Biuro Informacji Rady Pa\u0144stwa Chi\u0144skiej Republiki Ludowej wprowadzi\u0142o nowy element do powielanych mechanicznie \u201ebia\u0142ych ksi\u0105g\u201d o Tybecie, kt\u00f3ry bije po oczach ju\u017c w tytule: \u201ePrawa cz\u0142owieka w Xizangu w nowej epoce\u201d.<\/p>\n
<\/p>\n
Obsesyjnie powtarzany \u201eXizang\u201d \u2013 231 razy na kilku stronach \u2013 dowodzi determinacji Pekinu w wymazywaniu z globalnego leksykonu odpowiednik\u00f3w s\u0142owa \u201eTybet\u201d, ale te\u017c \u015bwiadczy o rosn\u0105cym l\u0119ku okupanta, kt\u00f3ry 27 maja 2025 roku uczci\u0142 t\u0105 publikacj\u0105 66. rocznic\u0119 zaprowadzenia \u201ereformy demokratycznej i obalenia feudalizmu\u201d, czyli \u201emilowego kroku w dziejach ludzko\u015bci i praw cz\u0142owieka\u201d.<\/p>\n
Tradycyjny brak argument\u00f3w dowodzi, \u017ce rz\u0105d Chin wci\u0105\u017c nie rozumie albo nie chce rozumie\u0107 idei praw cz\u0142owieka. Jedyne dane, jakie pomieszczono w nowej bia\u0142ej ksi\u0119dze, dotycz\u0105 infrastruktury transportowej, kt\u00f3ra nie gwarantuje Tybeta\u0144czykom nawet korzy\u015bci ekonomicznych, o prawach cz\u0142owieka nie wspominaj\u0105c. Niepokoj\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej nie rozwieje te\u017c ci\u0105g\u0142e powtarzanie zakl\u0119\u0107 o \u201estrze\u017ceniu narodowej jedno\u015bci\u201d i \u201ezwalczaniu si\u0142 separatystycznych\u201d.<\/p>\n
Bia\u0142a ksi\u0119ga daje za to wyobra\u017cenie o g\u0142\u00f3wnych wyznacznikach chi\u0144skiej polityki wobec religii, j\u0119zyka, o\u015bwiaty i kultury w Tybecie, powielaj\u0105c propagandow\u0105 narracj\u0119 \u201eniekwestionowanego tytu\u0142u\u201d do rozpoznawania nowych wciele\u0144 tybeta\u0144skich mistrz\u00f3w buddyjskich, w tym Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy. Wszystkie te \u201ewysi\u0142ki na rzecz zapewnienia zgodno\u015bci z chi\u0144skimi realiami i wymogami spo\u0142ecze\u0144stwa socjalistycznego\u201d oraz przywo\u0142ywanymi raz po raz \u201eprzepisami prawa\u201d nie pozostawiaj\u0105 \u017cadnych z\u0142udze\u0144 co do charakteru relacji mi\u0119dzy buddyzmem tybeta\u0144skim a ichnim pa\u0144stwem.<\/p>\n
Nie odnosz\u0105c si\u0119 w\u0142a\u015bciwie do praw cz\u0142owieka i jego standard\u00f3w, autorzy bia\u0142ej ksi\u0119gi skupiaj\u0105 si\u0119 na powtarzaniu s\u0142owa \u201eXizang\u201d, co wpisuje si\u0119 w star\u0105 strategi\u0119 okrawania Tybetu z jego trzema tradycyjnymi dzielnicami do cz\u0119\u015bci centralnej i zachodniej. Has\u0142o do zmiany polityki j\u0119zykowej rzuci\u0142 14 sierpnia 2023 roku akademik z partyjnego Departamentu Pracy Frontu Jedno\u015bci, apeluj\u0105c po mi\u0119dzynarodowej konferencji tybetologicznej o zast\u0105pienie zagranicznych odpowiednik\u00f3w s\u0142owa Tybetu \u201eterminem, kt\u00f3ry b\u0119dzie odzwierciedla\u0142 stanowisko Chin\u201d. Jak wida\u0107, Pekin pe\u0142n\u0105 par\u0105 wymazuje \u201eniepo\u017c\u0105dane skojarzenia\u201d pierwowzoru.<\/p>\n
Kolonialne nazewnictwo \u2013 zauwa\u017ca<\/a> profesor Cering Siakja \u2013 podszyte jest l\u0119kiem przed konotacjami s\u0142owa Tybet, kt\u00f3re na \u015bwiecie kojarzy si\u0119 z odr\u0119bnym krajem, a nie chi\u0144skim regionem. Pekin nie poprzesta\u0142 na kontek\u015bcie politycznym, zaczynaj\u0105c narzuca\u0107 Xizang tak\u017ce instytucjom edukacyjnym i kulturalnym. W marcu 2025 temu dyktatowi podporz\u0105dkowa\u0142 si\u0119 rz\u0105d Bhutanu, zapowiadaj\u0105c wyst\u0119py zespo\u0142u artystycznego z \u201eAutonomicznego Regionu Xizang\u201d, kt\u00f3ry do tej pory nosi\u0142 nazw\u0119 \u201eTybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego\u201d. Podobne zachowanie muze\u00f3w we Francji i Wielkiej Brytanii wywo\u0142a\u0142o fal\u0119 krytyki, protest\u00f3w i obaw. Cz\u0119\u015b\u0107 instytucji wycofa\u0142a si\u0119 ze s\u0142u\u017calczych gest\u00f3w, niekt\u00f3re ugi\u0119\u0142y si\u0119 jednak pod presj\u0105 Pekinu.<\/p>\n Mniej ostentacyjne od wymazywania Tybetu z oficjalnych dokument\u00f3w oraz krajowych i mi\u0119dzynarodowych platform jest forsowanie Xizangu w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, kt\u00f3rych u\u017cytkownicy cz\u0119sto nie zdaj\u0105 sobie sprawy z politycznego kontekstu tych zabieg\u00f3w. Ich si\u0142a i zasi\u0119g s\u0105 niezwykle gro\u017ane, mog\u0105c kszta\u0142towa\u0107 percepcj\u0119 Tybetu nowych pokole\u0144.<\/p>\n Brak tre\u015bci i jakichkolwiek przes\u0142anek poprawy przestrzegania praw cz\u0142owieka w Tybecie wskazuj\u0105, \u017ce jedynym celem opublikowania bia\u0142ej ksi\u0119gi by\u0142o uporczywe powtarzanie s\u0142owa Xizang. Psychologia spo\u0142eczna nazywa ten mechanizm efektem czystej ekspozycji albo zasad\u0105 znajomo\u015bci.<\/p>\n Wpychaj\u0105c Xizang do rozm\u00f3w, artyku\u0142\u00f3w i przede wszystkim oficjalnych dokument\u00f3w, Pekin chce, \u017ceby \u015bwiat my\u015bla\u0142 i pami\u0119ta\u0142 o Tybecie tak, jak jest na r\u0119k\u0119 Chinom. R\u00f3\u017cnorodne polityczne i niepolityczne \u015brodki, po kt\u00f3re si\u0119ga, by osi\u0105gn\u0105\u0107 sw\u00f3j cel, wskazuj\u0105, \u017ce nie dba o czas i koszty. Ale te\u017c dowodz\u0105, \u017ce za spraw\u0105 braku legitymacji i tytu\u0142u Tybet pozostaje dla Chin kluczowym problemem i pi\u0119t\u0105 achillesow\u0105.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Tenzin Czimi jest dyrektorem publicznej Telewizji Tybeta\u0144skiej<\/a> w Dharamsali<\/em>.<\/p>\n