Odk\u0105d sko\u0144czy\u0142em szesna\u015bcie lat, by\u0142em odpowiedzialny za los narodu i pa\u0144stwa. Za Dalajlam\u0119 uznano mnie, gdy mia\u0142em dwa lata, a polityczne przyw\u00f3dztwo powierzono po naje\u017adzie komunistycznych Chin w 1950 roku \u2013 ca\u0142e moje doros\u0142e \u017cycie jest lustrzanym odbiciem tragicznych los\u00f3w Tybetu i Tybeta\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n
<\/p>\n
Po inwazji przez dziewi\u0119\u0107 lat pr\u00f3bowa\u0142em osi\u0105gn\u0105\u0107 jakie\u015b porozumienie z Chinami. Pojecha\u0142em nawet do Pekinu spotka\u0107 si\u0119 z Mao Zedongiem. Mimo jego pojednawczych zapewnie\u0144 \u2013 cho\u0107 rzucona raz uwaga, \u017ce religia jest trucizn\u0105, by\u0142a przera\u017caj\u0105ca \u2013 wkr\u00f3tce sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce pozostaj\u0105c w Tybecie nie zdo\u0142am zrobi\u0107 nic dla kraju i rodak\u00f3w. Dziesi\u0105tego marca 1959 roku w Lhasie, naszej stolicy, wybuch\u0142o spontaniczne powstanie. Tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, pod os\u0142on\u0105 mro\u017anej nocy, wymkn\u0105\u0142em si\u0119 z miasta, rozpoczynaj\u0105c ponad sze\u015b\u0107 dekad wygnania. Od tego czasu domem moim i ponad stu tysi\u0119cy Tybeta\u0144czyk\u00f3w by\u0142y Indie.<\/p>\n
Od chi\u0144skiej inwazji up\u0142yn\u0119\u0142o niemal 75 lat, a w tym miesi\u0105cu przypada 66 rocznica opuszczenia przeze mnie kraju. Tybeta\u0144czycy w Tybecie s\u0105 wci\u0105\u017c odzierani z godno\u015bci i wolno\u015bci. Nie mog\u0105 decydowa\u0107 o swoim \u017cyciu ani piel\u0119gnowa\u0107 w\u0142asnej kultury, jak czynili to przez ponad tysi\u0105c lat. Od chwili tamtego najazdu dramatyczne zmiany zasz\u0142y tak\u017ce w samej Chi\u0144skiej Republice Ludowej. Dzi\u0119ki kapitalistycznej wolcie Denga i otwarciu przeze\u0144 kraju na \u015bwiat, Chiny bez w\u0105tpienia s\u0105 dzi\u015b pot\u0119g\u0105 gospodarcz\u0105, co rzecz jasna zapewnia im si\u0142\u0119 militarn\u0105 i wp\u0142ywy na arenie mi\u0119dzynarodowej. Od tego, jaki zrobi\u0105 z nich u\u017cytek w ci\u0105gu najbli\u017cszych dziesi\u0119ciu czy dwudziestu lat, zale\u017ce\u0107 b\u0119dzie ich dalszy los. P\u00f3jd\u0105 drog\u0105 agresji i dominacji w polityce wewn\u0119trznej i zagranicznej czy te\u017c przyjm\u0105 odpowiedzialn\u0105 postaw\u0119 i b\u0119d\u0105 odgrywa\u0107 kluczow\u0105, konstruktywn\u0105 rol\u0119? Opowiedzenie si\u0119 za drug\u0105 opcj\u0105 le\u017cy nie tylko w interesie \u015bwiata, ale tak\u017ce samych Chi\u0144czyk\u00f3w. Jestem przekonany, \u017ce rozwi\u0105zanie zadawnionego problemu Tybetu na drodze dialogu by\u0142oby czytelnym sygna\u0142em dla Chi\u0144czyk\u00f3w i \u015bwiata, \u017ce Pekin dokonuje dobrego wyboru. Wymaga to tylko dalekowzroczno\u015bci, odwagi i wielko\u015bci przyw\u00f3dc\u00f3w.<\/p>\n
Od samego pocz\u0105tku stanowczo m\u00f3wi\u0142em Tybeta\u0144czykom, \u017ce nasz\u0105 walk\u0119 musimy prowadzi\u0107 metodami pokojowymi. Przemoc rodzi wy\u0142\u0105cznie przemoc i nawet je\u015bli przynosi chwilowe korzy\u015bci, zasiewa nasiona przysz\u0142ych konflikt\u00f3w. Na pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych uda\u0142o mi si\u0119 tak\u017ce przekona\u0107 rodak\u00f3w, \u017ce trwa\u0142e rozwi\u0105zanie naszego problemu wymaga uwzgl\u0119dnienia potrzeb i interes\u00f3w drugiej strony oraz szukania obop\u00f3lnych korzy\u015bci. Dla Pekinu najbardziej liczy si\u0119 terytorialna integralno\u015b\u0107 Chi\u0144skiej Republiki Ludowej, dla nas najwa\u017cniejsze jest przetrwanie w Tybecie odr\u0119bnego narodu z jego w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105, j\u0119zykiem i kultur\u0105. Mimo naszego historycznego statusu wierzy\u0142em i wci\u0105\u017c wierz\u0119, \u017ce mo\u017cemy je zachowa\u0107 i rozwija\u0107 na Wy\u017cynie Tybeta\u0144skiej, pozostaj\u0105c w Chi\u0144skiej Republice Ludowej \u2013 o ile taka b\u0119dzie wola polityczna przyw\u00f3dc\u00f3w w Pekinie.<\/p>\n
Mamy za sob\u0105 trzy fazy intensywnych rozm\u00f3w: w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych dwudziestego wieku, gdy by\u0142em m\u0142odym przyw\u00f3dc\u0105 w Tybecie; w latach osiemdziesi\u0105tych, kiedy Deng Xiaoping otworzy\u0142 Chiny; oraz w pierwszej dekadzie nast\u0119pnego stulecia, przed igrzyskami olimpijskimi w Pekinie w 2008 roku. Robi\u0142em wszystko, co w mojej mocy, \u017ceby wynegocjowa\u0107 rozwi\u0105zanie naszego zadawnionego problemu. Za po\u015brednictwem moich wys\u0142annik\u00f3w przekaza\u0142em Pekinowi map\u0119 drogow\u0105 procesu, kt\u00f3ry by\u0142by korzystny dla obu stron. My walczymy o \u017cycie, na szali le\u017cy przetrwanie staro\u017cytnego narodu, jego kultury, j\u0119zyka i religii. Zatem nie mamy wyboru, nie mo\u017cemy si\u0119 podda\u0107.<\/p>\n
Uwa\u017cam, \u017ce nawet jako bezpa\u0144stwowiec korzysta\u0142em z wolno\u015bci, w moim \u017cyciu by\u0142a rado\u015b\u0107 i sens; uda\u0142o mi si\u0119 te\u017c zrobi\u0107 co\u015b dla ludzko\u015bci. W lipcu ko\u0144cz\u0119 90 lat i cho\u0107 w 2011 roku przekaza\u0142em wszystkie prerogatywy polityczne demokratycznie wybranym organom, wielu Tybeta\u0144czyk\u00f3w boi si\u0119, co stanie si\u0119 z nasz\u0105 ojczyzn\u0105 i rodakami, je\u015bli nie rozwi\u0105\u017cemy problemu za mojego \u017cycia. Ka\u017cdy wyraz tybeta\u0144skiej to\u017csamo\u015bci jest dzi\u015b uznawany za zagro\u017cenie przez nowych pan\u00f3w Tybetu, istnieje wi\u0119c realne niebezpiecze\u0144stwo, \u017ce w imi\u0119 \u201estrze\u017cenia stabilizacji i integralno\u015bci terytorialnej\u201d spr\u00f3buj\u0105 oni zetrze\u0107 nasz\u0105 cywilizacj\u0119 z powierzchni ziemi. Mamy jednak d\u0142ug\u0105 histori\u0119, wi\u0119c je\u015bli zajdzie taka potrzeba, b\u0119dziemy walczy\u0107 tak\u017ce, gdy mnie zabraknie. Zawsze czerpa\u0142em inspiracj\u0119 i otuch\u0119 z niez\u0142omno\u015bci ducha i wytrwa\u0142o\u015bci rodak\u00f3w w kraju.<\/p>\n
Dziesi\u0105tego marca 2025 roku Tybeta\u0144czycy na ca\u0142ym \u015bwiecie b\u0119d\u0105 obchodzi\u0107 sze\u015b\u0107dziesi\u0105t\u0105 sz\u00f3st\u0105 rocznic\u0119 narodowego powstania w Lhasie. Nie da si\u0119 bez ko\u0144ca odbiera\u0107 nam tytu\u0142u do w\u0142asnej ojczyzny ani niszczy\u0107 pragnienia wolno\u015bci.<\/p>\n
Historia uczy, \u017ce unieszcz\u0119\u015bliwiani ludzie nie tworz\u0105 stabilnych spo\u0142ecze\u0144stw. Mam nadziej\u0119, \u017ce przyw\u00f3dcy w Pekinie szybko znajd\u0105 w sobie wol\u0119 i m\u0105dro\u015b\u0107 niezb\u0119dne do spe\u0142nienia s\u0142usznych postulat\u00f3w Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Wszystkim, kt\u00f3rzy od lat nas wspieraj\u0105 \u2013 zw\u0142aszcza mieszka\u0144com i rz\u0105dowi Indii \u2013 dzi\u0119kuj\u0119 za solidarno\u015b\u0107 w naszej d\u0142ugiej, pokojowej walce o wolno\u015b\u0107.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n