Pielgrzymowanie jest od wiek\u00f3w jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych praktyk duchowych tybeta\u0144skiej cywilizacji buddyjskiej. Podczas gdy w\u0119drowanie do sanktuari\u00f3w w kraju i poza jego granicami cementuje ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 naszej kultury, rodzinne wi\u0119zi i zbiorow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, w\u0142adze chi\u0144skie czyni\u0105 z niego instrument inwigilacji i kontroli.<\/p>\n
<\/p>\n
Odmienne traktowanie Tybeta\u0144czyk\u00f3w i Chi\u0144czyk\u00f3w jest dowodem jawnej dyskryminacji<\/a> i naruszania podstawowych praw cz\u0142owieka. Wolno\u015b\u0107 poruszania si\u0119 \u2013 kt\u00f3r\u0105 Pekin odebra\u0142 ca\u0142ej populacji tybeta\u0144skiej \u2013 gwarantuje artyku\u0142 13 Powszechnej deklaracji praw cz\u0142owieka.<\/p>\n W\u0142adze chi\u0144skie od dekad reglamentuj\u0105 wydawanie paszport\u00f3w rdzennym mieszka\u0144com Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego i innych ziem tybeta\u0144skich, podczas gdy Chi\u0144czycy podr\u00f3\u017cuj\u0105 bez \u017cadnych ogranicze\u0144. W ten spos\u00f3b Pekin stworzy\u0142 hierarchiczny system praw, oparty na podchodzeniu etnicznym.<\/p>\n Dla Tybeta\u0144czyka z\u0142o\u017cenie wniosku paszportowego jest skomplikowanym procesem, maj\u0105cym zniech\u0119ci\u0107 do podr\u00f3\u017cowania. Wnioskodawca musi znale\u017a\u0107 por\u0119czyciela, kt\u00f3ry pracuje w administracji pa\u0144stwowej i bierze na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 za zachowanie wyje\u017cd\u017caj\u0105cego za granic\u0119, k\u0142ad\u0105c na szali perspektyw\u0119 awansu, stanowisko i dost\u0119p do \u015bwiadcze\u0144. Trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce w realiach takiego wymuszania pos\u0142usze\u0144stwa ma\u0142o kto pali si\u0119 do nadstawiania karku udzieleniem gwarancji.<\/p>\n Obrzydliwo\u015b\u0107 tego systemu polega na szczuciu na siebie krewnych. Zasada odpowiedzialno\u015bci zbiorowej skutecznie zniech\u0119ca do ubiegania si\u0119 o paszport. Ludzie wyr\u0119czaj\u0105 pa\u0144stwo, kontroluj\u0105 si\u0119 nawzajem.<\/p>\n Pekin wypiera si\u0119 restrykcji i zas\u0142ania \u201estandardowymi procedurami\u201d. Niemniej schematy i dysproporcje s\u0105 zbyt oczywiste i uderzaj\u0105ce, \u017ceby t\u0142umaczy\u0107 je urz\u0119dnicz\u0105 niekompetencj\u0105. Poza tym w\u0142adze cz\u0119sto odbieraj\u0105<\/a> Tybeta\u0144czykom wydane ju\u017c paszporty, zw\u0142aszcza w miejscach \u201epolitycznie niepewnych\u201d, takich jak Ngaba w Sichuanie, epicentrum samospale\u0144.<\/p>\n Na pocz\u0105tku 2023 roku otworzono \u201eszybk\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119\u201d do ubiegania si\u0119 o paszport, ale zaraz okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wyj\u0105tek potwierdza regu\u0142\u0119. Tybeta\u0144skie wnioski musz\u0105 zatwierdza\u0107 rozmaite agencje, domagaj\u0105ce si\u0119 pisemnej \u201edeklaracji powrotu i lojalno\u015bci politycznej\u201d. W tych samych regionach Chi\u0144czycy dostaj\u0105 paszporty bez \u017cadnych dodatkowych procedur sprawdzaj\u0105cych, por\u0119czycieli i kar zbiorowych. Czynnikiem decyduj\u0105cym jest pochodzenie.<\/p>\n Restrykcje nie sprowadzaj\u0105 si\u0119 do ograniczenia wolno\u015bci podr\u00f3\u017cowania. Fizyczna kontrola i psychiczna presja wkraczaj\u0105 w ka\u017cdy aspekt \u017cycia spo\u0142ecznego i rodzinnego. Wyjazd za granic\u0119 nie jest podstawowym prawem, wynikaj\u0105cym z obywatelstwa, tylko przywilejem w etnicznej i politycznej hierarchii \u2013 oraz dowodem systemowej dyskryminacji.<\/p>\n Problemy garstki szcz\u0119\u015bliwc\u00f3w nie ko\u0144cz\u0105 si\u0119 z uzyskaniem paszportu. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tybeta\u0144skich pielgrzym\u00f3w wyje\u017cd\u017ca za granic\u0119 w \u201egrupach zorganizowanych\u201d, w kt\u00f3rych wyznaczeni przez w\u0142adze chi\u0144scy \u201eprzewodnicy\u201d dbaj\u0105 o rygorystyczne przestrzeganie oficjalnego programu.<\/p>\n W Nepalu \u2013 g\u0142\u00f3wnym celu pielgrzymek z powodu religijnej rangi i kulturowej blisko\u015bci \u2013 chi\u0144ska kontrola nie zna granic. Uczestnikom \u201ewycieczek\u201d zabrania si\u0119 odwiedzania \u015bwi\u0105ty\u0144 za\u0142o\u017conych przez tybeta\u0144skich lam\u00f3w oraz uczestniczenia w \u201ezgromadzeniach\u201d religijnych. Wielu pielgrzym\u00f3w woli nie kusi\u0107 losu, omijaj\u0105c \u201enieautoryzowane\u201d klasztory i rodak\u00f3w. Zw\u0142aszcza w miejscach uwa\u017canych za \u201e\u015bci\u015ble monitorowane\u201d, takich jak stupa Boudha w Katmandu.<\/p>\n \u201eTransgraniczne\u201d represje sprawiaj\u0105, \u017ce \u201eludzie czuj\u0105 si\u0119 jak ptaki w klatce\u201d. Teoretycznie mog\u0105 si\u0119 swobodnie przemieszcza\u0107, ale nawet na moment nie zapominaj\u0105 o \u201eniewidzialnym dozorze\u201d. Pielgrzymi boj\u0105 si\u0119, bo wci\u0105\u017c \u017cywa jest pami\u0119\u0107 Kalaczakry z 2012 roku<\/a>, po kt\u00f3rej wielu uczestnik\u00f3w trafi\u0142o do areszt\u00f3w \u015bledczych i \u201eo\u015brodk\u00f3w reedukacji\u201d.<\/p>\n Wszak\u017ce nie s\u0105 to tylko mechanizmy kontroli. Dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w pielgrzymowanie by\u0142o od wiek\u00f3w jednym z kluczowych narz\u0119dzi komunikacji oraz propagowania nauk i rytua\u0142\u00f3w buddyjskich. Ograniczaj\u0105c dost\u0119p do sanktuari\u00f3w, uniemo\u017cliwiaj\u0105c spotkania krewnych, zakazuj\u0105c udzia\u0142u w praktykach religijnych, Pekin utrudnia przekazanie dziedzictwa tybeta\u0144skiej kultury nast\u0119pnemu pokoleniu.<\/p>\n Ludzie p\u0142ac\u0105 za to wysok\u0105 cen\u0119. Tybeta\u0144czycy, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 wyjecha\u0107 z kraju, m\u00f3wi\u0105 o ci\u0105g\u0142ym zagro\u017ceniu, strachu i bezradno\u015bci. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry ba\u0142 spotka\u0107 si\u0119 z bratem, powiedzia\u0142, \u017ce \u201eczu\u0142 si\u0119 zdruzgotany\u201d.<\/p>\n Podobne restrykcje i mechanizmy kontroli wprowadza si\u0119 tak\u017ce w innych niechi\u0144skich regionach, cho\u0107by w ujgurskim Turkiestanie Wschodnim, a transgraniczna dyskryminacja stanowi naruszenie mi\u0119dzynarodowych standard\u00f3w praw cz\u0142owieka i stawia pod znakiem zapytania suwerenno\u015b\u0107 pa\u0144stw takich jak Nepal.<\/p>\n Spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodowa musi zrozumie\u0107, \u017ce dyskryminacja Tybeta\u0144czyk\u00f3w nie jest indywidualn\u0105 administracyjn\u0105 niewygod\u0105, tylko systemowym atakiem na ich to\u017csamo\u015b\u0107 kulturow\u0105. Bez skutecznej presji z zewn\u0105trz odbieranie wolno\u015bci poruszania stanie si\u0119 \u015bmiertelnym zagro\u017ceniem duchowego i kulturowego dziedzictwa Tybetu.<\/p>\n Polityka Pekinu narusza konstytucyjne gwarancje i mi\u0119dzynarodowe zobowi\u0105zania Chin. Aby temu zaradzi\u0107, nale\u017cy wprowadzi\u0107 jednolit\u0105 procedur\u0119 wydawania paszport\u00f3w, zerwa\u0107 z dyskryminacj\u0105 i ratyfikowa\u0107 Mi\u0119dzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych.<\/p>\n Dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w pielgrzymowanie nie jest form\u0105 turystyki, tylko wyrazem fundamentalnych duchowych potrzeb, kulturow\u0105 tradycj\u0105 i obyczajem cementuj\u0105cym rodziny. Ograniczanie ich praw i zamykanie w klatkach godzi nie tylko w jednostki, ale w ca\u0142y nar\u00f3d, kt\u00f3ry pr\u00f3buje zachowa\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 i dziedzictwo w coraz bardziej wrogim otoczeniu.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n