{"id":1599,"date":"2015-07-06T06:45:57","date_gmt":"2015-07-06T04:45:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=1599"},"modified":"2025-10-07T13:32:03","modified_gmt":"2025-10-07T11:32:03","slug":"biografia-jego-swiatobliwosci-dalajlamy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=1599","title":{"rendered":"Biografia Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy"},"content":{"rendered":"

Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 XIV Dalajlama Tenzin Gjaco jest duchowym przyw\u00f3dc\u0105 Tybeta\u0144czyk\u00f3w; do 2011 roku by\u0142 r\u00f3wnie\u017c g\u0142ow\u0105 ich pa\u0144stwa. Urodzi\u0142 si\u0119 6 lipca 1935 roku w wiosce Takcer w p\u00f3\u0142nocno-wschodnim Tybecie. Jego rodzice, ubodzy ch\u0142opi, nazwali go Lhamo Thondup. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, zgodnie z wiekow\u0105 tradycj\u0105, rozpoznano w nim kolejne wcielenie trzynastu poprzednich dalajlam\u00f3w i Awalokite\u015bwary<\/a>, Bodhisattwy Wsp\u00f3\u0142czucia, kt\u00f3ry odradza si\u0119 w tym \u015bwiecie, aby s\u0142u\u017cy\u0107 wszystkim istotom. Tybeta\u0144czycy wierz\u0105 te\u017c, \u017ce Dalajlama inkarnowa\u0142 si\u0119 wcze\u015bniej w Indiach \u2013 w trzydziestu sze\u015bciu wcieleniach wielkich m\u0119drc\u00f3w \u2013 a potem w Tybecie: mi\u0119dzy innymi jako dziesi\u0119ciu kr\u00f3l\u00f3w<\/a> (w tym trzech najwa\u017cniejszych dla propagowania Dharmy: Songcen Gampo, Trisong Decen i Tri Ralpaczen) oraz pi\u0119tnastu mistrz\u00f3w buddyjskich szk\u00f3\u0142 ningma, sakja i kadam (np. Sakja Kunga Ningpo i najwa\u017cniejszy ucze\u0144 Ati\u015bi, Lama Drom Tonpa).<\/p>\n

<\/p>\n

Jako Dalajlama otrzyma\u0142 nowe imi\u0119: Dziecyn Dziamphel Nga\u0142ang Lobsang Jesze Tenzin Gjaco \u2013 \u015awi\u0119ty Pan, Szlachetna Chwa\u0142a, Pe\u0142ny Wsp\u00f3\u0142czucia Obro\u0144ca Wiary, Ocean M\u0105dro\u015bci. Tybeta\u0144czycy z regu\u0142y nazywaj\u0105 go Jiszin Norbu, Spe\u0142niaj\u0105cym \u017byczenia Klejnotem, lub po prostu Kundun \u2013 Obecno\u015bci\u0105. Ceremonia intronizacji odby\u0142a si\u0119 22 lutego 1940 roku w stolicy Tybetu, Lhasie.<\/p>\n

W wieku sze\u015bciu lat rozpocz\u0105\u0142 formalne studia, kt\u00f3re zako\u0144czy\u0142 dziewi\u0119tna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, uzyskuj\u0105c tytu\u0142 gesze lharampa (odpowiednik doktoratu z filozofii buddyjskiej). Rok wcze\u015bniej z\u0142o\u017cy\u0142 egzaminy w ka\u017cdym z trzech wielkich uniwersytet\u00f3w klasztornych: w Drepungu, Sera i Gandenie. Ostatni egzamin odby\u0142 si\u0119 w 1959 roku w lhaskim D\u017cokhangu podczas Monlamu, \u015awi\u0119ta Modlitwy, kt\u00f3re przypada w pierwszym miesi\u0105cu kalendarza tybeta\u0144skiego.<\/p>\n

17 listopada 1950 roku, po wtargni\u0119ciu na teren Tybetu osiemdziesi\u0119ciu tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy chi\u0144skiej Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej, Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci powierzono pe\u0142n\u0105 w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105 (g\u0142owy pa\u0144stwa i szefa rz\u0105du). W 1954 roku z\u0142o\u017cy\u0142 wizyt\u0119 w Pekinie, by negocjowa\u0107 pok\u00f3j z Mao Zedongiem i innymi przyw\u00f3dcami chi\u0144skimi, mi\u0119dzy inny Zhou Enlaiem i Deng Xiaopingiem. W 1956 roku, podczas wizyty w Indiach z okazji 2500. rocznicy urodzin Buddy, wielokrotnie spotyka\u0142 si\u0119 z premierami Nehru i Zhou w zwi\u0105zku z coraz gorsz\u0105 sytuacj\u0105 w Tybecie.<\/p>\n

Pr\u00f3by znalezienia pokojowego rozwi\u0105zania konfliktu tybeta\u0144sko-chi\u0144skiego zniweczy\u0142a brutalna polityka Pekinu we wschodnim Tybecie, kt\u00f3ra wywo\u0142a\u0142a powszechny sprzeciw i wreszcie powstanie. Z czasem ruch oporu zacz\u0105\u0142 obejmowa\u0107 inne regiony kraju. 10 marca 1959 roku przez Lhas\u0119 przetoczy\u0142y si\u0119 najwi\u0119ksze demonstracje w historii Tybetu. T\u0142um \u017c\u0105da\u0142 wycofania si\u0119 Chi\u0144czyk\u00f3w i niepodleg\u0142o\u015bci. Manifestacje przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w powstanie, kt\u00f3re zosta\u0142o krwawo st\u0142umione przez chi\u0144sk\u0105 armi\u0119. Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 uciek\u0142 do Indii, gdzie udzielono mu azylu politycznego. W jego \u015blady posz\u0142o ponad osiemdziesi\u0105t tysi\u0119cy tybeta\u0144skich uchod\u017ac\u00f3w. Dzi\u015b \u017cyje ich na wygnaniu ponad sto dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy. Od 1960 roku siedzib\u0105 Dalajlamy i tybeta\u0144skiego rz\u0105du na wychod\u017astwie jest Dharamsala, nazywana cz\u0119sto \u201ema\u0142\u0105 Lhas\u0105\u201d.<\/p>\n

Zaraz po opuszczeniu Tybetu Dalajlama zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych z pro\u015bb\u0105 o zaj\u0119cie stanowiska w sprawie Tybetu. W latach 1959, 1961 i 1965 Zgromadzenie Og\u00f3lne ONZ przyj\u0119\u0142o trzy rezolucje, wzywaj\u0105c Chiny do poszanowania praw cz\u0142owieka w Tybecie i prawa narodu tybeta\u0144skiego do samostanowienia. Pierwszym pal\u0105cym problemem nowo utworzonego rz\u0105du emigracyjnego by\u0142o ratowanie tybeta\u0144skich uchod\u017ac\u00f3w i kultury Tybetu. Uciekinierzy znale\u017ali schronienie w osadach rolniczych. Rz\u0105d promowa\u0142 inicjatywy gospodarcze i tworzy\u0142 system edukacyjny, by ka\u017cde tybeta\u0144skie dziecko mog\u0142o pozna\u0107 ojczysty j\u0119zyk, histori\u0119, religi\u0119 i kultur\u0119. W 1959 roku powo\u0142ano Instytut Sztuki oraz Centralny Instytut Wy\u017cszych Studi\u00f3w Tybeta\u0144skich \u2013 tybeta\u0144ski uniwersytet w Indiach. Na wygnaniu uda\u0142o si\u0119 odtworzy\u0107 ponad dwie\u015bcie instytucji monastycznych, kt\u00f3re ocali\u0142y wi\u0119kszo\u015b\u0107 nauk buddyzmu tybeta\u0144skiego, b\u0119d\u0105cego sercem kultury Tybetu.<\/p>\n

W 1963 roku Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 og\u0142osi\u0142 demokratyczn\u0105 konstytucj\u0119, opart\u0105 na warto\u015bciach buddyjskich i Powszechnej Deklaracji Praw Cz\u0142owieka, jako model ustawy zasadniczej przysz\u0142ego, wolnego Tybetu. Dalajlama, kt\u00f3ry o\u015bwiadczy\u0142, i\u017c nie b\u0119dzie piastowa\u0142 \u017cadnego stanowiska politycznego po odzyskaniu przez Tybet niepodleg\u0142o\u015bci, k\u0142adzie wielki nacisk na konieczno\u015b\u0107 dalszego demokratyzowania administracji tybeta\u0144skiej. Tybeta\u0144scy uchod\u017acy wybieraj\u0105 dzi\u015b w bezpo\u015brednich, powszechnych wyborach Congdu (parlament) i Kalona Tip\u0119 (szefa rz\u0105du).<\/p>\n

W 1987 roku na forum Komisji Praw Cz\u0142owieka Kongresu Stan\u00f3w Zjednoczonych Dalajlama przedstawi\u0142 pi\u0119ciopunktowy plan pokojowy, stwarzaj\u0105cy szans\u0119 na rozwi\u0105zanie problemu Tybetu. Dokument ten przewiduje przekszta\u0142cenie Tybetu w stref\u0119 pokoju, po\u0142o\u017cenie kresu masowemu przesiedlaniu Chi\u0144czyk\u00f3w na teren Tybetu, przywr\u00f3cenie fundamentalnych praw cz\u0142owieka i swob\u00f3d demokratycznych, rezygnacj\u0119 Chin z produkcji broni j\u0105drowej i sk\u0142adowania odpad\u00f3w radioaktywnych w Tybecie oraz wzywa do podj\u0119cia \u201epowa\u017cnych negocjacji\u201d w sprawie przysz\u0142o\u015bci Tybetu.<\/p>\n

15 czerwca 1988 roku Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 rozwin\u0105\u0142 ten plan w Strasburgu, proponuj\u0105c utworzenie samorz\u0105dnego, demokratycznego Tybetu \u201estowarzyszonego z Chi\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Ludow\u0105\u201d. 2 wrze\u015bnia 1991 roku tybeta\u0144ski rz\u0105d emigracyjny formalnie wycofa\u0142 t\u0119 propozycj\u0119 z uwagi na brak pozytywnej reakcji chi\u0144skich przyw\u00f3dc\u00f3w.<\/p>\n

Od 1967 roku Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 odwiedzi\u0142 niemal pi\u0119\u0107dziesi\u0105t pa\u0144stw. Jesieni\u0105 1991 roku, na zaproszenie prezydenta Vytautasa Landsbergisa, z\u0142o\u017cy\u0142 wizyt\u0119 w Wilnie i jako pierwszy zagraniczny przyw\u00f3dca przemawia\u0142 na forum parlamentu niepodleg\u0142ej Litwy. Podczas konferencji prasowej w Watykanie w 1980 roku m\u00f3wi\u0142: \u201e\u017byjemy w czasach g\u0142\u0119bokiego kryzysu i dramatycznych wydarze\u0144 w skali \u015bwiatowej. Nie znajdziemy spokoju ducha, dop\u00f3ki ludzie nie zaczn\u0105 \u017cy\u0107 z sob\u0105 w harmonii. Czekam na spotkanie z Ojcem \u015awi\u0119tym z wiar\u0105 i nadziej\u0105, [czekam] na wymian\u0119 idei i uczu\u0107, na jego sugestie, na otwarcie drzwi dla jeszcze skuteczniejszego niesienia pokoju ludzko\u015bci\u201d. Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 spotyka\u0142 si\u0119 papie\u017cem Janem Paw\u0142em II w 1980, 1982, 1986, 1988, 1990 i 1999 roku.<\/p>\n

W 1989 roku norweski Komitet Pokojowej Nagrody Nobla postanowi\u0142 wyr\u00f3\u017cni\u0107 ni\u0105 Dalajlam\u0119, co przyj\u0119to z rado\u015bci\u0105 na ca\u0142ym \u015bwiecie, cho\u0107 nie w Chinach. \u201eKomitet podkre\u015bla fakt, i\u017c w swej walce o wyzwolenie Tybetu Dalajlama konsekwentnie przeciwstawia si\u0119 stosowaniu przemocy. Opowiada si\u0119 za rozwi\u0105zaniami pokojowymi, kt\u00f3re pozwol\u0105, w duchu tolerancji i wzajemnego szacunku, zachowa\u0107 historyczne i kulturowe dziedzictwo jego narodu\u201d, napisano w uzasadnieniu. 10 grudnia 1989 roku Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 przyj\u0105\u0142 Nagrod\u0119 w imieniu wszystkich prze\u015bladowanych, walcz\u0105cych o wolno\u015b\u0107 i pracuj\u0105cych na rzecz pokoju oraz w imieniu narodu tybeta\u0144skiego. \u201eNagroda ta utwierdza nas w przekonaniu, i\u017c or\u0119\u017cem prawdy, odwagi i determinacji doprowadzimy do wyzwolenia Tybetu. W naszej walce nie ma miejsca na przemoc i nienawi\u015b\u0107\u201d, powiedzia\u0142.<\/p>\n

Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 odwiedza\u0142 Polsk\u0119 siedmiokrotnie: w 1993, 2000, 2008, 2009, 2010, 2013 i 2016 roku, spotykaj\u0105c si\u0119 mi\u0119dzy innymi z prezydentami, premierami, marsza\u0142kami sejmu i senatu, prymasem, intelektualistami, studentami, wi\u0119\u017aniami, spo\u0142eczno\u015bci\u0105 buddyjsk\u0105 i obro\u0144cami praw cz\u0142owieka. Przemawia\u0142 w Sejmie i Trybunale Konstytucyjnym. Dwie pierwsze wizyty organizowa\u0142a Helsi\u0144ska Fundacja Praw Cz\u0142owieka. Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 jest honorowym obywatelem Wroc\u0142awia i Warszawy oraz doktorem honoris causa Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/p>\n

W marcu 2011 roku Dalajlama stanowczo o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce nie zamierza sprawowa\u0107 d\u0142u\u017cej w\u0142adzy politycznej i poprosi\u0142 parlament o znowelizowanie Karty Tybeta\u0144czyk\u00f3w na wychod\u017astwie i przekazanie jego prerogatyw demokratycznie wybranym organom w\u0142adzy. Cho\u0107 wzbudzi\u0142o to rozpacz i op\u00f3r wielu rodak\u00f3w, pozosta\u0142 nieugi\u0119ty i doprowadzi\u0142 do wprowadzenia stosownych poprawek, kt\u00f3re przyj\u0119to na nadzwyczajnym posiedzeniu 29 maja 2011 roku. Odt\u0105d formalnie Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 jest tylko przyw\u00f3dc\u0105 duchowym oraz \u201eOpiekunem i Symbolem Tybetu i Narodu Tybeta\u0144skiego\u201d. Poproszono go tak\u017ce o \u201edbanie o dobro\u201d spo\u0142eczno\u015bci tybeta\u0144skiej, \u201edoradzanie\u201d i \u201esugerowanie\u201d parlamentowi oraz kaszagowi, reprezentowanie Tybeta\u0144czyk\u00f3w na arenie mi\u0119dzynarodowej i poszukiwanie \u201eut\u0119sknionego\u201d rozwi\u0105zania problemu Tybetu. <\/span><\/p>\n

Dalajlama cz\u0119sto powtarza: \u201eJestem tylko zwyk\u0142ym buddyjskim mnichem \u2013 nikim wi\u0119cej, nikim mniej\u201d. Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 prowadzi \u017cycie mnicha. Mieszka w niewielkiej rezydencji w Dharamsali, wstaje codziennie o czwartej rano, medytuje, uczestniczy w pracach rz\u0105du, udziela audiencji i buddyjskich nauk, prezyduje ceremoniom religijnym. Ka\u017cdy dzie\u0144 ko\u0144czy kolejn\u0105 sesj\u0105 modlitw i medytacji. Pytany o \u017ar\u00f3d\u0142a inspiracji, cz\u0119sto cytuje wiersz s\u0142ynnego buddyjskiego mistrza \u015aantidewy:<\/p>\n

Dop\u00f3ki trwa przestrze\u0144<\/div>\n
I dop\u00f3ki pozostaj\u0105 czuj\u0105ce istoty<\/div>\n
Obym trwa\u0142 i ja<\/div>\n
By rozprasza\u0107 n\u0119dz\u0119 \u015bwiata.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 XIV Dalajlama Tenzin Gjaco jest duchowym przyw\u00f3dc\u0105 Tybeta\u0144czyk\u00f3w; do 2011 roku by\u0142 r\u00f3wnie\u017c g\u0142ow\u0105 ich pa\u0144stwa. Urodzi\u0142 si\u0119 6 lipca 1935 roku w wiosce Takcer w p\u00f3\u0142nocno-wschodnim Tybecie. Jego rodzice, ubodzy ch\u0142opi, nazwali go Lhamo Thondup. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, zgodnie z wiekow\u0105 tradycj\u0105, rozpoznano w nim kolejne wcielenie trzynastu poprzednich dalajlam\u00f3w i Awalokite\u015bwary, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4759,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,17,4],"tags":[49,27,26,58],"class_list":["post-1599","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cat","category-hfpc","category-teksty","tag-dalajlama","tag-historia","tag-polityka","tag-swiat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1599","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1599"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1599\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16571,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1599\/revisions\/16571"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4759"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1599"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1599"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1599"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}