Pytanie: W obecnej sytuacji trudno sobie wyobrazi\u0107, \u017ce mog\u0142oby doj\u015b\u0107 do pojednania z rz\u0105dem Chin za \u017cycia Waszej \u015awi\u0105tobliwo\u015bci. Po \u015bmierci Dalajlama nie b\u0119dzie mia\u0142 \u017cadnej kontroli nad organizacjami m\u0142odzie\u017cowymi, kt\u00f3re pozostaj\u0105 wierne swojej ideologii [niepodleg\u0142o\u015bci Tybetu]. Czy mog\u0105 one wtedy zacz\u0105\u0107 organizowa\u0107 gro\u017ane zamachy terrorystyczne? W jaki spos\u00f3b mo\u017cna zapobiec takiemu rozwojowi wypadk\u00f3w?<\/p>\n
<\/p>\n
Dalajlama: Jestem przekonany, \u017ce tybeta\u0144ska spo\u0142eczno\u015b\u0107 na wychod\u017astwie b\u0119dzie si\u0119 rozwija\u0142a \u2013 zw\u0142aszcza w sferze edukacji \u2013 i po mojej \u015bmierci. Mamy te\u017c coraz wi\u0119cej m\u0142odych lam\u00f3w w wieku dwudziestu, trzydziestu lat, kt\u00f3rzy studiuj\u0105 obecnie w naszych instytucjach religijnych i b\u0119d\u0105 mogli pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 przyw\u00f3dc\u00f3w duchowych. Je\u015bli idzie o polityk\u0119, od ponad dekady jestem na po\u0142owicznej emeryturze. Wszystkie wa\u017cne decyzje podejmuj\u0105 demokratycznie wybrani liderzy i w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie tak samo. W naszej spo\u0142eczno\u015bci istniej\u0105 si\u0142y takie jak Tybeta\u0144ski Kongres M\u0142odzie\u017cy, kt\u00f3re krytykuj\u0105 moj\u0105 ide\u0119 drogi \u015brodka i domagaj\u0105 si\u0119 pe\u0142nej niepodleg\u0142o\u015bci. Wydaje mi si\u0119, \u017ce s\u0105 coraz bardziej s\u0142yszalne. Nie mo\u017cna ich za to wini\u0107, skoro moje konsekwentne zabiegi o wypracowanie rozwi\u0105zania korzystnego dla obu stron spe\u0142z\u0142y na niczym, co jest wod\u0105 na m\u0142yn takich pogl\u0105d\u00f3w. Nie ulega jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t dziewi\u0119\u0107 procent Tybeta\u0144czyk\u00f3w wierzy w s\u0142uszno\u015b\u0107 obranej przez nas \u015bcie\u017cki niestosowania przemocy, nie ma zatem powodu martwi\u0107 si\u0119 takim zagro\u017ceniem.<\/p>\n
Pytanie: Jak zamierzacie rozwi\u0105za\u0107 problem tych region\u00f3w proponowanego przez was \u201ewi\u0119kszego Tybetu\u201d, kt\u00f3re obecnie stanowi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 chi\u0144skich prowincji? Czy autonomiczny rz\u0105d tego \u201ewi\u0119kszego Tybetu\u201d b\u0119dzie sprawowa\u0107 kontrol\u0119 r\u00f3wnie\u017c nad innymi grupami etnicznymi zamieszkuj\u0105cymi te tereny? Je\u015bli tak, jak zamierzacie zagwarantowa\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 realizowania ich aspiracji?<\/p>\n
Dalajlama: Nie u\u017cywamy terminu \u201ewi\u0119kszy Tybet\u201d \u2013 to wytw\u00f3r Departamentu Pracy Frontu Jedno\u015bci rz\u0105du Chin. My m\u00f3wimy tylko, \u017ce wszyscy Tybeta\u0144czycy pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 naszym ojczystym j\u0119zykiem powinni mie\u0107 takie samo prawo do zachowania i rozwijania w\u0142asnej religii oraz kultury, a tak\u017ce pracy na rzecz wsp\u00f3lnego rozwoju gospodarczego. W\u0142adze chi\u0144skie w zasadzie si\u0119 z tym zgadzaj\u0105. Podczas V Forum Roboczego rz\u0105d centralny zaleci\u0142 prowadzenie jednorodnej polityki wobec wszystkich Tybeta\u0144czyk\u00f3w w Tybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym i rejonach maj\u0105cych status autonomii tybeta\u0144skiej w czterech chi\u0144skich prowincjach. Premier Wen Jiabao podkre\u015bla\u0142 to w swoim sprawozdaniu dla Og\u00f3lnochi\u0144skiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych. Uwa\u017cam, \u017ce odpowiada to realiom. Kiedy jednak pojawia si\u0119 s\u0142owo \u201eXizang\u201d, odnosi si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do TRA. Tak by\u0107 nie powinno, gdy\u017c mieszkaj\u0105 tam zaledwie nieco ponad dwa miliony Tybeta\u0144czyk\u00f3w, podczas gdy w s\u0105siednich prowincjach \u2013 niemal cztery. Powiadamy wi\u0119c, \u017ce wszyscy oni powinni mie\u0107 r\u00f3wne prawa. Ja na przyk\u0142ad nie pochodz\u0119 z TRA, tylko z Amdo (chi\u0144. Qinghai). Historia uczy te\u017c, \u017ce z owych czterech prowincji wywodzi\u0142o si\u0119 wielu naszych najwi\u0119kszych lam\u00f3w i tulku. Podobnie rzecz ma si\u0119 i dzi\u015b z g\u0142\u00f3wnymi nauczycielami w r\u00f3\u017cnych instytucjach monastycznych wszystkich tybeta\u0144skich tradycji religijnych. Bardzo niewielu z nich pochodzi z TRA. Na ziemiach tych nale\u017cy zatem prowadzi\u0107 tak\u0105 sam\u0105 polityk\u0119, poniewa\u017c dziel\u0105 one jedn\u0105 kultur\u0119 i religi\u0119.<\/p>\n
Sprawa wygl\u0105da\u0142aby inaczej, gdyby\u015bmy zabiegali o oderwanie si\u0119 od Chin albo niepodleg\u0142o\u015b\u0107, ale tak nie jest. M\u00f3wimy po prostu, \u017ce trzeba nam przyzna\u0107 wolno\u015b\u0107 pozwalaj\u0105c\u0105 na zachowanie w\u0142asnej religii, kultury i j\u0119zyka w granicach Chi\u0144skiej Republiki Ludowej. Je\u017celi kiedy\u015b dane nam b\u0119dzie rozmawia\u0107 o rozwi\u0105zaniach szczeg\u00f3\u0142owych, g\u0142\u00f3wna odpowiedzialno\u015b\u0107 powinna spocz\u0105\u0107 na Tybeta\u0144czykach z Tybetu. Kiedy b\u0119d\u0105 oni mogli swobodnie, bez strachu dyskutowa\u0107 z rz\u0105dem Chin, my\u015bl\u0119, \u017ce sko\u0144cz\u0105 si\u0119 wszelkie problemy.<\/p>\n
Do lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych w Tybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym \u017cy\u0142o bardzo niewielu Chi\u0144czyk\u00f3w. W Khamie i Amdo, zw\u0142aszcza w moich rodzinnych stronach, od wiek\u00f3w by\u0142o jednak inaczej. Tybeta\u0144czycy nie m\u00f3wi\u0105 i nigdy nie powiedz\u0105, \u017ce Tybet powinni zamieszkiwa\u0107 wy\u0142\u0105cznie oni, zamykaj\u0105c go dla innych nacji, w tym Han\u00f3w. Istotne jest jednak to, \u017ce skoro ziemie te nosz\u0105 nazw\u0119 \u201eautonomicznego\u201d regionu czy prefektur, rdzenna ludno\u015b\u0107 powinna stanowi\u0107 w nich wi\u0119kszo\u015b\u0107, a inne grupy \u2013 mniejszo\u015b\u0107. W ko\u0144cu w\u0142a\u015bnie w tym celu nadano to miano. Je\u015bli jednak \u017cyj\u0105cych tam Han\u00f3w lub przedstawicieli innych nacji mia\u0142oby by\u0107 wi\u0119cej ni\u017c Tybeta\u0144czyk\u00f3w, s\u0142owo autonomia nie ma \u017cadnej racji bytu. Mamy nadziej\u0119, \u017ce uda si\u0119 nam stworzy\u0107 wielk\u0105 rodzin\u0119 i przyjazne wi\u0119zy z Chi\u0144czykami w oparciu o ponad tysi\u0105c lat wzajemnych relacji. Modlimy si\u0119 wr\u0119cz o rozkwit Chi\u0144skiej Republiki Ludowej, w kt\u00f3rej, niczym w rodzinie, wszystkie narody b\u0119d\u0105 r\u00f3wne.<\/p>\n
Pytanie: W zesz\u0142ym roku francuska telewizja pokaza\u0142a film dokumentalny zatytu\u0142owany \u201eDemony Dalajlamy\u201d. Wynika\u0142o z niego, \u017ce mnisi, kt\u00f3rzy czcz\u0105 Szugdena, s\u0105 wyp\u0119dzani z tybeta\u0144skich osad w Indiach. Sprawy zasz\u0142y tak daleko, \u017ce nie mogli nawet wej\u015b\u0107 do sklepu, szpitala czy \u015bwi\u0105tyni. Pokazano tam tak\u017ce, jak wydajesz polecenie usuwania z klasztor\u00f3w tych duchownych. Kt\u00f3ry\u015b z nich powiedzia\u0142: \u201eZ jednej strony Dalajlama m\u00f3wi o wolno\u015bci sumienia i wsp\u00f3\u0142czuciu, z drugiej ogranicza nasze prawa religijne i przep\u0119dza nas ze \u015bwi\u0105ty\u0144\u201d. Prosz\u0119 o komentarz.<\/p>\n
Dalajlama: Gjalpo Szugden pojawi\u0142 si\u0119 w czasach Wielkiego V Dalajlamy, kt\u00f3ry uzna\u0142 go za \u201e\u0142ami\u0105cego \u015blubowania demona, kt\u00f3ry przyszed\u0142 na \u015bwiat za spraw\u0105 swych z\u0142ych \u017cycze\u0144 i czarnych modlitw\u201d. To cytat z tomu K opublikowanych wcze\u015bniej w Tybecie dzie\u0142 zebranych. Dord\u017ce Szugden zrodzi\u0142 si\u0119 wi\u0119c ze \u201ez\u0142ych \u017cycze\u0144\u201d, uosabia \u201e\u0142amanie \u015blubowa\u0144\u201d i dzia\u0142a \u201eprzeciwko Dharmie oraz ludziom\u201d. Przyznaje to w autobiografii sam Dolgjal.<\/p>\n
I ja praktykowa\u0142em kiedy\u015b rytua\u0142y Szugdena. P\u00f3\u017aniej jednak natkn\u0105\u0142em si\u0119 na te s\u0142owa V Dalajlamy i, drobiazgowo zbadawszy ca\u0142\u0105 spraw\u0119, doszed\u0142em do wniosku, \u017ce nie nale\u017cy czci\u0107 tego ducha. Porzuci\u0142em wi\u0119c t\u0119 praktyk\u0119, ale w owym czasie nie zwraca\u0142em si\u0119 jeszcze do Tybeta\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rzy si\u0119 jej oddawali. Potem zacz\u0119\u0142y si\u0119 problemy w kolegium Dziangce klasztoru Gaden. Nie ulega\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce ich przyczyn\u0105 jest nowa fala popularno\u015bci kultu Szugdena. Powiadomi\u0142em o tym zainteresowanych. Kiedy sprawa sta\u0142a si\u0119 publiczna, pojawi\u0142y si\u0119 plotki, \u017ce pr\u00f3buj\u0119 w ten spos\u00f3b przypodoba\u0107 si\u0119 tradycji njingma i tylko udaj\u0119 niech\u0119\u0107 do tych praktyk. W tej sytuacji musia\u0142em otwarcie przedstawi\u0107 swoje obiekcje i stanowisko wobec kultu tego z\u0142ego ducha.<\/p>\n
\u017badne z dzieci jego wyznawc\u00f3w nie zosta\u0142o usuni\u0119te ze szko\u0142y. Jednak przebywanie praktykuj\u0105cych wspomniane rytua\u0142y i tych, kt\u00f3rzy tego nie robi\u0105, w jednym klasztorze nie s\u0142u\u017cy kultywowaniu tak dla nas wa\u017cnej duchowej wi\u0119zi. Ci drudzy otrzymuj\u0105 ode mnie nauki, pierwsi za\u015b maj\u0105 problem czy te\u017c prowadz\u0105 sp\u00f3r z ich Lam\u0105. Nie czujemy si\u0119 wi\u0119c dobrze utrzymuj\u0105c wi\u0119zi z wyznawcami Dolgjala. To wszystko. Nigdy nie wyrzucali\u015bmy ich z tybeta\u0144skich osiedli. Zach\u0119cam was wszystkich do odwiedzenia naszych osad w po\u0142udniowych Indiach i przekonania si\u0119 o tym na w\u0142asne oczy. Wyznawcy Dolgjala za\u0142o\u017cyli tam w\u0142asny klasztor i \u017cyj\u0105 jak wszyscy inni Tybeta\u0144czycy. Nikt nie stwarza im \u017cadnych przeszk\u00f3d.<\/p>\n
Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, uwa\u017cam, \u017ce praktykowanie b\u0105d\u017a niepraktykowanie jakiejkolwiek religii jest kwesti\u0105 indywidualnego wyboru. Ka\u017cdy mo\u017ce czci\u0107 dowolne b\u00f3stwo czy demona zgodnie z w\u0142asnymi upodobaniami. Moim obowi\u0105zkiem jest natomiast informowanie, \u017ce kult tego akurat ducha jest szkodliwy i nie przynosi \u017cadnych korzy\u015bci. M\u00f3wi\u0142em wi\u0119c o tym. Ka\u017cdy mo\u017ce to teraz sobie przemy\u015ble\u0107 i samodzielnie zdecydowa\u0107, czy chce mnie s\u0142ucha\u0107. To pytanie zada\u0142 mi chi\u0144ski przyjaciel, odpowiadam mu zatem, \u017ce je\u015bli jest tym zainteresowany, tylko od niego zale\u017cy, czy b\u0119dzie oddawa\u0142 cze\u015b\u0107 temu duchowi. Najpierw jednak spraw\u0119 nale\u017cy dok\u0142adnie przestudiowa\u0107. W naszej tradycji m\u00f3wimy, \u017ce adept winien \u201ewidzie\u0107 nauczyciela w spos\u00f3b czysty i bada\u0107 to, co praktykuje\u201d. Religii trzeba wi\u0119c stawia\u0107 pytania. Przyk\u0142ad dali nam Nagard\u017cuna i inni wielcy uczeni: bada si\u0119 nawet s\u0142owa Buddy, by przekona\u0107 si\u0119 o ich s\u0142uszno\u015bci. W naszej tradycji powiadamy, \u017ce nale\u017cy \u201epolega\u0107 na doktrynie, nie na jednostkach\u201d, zawsze szukajcie wi\u0119c w\u0142asnych odpowiedzi.<\/p>\n
Pytanie: Dlaczego w czasie \u201eincydentu 2008\u201d wielu mnich\u00f3w i \u015bwieckich Tybeta\u0144czyk\u00f3w podnios\u0142o r\u0119k\u0119 na prostych obywateli Chin? Musimy zrozumie\u0107, \u017ce waszym adwersarzem jest rz\u0105d, a nie pro\u015bci ludzie.<\/p>\n
Dalajlama: Z tego, co wiem, do pierwszego protestu w 2008 roku dosz\u0142o 10 marca po po\u0142udniu. Kolejne demonstracje mia\u0142y miejsce jedenastego, dwunastego i trzynastego dnia tego miesi\u0105ca. Chi\u0144skie s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa musia\u0142y wiedzie\u0107 o wszystkim od pocz\u0105tku, poniewa\u017c zamkn\u0119\u0142y drog\u0119 do klasztoru Drepung. Rankiem 14 marca zacz\u0119to podpala\u0107 sklepy, rzuca\u0107 kamieniami i niszczy\u0107 mienie. Zachodni dziennikarz, kt\u00f3ry by\u0142 tego naocznym \u015bwiadkiem, powiedzia\u0142 mi, \u017ce \u201epoza filmowaniem i fotografowaniem chi\u0144scy funkcjonariusze nie zrobili nic, \u017ceby po\u0142o\u017cy\u0107 temu kres\u201d. Rz\u0105dowa propaganda na temat \u201eincydentu 3-14\u201d przemilcza wcze\u015bniejsze protesty. Otrzymujemy te\u017c raporty, z kt\u00f3rych wynika, \u017ce celowo zatrudniono prowokator\u00f3w, kt\u00f3rzy pl\u0105drowali sklepy 14 marca, \u017ceby m\u00f3c to nagra\u0107 i obarczy\u0107 win\u0105 za to, co zasz\u0142o, Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Ludzie, kt\u00f3rzy dotarli do Indii po wydarzeniach marcowych, m\u00f3wili, \u017ce w tym czasie na ulicach Lhasy pojawili si\u0119 \u201eTybeta\u0144czycy\u201d, kt\u00f3rych nikt wcze\u015bniej nie widzia\u0142, i \u017ce to w\u0142a\u015bnie oni stali za wywo\u0142aniem niepokoj\u00f3w. Uwa\u017cam, \u017ce w tej sprawie nale\u017cy przeprowadzi\u0107 niezale\u017cne \u015bledztwo. To jedno.<\/p>\n
Po wt\u00f3re, w klasztorach Khamu i Amdo kultywuje si\u0119 dawn\u0105 tradycj\u0119 przechowywania miecz\u00f3w, w\u0142\u00f3czni i karabin\u00f3w w kaplicach b\u00f3stw opieku\u0144czych. M\u00f3wiono mi, \u017ce t\u0119 bro\u0144 konfiskowano i u\u017cywano jej jako \u201edowodu\u201d, maj\u0105cego \u015bwiadczy\u0107 o tym, \u017ce mnisi pod\u017cegali do akt\u00f3w gwa\u0142tu. To bardzo prawdopodobne, \u017ce garstka zdesperowanych ludzi bezwiednie przysporzy\u0142a cierpie\u0144 Chi\u0144czykom. Je\u015bli tak by\u0142o, to przepraszam w ich imieniu. Mog\u0142o do tego doj\u015b\u0107, poniewa\u017c rz\u0105d Chin robi\u0142 wtedy wszystko, by stworzy\u0107 fa\u0142szywy obraz antychi\u0144skiego nastawienia Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nigdy by niczego takiego nie zrobi\u0142a.<\/p>\n
Nie mo\u017cna wini\u0107 Tybeta\u0144czyk\u00f3w za to, \u017ce daj\u0105 wyraz swojemu niezadowoleniu z polityki chi\u0144skich w\u0142adz. S\u0105 prze\u015bladowani tylko za to, \u017ce pozostaj\u0105 lojalni wobec w\u0142asnej religii, kultury i przyw\u00f3dcy duchowego. To ich boli, zostawia \u015blad i wywo\u0142uje ogromny sprzeciw wobec poczyna\u0144 w\u0142adz. Nie nale\u017cy jednak bra\u0107 tego za dow\u00f3d wrogo\u015bci wobec Chi\u0144czyk\u00f3w. Je\u017celi moje informacje s\u0105 prawdziwe, od marca 2008 roku podr\u00f3\u017cuj\u0105cy po Chinach Tybeta\u0144czycy maj\u0105 wiele problem\u00f3w. Nie chc\u0105 ich na przyk\u0142ad obs\u0142ugiwa\u0107 w hotelach, sklepach i restauracjach. S\u0142yszeli\u015bmy nawet o zatrzymaniu i przes\u0142uchaniu na lotnisku tybeta\u0144skiego cz\u0142onka delegacji rz\u0105dowej. Wszystko to napawa Tybeta\u0144czyk\u00f3w gorycz\u0105.<\/p>\n
Pytanie: Czy \u201ewyzwolenie Tybetu\u201d by\u0142o k\u0142amstwem od samego pocz\u0105tku, czy zmieni\u0142o si\u0119 to p\u00f3\u017aniej?<\/p>\n
Dalajlama: Trudno powiedzie\u0107. Kiedy Armia Ludowo-Wyzwole\u0144cza zajmowa\u0142a Czamdo, w walkach zgin\u0119\u0142o siedem, osiem tysi\u0119cy tybeta\u0144skich \u017co\u0142nierzy. Khenczung Thupten Dhonjo, w\u00f3wczas asystent gubernatora Wschodniego Tybetu, m\u00f3wi\u0142 mi, \u017ce genera\u0142 Wang Qiming, kt\u00f3ry dowodzi\u0142 wojskami chi\u0144skimi, powiedzia\u0142 mu ze \u0142zami w oczach: \u201eBratnie narody zabijaj\u0105 si\u0119 nawzajem\u201d. Wydaje mi si\u0119, \u017ce niekt\u00f3rzy z nich byli autentyczni. Kiedy budowano drog\u0119 z Khamu do Tybetu centralnego i Amdo, w czasie powodzi ludzie tamowali wod\u0119 w\u0142asnymi cia\u0142ami. Pracowali bardzo ci\u0119\u017cko. My\u015bl\u0119, \u017ce robili to z przekonaniem. Trudno mi wypowiada\u0107 si\u0119 o intencjach innych. Wiele by si\u0119 wyja\u015bni\u0142o, gdyby dopuszczono historyk\u00f3w do tajnych dokument\u00f3w. To bardzo wa\u017cne.<\/p>\n
Je\u015bli idzie o polityk\u0119 jako tak\u0105, w 1954 roku sp\u0119dzi\u0142em pi\u0119\u0107, sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy w Pekinie. Pozna\u0142em wtedy wi\u0119kszo\u015b\u0107 chi\u0144skich przyw\u00f3dc\u00f3w, w tym Mao Zedonga, z kt\u00f3rym spotyka\u0142em si\u0119 wielokrotnie. Odwiedzi\u0142em te\u017c kilka prowincji, kt\u00f3rych liderzy, cz\u0142onkowie Komunistycznej Partii Chin, sprawiali wra\u017cenie prawdziwych rewolucjonist\u00f3w i s\u0142u\u017cyli klasie robotniczej oraz krajowi. Widzia\u0142em wielu, kt\u00f3rzy nie my\u015bleli o sobie i pracowali dla wsp\u00f3lnego dobra. By\u0142em pod wra\u017ceniem. Mao wiele mi obiecywa\u0142. Ale w 1956-57 roku g\u00f3r\u0119 wzi\u0105\u0142 kurs skrajnie lewacki.<\/p>\n
Pytanie: Je\u015bli w przysz\u0142o\u015bci Chiny stan\u0105 si\u0119 demokracj\u0105, jakie b\u0119d\u0105 relacje Tybetu z ich rz\u0105dem?<\/p>\n
Dalajlama: My\u015bl\u0119, \u017ce w tej chwili wiele problem\u00f3w ChRL, czy to na arenie mi\u0119dzynarodowej, czy to wewn\u0119trznych, bierze si\u0119 z podejrzliwo\u015bci i braku zaufania. Od pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu jeden lat nie mieszkam w Tybecie. Od wielu przyjaci\u00f3\u0142 ze Stan\u00f3w Zjednoczonych, Europy, Japonii i Indii wiem, \u017ce Chiny chc\u0105 budowa\u0107 dobre relacje, lecz na przeszkodzie staje brak wzajemnego zaufania, kt\u00f3rego przyczyn\u0119 stanowi brak przejrzysto\u015bci, jawno\u015bci, cho\u0107 Pekin udaje, \u017ce jest inaczej. St\u0105d liczne k\u0142opoty. W Tybecie i Xinjiangu istnieje ogromny rozziew mi\u0119dzy kreowanym oficjalnie wizerunkiem a rzeczywistymi uczuciami mieszka\u0144c\u00f3w tych region\u00f3w. Kiedy wi\u0119c Chiny zaczn\u0105 prowadzi\u0107 polityk\u0119 otwart\u0105, szczer\u0105 i sprawiedliw\u0105, wiele problem\u00f3w po prostu zniknie.<\/p>\n
Je\u015bli idzie o spraw\u0119 Tybetu \u2013 nie zabiegamy o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Mamy d\u0142ug\u0105 histori\u0119, ale nie my\u015bl\u0119 o niej. Je\u017celi spojrzymy w przysz\u0142o\u015b\u0107, Tybet mo\u017ce skorzysta\u0107 na pozostaniu w ChRL, poniewa\u017c materialnie jest s\u0142abo rozwini\u0119ty. Nie chcemy si\u0119 oderwa\u0107 z tego w\u0142a\u015bnie powodu. Najwa\u017cniejszymi sprawami s\u0105 dla nas rodzima kultura, j\u0119zyk i religia. Wielu wsp\u00f3\u0142czesnych uczonych stwierdza, \u017ce po\u015br\u00f3d tradycji buddyjskich tybeta\u0144ska jest najrozleglejsza i najg\u0142\u0119bsza. Nasz j\u0119zyk pozwala najpe\u0142niej wyrazi\u0107 g\u0142\u0119bi\u0119 tej filozofii. Przek\u0142ady sanskryckich pism i komentarzy nie maj\u0105 sobie r\u00f3wnych. Je\u017celi pozwoli si\u0119 nam zachowa\u0107 to dziedzictwo, wzbogaci ono ca\u0142\u0105 kultur\u0119 Chin, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c s\u0105 krajem buddyjskim. Liczba chi\u0144skich buddyst\u00f3w ro\u015bnie, a my niew\u0105tpliwie mamy im co\u015b do zaoferowania. My\u015bl\u0119 o tym w kategoriach wzajemnych korzy\u015bci.<\/p>\n
Pytanie: Je\u017celi Tybet uzyska faktyczn\u0105 autonomi\u0119 lub niepodleg\u0142o\u015b\u0107, czy zamierzacie zaprowadzi\u0107 w nim rz\u0105dy demokratyczne? Jak oddzielicie religi\u0119 od polityki?<\/p>\n
Dalajlama: My\u015bl\u0119, \u017ce nie musz\u0119 udziela\u0107 odpowiedzi na to pytanie. Ka\u017cdy, kogo to interesuje, powinien przyjecha\u0107 do Indii. Zobaczycie na w\u0142asne oczy rezultaty pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu jeden lat procesu politycznej demokratyzacji i poznacie nasze plany na przysz\u0142o\u015b\u0107. Od 1969 roku powtarzam, \u017ce to ludzie powinni decydowa\u0107 o dalszym trwaniu, b\u0105d\u017a nie, instytucji dalajlamy. Moich my\u015bli to nie zaprz\u0105ta. Spraw\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 jest zachowanie jedynego w swoim rodzaju religijnego i kulturalnego dziedzictwa Tybetu. Wa\u017cny jest r\u00f3wnie\u017c rozw\u00f3j gospodarczy, ale nie kosztem niezwykle delikatnego i kruchego \u015brodowiska naturalnego. Z powodu wysoko\u015bci i suchego wiatru, naprawa zniszcze\u0144 i przywr\u00f3cenie r\u00f3wnowagi b\u0119dzie trwa\u0142o bardzo d\u0142ugo. Prosz\u0119, pami\u0119tajcie o tym. Lodowce P\u0142askowy\u017cu Tybeta\u0144skiego s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em najwi\u0119kszych rzek Azji i dlatego wymagaj\u0105 niezwyk\u0142ej troski.<\/p>\n
Pytanie: Czy Tybeta\u0144czycy pozostan\u0105 zjednoczeni, gdy na scenie zabraknie Waszej \u015awi\u0105tobliwo\u015bci? Czy charyzma nast\u0119pc\u00f3w utrzyma w karbach nacjonalist\u00f3w i zagwarantuje, \u017ce b\u0119dziecie prowadzi\u0107 swoj\u0105 walk\u0119 metodami pokojowymi?<\/p>\n
Dalajlama: Nic si\u0119 nie stanie. Od trzydziestu lat powtarzam, \u017ce gdy mnie nie b\u0119dzie, odpowiedzialno\u015b\u0107 spocznie na naszych politycznych i duchowych przyw\u00f3dcach. Ju\u017c to robi\u0105, zdobywaj\u0105c w ten spos\u00f3b do\u015bwiadczenie. Co pi\u0119\u0107 lat mamy wybory. Za rok ludzie wy\u0142oni\u0105 nowego premiera w bezpo\u015brednich wyborach. Ka\u017cda szko\u0142a buddyjska ma swego przyw\u00f3dc\u0119. To czy jestem, czy mnie nie ma, nic nie zmienia.<\/p>\n
Pytanie: S\u0142yszymy, \u017ce Tybet ma by\u0107 demokratyczny, ale czy ty i twoi poprzednicy rz\u0105dzili\u015bcie demokratycznie? Je\u015bli nie, sk\u0105d przekonanie, \u017ce b\u0119dziecie bardziej demokratyczni ni\u017c komunistyczne Chiny?<\/p>\n
Dalajlama: Pierwszych czterech Dalajlam\u00f3w nie zajmowa\u0142o si\u0119 polityk\u0105. Pi\u0105ty zosta\u0142 duchowym i politycznym przyw\u00f3dc\u0105 Tybetu. W tamtych czasach \u017caden z naszych s\u0105siad\u00f3w \u2013 Chiny, Rosja, Indie \u2013 nie by\u0142 pa\u0144stwem demokratycznym, tylko feudalnym. Tybet mia\u0142 jednak pot\u0119\u017cn\u0105 buddyjsk\u0105 tradycj\u0119, kt\u00f3ra ka\u017ce rozwija\u0107 wsp\u00f3\u0142czucie wobec wszystkich istot. Dlatego te\u017c, kiedy w 1959 roku po wprowadzeniu \u201ereformy demokratycznej\u201d wleczono na wiece walki \u201eobszarnik\u00f3w\u201d, wielu \u201eniewolnik\u00f3w\u201d gotowych by\u0142o odda\u0107 za nich \u017cycie. Inni \u201ewyzyskiwacze\u201d zdo\u0142ali uciec do Indii tylko dzi\u0119ki swoim \u201ech\u0142opom pa\u0144szczy\u017anianym\u201d. Najwyra\u017aniej te same s\u0142owa mog\u0105 oznacza\u0107 co\u015b innego w Tybecie ni\u017c w pa\u0144stwach s\u0105siednich.<\/p>\n
Na ziemiach tybeta\u0144skich \u201ereform\u0119 demokratyczn\u0105\u201d zacz\u0119to wprowadza\u0107 pod koniec 1955 roku. Najpierw w Sichuanie. Tyle \u017ce nie przystawa\u0142a ona do naszych reali\u00f3w. Nale\u017cy dok\u0142adnie zbada\u0107 to, co si\u0119 w\u00f3wczas dzia\u0142o. Nie wierzcie mi na s\u0142owo. Je\u017celi w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie mo\u017cliwe prowadzenie takich bada\u0144, trzeba to uczyni\u0107.<\/p>\n
Pod koniec \u017cycia XIII Dalajlama my\u015bla\u0142 o wprowadzeniu w Tybecie systemu demokratycznego, lecz nie zdo\u0142a\u0142 tego przeprowadzi\u0107. W 1952 roku powo\u0142a\u0142em w Lhasie Komisj\u0119 do spraw Reform, kt\u00f3ra mia\u0142a zmieni\u0107 system dziedziczenia d\u0142ug\u00f3w i p\u0142acenia podatk\u00f3w. Uda\u0142o nam si\u0119 tylko zacz\u0105\u0107. Poniewa\u017c my\u015bla\u0142em o tym jeszcze w Tybecie, stworzyli\u015bmy system demokratyczny natychmiast po dotarciu do Indii. Nie zamierzam piastowa\u0107 \u017cadnego stanowiska po zjednoczeniu Tybeta\u0144czyk\u00f3w z kraju i spoza jego granic. W 1992 roku og\u0142osi\u0142em, \u017ce wr\u00f3cimy, gdy Tybet uzyska autonomi\u0119 lub okre\u015blon\u0105 wolno\u015b\u0107. Od tej chwili nie b\u0119d\u0119 zajmowa\u0107 si\u0119 polityk\u0105 i przeka\u017c\u0119 moje tradycyjne uprawnienia rz\u0105dowi lokalnemu. Zdania nie zmieni\u0142em.<\/p>\n
Pytanie: Co z Chi\u0144czykami, kt\u00f3rzy osiedlili si\u0119 w Tybecie lub tam urodzili? Czy \u201eszeroka autonomia\u201d, o kt\u00f3rej m\u00f3wicie, nie doprowadzi do ich marginalizacji? Wielu to niepokoi i budzi wrogo\u015b\u0107 wobec tybeta\u0144skiego rz\u0105du na wychod\u017astwie.<\/p>\n
Dalajlama: Tybet jest regionem autonomicznym i Tybeta\u0144czycy nie mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 w nim mniejszo\u015bci\u0105. Je\u015bli nie ma takiego zagro\u017cenia, powitamy z otwartymi ramionami wszystkich chi\u0144skich braci i siostry, kt\u00f3rzy zechc\u0105 tam zamieszka\u0107 \u2013 zw\u0142aszcza zainteresowanych tybeta\u0144sk\u0105 religi\u0105 i kultur\u0105. \u017bartuj\u0119, \u017ce Chi\u0144czycy mog\u0105 nam przygotowa\u0107 pyszny posi\u0142ek, a my zapewni\u0107 im straw\u0119 duchow\u0105. Dlatego te\u017c nie ma powodu do niepokoju. S\u0105 jednak i tacy, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce buddyzm jest z\u0142y, a Tybeta\u0144czycy brudni. Je\u015bli tak, lepiej im b\u0119dzie wr\u00f3ci\u0107 do miejsc czystszych. Tybet jest krajem buddyjskim, a w naukach Buddy nie ma s\u0142owa o dyskryminacji rasowej. W dawnym Tybecie by\u0142o wielu mongolskich opat\u00f3w i chi\u0144skich adept\u00f3w. Pochodzili\u015bmy z r\u00f3\u017cnych narod\u00f3w, ale nic to nie zmienia\u0142o. Nic wi\u0119c nie stoi na przeszkodzie, by chi\u0144scy uczeni byli w Tybecie opatami czy lamami. Nie ma mi\u0119dzy nami \u017cadnych r\u00f3\u017cnic.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
16 lipca 2010<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Drugi czat Dalajlamy z chi\u0144skimi <\/em>wangmin, \u201eobywatelami sieci\u201d zorganizowa\u0142 pisarz, intelektualista i dzia\u0142acz spo\u0142eczny Wang Lixiong. Wcze\u015bniej internauci zadawali pytania, a potem na nie g\u0142osowali \u2013 najpopularniejsze zosta\u0142y zadane Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci<\/em>.<\/p>\n