{"id":16030,"date":"2025-05-05T06:21:50","date_gmt":"2025-05-05T04:21:50","guid":{"rendered":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=16030"},"modified":"2025-05-05T06:31:08","modified_gmt":"2025-05-05T04:31:08","slug":"lodi-gjalcen-gjari-w-poszukiwaniu-jednosci-w-rownosci-rozmowy-miedzy-dalajlama-a-rzadem-chinskiej-republiki-ludowej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=16030","title":{"rendered":"Lodi Gjalcen Gjari: W poszukiwaniu jedno\u015bci w r\u00f3wno\u015bci. Rozmowy mi\u0119dzy Dalajlam\u0105 a rz\u0105dem Chi\u0144skiej Republiki Ludowej"},"content":{"rendered":"\n

Od 2002 roku [do wrze\u015bnia 2006] odby\u0142o si\u0119 pi\u0119\u0107 rund rozm\u00f3w przedstawicieli Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy i rz\u0105du Chin. S\u0142u\u017cy\u0142y one budowaniu atmosfery otwarto\u015bci, niezb\u0119dnej do wypracowania obop\u00f3lnie akceptowalnych decyzji w sprawie przysz\u0142o\u015bci narod\u00f3w tybeta\u0144skiego i chi\u0144skiego. <\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Nas, Tybeta\u0144czyk\u00f3w, napawa optymizmem nowy priorytet chi\u0144skich w\u0142adz, jakim jest budowanie \u201eharmonijnego spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d. Spo\u0142ecze\u0144stwo zbudowane na harmonii zasadza si\u0119 na konsensusie i uwzgl\u0119dnianiu potrzeb wszystkich obywateli. Dotyczy to zw\u0142aszcza pa\u0144stwa takiego jak wsp\u00f3\u0142czesne Chiny, w kt\u00f3rym \u017cyje wiele r\u00f3\u017cnych nacji.<\/p>\n

Podobne uczucia budzi w nas idea \u201epokojowego wzrostu\u201d, zak\u0142adaj\u0105ca budow\u0119 \u201enowoczesnego pa\u0144stwa socjalistycznego, kt\u00f3re jest bogate, demokratyczne i rozwini\u0119te kulturalnie\u201d. Filozofia ta otwarcie porusza wiele wa\u017cnych problem\u00f3w, przed kt\u00f3rymi stoj\u0105 dzi\u015b Chiny, je\u015bli jednak ma by\u0107 trwa\u0142a, musi r\u00f3wnie\u017c uwzgl\u0119dnia\u0107 aspiracje narodu tybeta\u0144skiego. R\u00f3wnowag\u0119 i stabilizacj\u0119 mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 tylko metodami pokojowymi. Poszanowanie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci oraz ochrona to\u017csamo\u015bci Tybeta\u0144czyk\u00f3w stanowi\u0105 zatem integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 uwie\u0144czonego powodzeniem \u201epokojowego wzrostu\u201d.<\/p>\n

Wizja przysz\u0142ego Tybetu Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy ma wiele wsp\u00f3lnego z ideami harmonii i pokojowego rozwoju, czego \u015bwiadectwem jest jego g\u0142\u0119bokie rozumienie wzajemnych zale\u017cno\u015bci oraz filozofia odpowiedzialno\u015bci powszechnej. Przemawiaj\u0105c na forum Parlamentu Europejskiego powiedzia\u0142: \u201eWsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat wymaga od nas uznania jedno\u015bci ca\u0142ej ludzko\u015bci. (…) \u015awiatem rz\u0105dz\u0105 dzi\u015b wzajemne zale\u017cno\u015bci. Ta nowa wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015b\u0107 sprawia, \u017ce w \u00bbnaszym\u00ab najlepszym interesie le\u017cy troska o interesy \u00bbinnych\u00ab. Niekultywuj\u0105c i niepromuj\u0105c poczucia odpowiedzialno\u015bci powszechnej, narazimy na szwank nasz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d<\/span>1<\/a><\/span><\/sup>.<\/span><\/p>\n

Zaawansowanie procesu dialogu<\/p>\n

Chcia\u0142bym podzieli\u0107 si\u0119 tu pewnymi do\u015bwiadczeniami i wyzwaniami, wi\u0105\u017c\u0105cymi si\u0119 z poszukiwaniem rozwi\u0105zania sytuacji, w jakiej znajduje si\u0119 obecnie Tybet. Poniewa\u017c Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 Dalajlama wyznaczy\u0142 mi rol\u0119 swego g\u0142\u00f3wnego przedstawiciela w procesie dialogu z przyw\u00f3dcami Chin, mam nadziej\u0119, \u017ce moje uwagi przyczyni\u0105 si\u0119 do budowania klimatu prawdy i szczero\u015bci, bez kt\u00f3rych nie dojdziemy do porozumienia korzystnego dla obu stron.<\/p>\n

Od czasu ponownego nawi\u0105zania kontakt\u00f3w mi\u0119dzy przedstawicielami Dalajlamy i przyw\u00f3dcami chi\u0144skimi w 2002 roku wiele os\u00f3b, organizacji oraz rz\u0105d\u00f3w okazuje \u017cywe zainteresowanie lepszym zrozumieniem naszych rozm\u00f3w. Do tej pory nie informowali\u015bmy o szczeg\u00f3\u0142ach, wiedz\u0105c, \u017ce Chiny wol\u0105 post\u0119powa\u0107 ostro\u017cnie i nie lubi\u0105 patrzenia im na r\u0119ce w sprawach tak delikatnych jak problem Tybetu, oraz rozumiej\u0105c, \u017ce otwarta dyskusja o dialogu mo\u017ce procesowi temu zaszkodzi\u0107. Po ka\u017cdej rundzie kontakt\u00f3w publicznie przedstawiali\u015bmy wi\u0119c tylko generaln\u0105 ocen\u0119, nie ujawniaj\u0105c szczeg\u00f3\u0142\u00f3w.<\/p>\n

W ostatnim czasie w chi\u0144skich mediach pojawi\u0142y si\u0119 jednak podpisane pseudonimami artyku\u0142y, szczeg\u00f3\u0142owo omawiaj\u0105ce nasze rozmowy z przyw\u00f3dcami chi\u0144skimi<\/span>2<\/a><\/span><\/sup>. Wiemy r\u00f3wnie\u017c, \u017ce nasi partnerzy z Departamentu Pracy Frontu Jedno\u015bci Komunistycznej Partii Chin udzielaj\u0105 informacji o dialogu zagranicznym dyplomatom w Pekinie. Nie widzimy \u017cadnego problemu w ujawnianiu tych materia\u0142\u00f3w. W rzeczy samej woleliby\u015bmy, aby ca\u0142y proces by\u0142 od samego pocz\u0105tku maksymalnie przejrzysty. Doprowadzi\u0142o to jednak do pojawienia si\u0119 spekulacji, niedom\u00f3wie\u0144 i jednostronnych relacji dotycz\u0105cych niezwykle wa\u017cnych kwestii. W ten spos\u00f3b nie tylko wprowadzono w b\u0142\u0105d mi\u0119dzynarodow\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105, ale i przedstawiono w niew\u0142a\u015bciwym \u015bwietle stanowisko oraz jak najlepsze \u2013 tak\u017ce wobec Chi\u0144czyk\u00f3w \u2013 intencje Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy. Jestem g\u0142\u0119boko przekonany, \u017ce nie s\u0142u\u017cy to budowaniu harmonijnego spo\u0142ecze\u0144stwa ani promowaniu pokojowego wzrostu Chin na arenie mi\u0119dzynarodowej. <\/span><\/p>\n

Uzna\u0142em wi\u0119c, \u017ce warto i trzeba ustosunkowa\u0107 si\u0119 do wspomnianych wypowiedzi, kt\u00f3re nie uwzgl\u0119dniaj\u0105 tybeta\u0144skiego punktu widzenia, by pom\u00f3c procesowi kontakt\u00f3w rozwija\u0107 si\u0119 w dobrym kierunku.<\/p>\n

Pi\u0119\u0107 rund rozm\u00f3w z chi\u0144skimi przyw\u00f3dcami przenios\u0142o dialog na nowy poziom. Dzi\u015b znacznie lepiej rozumiemy swoje stanowiska i wiemy, gdzie si\u0119 zasadniczo r\u00f3\u017cnimy. Wydawa\u0107 si\u0119 mo\u017ce, \u017ce pozornie nie dosz\u0142o do \u017cadnego prze\u0142omu i \u017ce dzieli nas przepa\u015b\u0107. Niemniej sam fakt, i\u017c po tylu dekadach obie strony mog\u0142y przedstawi\u0107 w\u0142asne racje, jest wydarzeniem wa\u017cnym. Jak mogliby\u015bmy liczy\u0107 na powa\u017cne post\u0119py, nie rozumiej\u0105c w pe\u0142ni, co nas r\u00f3\u017cni?<\/p>\n

Nasi chi\u0144scy partnerzy r\u00f3wnie\u017c wspominaj\u0105 o post\u0119pach, jakie osi\u0105gn\u0119li\u015bmy w tych rozmowach. Po czwartej rundzie, do kt\u00f3rej dosz\u0142o w lipcu 2005 roku, informowa\u0142em, i\u017c wiceminister Zhu Weiqun \u201eo\u015bwiadczy\u0142, \u017ce nie powinni\u015bmy by\u0107 pesymistami z powodu istniej\u0105cych r\u00f3\u017cnic, poniewa\u017c istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich zmniejszenia dzi\u0119ki kolejnym spotkaniom i wymianom pogl\u0105d\u00f3w\u201d<\/span>3<\/a><\/span><\/sup>. <\/span><\/p>\n

Om\u00f3wi\u0119 teraz najwa\u017cniejsze kwestie w procesie dialogu z przyw\u00f3dcami w Pekinie: niewzruszone oddanie Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy rozwi\u0105zaniu, w kt\u00f3rym Tybet pozostaje cz\u0119\u015bci\u0105 Chi\u0144skiej Republiki Ludowej; potrzeb\u0119 zjednoczenia wszystkich Tybeta\u0144czyk\u00f3w w jednej strukturze administracyjnej; oraz wag\u0119 przyznania im faktycznej autonomii w granicach zapis\u00f3w konstytucji Chin.<\/p>\n

Status Tybetu<\/p>\n

Jedn\u0105 z najwi\u0119kszych przeszk\u00f3d, przed jak\u0105 obecnie stoimy, jest nieufno\u015b\u0107 Pekinu wobec Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci i Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Strona chi\u0144ska, na przyk\u0142ad, zdaje si\u0119 wierzy\u0107, \u017ce Dalajlama co\u015b ukrywa, poniewa\u017c szukaj\u0105c rozwi\u0105zania problemu statusu Tybetu, m\u00f3wi, \u017ce chce patrze\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107, a nie w przesz\u0142o\u015b\u0107. Trudno bardziej mija\u0107 si\u0119 z prawd\u0105.<\/p>\n

Wracanie do historii niczemu nie s\u0142u\u017cy, poniewa\u017c obie strony inaczej postrzegaj\u0105 swoje dawne stosunki. Postanowili\u015bmy wi\u0119c oprze\u0107 nasze podej\u015bcie na przysz\u0142o\u015bci, a nie przesz\u0142o\u015bci. P\u00f3ki nie zbudujemy wzajemnego zaufania, dysputy o dawnych dziejach b\u0119d\u0105 nam szkodzi\u0107, a nie pomaga\u0107, utrudniaj\u0105c Tybeta\u0144czykom i Chi\u0144czykom rozwi\u0105zanie problemu.<\/p>\n

W 1979 roku Deng Xiaoping da\u0142 zr\u0119by rozwi\u0105zaniu kwestii tybeta\u0144skiej, o\u015bwiadczaj\u0105c, \u017ce mo\u017cemy rozmawia\u0107 o wszystkim poza niepodleg\u0142o\u015bci\u0105 i szuka\u0107 stosownych dr\u00f3g<\/span>4<\/a><\/span><\/sup>. Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 Dalajlama stwierdzi\u0142 wi\u0119c, \u017ce powinni\u015bmy uzna\u0107 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej Tybet jest cz\u0119\u015bci\u0105 Chi\u0144skiej Republiki Ludowej. Pozostaje wierny stanowisku, zak\u0142adaj\u0105cemu nieporuszanie kwestii oderwania go od Chin w pracach nad znalezieniem rozstrzygni\u0119cia, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 mog\u0142y zaakceptowa\u0107 obie strony. <\/span><\/p>\n

Idea Drogi \u015arodka zawiera rozwi\u0105zanie problemu w granicach Chi\u0144skiej Republiki Ludowej, ale i g\u0142\u0119bok\u0105 trosk\u0119 o zachowanie tybeta\u0144skiej to\u017csamo\u015bci, kultury, religii i stylu \u017cycia. Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 przyj\u0105\u0142 to stanowisko po latach dyskusji z przyw\u00f3dcami spo\u0142eczno\u015bci emigracyjnej. Obecnie w pe\u0142ni popieraj\u0105 je demokratycznie wy\u0142onione instytucje na wychod\u017astwie, w tym Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych oraz pochodz\u0105cy z wybor\u00f3w powszechnych prezes Gabinetu, prof. Samdong Rinpocze, kt\u00f3ry odgrywa w tym procesie rol\u0119 kluczow\u0105. Z uwagi na warunki Dalajlama nie mo\u017ce otwarcie zasi\u0119gn\u0105\u0107 opinii Tybeta\u0144czyk\u00f3w w Tybecie, niemniej przy ka\u017cdej okazji t\u0142umaczy swoj\u0105 wizj\u0119, spotykaj\u0105c si\u0119 z pozytywnymi reakcjami przedstawicieli wszystkich sfer spo\u0142ecze\u0144stwa tybeta\u0144skiego. Zach\u0119caj\u0105ce jest r\u00f3wnie\u017c jednoznaczne poparcie wielu chi\u0144skich intelektualist\u00f3w i uczonych.<\/p>\n

Idea Drogi \u015arodka \u015bwiadczy o tym, \u017ce Dalajlama chce patrze\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107, a nie przesz\u0142o\u015b\u0107, i szuka\u0107 rozwi\u0105zania, kt\u00f3re zapewni maksymaln\u0105 autonomi\u0119 Tybeta\u0144czykom oraz pok\u00f3j, stabilizacj\u0119 Chi\u0144skiej Republice Ludowej i ca\u0142emu regionowi.<\/p>\n

Jedna administracja dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w<\/p>\n

Poniewa\u017c Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 Dalajlama rozwia\u0142 zasadnicze w\u0105tpliwo\u015bci rz\u0105du Chin w sprawie statusu Tybetu, liczymy, \u017ce druga strona odwzajemni si\u0119 uznaniem uzasadnionych potrzeb naszego narodu.<\/p>\n

W Tybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym \u017cyje obecnie mniej ni\u017c po\u0142owa populacji tybeta\u0144skiej. Pozostali mieszkaj\u0105 w autonomicznych prefekturach i okr\u0119gach prowincji Qinghai, Gansu, Sichuan i Yunnan. Wszystkich \u0142\u0105czy wsp\u00f3lny j\u0119zyk, pochodzenie etniczne, kultura i tradycja<\/span>5<\/a><\/span><\/sup>. Tak jak pa\u0144stwo chi\u0144skie zabiega\u0142o o zjednoczenie wielu r\u00f3\u017cnych region\u00f3w w jeden organizm, tak i my, Tybeta\u0144czycy, pragniemy stanowi\u0107 jeden obszar autonomiczny, by skutecznie i pokojowo kultywowa\u0107 nasz styl \u017cycia, tradycj\u0119 oraz religi\u0119. <\/span><\/p>\n

Historia dowodzi, \u017ce dzielenie ziem okre\u015blonych narodowo\u015bci na wiele jednostek administracyjnych, os\u0142abia i podkopuje wsp\u00f3lne cechy owych grup oraz ich zdolno\u015b\u0107 do rozwoju. Mo\u017ce to stanowi\u0107 przeszkod\u0119, a nawet zagro\u017cenie dla pokoju, stabilno\u015bci i post\u0119pu. Sytuacja ta k\u0142\u00f3ci si\u0119 z celem, jaki przy\u015bwieca\u0142 za\u0142o\u017cycielom Chi\u0144skiej Republiki Ludowej, mianowicie uznaniem r\u00f3wno\u015bci wszystkich narodowo\u015bci. Aby si\u0119 rozwija\u0107, Tybeta\u0144czycy nie mog\u0105 wi\u0119c pozostawa\u0107 podzieleni \u2013 potrzebuj\u0105 r\u00f3wno\u015bci i szacunku, na jaki zas\u0142uguje odr\u0119bny nar\u00f3d.<\/p>\n

Strona chi\u0144ska argumentuje, \u017ce Tybeta\u0144ski Region Autonomiczny pokrywa si\u0119 z obszarem kontrolowanym przez dawny rz\u0105d w Lhasie, i w ten spos\u00f3b dowodzi, i\u017c nasz postulat utworzenia jednej struktury administracyjnej dla ca\u0142ego narodu jest niedorzeczny. Takie rozumowanie prowadzi prosto do kwestii historycznego statusu prawnego i nie pomo\u017ce nam w znalezieniu p\u0142aszczyzny do budowania wsp\u00f3lnej przysz\u0142o\u015bci. Rz\u0105d Chin zmienia\u0142 granice wewn\u0119trzne, gdy s\u0142u\u017cy\u0142o to jego celom, mo\u017ce wi\u0119c uczyni\u0107 to i teraz w imi\u0119 zachowania stabilizacji oraz unikalnego charakteru Tybetu<\/span>6<\/a><\/span><\/sup>. Nie idzie tu bowiem o podzia\u0142y terytorialne, lecz o jak najskuteczniejsze propagowanie naszej kultury i stylu \u017cycia. <\/span><\/p>\n

Strona chi\u0144ska nazywa to stanowisko \u017c\u0105daniem oderwania czwartej cz\u0119\u015bci terytorium ChRL. Przede wszystkim, skoro nie prosimy o od\u0142\u0105czenie od Chin, w og\u00f3le nie powinno by\u0107 tu powod\u00f3w do niepokoju. Co wi\u0119cej, taka jest rzeczywisto\u015b\u0107: Tybeta\u0144czycy zamieszkuj\u0105 mniej wi\u0119cej czwart\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 obszaru Chi\u0144skiej Republiki Ludowej. Pekin, w rzeczy samej, dawno nada\u0142 niemal wszystkim ziemiom tybeta\u0144skim \u2013 TRA oraz okr\u0119gom i prefekturom czterech innych prowincji \u2013 status autonomii tybeta\u0144skiej<\/span>7<\/a><\/span><\/sup>. Nasze stanowiska wobec tego, czym jest Tybet, nie s\u0105 wi\u0119c wcale rozbie\u017cne. <\/span><\/p>\n

Utworzenia jednej struktury administracyjnej dla wszystkich Tybeta\u0144czyk\u00f3w nie nale\u017cy postrzega\u0107 jako pr\u00f3by stworzenia \u201ewi\u0119kszego\u201d Tybetu. Nie jest to r\u00f3wnie\u017c \u017cadna przykrywka dla separatystycznego spisku. To kwestia uznania, przywr\u00f3cenia oraz poszanowania integralno\u015bci Tybeta\u0144czyk\u00f3w jako odr\u0119bnego narodu w Chi\u0144skiej Republice Ludowej. Nie ma w niej nic nowego ani rewolucyjnego. Tybeta\u0144czycy podnosili j\u0105 od pocz\u0105tku, a rz\u0105d Chin uznawa\u0142, \u017ce wymaga ona rozwi\u0105zania. Podpisuj\u0105c Siedemnastopunktow\u0105 Ugod\u0119 w 1951 roku, premier Zhou Enlai przyzna\u0142, \u017ce idea zjednoczenia Tybeta\u0144czyk\u00f3w jest s\u0142uszna<\/span>8<\/a><\/span><\/sup>. W 1956 roku, sk\u0142adaj\u0105c wizyt\u0119 w Lhasie, wicepremier Chen Yi powiedzia\u0142, \u017ce przy\u0142\u0105czenie wszystkich ziem tybeta\u0144skich \u2013 w tym wcielonych ju\u017c do innych prowincji \u2013 do TRA przys\u0142u\u017cy\u0142oby si\u0119 sprawie rozwoju Tybetu i przyja\u017ani tybeta\u0144sko-chi\u0144skiej<\/span>9<\/a><\/span><\/sup>. <\/span><\/p>\n

Tybeta\u0144czycy domagaj\u0105 si\u0119 w\u0142a\u015bnie prawa do zachowania owej odr\u0119bno\u015bci w jednej strukturze administracyjnej. Da\u0142oby im to prawdziwe poczucie odnoszenia korzy\u015bci z bycia cz\u0119\u015bci\u0105 Chi\u0144skiej Republiki Ludowej i \u015bwiadczy\u0142o o poszanowaniu dla ich integralno\u015bci jako narodu.<\/p>\n

Pekin doskonale wie, \u017ce rzecznikami tych aspiracji nie s\u0105 wy\u0142\u0105cznie Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 Dalajlama i spo\u0142eczno\u015b\u0107 na wychod\u017astwie, ale r\u00f3wnie\u017c Tybeta\u0144czycy w ojczy\u017anie, w tym prominentni cz\u0142onkowie partii komunistycznej. Zdaj\u0105c sobie z tego spraw\u0119, pewne kr\u0119gi w \u0142onie chi\u0144skiego przyw\u00f3dztwa pr\u00f3bowa\u0142y ostatnio zmieni\u0107 stanowisko opinii publicznej w tej kwestii, nak\u0142aniaj\u0105c niekt\u00f3re osoby do wypowiadania si\u0119 na pi\u015bmie przeciwko idei jednej administracji.<\/p>\n

Prawdziwa autonomia<\/p>\n

Zgodnie z chi\u0144sk\u0105 konstytucj\u0105, Ustaw\u0105 o regionalnej autonomii etnicznej<\/span>10<\/a><\/span><\/sup> oraz bia\u0142\u0105 ksi\u0119g\u0105 po\u015bwi\u0119con\u0105 autonomii Tybetu<\/span>11<\/a><\/span><\/sup>, Tybeta\u0144czykom przys\u0142uguj\u0105 nast\u0119puj\u0105ce prawa: pe\u0142ne polityczne prawo autonomii, pe\u0142ne prawo decydowania o rozwoju gospodarczym i spo\u0142ecznym, prawo dziedziczenia i rozwijania tradycyjnej kultury oraz praktykowania w\u0142asnych wierze\u0144 religijnych, prawo do zarz\u0105dzania, ochrony i pierwsze\u0144stwa wykorzystywania bogactw naturalnych tudzie\u017c prawo do niezale\u017cnego rozwoju w sferze edukacji i kultury. <\/span><\/p>\n

Konstytucja Chin stanowi: \u201eWszystkie narodowo\u015bci Chi\u0144skiej Republiki Ludowej s\u0105 r\u00f3wne. Pa\u0144stwo chroni s\u0142uszne prawa i interesy narodowo\u015bci mniejszo\u015bciowych oraz popiera i rozwija relacje r\u00f3wno\u015bci, jedno\u015bci i wzajemnej pomocy wszystkich narodowo\u015bci. (…) Autonomi\u0119 regionaln\u0105 praktykuje si\u0119 na terenach, gdzie przedstawiciele mniejszo\u015bci \u017cyj\u0105 w zwartych grupach; w regionach tych powo\u0142uje si\u0119 organy samorz\u0105du, kt\u00f3re realizuj\u0105 prawo do autonomii\u201d<\/span>12<\/a><\/span><\/sup>. <\/span><\/p>\n

Traktuj\u0105c Tybeta\u0144czyk\u00f3w z szacunkiem i godno\u015bci\u0105, w ramach prawdziwej autonomii, w\u0142adze chi\u0144skie mog\u0105 stworzy\u0107 rzeczywi\u015bcie wieloetniczne i harmonijne pa\u0144stwo bez wielkiego ludzkiego cierpienia. \u201eNie da si\u0119 \u2013 jak powiedzia\u0142 pierwszy sekretarz Komunistycznej Partii Chin Hu Yaobang \u2013 osi\u0105gn\u0105\u0107 prawdziwej jedno\u015bci (…) bez realizacji idei pe\u0142nej autonomii w regionach mniejszo\u015bciowych\u201d<\/span>13<\/a><\/span><\/sup>. <\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d chi\u0144skich przyw\u00f3dc\u00f3w s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce nasza propozycja utworzenia jednego regionu administracyjnego dla wszystkich Tybeta\u0144czyk\u00f3w oraz realizacji prawdziwej autonomii zgodnie z konstytucj\u0105 stanowi pr\u00f3b\u0119 odtworzenia dawnego systemu b\u0105d\u017a powrotu Dalajlamy do w\u0142adzy nad ca\u0142ym Tybetem. Zn\u00f3w trudno bardziej mija\u0107 si\u0119 z prawd\u0105. W or\u0119dziu z 10 marca 2005 roku Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 powt\u00f3rzy\u0142: \u201eMoje zaanga\u017cowanie w sprawy Tybetu nie s\u0142u\u017cy zabieganiu o prawa osobiste czy stanowiska polityczne dla mnie samego ani promowaniu interes\u00f3w tybeta\u0144skiej administracji na wychod\u017astwie. W 1992 roku o\u015bwiadczy\u0142em oficjalnie, \u017ce po naszym powrocie do ciesz\u0105cego si\u0119 okre\u015blon\u0105 wolno\u015bci\u0105 Tybetu nie obejm\u0119 \u017cadnego stanowiska w rz\u0105dzie tybeta\u0144skim i nie b\u0119d\u0119 pe\u0142ni\u0107 jakichkolwiek funkcji politycznych, a administracja emigracyjna zostanie rozwi\u0105zana. Co wi\u0119cej, odpowiedzialno\u015b\u0107 za kierowanie sprawami Tybetu powinna nadal spoczywa\u0107 na pracuj\u0105cych tam Tybeta\u0144czykach\u201d<\/span>14<\/a><\/span><\/sup>. <\/span><\/p>\n

Teraz g\u0142\u00f3wne zadanie polega na wypracowaniu systemu, kt\u00f3ry zagwarantuje autonomi\u0119 potrzebn\u0105 do przetrwania jako odr\u0119bny, bogaty nar\u00f3d w Chi\u0144skiej Republice Ludowej. W naszych rozmowach z chi\u0144skimi partnerami nie przedstawiali\u015bmy konkretnych propozycji nazywania ziem tybeta\u0144skich na przyk\u0142ad specjalnymi regionami administracyjnymi, warto jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce napisana przez Chi\u0144czyk\u00f3w Siedemnastopunktowa Ugoda zawiera propozycje podobne<\/span>15<\/a><\/span><\/sup>. Nie proponowali\u015bmy te\u017c rozwi\u0105za\u0144, zak\u0142adaj\u0105cych mniejszy czy wi\u0119kszy stopie\u0144 autonomii jak w Hongkongu czy Makau. Miejsca te maj\u0105 w\u0142asne cechy, wi\u0119c ich sukces wymaga rozwi\u0105za\u0144 dostosowanych do lokalnych warunk\u00f3w i potrzeb. Podkre\u015blali\u015bmy natomiast, \u017ce bardziej ni\u017c nazwy interesuje nas rozmowa o konkretach. <\/span><\/p>\n

Tybeta\u0144czycy maj\u0105 s\u0142uszne prawo do zabiegania o specjalny status, o czym \u015bwiadcz\u0105 cho\u0107by s\u0142owa Ngabo Nga\u0142anga Dzigme, kt\u00f3ry stoi najwy\u017cej w hierarchii chi\u0144skiego pa\u0144stwa i cho\u0107by z tego wzgl\u0119du cz\u0119sto podpisywa\u0142 si\u0119 pod chi\u0144skimi pogl\u0105dami. \u201eZ uwagi na szczeg\u00f3ln\u0105 sytuacj\u0119 Tybetu \u2013 powiedzia\u0142 on w 1988 roku \u2013 dosz\u0142o do zawarcia Siedemnastopunktowej Ugody w sprawie Pokojowego Wyzwolenia Tybetu mi\u0119dzy centralnym rz\u0105dem ludowym a rz\u0105dem lokalnym. Rz\u0105d centralny nie zawar\u0142 podobnej umowy z \u017cadnym innym regionem mniejszo\u015bciowym. Formu\u0142uj\u0105c zasady polityki tybeta\u0144skiej, musimy pami\u0119ta\u0107 o szczeg\u00f3lnym usytuowaniu Tybetu w historii, by osi\u0105gn\u0105\u0107 jego d\u0142ugoterminow\u0105 stabilizacj\u0119. Powinni\u015bmy da\u0107 mu wi\u0119cej autonomicznych prerogatyw ni\u017c innym regionom mniejszo\u015bciowym. Moim zdaniem TRA korzysta obecnie z autonomii mniejszej ni\u017c pozosta\u0142e regiony o tym statusie, o prowincjach nie wspominaj\u0105c. Tybet nale\u017cy traktowa\u0107 w spos\u00f3b specjalny i przyzna\u0107 mu wi\u0119cej niezale\u017cno\u015bci wzorem tych specjalnych stref ekonomicznych. Musimy uprawia\u0107 polityk\u0119, uwzgl\u0119dniaj\u0105c\u0105 szczeg\u00f3lne warunki, kt\u00f3re s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 historii\u201d<\/span>16<\/a><\/span><\/sup>. <\/span><\/p>\n

Wielu innych przyw\u00f3dc\u00f3w tybeta\u0144skich, mi\u0119dzy innymi Panczenlama<\/span>17<\/a><\/span><\/sup> i Bapa Phuncog \u0141angjal<\/span>18<\/a><\/span><\/sup>, stanowczo opowiada\u0142o si\u0119 za statusem specjalnym. Podobnego zdania by\u0142 sekretarz Hu Yaobang, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce Tybet r\u00f3\u017cni si\u0119 od innych prowincji i region\u00f3w autonomicznych, oraz przestrzega\u0142 przed nieuwzgl\u0119dnianiem tego faktu. <\/span><\/p>\n

Inne kwestie wymagaj\u0105ce wyja\u015bnienia<\/p>\n

S\u0105 te\u017c inne kwestie, oparte na b\u0142\u0119dnej interpretacji pogl\u0105d\u00f3w Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci przez ludzi z\u0142ej woli \u2013 na przyk\u0142ad oskar\u017cenia, \u017ce chce on, aby ziemie tybeta\u0144skie zamieszkiwali wy\u0142\u0105cznie Tybeta\u0144czycy lub by opu\u015bci\u0142a je Armia Ludowo-Wyzwole\u0144cza. Pewne kr\u0119gi we w\u0142adzach chi\u0144skich rozmy\u015blnie opacznie interpretuj\u0105 jego s\u0142owa, widz\u0105c separatyzm w ka\u017cdej pr\u00f3bie manifestowania tybeta\u0144skiej to\u017csamo\u015bci. Dalajlama m\u00f3wi szczerze o potrzebie zachowania naszego stylu \u017cycia i ochrony kruchego \u015brodowiska naturalnego. Powodowany t\u0105 trosk\u0105, wyra\u017ca zaniepokojenie nap\u0142ywem mas ludno\u015bci z innych region\u00f3w Chi\u0144skiej Republiki Ludowej i intensywn\u0105 militaryzacj\u0105 ziem tybeta\u0144skich. Jeste\u015bmy \u015bwiadomi, \u017ce kwestie te s\u0105 wa\u017cne dla rz\u0105du Chin, poniewa\u017c po\u015bwi\u0119cili\u015bmy im wiele miejsca w czasie naszych spotka\u0144. Jestem przekonany, \u017ce proces negocjacji umo\u017cliwi rozwianie tych w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n

Po\u017cytki p\u0142yn\u0105ce z szybkiego rozwi\u0105zania problemu Tybetu<\/p>\n

Dalajlama s\u0142ynie ze swojej szczero\u015bci oraz prawo\u015bci i jest za nie podziwiany. By\u0142 pragmatyczny i elastyczny w pragnieniu rozpocz\u0119cia negocjacji z przyw\u00f3dcami w Pekinie na temat przysz\u0142ego statusu Tybetu, zachowuj\u0105c niewzruszone oddanie ideom niestosowania przemocy oraz dialogu jako jedynym logicznym metodom rozwi\u0105zania tego problemu.<\/p>\n

Nasz ca\u0142y nar\u00f3d, w tym komunistyczne kadry i dzia\u0142acze niezale\u017cni, darzy Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 czci\u0105. Mimo ogromu cierpie\u0144 wywo\u0142anych pewnymi posuni\u0119ciami Chin, Tybeta\u0144czycy nie odpowiadaj\u0105 dzi\u015b na niesprawiedliwo\u015b\u0107 \u015brodkami innymi ni\u017c pokojowe. Dzieje si\u0119 tak przede wszystkim za spraw\u0105 niezachwianej wiary Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci w idea\u0142y pokoju i pojednania oraz nadziei, jak\u0105 daje on swemu ludowi.<\/p>\n

Ludzie z\u0142ej woli we w\u0142adzach chi\u0144skich zdaj\u0105 si\u0119 wierzy\u0107, \u017ce aspiracje narodu tybeta\u0144skiego znikn\u0105 wraz ze \u015bmierci\u0105 Dalajlamy. To najbardziej niebezpieczne i kr\u00f3tkowzroczne za\u0142o\u017cenie. Jego brak b\u0119dzie, ma si\u0119 rozumie\u0107, straszliwym ciosem dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Co jednak o wiele wa\u017cniejsze, Chiny zostan\u0105 w\u00f3wczas z problemem sam na sam \u2013 bez przyw\u00f3dcy, kt\u00f3ry mo\u017ce liczy\u0107 na lojalno\u015b\u0107 wszystkich rodak\u00f3w i jest wierny idei niestosowania przemocy. Gdy go zabraknie, nasze stanowisko z pewno\u015bci\u0105 si\u0119 usztywni, a jego ewentualna \u015bmier\u0107 na wygnaniu g\u0142\u0119boko i nieodwracalnie zrani serca Tybeta\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n

Bez Dalajlamy spo\u0142ecze\u0144stwo tybeta\u0144skie nie zdo\u0142a zapanowa\u0107 nad z\u0142o\u015bci\u0105 i gniewem. A do wywo\u0142ania powa\u017cnej destabilizacji wystarczy przecie\u017c kilka zdesperowanych os\u00f3b lub grup. To nie jest gro\u017aba \u2013 to s\u0105 fakty.<\/p>\n

Pogl\u0105dy Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci, jedyna w swoim rodzaju wi\u0119\u017a mi\u0119dzy nim a narodem tybeta\u0144skim oraz szacunek, jakim cieszy si\u0119 na arenie mi\u0119dzynarodowej, czyni\u0105 ze\u0144 klucz tak do wynegocjowania warunk\u00f3w rozstrzygni\u0119cia problemu tybeta\u0144skiego, jak i pokojowego zrealizowania ich w praktyce. Dlatego te\u017c bezustannie powtarzamy naszym chi\u0144skim partnerom, \u017ce Dalajlama nie jest problemem, lecz jego rozwi\u0105zaniem.<\/p>\n

Podsumowanie<\/p>\n

Zapewnienie prawdziwej autonomii narodowi tybeta\u0144skiemu le\u017cy w interesie Chin, kt\u00f3re chc\u0105 sta\u0107 si\u0119 krajem pokojowym, pe\u0142nym harmonii i r\u00f3wnowagi. Rozwi\u0105zanie sprawy Tybetu jest jednak wa\u017cne r\u00f3wnie\u017c dla spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej, a zw\u0142aszcza dla naszego regionu. Tradycyjnie niestabilna Azja \u015arodkowa budzi si\u0119 i jest ju\u017c pe\u0142na konflikt\u00f3w. Tybet mo\u017ce odgrywa\u0107 tu rol\u0119 stabilizuj\u0105c\u0105, co jest bardzo wa\u017cne dla Indii, Chin, Rosji, a tak\u017ce Stan\u00f3w Zjednoczonych i innych pa\u0144stw. P\u0142askowy\u017c, kt\u00f3ry przez ca\u0142e wieki odgrywa\u0142 rol\u0119 bufora, mo\u017ce pom\u00f3c w stworzeniu bardziej sp\u00f3jnego i stabilnego regionu, pe\u0142ni\u0105c funkcj\u0119 cennego mostu. Wielu lokalnych obserwator\u00f3w politycznych uwa\u017ca, \u017ce rozwi\u0105zanie problemu tybeta\u0144skiego jest wa\u017cnym czynnikiem normalizacji stosunk\u00f3w chi\u0144sko-indyjskich<\/span>19<\/a><\/span><\/sup>. Widz\u0105c w tym ogromne, wzajemne korzy\u015bci wszystkich zainteresowanych, Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 zawsze popiera\u0142 zbli\u017cenie mi\u0119dzy Chinami a Indiami. <\/span><\/p>\n

Ro\u015bnie \u015bwiadomo\u015b\u0107 niezwyk\u0142ego znaczenia P\u0142askowy\u017cu Tybeta\u0144skiego w wymiarze \u015brodowiska naturalnego. We\u017amy cho\u0107by wod\u0119. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w ci\u0105gu kilku nast\u0119pnych dekad mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 ona tak cennym surowcem jak ropa naftowa. Tybet jest dos\u0142ownie \u017ar\u00f3d\u0142em \u017cycia ca\u0142ego regionu i wi\u0119kszo\u015bci najwa\u017cniejszych rzek Azji. Ochrona jego kruchego \u015brodowiska naturalnego powinna by\u0107 wi\u0119c priorytetem dla wszystkich.<\/p>\n

Do tej pory w\u0142adze chi\u0144skie d\u0142awi\u0142y nasz nar\u00f3d przy pomocy presji militarnej i politycznej oraz zastraszania. Wida\u0107 to wyra\u017anie w ostatnich posuni\u0119ciach najwy\u017cszego przyw\u00f3dcy partii w Tybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym oraz w uporczywym odmawianiu Tybeta\u0144czykom swob\u00f3d religijnych i innych praw cz\u0142owieka. Dzia\u0142ania te nie tylko szkodz\u0105 szczerym wysi\u0142kom obu stron w poszukiwaniu obop\u00f3lnie korzystnego pojednania, ale i stanowi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142o za\u017cenowania oraz problem\u00f3w dla chi\u0144skich w\u0142adz, godz\u0105c w pr\u00f3by budowania wizerunku Chin jako pokojowego i odpowiedzialnego mocarstwa na arenie mi\u0119dzynarodowej tudzie\u017c harmonijnego spo\u0142ecze\u0144stwa na p\u0142aszczy\u017anie wewn\u0119trznej.<\/p>\n

M\u00f3j kolega Kelsang Gjalcen i ja powtarzamy naszym chi\u0144skim partnerom, \u017ce stoj\u0105ce przed nami zadanie nie jest niewykonalne. Pozorn\u0105 przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy stanowiskami mo\u017cna zmniejszy\u0107 przy pomocy szczerych rozm\u00f3w oraz ci\u0119\u017ckiej pracy. Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 jest jednoznacznie wierny integralno\u015bci i suwerenno\u015bci Chi\u0144skiej Republiki Ludowej \u2013 Pekin musi natomiast uzna\u0107 prawo Tybeta\u0144czyk\u00f3w do przetrwania jako odr\u0119bny nar\u00f3d, kt\u00f3re zapisano ju\u017c w chi\u0144skim systemie prawnym.<\/p>\n

Nie \u0142udzimy si\u0119, \u017ce wynegocjowanie rozwi\u0105zania b\u0119dzie \u0142atwe. Zrozumiawszy swoje stanowiska i dziel\u0105ce nas r\u00f3\u017cnice, mamy teraz nadziej\u0119, \u017ce obie strony zaczn\u0105 stara\u0107 si\u0119 szuka\u0107 wsp\u00f3lnej p\u0142aszczyzny i budowa\u0107 wzajemne zaufanie. Z t\u0105 my\u015bl\u0105 Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 wyrazi\u0142 pragnienie odbycia pielgrzymki do Chin<\/span>20<\/a><\/span><\/sup>. Wywo\u0142a\u0142o to sprzeciwy Tybeta\u0144czyk\u00f3w w Tybecie i poza jego granicami oraz naszych przyjaci\u00f3\u0142 w \u015bwiecie, kt\u00f3rzy nie wierz\u0105 w szczero\u015b\u0107 Pekinu. Dalajlama jest jednak zdeterminowany i robi wszystko, co mo\u017ce, by przezwyci\u0119\u017cy\u0107 panuj\u0105c\u0105 ci\u0105gle nieufno\u015b\u0107. <\/span><\/p>\n

Udzielamy pe\u0142nego poparcia pr\u00f3bom budowania w Chinach harmonijnego spo\u0142ecze\u0144stwa i ich aspiracjom pokojowego wzrostu. Sukces owego rozwoju uzale\u017cniony jest jednak od zgody wewn\u0119trznej oraz stabilizacji, kt\u00f3rych nie osi\u0105gnie si\u0119 bez rozwi\u0105zania problemu Tybetu. Chi\u0144ska Republika Ludowa jest pa\u0144stwem wieloetnicznym i r\u00f3\u017cnorodnym. Tak wygl\u0105da rzeczywisto\u015b\u0107 \u2013 i fundament harmonijnego spo\u0142ecze\u0144stwa. W najlepszym interesie kraju le\u017cy wi\u0119c zaakceptowanie przez Tybeta\u0144czyk\u00f3w ich miejsca w ChRL z w\u0142asnej woli.<\/p>\n

Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 i nar\u00f3d tybeta\u0144ski s\u0105 wdzi\u0119czni za ogromne zainteresowanie oraz poparcie spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej. To dla nas bezcenne \u017ar\u00f3d\u0142o inspiracji. Jeste\u015bmy jednak \u015bwiadomi, \u017ce ostatecznie problem rozwi\u0105za\u0107 musz\u0105 sami Tybeta\u0144czycy i Chi\u0144czycy. Mam nadziej\u0119, \u017ce ju\u017c wkr\u00f3tce Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 zwraca\u0107 si\u0119 do was ze z\u0142o\u017conymi po buddyjsku d\u0142o\u0144mi w ge\u015bcie podzi\u0119kowania, a nie pro\u015bby o pomoc.<\/p>\n

Pragn\u0119 te\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce chi\u0144scy urz\u0119dnicy wszystkich szczebli przyjmowali nas z najwi\u0119ksz\u0105 go\u015bcinno\u015bci\u0105 i uprzejmo\u015bci\u0105, a nasi partnerzy zawsze post\u0119powali przyk\u0142adnie.<\/p>\n

Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 ma wizj\u0119 narodu tybeta\u0144skiego \u017cyj\u0105cego w harmonii w granicach Chi\u0144skiej Republiki Ludowej. Wsp\u00f3\u0142czesne Chiny zrodzi\u0142y si\u0119 z historycznego ruchu na rzecz samostanowienia, a ich konstytucja g\u0142osi zasady r\u00f3wno\u015bci. Budujmy nasze stosunki na owej r\u00f3wno\u015bci oraz zagwarantujmy narodowi tybeta\u0144skiemu godno\u015b\u0107, by m\u00f3g\u0142 on z w\u0142asnej woli chcie\u0107 by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 tego pa\u0144stwa. Nie mo\u017cemy pisa\u0107 na nowo historii, mo\u017cemy jednak wsp\u00f3lnie budowa\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Waszyngton, listopad 2006 roku<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Lodi Gjalcen Gjari \u2013 Specjalny Wys\u0142annik Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy, g\u0142\u00f3wny negocjator strony tybeta\u0144skiej w rozmowach z Pekinem<\/em>.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\n

1<\/a> Przem\u00f3wienie w Parlamencie Europejskim, Strasburg, 14 pa\u017adziernika 2001. http:\/\/old.tybet.hfhr.org.pl\/raport.php?raport_id=123<\/a><\/u><\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a> Por. np. Yedor, <\/span>On the \u201eMiddle Way\u201d of the Dalai Lama<\/i><\/span>, Xinhua, 26 lipca 2006. <\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a> Kasur Lodi Gjari, Komunikat Specjalnego Wys\u0142annika Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy<\/i>, Dharamsala, 7 lipca 2005. http:\/\/old.tybet.hfhr.org.pl\/raport.php?raport_id=105<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

4<\/a> Deng Xiaoping przekaza\u0142 to stanowisko Gjalo Thondupowi, bratu Dalajlamy, w 1979 roku. Powt\u00f3rzy\u0142 je p\u00f3\u017aniej Li Xianian, przyjmuj\u0105c pierwsz\u0105 delegacj\u0119 wys\u0142annik\u00f3w diaspory, oraz Ding Guangen, przewodnicz\u0105cy Departamentu Pracy Frontu Jedno\u015bci KPCh, podczas spotkania z Gjalo Thondupem w Pekinie 22 czerwca 1992 roku. 25 sierpnia 1993 roku potwierdzi\u0142o je tak\u017ce chi\u0144skie Ministerstwo Spraw Zagranicznych.<\/p>\n<\/div>\n

\n

5<\/a> Bia\u0142a ksi\u0119ga o kulturze tybeta\u0144skiej, Biuro Informacji Rady Pa\u0144stwa ChRL, 22 czerwca 2000.<\/p>\n<\/div>\n

\n

6<\/a> W 1954 roku miasto Baicheng przeniesiono z prowincji Heilongjiang do prowincji Jilin. W 1955 roku \u2013 tybeta\u0144sk\u0105 \u2013 prowincj\u0119 Xikang podzielono na dwie cz\u0119\u015bci, kt\u00f3re przy\u0142\u0105czono do Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego i prowincji Sichuan. W 1988 roku z prowincji Guangdong wydzielono prowincj\u0119 Hainan, a w 1977 roku z Chongqingu i okolic utworzono okr\u0119g miejski Chongqing prowincji Sichuan.<\/p>\n<\/div>\n

\n

7<\/a> Podzia\u0142 administracyjny ziem tybeta\u0144skich, portal MSZ ChRL. www.fmprc.gov.cn<\/a><\/u><\/p>\n<\/div>\n

\n

8<\/a> Rozmowa Ngabo Nga\u0142anga Dzigme z Zhou Enlaiem w maju 1951 roku. Jej tre\u015b\u0107 potwierdzi\u0142 chi\u0144ski przyw\u00f3dca Ulanfu podczas spotkania z Phuncogiem Taszi Takl\u0105 w Pekinie 29 maja 1982 roku.<\/p>\n<\/div>\n

\n

9<\/a> Goldstein, Sherap, Siebenschuh, <\/span>A Tibetan Revolutionary: The Political Life and Times of Bapa Phuntso Wangye<\/i><\/span>, University of California Press 2004, s. 206. <\/span>Chen Yi sta\u0142 na czele delegacji rz\u0105dowej, kt\u00f3ra inaugurowa\u0142a Komitet Przygotowawczy Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego.<\/p>\n<\/div>\n

\n

10<\/a> Przyj\u0119to j\u0105 na drugim posiedzeniu VI Og\u00f3lnochi\u0144skiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych 31 maja 1984 roku. Wesz\u0142a w \u017cycie 1 pa\u017adziernika 1984 i zosta\u0142a znowelizowana na XII posiedzeniu Sta\u0142ego Komitetu IX OZPL 28 lutego 2001 roku.<\/p>\n<\/div>\n

\n

11<\/a> Opublikowana przez Biuro Informacji Rady Pa\u0144stwa ChRL 23 maja 2004 roku w Pekinie.<\/p>\n<\/div>\n

\n

12<\/a> Art. 4 Konstytucji ChRL z 4 grudnia 1982 roku.<\/p>\n<\/div>\n

\n

13<\/a> Przem\u00f3wienie w Lhasie, 29 maja 1980 roku.<\/p>\n<\/div>\n

\n

14<\/a> Or\u0119dzie Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy z okazji 46. rocznicy narodowego powstania w Tybecie, Dharamsala, 10 marca 2005 roku. http:\/\/old.tybet.hfhr.org.pl\/raport.php?raport_id=62<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

15<\/a> Ugod\u0119 podpisali 23 maja 1951 roku przedstawiciele rz\u0105du Tybetu i Chin. Uznawa\u0142a ona zwierzchno\u015b\u0107 Chin, gwarantuj\u0105c jednak Tybeta\u0144czykom pe\u0142n\u0105 samorz\u0105dno\u015b\u0107 \u2013 w tym utrzymanie rz\u0105d\u00f3w Dalajlamy. Od 1951 do 1959 roku robi\u0142 on wszystko, by przestrzega\u0107 jej postanowie\u0144, kt\u00f3re z\u0142ama\u0142y jednak Chiny, zmuszaj\u0105c go do szukania azylu w Indiach.<\/p>\n<\/div>\n

\n

16<\/a> Apei Awang Jinmei (Ngabo Nga\u0142ang Dzigme), \u201eKiedy Tybet znalaz\u0142 si\u0119 pod panowaniem Chin\u201d[w:] Biuletyn historii tybeta\u0144skiej partii komunistycznej<\/i>, t. 3, 1988. Przek\u0142ad angielski: Background Papers on Tibet<\/i>, TIN, Londyn 1992.<\/p>\n<\/div>\n

\n

17<\/a> Na przyk\u0142ad w s\u0142ynnej Petycji siedemdziesi\u0119ciu tysi\u0119cy znak\u00f3w z maja 1962 roku.<\/p>\n<\/div>\n

\n

18<\/a> Por. Goldstein…, op. cit.<\/p>\n<\/div>\n

\n

19<\/a> \u201ePodczas obrad Czwartego Forum w 2001 roku specjali\u015bci z Uniwersytetu Peki\u0144skiego przekonywali, \u017ce zbli\u017cenie z Dalajlam\u0105 zmniejszy zagro\u017cenie dla strategicznych interes\u00f3w Chin na niestabilnym subkontynencie indyjskim\u201d. Taszi Rabgaj, Ceten \u0141angczuk Szarlo, Dialog chi\u0144sko-tybeta\u0144ski po epoce Mao<\/i>, East-West Center 2004.<\/p>\n<\/div>\n

\n

20<\/a> Or\u0119dzie Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy z okazji 47. rocznicy narodowego powstania w Tybecie<\/i>, Dharamsala, 10 marca 2006 roku. http:\/\/old.tybet.hfhr.org.pl\/raport.php?raport_id=416<\/a><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od 2002 roku [do wrze\u015bnia 2006] odby\u0142o si\u0119 pi\u0119\u0107 rund rozm\u00f3w przedstawicieli Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy i rz\u0105du Chin. S\u0142u\u017cy\u0142y one budowaniu atmosfery otwarto\u015bci, niezb\u0119dnej do wypracowania obop\u00f3lnie akceptowalnych decyzji w sprawie przysz\u0142o\u015bci narod\u00f3w tybeta\u0144skiego i chi\u0144skiego.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16031,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[25],"class_list":["post-16030","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-dialog"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16030","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16030"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16030\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16055,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16030\/revisions\/16055"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/16031"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16030"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16030"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16030"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}