaniu z Dalajlam\u0105 delegacji ameryka\u0144skiego Kongresu z Nancy Pelosi na czele. Przem\u00f3wienia by\u0142y pe\u0142ne starej ideologicznej retoryki i moralnej wy\u017cszo\u015bci, niemniej kongresmeni przywie\u017ali te\u017c tekst nowo przyj\u0119tej ustawy o \u201erozwi\u0105zaniu dla Tybetu\u201d, kt\u00f3r\u0105 12 lipca, mimo chi\u0144skich protest\u00f3w, podpisa\u0142 prezydent Biden. Dokument tradycyjnie wzywa Pekin do podj\u0119cia \u201enegocjacji\u201d z Dalajlam\u0105, k\u0142adzie jednak znacznie mniejszy nacisk na prawa cz\u0142owieka, kwestionuj\u0105c za to \u2013 co natychmiast wychwyci\u0142y media \u2013 chi\u0144skie roszczenia do Tybetu. Je\u015bli Chiny b\u0119d\u0105 dalej zwleka\u0107 ze \u201eznalezieniem wyj\u015bcia\u201d, Kongres zwr\u00f3ci si\u0119 do ameryka\u0144skiej administracji o \u201eokre\u015blone\u201d przedefiniowanie prawnego statusu<\/a> Tybetu.<\/p>\n Antydatowane roszczenia<\/p>\n W oczach chi\u0144skich przyw\u00f3dc\u00f3w to bez w\u0105tpienia kolejny przyk\u0142ad typowego dla ameryka\u0144skiego Kongresu mieszania si\u0119 w wewn\u0119trzne sprawy Chin i pusta gro\u017aba, o czym mo\u017ce upewnia\u0107 reakcja administracji, kt\u00f3ra pospiesznie wyja\u015bni\u0142a, \u017ce podpis prezydenta ma \u201es\u0142u\u017cy\u0107 sprawie praw cz\u0142owieka\u201d, a Stany Zjednoczone uznaj\u0105 \u201eTybeta\u0144ski Region Autonomiczny i inne tybeta\u0144skie obszary Chin za cz\u0119\u015b\u0107 Chi\u0144skiej Republiki Ludowej\u201d.<\/p>\n Tyle \u017ce nowa strategia diaspory zasadza si\u0119 na rozdzieleniu dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w uznania roszcze\u0144 terytorialnych: stanu obecnego i statusu historycznego. \u201eUstawa o rozwi\u0105zaniu\u201d (podobnie jak Dalajlama) nie kwestionuje obecnej zwierzchno\u015bci Chin na Tybetem, b\u0119d\u0105cej skutkiem przej\u0119cia \u201efaktycznej kontroli\u201d po 1950 roku, odrzuca jednak ich pretensje historyczne. O\u015bwiadczenie prezydenta Bidena tak\u017ce m\u00f3wi tylko o obecnym status quo, nie odnosz\u0105c si\u0119 do przesz\u0142o\u015bci. W ten spos\u00f3b otworzono diasporze i jej sojusznikom drzwi do naciskania na poszczeg\u00f3lne rz\u0105dy, by uznaj\u0105c obecn\u0105 zwierzchno\u015b\u0107 Chin, dystansowa\u0142y si\u0119 wobec jej historycznych podstaw.<\/p>\n Strategia Dharamsali ma potencja\u0142, poniewa\u017c ods\u0142ania wielk\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 chi\u0144skich pretensji do panowania nad Tybetem. Pekin nieodmiennie odrzuca sugestie, \u017ce jego legitymacja wynika z podboju albo sprawowania faktycznej kontroli. Nie mo\u017ce odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do powszechnego poparcia, poniewa\u017c nigdy nie przeprowadzi\u0142 referendum i nie uzyska\u0142 od Tybeta\u0144czyk\u00f3w \u017cadnego mandatu do wch\u0142oni\u0119cia ich kraju. Twierdzi wi\u0119c, \u017ce Tybet sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Chin wcze\u015bniej. To bardzo problematyczne. Tybet \u2013 co skwapliwie podnosi Pekin \u2013 niew\u0105tpliwie wchodzi\u0142 w sk\u0142ad imperi\u00f3w, do kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142y Chiny, nigdy jednak nie stanowi\u0142 cz\u0119\u015bci ani prowincji pa\u0144stwa o takiej nazwie, cieszy\u0142 si\u0119 pe\u0142n\u0105 niepodleg\u0142o\u015bci\u0105 w pierwszej po\u0142owie XX wieku i nie by\u0142 rz\u0105dzony z ichniej stolicy a\u017c do lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych tamtego stulecia.<\/p>\n Jak m\u00f3wi ameryka\u0144ska Ustawa, \u201ew ca\u0142ych swoich dziejach Tybet utrzymywa\u0142 odr\u0119bn\u0105, suwerenn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 terytorialn\u0105\u201d. I popiera to przyk\u0142adami: uznaniem przez USA neutralno\u015bci Tybetu w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej oraz \u201efaktem, \u017ce wiele kraj\u00f3w, w tym Stany Zjednoczone, Mongolia, Bhutan, Sikkim, Nepal, Indie, Japonia, Wielka Brytania i Rosja uznawa\u0142o Tybet za niepodleg\u0142e pa\u0144stwo albo utrzymywa\u0142o z nim stosunki bez udzia\u0142u jakichkolwiek w\u0142adz chi\u0144skich\u201d.<\/p>\n Chi\u0144skie roszczenia maj\u0105 przecie\u017c znacznie wi\u0119ksz\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107. Pekin wci\u0105\u017c zmienia dat\u0119 uzyskania zwierzchno\u015bci nad Tybetem.<\/p>\n Przed przej\u0119ciem w\u0142adzy przez komunist\u00f3w wielu tamtejszych uczonych utrzymywa\u0142o, \u017ce Tybet znalaz\u0142 si\u0119 pod rz\u0105dami Pekinu w XVIII wieku, czyli w czasach dynastii Qing, mand\u017curskiego, a nie chi\u0144skiego, panowania nad Chinami. Pod koniec lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych zmieniono zdanie i zacz\u0119to twierdzi\u0107, \u017ce Tybet w\u0142\u0105czono formalnie do Chin w wieku XIII, za \u2013 mongolskiej, nie chi\u0144skiej \u2013 dynastii Yuan. W 2011 roku obwieszczono, \u017ce w XIII wieku mia\u0142a miejsce \u201einkorporacja formalna\u201d, za\u015b Tybet by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 Chin od \u201enajdawniejszych czas\u00f3w\u201d. Nie odnosi\u0142o si\u0119 to do kontroli administracyjnej, tylko \u201ewi\u0119zi kulturowych i genetycznych\u201d, o kt\u00f3rych nikt wcze\u015bniej nie wspomina\u0142. Ale i to stanowisko uleg\u0142o zmianie, gdy w kwietniu 2015 roku rada pa\u0144stwa opublikowa\u0142a bia\u0142\u0105 ksi\u0119g\u0119, wedle kt\u00f3rej \u201enajdawniejsze czasy\u201d oznacza\u0142y \u201estanie si\u0119 lokalnym rz\u0105dem staro\u017cytnych Chin\u201d w VII stuleciu.<\/p>\n Pekin do tej pory nie przedstawi\u0142 \u017cadnego uzasadnienia tej tezy. Historyczny rewizjonizm stanowi centralny element negocjacji. Od 1979 roku chi\u0144scy aparatczycy konsekwentnie powtarzaj\u0105, \u017ce warunek wst\u0119pny podj\u0119cia rozm\u00f3w to o\u015bwiadczenie przez Dalajlam\u0119, \u017ce Tybet jest cz\u0119\u015bci\u0105 Chin. Dalajlama zgodzi\u0142 si\u0119 na to i przesta\u0142 m\u00f3wi\u0107 o odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci. Komunistyczna Partia Chin ma jednak obsesj\u0119 na punkcie historii, gdy\u017c jej mandat wyrasta z narracji o przywr\u00f3ceniu integralno\u015bci terytorialnej po tak zwanym \u201estuleciu upokorze\u0144\u201d z r\u0105k obcych mocarstw. Najwyra\u017aniej rozumie te\u017c, \u017ce jej historyczne roszczenia do Tybetu opieraj\u0105 si\u0119 na s\u0142abych podstawach. Na pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych Pekin zmieni\u0142 wi\u0119c po cichu w\u0142asne warunki wst\u0119pne i zacz\u0105\u0142 si\u0119 domaga\u0107 \u2013 nie stawiaj\u0105c tego \u017c\u0105dania publicznie \u2013 aby Dalajlama przyzna\u0142, \u017ce Tybet by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 Chin od dawna.<\/p>\n Na to Dalajlama nie przysta\u0142, odmawiaj\u0105c zmieniania pogl\u0105d\u00f3w na temat historii Tybetu oraz proponuj\u0105c od\u0142o\u017cy\u0107 j\u0105 na bok i nie wraca\u0107 do tej kwestii podczas rozm\u00f3w (co, o ironio, by\u0142o te\u017c wcze\u015bniej stanowiskiem Pekinu). Chi\u0144scy aparatczycy oskar\u017caj\u0105 wi\u0119c Dalajlam\u0119 o hipokryzj\u0119 i separatyzm nie dlatego, \u017ce nie uznaje on dzi\u015b Tybetu za cz\u0119\u015b\u0107 Chin, tylko za spraw\u0105 niepotakiwania wci\u0105\u017c zmieniaj\u0105cym si\u0119 koncepcjom i datom rozpocz\u0119cia ichniej zwierzchno\u015bci.<\/p>\n Diaspora najwyra\u017aniej uzna\u0142a, \u017ce przesuwanie s\u0142upk\u00f3w bramki przez Chi\u0144czyk\u00f3w stwarza polityczn\u0105 sposobno\u015b\u0107. \u201eUstawa o rozwi\u0105zaniu\u201d skupia si\u0119 na nowym \u017c\u0105daniu Pekinu, aby Dalajlama uzna\u0142 Tybet za cz\u0119\u015b\u0107 Chin \u201eod najdawniejszych czas\u00f3w\u201d, odrzucaj\u0105c je i (s\u0142usznie) stwierdzaj\u0105c, \u017ce rz\u0105d Stan\u00f3w Zjednoczonych nigdy tak nie uwa\u017ca\u0142. (Bo i nie m\u00f3g\u0142, skoro ten warunek przed chwil\u0105 pojawi\u0142 si\u0119 znik\u0105d.)<\/p>\n Problem sukcesji<\/p>\n Diaspora \u2013 i ameryka\u0144ski Kongres \u2013 skupiaj\u0105 si\u0119 wi\u0119c na wewn\u0119trznych sprzeczno\u015bciach chi\u0144skich roszcze\u0144. Nie jest to jednak jedyny problem Pekinu, poniewa\u017c w\u0142a\u015bnie daj\u0105 o sobie zna\u0107 konsekwencje innych pope\u0142nionych na w\u0142asne \u017cyczenie b\u0142\u0119d\u00f3w i z\u0142ych decyzji chi\u0144skich przyw\u00f3dc\u00f3w.<\/p>\n Pierwsza z nich dotyczy sukcesji Dalajlamy. Chi\u0144scy aparatczycy i rz\u0105dowe media tr\u0105bi\u0105, \u017ce jednym z priorytet\u00f3w Pekinu w Tybecie jest ca\u0142kowita kontrola nad procesem wyboru nast\u0119pnego Dalajlamy. Nie by\u0142o po temu \u017cadnego powodu. Komunistyczna Partia Chin mog\u0142a na tysi\u0105c sposob\u00f3w zmarginalizowa\u0107 przysz\u0142ego lidera male\u0144kiej tybeta\u0144skiej diaspory. Za to mianowanie Pi\u0119tnastego Dalajlamy i sk\u0142onienie do zaakceptowania go Tybeta\u0144czyk\u00f3w (bardzo cz\u0119sto mierz\u0105cych si\u0119 z problemami wywo\u0142anymi tak\u0105 czy inn\u0105 selekcj\u0105 inkarnowanego lamy) jest dla niej zupe\u0142nie karko\u0142omnym zadaniem. Protesty Waszyngtonu i innych zachodnich rz\u0105d\u00f3w z pewno\u015bci\u0105 nie odstrasz\u0105 Pekinu, lecz w tej kwestii kluczowe b\u0119dzie zdanie wi\u0119kszo\u015bci Tybeta\u0144czyk\u00f3w w Tybecie, a partii nigdy nie uda\u0142o si\u0119 wyhodowa\u0107 tybeta\u0144skiego hierarchy, kt\u00f3ry by\u0142by skuteczn\u0105 tub\u0105 jej rz\u0105d\u00f3w.<\/p>\n Najwi\u0119kszy cios takim zabiegom zada\u0142 Dziesi\u0105ty Panczenlama, kt\u00f3rego w 1959 roku mianowano nominalnym przyw\u00f3dc\u0105 Tybetu. Trzy lata p\u00f3\u017aniej podda\u0142 on chi\u0144skie rz\u0105dy mia\u017cd\u017c\u0105cej krytyce i nast\u0119pne dwie dekady sp\u0119dzi\u0142 w areszcie domowym albo w wi\u0119zieniu. Tu\u017c przed \u015bmierci\u0105 w 1989 roku zrobi\u0142 to jeszcze raz<\/a>, nie zostawiaj\u0105c suchej nitki na polityce Chin. W 1992 roku partia pr\u00f3bowa\u0142a wylansowa\u0107 na swojego rzecznika innego wysokiego lam\u0119, Siedemnastego Karmap\u0119, zyskuj\u0105c tylko tyle, \u017ce siedem lat p\u00f3\u017aniej uciek\u0142 z kraju<\/a>. Od 1995 roku w\u0142adze usi\u0142uj\u0105 sk\u0142oni\u0107 Tybeta\u0144czyk\u00f3w do zaakceptowania mianowanego przez siebie Panczena, ale jego kolejne wizyty w Tybecie dowodz\u0105<\/a>, \u017ce nie przynosi to \u017cadnych rezultat\u00f3w.<\/p>\n Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce jedynym gwarantem wiarygodno\u015bci mianowanego przez parti\u0119 hierarchy by\u0142aby decyzja obecnego Dalajlamy. S\u0142ysza\u0142em z wiarygodnych \u017ar\u00f3de\u0142 w Dharamsali, \u017ce chi\u0144scy aparatczycy usilnie zabiegaj\u0105 o takie \u201eust\u0119pstwo\u201d. Musieliby wszak\u017ce czym\u015b za nie zap\u0142aci\u0107. Inny s\u0142owy, Pekin w\u0142asnor\u0119cznie zagna\u0142 si\u0119 w kozi r\u00f3g, z kt\u00f3rego raczej nie uda mu si\u0119 wydosta\u0107 bez pomocy przyw\u00f3dc\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci emigracyjnej. Coraz mniej, jak ju\u017c sobie powiedzieli\u015bmy, sk\u0142onnej do takich gest\u00f3w.<\/p>\n Obelgi, zwlekanie, kolejne b\u0142\u0119dy na w\u0142asne \u017cyczenie<\/p>\n Dwa inne czynniki mog\u0105 sk\u0142ania\u0107 Chi\u0144czyk\u00f3w do zawarcia porozumienia z Dalajlam\u0105, nim b\u0119dzie na to za p\u00f3\u017ano. To r\u00f3wnie\u017c skutki niewymuszonych b\u0142\u0119d\u00f3w partii, kt\u00f3r\u0105, jak wiemy, od dawna ostrzegano<\/a> przed ich pope\u0142nieniem tak\u017ce w Pekinie.<\/p>\n Pierwszy jest tak oczywisty, \u017ce rzadko dostrzega si\u0119 go za granic\u0105. Rz\u0105d Chin nie mia\u0142 \u017cadnego powodu do zmieniania w\u0142asnej polityki i personalnego atakowania Dalajlamy. Najwy\u017csi przyw\u00f3dcy podj\u0119li t\u0119 decyzj\u0119, wbrew swoim ekspertom, zwo\u0142uj\u0105c tzw. \u201etrzecie forum<\/a>\u201d w lipcu 1994 roku. Wywo\u0142a\u0142o to oburzenie Tybeta\u0144czyk\u00f3w, doprowadzi\u0142o do fali protest\u00f3w<\/a> w 2008 roku i z pewno\u015bci\u0105 sko\u0144czy si\u0119 o wiele gorzej, je\u015bli Pekin nie zd\u0105\u017cy osi\u0105gn\u0105\u0107 sensownego porozumienia przed \u015bmierci\u0105 Dalajlamy. Partia ewidentnie jest \u015bwiadoma tych zagro\u017ce\u0144. Od 2011 roku do Tybetu \u015bci\u0105gni\u0119to dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy aparatczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy na wszelki wypadek stacjonuj\u0105 (w co najmniej czteroosobowych grupach) w ka\u017cdej wiosce. Ugoda z Dalajlam\u0105 zapobieg\u0142aby niepokojom, ale mo\u017ce by\u0107 ju\u017c za p\u00f3\u017ano na jej wypracowanie.<\/p>\n Z perspektywy czasu drugim kardynalnym b\u0142\u0119dem wydaje si\u0119 powierzenie prowadzenia dialogu z diaspor\u0105<\/a> (w latach 2002\u20132010) Frontowi Jedno\u015bci, czyli sieci organizacji, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 partii do przekonywania do jej polityki bezpartyjnych w kraju i za granic\u0105. Aparatczycy Frontu Jedno\u015bci od pocz\u0105tku sabotowali rozmowy, oskar\u017caj\u0105c drug\u0105 stron\u0119 \u2013 mimo jej niezliczonych ust\u0119pstw \u2013 o z\u0142e intencje. Pekin robi to zreszt\u0105 do dzi\u015b. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce strategia partii sprowadza\u0142a si\u0119 do wyczekiwania, a\u017c stary i s\u0142aby Dalajlama zgodzi si\u0119 na wszystkie warunki. Pekin budzi si\u0119 przez to z r\u0119k\u0105 w nocniku, gdy\u017c \u2013 jak widzi Dharamsala \u2013 to Chinom spieszy si\u0119 teraz bardziej do zawarcia porozumienia.<\/p>\n Penpa Cering, wybrany sikjongiem rz\u0105du na wychod\u017astwie w 2021 roku, nie ukrywa braku entuzjazmu. \u201eNie mamy \u017cadnych oczekiwa\u0144 \u2013 powiedzia\u0142 w kwietniu 2024 roku. \u2013 Liczenie na cokolwiek w obecnych okoliczno\u015bciach by\u0142oby nierealistyczne\u201d. Ta postawa jest prost\u0105 konsekwencj\u0105 strategii Pekinu, kt\u00f3ry w ci\u0105gu czterech dekad prowadzenia rozm\u00f3w nie da\u0142 Tybeta\u0144czykom absolutnie niczego. Chiny nie wyci\u0105gaj\u0105 \u017cadnych wniosk\u00f3w, powtarzaj\u0105c w tym samym czasie, \u017ce b\u0119d\u0105 rozmawia\u0107 wy\u0142\u0105cznie o zasadach ewentualnego powrotu Dalajlamy i jego \u201eotoczenia\u201d. W tym kontek\u015bcie wystudiowany brak zainteresowania rozmowami ze strony Penpy Ceringa jest innowacyjn\u0105 metod\u0105 pokazania Chinom, \u017ce stara strategia obr\u00f3ci\u0142a si\u0119 przeciwko nim i nie przyniesie ju\u017c \u017cadnych ust\u0119pstw.<\/p>\n Polityczne d\u017cud\u017citsu diaspory jest zaskakuj\u0105cym posuni\u0119ciem, ale nie zmieni politycznych reali\u00f3w ani uk\u0142adu si\u0142. Partia wci\u0105\u017c trzyma wszystkie karty i otwarte zaanga\u017cowanie Stan\u00f3w Zjednoczonych nie tylko nie zmusi jej do ust\u0119pstw w sprawie Tybetu, ale mo\u017ce j\u0105 wr\u0119cz usztywni\u0107. O wiele wa\u017cniejsze by\u0142oby stanowisko Indii, jednak ich poparcie dla diaspory mo\u017ce szybko zmale\u0107, je\u015bli Pekin utrzyma nowy, pojednawczy ton w rozmowach o granicy.<\/p>\n Zmiana postawy Dharamsali nie wp\u0142ynie wi\u0119c raczej znacz\u0105co na stanowisko Pekinu, mo\u017ce przecie\u017c wzmocni\u0107 pozycj\u0119 frakcji, kt\u00f3ra od trzydziestu lat ostrzega przed l\u017ceniem Dalajlamy, odwlekaniem rozm\u00f3w do ostatniej chwili i mianowaniem niepopularnych hierarch\u00f3w, kt\u00f3rzy okazuj\u0105 si\u0119 nie atutem, a balastem.<\/p>\n Go\u0142ym okiem wida\u0107 napi\u0119cia w kr\u0119gu os\u00f3b decyduj\u0105cych o polityce wobec Tybetu. W tym roku \u2013 rzecz bez precedensu w kontek\u015bcie tybeta\u0144skim \u2013 by\u0142y sekretarz z Lhasy zosta\u0142 obj\u0119ty wewn\u0119trznym dochodzeniem i wydalony<\/a> z partii. Jest to zapewne elementem frakcyjnej rozgrywki, niemniej s\u0142ycha\u0107 te\u017c g\u0142osy, \u017ce chodzi o kwestie polityczne. Skupiaj\u0105c si\u0119 na wewn\u0119trznych sprzeczno\u015bciach polityki Chin w Tybecie, diaspora z pewno\u015bci\u0105 jej nie zmieni ani tym bardziej nie uzyska \u017cadnych ust\u0119pstw, ale przestaj\u0105c skupia\u0107 si\u0119 na warto\u015bciach i prowadzonej przez Zach\u00f3d krytyce ideologicznej, mo\u017ce doprowadzi\u0107 do przewarto\u015bciowania politycznych opcji, zanim b\u0119dzie za p\u00f3\u017ano na wynegocjowanie czegokolwiek.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n 30 grudnia 2024<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n