{"id":15918,"date":"2025-04-21T06:21:57","date_gmt":"2025-04-21T04:21:57","guid":{"rendered":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=15918"},"modified":"2025-04-22T06:51:26","modified_gmt":"2025-04-22T04:51:26","slug":"michael-van-walt-van-praag-status-tybetu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=15918","title":{"rendered":"Michael van Walt van Praag: Status Tybetu"},"content":{"rendered":"\n

Tybeta\u0144ski rz\u0105d emigracyjny, na czele kt\u00f3rego stoi Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 Dalajlama, twierdzi, \u017ce od czasu inwazji w latach 1949-50 Tybet jest nielegalnie okupowany przez Chiny. Chi\u0144ska Republika Ludowa utrzymuje, \u017ce jej stosunki z Tybetem s\u0105 spraw\u0105 wewn\u0119trzn\u0105, gdy\u017c ziemie te od wiek\u00f3w stanowi\u0142y integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Chin. Status Tybetu, cho\u0107 w istocie jest kwesti\u0105 prawn\u0105, ma zatem ogromne znaczenie polityczne. <\/span><\/p>\n

<\/p>\n

ChRL nie opiera roszcze\u0144 na militarnym podboju i okupacji. Nie mog\u0142aby pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 takim argumentem, gdy\u017c kategorycznie odrzuca, jako bezprawne, pretensje innych pa\u0144stw, oparte na u\u017cyciu si\u0142y lub wymuszonych traktatach. ChRL twierdzi wi\u0119c, \u017ce przed siedmiuset laty Tybet sta\u0142 si\u0119 integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Chin i jest ni\u0105 do dzisiaj.<\/p>\n

Wczesna historia<\/em><\/p>\n

Cho\u0107 udokumentowana historia Tybetu rozpoczyna si\u0119 w 127 roku p.n.e. (za\u0142o\u017ceniem dynastii jarlu\u0144skiej), kraj zjednoczy\u0142 dopiero kr\u00f3l Songcen Gampo w VII wieku naszej ery. Przez nast\u0119pnych trzysta lat Tybet by\u0142 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych pot\u0119g Azji. Potwierdzaj\u0105 to inskrypcje na filarze u st\u00f3p pa\u0142acu Potala i anna\u0142y dynastii Tang. Traktat pokojowy mi\u0119dzy Chinami a Tybetem, kt\u00f3ry zawarto w latach 821-23, wyznacza\u0142 granice i stanowi\u0142, \u017ce \u201emi\u0119dzy obydwoma pa\u0144stwami nie dojrzy si\u0119 dymu ni py\u0142u\u201d. Strony uroczy\u015bcie \u015blubowa\u0142y, i\u017c \u201eotwiera on wspania\u0142\u0105 epok\u0119, kiedy to Tybeta\u0144czycy \u017cy\u0107 b\u0119d\u0105 szcz\u0119\u015bliwie w Tybecie, a Chi\u0144czycy w Chinach\u201d i \u017ce \u201e nigdy nie zostanie zmieniony\u201d.<\/p>\n

Wp\u0142ywy mongolskie<\/em><\/p>\n

Kiedy w XIII wieku imperium Czyngis-chana rozrasta\u0142o si\u0119 na zach\u00f3d (ku Europie) i na wsch\u00f3d (ku Chinom), aby unikn\u0105\u0107 podboju Tybetu, przyw\u00f3dcy pot\u0119\u017cnej szko\u0142y sakja buddyzmu tybeta\u0144skiego zawarli umow\u0119 z chanem Godenem. Lama obieca\u0142 chanowi lojalno\u015b\u0107 polityczn\u0105, b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo i nauki religijne w zamian za patronat i ochron\u0119. Ta religijna wi\u0119\u017a sta\u0142a si\u0119 tak wa\u017cna, \u017ce kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej Kubilaj-chan, kt\u00f3ry podbi\u0142 Chiny i za\u0142o\u017cy\u0142 dynasti\u0119 Yuan (1279-1368), zaprosi\u0142 na sw\u00f3j dw\u00f3r Sakja Lam\u0119, czyni\u0105c go cesarskim nauczycielem i najwy\u017cszym kap\u0142anem imperium.<\/p>\n

Owa relacja mi\u0119dzy Mongo\u0142ami i Tybeta\u0144czykami rozwija\u0142a si\u0119 i trwa\u0142a a\u017c do XX wieku, stanowi\u0105c wyraz rasowych, kulturowych i, przede wszystkim, religijnych wi\u0119zi \u0142\u0105cz\u0105cych oba narody. Pa\u0144stwo mongolskie by\u0142o imperium \u015bwiatowym. Niezale\u017cnie od stosunk\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105cych jego w\u0142adc\u00f3w z Tybeta\u0144czykami, Mongo\u0142owie nigdy nie powi\u0105zali administracji tybeta\u0144skiej z chi\u0144sk\u0105 ani te\u017c w \u017caden spos\u00f3b nie przy\u0142\u0105czyli Tybetu do Chin. Co wi\u0119cej, z ostatnich bada\u0144 nad chi\u0144skimi anna\u0142ami wynika, \u017ce mongolscy w\u0142adcy dynastii Yuan, wbrew temu, co twierdzi wsp\u00f3\u0142czesna propaganda chi\u0144ska, nie uwa\u017cali Tybetu za integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swego imperium.<\/p>\n

Pa\u0144stwo tybeta\u0144skie zerwa\u0142o polityczne wi\u0119zi z cesarzami dynastii Yuan w 1350 roku, zanim Chiny uniezale\u017cni\u0142y si\u0119 od Mongo\u0142\u00f3w, i dopiero w XVIII wieku znalaz\u0142o si\u0119 ponownie pod obcymi wp\u0142ywami.<\/p>\n

Stosunki z Mand\u017curami, Gurkhami i imperium brytyjskim<\/em><\/p>\n

Tybet nie zbudowa\u0142 \u017cadnych politycznych wi\u0119zi z chi\u0144sk\u0105 dynasti\u0105 Ming (1386-1644). W oficjalnych anna\u0142ach Ming\u00f3w, Ming Shi, czytamy wr\u0119cz, \u017ce Dalajlama \u201ew\u0142ada cudzoziemcami z kraj\u00f3w zachodnich\u201d. Z drugiej strony, Dalajlama, kt\u00f3ry w 1642 roku zdoby\u0142 pe\u0142n\u0105 w\u0142adz\u0119 nad Tybetem dzi\u0119ki pomocy mongolskiego patrona Guszri-chana, nadal utrzymywa\u0142 bliskie stosunki z r\u00f3\u017cnymi ksi\u0105\u017c\u0119tami mongolskimi. W 1639 roku nawi\u0105za\u0142 r\u00f3wnie\u017c religijn\u0105 wi\u0119\u017a z cesarzem mand\u017curskim i jego nast\u0119pc\u0105, Shun hi, kt\u00f3ry podbi\u0142 Chiny i za\u0142o\u017cy\u0142 dynasti\u0119 Qing (1644-1911). Dalajlama zgodzi\u0142 si\u0119 by\u0107 duchowym przewodnikiem mand\u017curskiego cesarza w zamian za jego patronat i ochron\u0119. Zwi\u0105zek \u201ekap\u0142an-opiekun\u201d (tyb. czo-jon), kt\u00f3ry dalajlama utrzymywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c z niekt\u00f3rymi mongolskimi ksi\u0105\u017c\u0119tami i tybeta\u0144skimi arystokratami, stanowi\u0142 jedyn\u0105 formaln\u0105 wi\u0119\u017a, \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 Tybeta\u0144czyk\u00f3w i Mand\u017cur\u00f3w w czasach dynastii Qing. Sam w sobie nie mia\u0142 te\u017c \u017cadnego wp\u0142ywu na niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Tybetu.<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy cesarze mand\u017curscy zdobywali pewne polityczne wp\u0142ywy w Tybecie. W latach 1720-92 cesarze Kangxi, Yong Zhen i Qianlong czterokrotnie wysy\u0142ali swoje armie, by chroni\u0107 dalajlam\u0119 i Tybeta\u0144czyk\u00f3w przed najazdami Mongo\u0142\u00f3w czy Gurkh\u00f3w oraz przed niepokojami wewn\u0119trznymi. Ekspedycje te umo\u017cliwi\u0142y cesarzowi budowanie wp\u0142yw\u00f3w w Tybecie. Cesarz wysy\u0142a\u0142 do Lhasy swoich przedstawicieli; niekt\u00f3rzy z nich, w jego imieniu, potrafili wp\u0142ywa\u0107 na rz\u0105d Tybetu, zw\u0142aszcza w kwestii polityki zagranicznej. W okresie ich najwi\u0119kszego rozkwitu sytuacja ta mog\u0142a przypomina\u0107 relacj\u0119 mi\u0119dzy supermocarstwem a satelit\u0105 lub protektoratem, co, cho\u0107 politycznie znacz\u0105ce, nie jest przecie\u017c ko\u0144cem niepodleg\u0142ego bytu pa\u0144stwa s\u0142abszego.<\/p>\n

Sytuacja taka trwa\u0142a kilkadziesi\u0105t lat. Tybet nigdy jednak nie zosta\u0142 w\u0142\u0105czony do mand\u017curskiego imperium \u2013 o Chinach nie wspominaj\u0105c \u2013 nadal te\u017c, z regu\u0142y samodzielnie, prowadzi\u0142 swoje interesy z s\u0105siednimi pa\u0144stwami. Nie oznacza to, \u017ce cesarze mand\u017curscy nie dysponowali tu powa\u017cnymi wp\u0142ywami. Kiedy ich przedstawiciel (amban) by\u0142 rzeczywi\u015bcie zdolny i zr\u0119czny, w kr\u00f3tkich okresach decydowali nawet o sk\u0142adzie i polityce rz\u0105du tybeta\u0144skiego.<\/p>\n

Wp\u0142ywy mand\u017curskie, cho\u0107 momentami znaczne, nie trwa\u0142y jednak d\u0142ugo. Nie by\u0142o po nich \u015bladu, gdy Brytyjczycy najechali Tybet i zawarli z nim traktat dwustronny (Konwencj\u0119 Lhask\u0105) w 1904 roku. Mimo utraty mo\u017cliwo\u015bci oddzia\u0142ywania w Lhasie rz\u0105d cesarski nadal ro\u015bci\u0142 sobie pretensje do pewnej w\u0142adzy nad Tybetem, zw\u0142aszcza w kwestii stosunk\u00f3w zagranicznych. W\u0142adz\u0119 t\u0119, w kontaktach z Pekinem i St. Petersburgiem, rz\u0105d brytyjski nazywa\u0142 \u201esuzerenno\u015bci\u0105\u201d. Imperialna armia chi\u0144ska pr\u00f3bowa\u0142a odzyska\u0107 wp\u0142ywy, naje\u017cd\u017caj\u0105c kraj i zajmuj\u0105c Lhas\u0119 w 1910 roku. Dalajlama uciek\u0142 do Indii Brytyjskich, a do swojej stolicy wr\u00f3ci\u0142 dopiero po wyparciu obcych wojsk z Tybetu. Po rewolucji 1911 roku, kt\u00f3ra obali\u0142a dynasti\u0119 mand\u017cursk\u0105, cesarskie oddzia\u0142y podda\u0142y si\u0119 armii tybeta\u0144skiej i zgodnie z chi\u0144sko-tybeta\u0144skimi traktatami pokojowymi z sierpnia oraz grudnia 1912 roku zosta\u0142y repatriowane do Chin. Dalajlama potwierdzi\u0142 pe\u0142n\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Tybetu, wydaj\u0105c proklamacj\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 (1913) i komunikuj\u0105c to innym rz\u0105dom, mi\u0119dzy innymi Wielkiej Brytanii, Rosji, Chin oraz \u2013 w traktacie dwustronnym \u2013 Mongolii.<\/p>\n

Tybet w wieku XX<\/em><\/p>\n

Status Tybetu po wydaleniu wojsk mand\u017curskich nie mo\u017ce by\u0107 przedmiotem powa\u017cnych dysput. Wszelkie wi\u0119zi mi\u0119dzy dalajlamami a cesarzami mand\u017curskiej dynastii Qing wygas\u0142y wraz z upadkiem imperium i dynastii. Od 1911 do 1950 roku Tybeta\u0144czycy unikali wszelkich obcych wp\u0142yw\u00f3w, pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem post\u0119puj\u0105c jak ca\u0142kowicie niepodleg\u0142e pa\u0144stwo. W chwili chi\u0144skiej inwazji, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 1949 roku, Tybet posiada\u0142 wszystkie atrybuty pa\u0144stwa, o jakich m\u00f3wi prawo mi\u0119dzynarodowe: terytorium, zamieszkuj\u0105c\u0105 je ludno\u015b\u0107 i rz\u0105d zdolny do utrzymywania stosunk\u00f3w z innymi pa\u0144stwami. Mia\u0142 g\u0142ow\u0119 pa\u0144stwa i system administracyjny, w\u0142adz\u0119 s\u0105downicz\u0105, podatki, pieni\u0105dz, poczt\u0119 (i w\u0142asne znaczki), ministerstwo spraw zagranicznych oraz si\u0142y zbrojne.<\/p>\n

Tybet utrzymywa\u0142 stosunki dyplomatyczne z Nepalem, Bhutanem, Mongoli\u0105, w niewielkim stopniu z Rosj\u0105 i wreszcie, bardzo szerokie, z Wielk\u0105 Brytani\u0105 (a p\u00f3\u017aniej z niepodleg\u0142ymi Indiami). Stosunki z Chinami pozostawa\u0142y napi\u0119te. Chi\u0144czycy stoczyli z Tybeta\u0144czykami wojn\u0119 graniczn\u0105, a prezydent wielokrotnie formalnie wzywa\u0142 Tybet (i Nepal) do przy\u0142\u0105czenia si\u0119 do Republiki Chi\u0144skiej, przyznaj\u0105c w ten spos\u00f3b, \u017ce nie by\u0142 on w\u00f3wczas cz\u0119\u015bci\u0105 Chin. W tym samym czasie Chiny informowa\u0142y jednak \u015bwiat, \u017ce Tybet jest jedn\u0105 z ich \u201epi\u0119ciu ras\u201d.<\/p>\n

W 1913 roku, z inicjatywy Dalajlamy, rz\u0105d brytyjski zwo\u0142a\u0142 w Simli konferencj\u0119 tr\u00f3jstronn\u0105, by roz\u0142adowa\u0107 napi\u0119cia mi\u0119dzy Chinami a Tybetem. Trzy pa\u0144stwa spotka\u0142y si\u0119 jak r\u00f3wny z r\u00f3wnym. Brytyjski delegat przypomnia\u0142 Chi\u0144czykom, \u017ce Tybet przyst\u0119puje do konferencji \u201ejako niepodleg\u0142y kraj, nie uznaj\u0105cy \u017cadnego zwierzchnictwa Chin\u201d. Konferencja nie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem, gdy\u017c nie rozwi\u0105za\u0142a spor\u00f3w. Potwierdza\u0142a jednak przyjazne stosunki Tybetu z Wielk\u0105 Brytani\u0105; oba pa\u0144stwa zawar\u0142y przy okazji dwustronne umowy handlowe i graniczne. We wsp\u00f3lnej deklaracji Wielka Brytania i Tybet zobowi\u0105za\u0142y si\u0119 do nieuznawania suzerenno\u015bci ani szczeg\u00f3lnych przywilej\u00f3w Chin w Tybecie, dop\u00f3ki nie podpisz\u0105 one Konwencji, gwarantuj\u0105cej Tybetowi szersze granice, terytorialn\u0105 integralno\u015b\u0107 i pe\u0142n\u0105 autonomi\u0119. Chiny nigdy nie podpisa\u0142y Konwencji, w mocy pozosta\u0142a wi\u0119c tylko wsp\u00f3lna deklaracja. Konferencja w Simli oznacza\u0142a uznanie przez Wielk\u0105 Brytani\u0119 i Chiny suwerenno\u015bci Tybetu oraz jego zdolno\u015bci do samodzielnego i r\u00f3wnego prowadzenia rozm\u00f3w oraz zawierania traktat\u00f3w z innymi pa\u0144stwami.<\/p>\n

Tybet utrzymywa\u0142 stosunki zagraniczne g\u0142\u00f3wnie za po\u015brednictwem brytyjskich, chi\u0144skich, nepalskich i bhuta\u0144skich misji dyplomatycznych w Lhasie, niemniej wysy\u0142a\u0142 te\u017c za granic\u0119 delegacje rz\u0105dowe. Kiedy Indie uzyska\u0142y niepodleg\u0142o\u015b\u0107, misj\u0119 brytyjsk\u0105 zast\u0105pi\u0142a indyjska. Delhi wys\u0142a\u0142o do Lhasy depesz\u0119: \u201eRz\u0105d Indii z rado\u015bci\u0105 przyjmie zapewnienie, \u017ce rz\u0105d Tybetu zamierza utrzymywa\u0107 panuj\u0105ce stosunki na podstawie istniej\u0105cych ju\u017c uzgodnie\u0144, dop\u00f3ki w sprawach, kt\u00f3re zechce poruszy\u0107 jedna ze stron, nie zostan\u0105 zawarte nowe uzgodnienia. Procedur\u0119 tak\u0105 przyj\u0119\u0142y wszystkie inne pa\u0144stwa, kt\u00f3re zawar\u0142y odziedziczone przez Indie traktaty z rz\u0105dem Jego Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci\u201d.<\/p>\n

Podczas drugiej wojny \u015bwiatowej Tybet zachowa\u0142 neutralno\u015b\u0107 mimo silnych nacisk\u00f3w Stan\u00f3w Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Chin, kt\u00f3re chcia\u0142y uzyska\u0107 zgod\u0119 na transportowanie sprz\u0119tu wojskowego przez jego terytorium. Gdyby by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 Chin, jak twierdzi dzi\u015b Pekin, nie m\u00f3g\u0142by zadeklarowa\u0107 neutralno\u015bci w wojnie, kt\u00f3rej stron\u0105 by\u0142y Chiny, a ju\u017c z pewno\u015bci\u0105 neutralno\u015bci tej nie szanowa\u0142yby pa\u0144stwa trzecie.<\/p>\n

Tybet nigdy nie utrzymywa\u0142 rozleg\u0142ych stosunk\u00f3w zagranicznych, niemniej kraje, z kt\u00f3rymi mia\u0142 kontakty dyplomatyczne, traktowa\u0142y go jak ka\u017cde inne suwerenne pa\u0144stwo. Jego status mi\u0119dzynarodowy nie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 faktycznie od, na przyk\u0142ad, statusu Nepalu. Kiedy Nepal wyst\u0105pi\u0142 o cz\u0142onkostwo ONZ w 1949 roku, powo\u0142a\u0142 si\u0119 na traktaty i dyplomatyczne stosunki z Tybetem, by wykaza\u0107 sw\u0105 pe\u0142n\u0105 osobowo\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodow\u0105. Nawet ostatni przedstawiciel chi\u0144skiej misji w Lhasie, Shen Zonglian, kt\u00f3ry zosta\u0142 poproszony przez rz\u0105d tybeta\u0144ski o opuszczenie kraju, gdy Mao Zedong og\u0142osi\u0142 plan \u201ewyzwolenia\u201d Tybetu, stwierdzi\u0142, \u017ce \u201eod 1911 roku Lhasa by\u0142a pod ka\u017cdym praktycznym wzgl\u0119dem ca\u0142kowicie niepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

Najazd na Tybet<\/em><\/p>\n

Punktem zwrotnym okaza\u0142 si\u0119 rok 1949, kiedy to wkroczy\u0142y do Tybetu pierwsze oddzia\u0142y chi\u0144skiej Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej. Po rozbiciu male\u0144kiej armii i zaj\u0119ciu po\u0142owy kraju, w maju 1951 roku rz\u0105d Chin narzuci\u0142 Lhasie tzw. \u201eSiedemnastopunktow\u0105 Ugod\u0119 w sprawie Pokojowego Wyzwolenia Tybetu\u201d. Poniewa\u017c podpisano j\u0105 pod przymusem (trwa\u0142a inwazja, armia Tybetu by\u0142a rozbita, Chiny grozi\u0142y zaj\u0119ciem Lhasy, je\u015bli Tybeta\u0144czycy nie przyjm\u0105 ich warunk\u00f3w), wed\u0142ug prawa mi\u0119dzynarodowego jest ca\u0142kowicie niewa\u017cna ab initio. Obecno\u015b\u0107 40 tysi\u0119cy chi\u0144skich \u017co\u0142nierzy w Tybecie i gro\u017aba ca\u0142kowitej zag\u0142ady pa\u0144stwa nie pozostawia\u0142y Tybeta\u0144czykom wielkiego wyboru. Przy pierwszej okazji, natychmiast po przekroczeniu granicy Indii w 1959 roku, Dalajlama Ugod\u0119 wypowiedzia\u0142.<\/p>\n

Podsumowanie<\/em><\/p>\n

W chwili chi\u0144skiej inwazji Tybet by\u0142 w pe\u0142ni niepodleg\u0142ym pa\u0144stwem. W ci\u0105gu dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat swojej historii poddawa\u0142 si\u0119 kr\u00f3tkotrwa\u0142ym wp\u0142ywom zagranicznym w XIII i XVIII wieku. Tylko kilka niepodleg\u0142ych pa\u0144stw mo\u017ce poszczyci\u0107 si\u0119 takimi dziejami. Podczas debaty Zgromadzenia Og\u00f3lnego Narod\u00f3w Zjednoczonych w 1961 roku przedstawiciel Irlandii, a p\u00f3\u017aniej minister spraw zagranicznych tego kraju, Frank Aiken powiedzia\u0142: \u201ePrzez wiele tysi\u0119cy lat, a w ka\u017cdym razie przez dwa tysi\u0105ce, (Tybet) by\u0142 wolny i, jak wszystkie pa\u0144stwa nale\u017c\u0105ce do tego Zgromadzenia, w pe\u0142ni kierowa\u0142 w\u0142asnymi sprawami. Co wi\u0119cej, jego swoboda w tym zakresie by\u0142a tysi\u0105ckrotnie wi\u0119ksza ni\u017c wielu z obecnych tu pa\u0144stw\u201d.<\/p>\n

Podczas debat ONZ (1959, 1960, 1961 i 1965) wiele pa\u0144stw wypowiada\u0142o si\u0119 na temat statusu Tybetu w podobny spos\u00f3b. Delegat Filipin stwierdzi\u0142 na przyk\u0142ad: \u201eNie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w przeddzie\u0144 inwazji w 1950 roku Tybet nie podlega\u0142 w\u0142adzy \u017cadnego innego pa\u0144stwa\u201d. Przedstawiciel Tajlandii przypomnia\u0142 Zgromadzeniu, i\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 pa\u0144stw \u201eodrzuca twierdzenie, \u017ce Tybet jest cz\u0119\u015bci\u0105 Chin\u201d. Stany Zjednoczone, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w ONZ, pot\u0119pi\u0142y chi\u0144sk\u0105 \u201eagresj\u0119\u201d i \u201einwazj\u0119\u201d na Tybet. Zgromadzenie Og\u00f3lne NZ przyj\u0119\u0142o trzy rezolucje \u2013 1353 (XIV), 1723 (XVI) i 2079 (XX) \u2013 w kt\u00f3rych pot\u0119pia\u0142o gwa\u0142cenie praw cz\u0142owieka w Tybecie, wzywa\u0142o Chiny do zagwarantowania podstawowych praw i wolno\u015bci narodu tybeta\u0144skiego, w tym prawa do samostanowienia.<\/p>\n

Z prawnego punktu widzenia Tybet nie utraci\u0142 swojej pa\u0144stwowo\u015bci do dzi\u015b. Jest niepodleg\u0142ym, nielegalnie okupowanym pa\u0144stwem. Ani inwazja, ani wieloletnia okupacja nie przenios\u0142y na Chiny prawa do w\u0142adania Tybetem. Jak ju\u017c wspomniano, Chiny nie opieraj\u0105 swoich roszcze\u0144 na podboju. Co wi\u0119cej, ChRL uznaje, \u017ce ani u\u017cycie si\u0142y lub gro\u017aba jej u\u017cycia (poza wyj\u0105tkowymi okoliczno\u015bciami wymienionymi w Karcie NZ), ani narzucenie nier\u00f3wnego traktatu lub bezprawna okupacja \u2013 nie mog\u0105 da\u0107 agresorowi tytu\u0142u prawnego do terytorium. Roszczenia Chin opieraj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na rzekomym podporz\u0105dkowaniu Tybetu kilku najsilniejszym, obcym w\u0142adcom Chin z XIII i XVIII wieku. Takiego stanowiska, opartego li tylko na reinterpretacjach i przeinaczeniach dawnych imperialnych lub kolonialnych pretensji, nie podzieli\u0142by \u017caden s\u0105d ani trybuna\u0142.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Michael van Walt van Praag \u2013 znawca i wyk\u0142adowca prawa mi\u0119dzynarodowego, autor pionierskiej pracy <\/em>The Status of Tibet (i wsp\u00f3\u0142autor: <\/em>\u015awi\u0119ty \u0142ad. Stosunki mi\u0119dzynarodowe w Azji od czas\u00f3w Czyngis-chana, PIW 2020), wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel i by\u0142y Sekretarz Generalny Organizacji Narod\u00f3w Niereprezentowanych (UNPO)<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tybeta\u0144ski rz\u0105d emigracyjny, na czele kt\u00f3rego stoi Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 Dalajlama, twierdzi, \u017ce od czasu inwazji w latach 1949-50 Tybet jest nielegalnie okupowany przez Chiny. Chi\u0144ska Republika Ludowa utrzymuje, \u017ce jej stosunki z Tybetem s\u0105 spraw\u0105 wewn\u0119trzn\u0105, gdy\u017c ziemie te od wiek\u00f3w stanowi\u0142y integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Chin. Status Tybetu, cho\u0107 w istocie jest kwesti\u0105 prawn\u0105, ma zatem […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15919,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,10],"tags":[27,26],"class_list":["post-15918","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-swiata","tag-historia","tag-polityka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15918","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15918"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15918\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16022,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15918\/revisions\/16022"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/15919"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15918"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15918"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15918"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}