Przed kilkoma dniami jeden z norweskich periodyk\u00f3w zapyta\u0142, czy napisz\u0119 artyku\u0142 o Liu Xiaobo. Jak wszyscy wiedz\u0105, 10 grudnia, w dniu praw cz\u0142owieka, ten niezale\u017cny uczony otrzyma Pokojow\u0105 Nagrod\u0119 Nobla. Media nie maj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci: tegoroczne wyr\u00f3\u017cnienie ma by\u0107 ho\u0142dem i wsparciem dla wszystkich, kt\u00f3rzy od lat walcz\u0105 w Chinach o wolno\u015b\u0107, demokracj\u0119, prawa cz\u0142owieka oraz uniwersalne warto\u015bci. Natychmiast staj\u0105 mi przed oczami Tybeta\u0144czycy, kt\u00f3rym przysz\u0142o zap\u0142aci\u0107 za to ogromn\u0105 cen\u0119. Napisz\u0119 wi\u0119c o nich, bo cho\u0107 zupe\u0142nie nieznani, zas\u0142uguj\u0105 na tak\u0105 sam\u0105 uwag\u0119 i szacunek \u015bwiata.<\/p>\n
<\/p>\n
Na przyk\u0142ad Dolma Kjab \u2013 pochodz\u0105cy z Amdo nauczyciel historii w lhaskiej szkole \u015bredniej. Zamkn\u0119li go za napisanie r\u0119kopisu ksi\u0105\u017cki \u201eNiespokojne Himalaje\u201d oraz kilku esej\u00f3w o ochronie \u015brodowiska, prawach kobiet itp. Wiosn\u0105 2005 roku sto\u0142eczny s\u0105d uzna\u0142 to za pod\u017ceganie do obalenia rz\u0105du i skaza\u0142 Dolm\u0119 na dziesi\u0119\u0107 i p\u00f3\u0142 roku wi\u0119zienia \u2013 tylko o sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy mniej ni\u017c Liu Xiaobo. M\u00f3wi\u0142o si\u0119 wtedy, \u017ce przewie\u017ali go do Silingu, ale dzi\u015b wiemy, \u017ce zosta\u0142 osadzony w lhaskim Czuszurze \u2013 nies\u0142awnym zak\u0142adzie karnym dla \u201enajgro\u017aniejszych\u201d wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych. Dobrze poinformowane \u017ar\u00f3d\u0142o twierdzi, \u017ce ten m\u0142ody, trzydziestoczteroletni m\u0119\u017cczyzna powa\u017cnie zapad\u0142 na zdrowiu.<\/p>\n
\u201eNiespokojne Himalaje\u201d to ksi\u0105\u017cka o historii i geografii Tybetu, nierozdzielno\u015bci trzech tradycyjnych dzielnic, suwerenno\u015bci, narodzinach demokracji, systemie politycznym Chin, prawie do autonomii, kolonializmie, nacjonalizmie, rz\u0105dach komunistycznych, ocalonych wspomnieniach, pod\u0142o\u015bci polityki, zmaganiach z wrogami wolno\u015bci, odpowiedzialno\u015bci spoczywaj\u0105cej na lamach, kryzysie w naszej ojczy\u017anie i mo\u017cliwych rozwi\u0105zaniach, m\u0142odym pokoleniu i tak dalej. Dosta\u0142am ten tekst przed trzema laty i uzna\u0142am za prawdziwy g\u0142os Tybetu. Dolma Kjab pisze jak grecki filozof, ma niez\u0142omnego ducha, teraz przesiedzi ponad dekad\u0119 w ci\u0119\u017ckim wi\u0119zieniu: posiada wszelkie kwalifikacje do edukowania Tybeta\u0144czyk\u00f3w, zw\u0142aszcza tych, kt\u00f3rzy wiedz\u0105 co\u015b o kulturze chi\u0144skiej. Ot, ca\u0142a historia Tybetu: chwa\u0142a dawnej autonomii, b\u00f3l utraty ojczyzny, nadzieja na wyzwolenie, kt\u00f3ra pozwala zachowa\u0107 rozum i ducha.<\/p>\n
Ksi\u0105\u017cka Dolmy zrobi\u0142a na mnie wielkie wra\u017cenie. \u201eJest prawdziwym bodhisattw\u0105 \u2013 napisa\u0142am. \u2013 Takim z antycznych tekst\u00f3w: to pe\u0142nym wsp\u00f3\u0142czucia, to zn\u00f3w <\/span>pa\u0142aj\u0105cym gniewem, my\u015bl\u0105cym o sobie, ale i nios\u0105cym pomoc innym. Nie umiem przesta\u0107 zastanawia\u0107 si\u0119, dlaczego to pisa\u0142. Pisa\u0142 sam, samego go zabrali, samotnie siedzi w wi\u0119zieniu. K\u0142aniam mu si\u0119 w pas, bo nigdy wcze\u015bniej nie s\u0142ysza\u0142am o Tybeta\u0144czyku, kt\u00f3ry w Tybecie m\u00f3wi\u0142by j\u0119zykiem kolonizatora o historii i rzeczywisto\u015bci, zw\u0142aszcza tej drugiej, by pokaza\u0107 nam mechanizm zniewolenia oraz drog\u0119 do wyzwolenia. Jest nas, ludzi pi\u00f3ra zatrz\u0119sienie; je\u015bli w takich czasach, w tak skrajnych okoliczno\u015bciach nie b\u0119dziemy pisa\u0107, by dawa\u0107 \u015bwiadectwo i ocali\u0107 pami\u0119\u0107, jaki z nas po\u017cytek?\u201d. <\/span><\/p>\n Takich syn\u00f3w i c\u00f3rek Kraina \u015aniegu ma wi\u0119cej. Zgodnie z tradycj\u0105 zamieszkuj\u0105 j\u0105 b\u00f3stwa opieku\u0144cze, kt\u00f3rych niezwyk\u0142e moce pozwalaj\u0105 czyni\u0107 cuda i broni\u0107 naszego domu. Powie kto\u015b, \u017ce w ostatnich, spazmatycznych dekadach strzeg\u0105 raczej wrog\u00f3w Tybetu, ale to bardzo kr\u00f3tkowzroczne.<\/p>\n \u201eW naszych \u017cy\u0142ach p\u0142yn\u0105 ostatnie krople krwi narodu tybeta\u0144skiego, tchn\u0105c w mi\u0119\u015bnie i ko\u015bci nowego ducha, stoj\u0105cego na stra\u017cy utraconej ojczyzny \u2013 pisze Dolma Kjab. \u2013 Sprowadzi to do niej \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107. Niebiosa nam \u015bwiadkiem, z b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem Buddy walczy\u0107 b\u0119dziemy o siebie i o ca\u0142\u0105 ludzko\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n Takie w\u0142a\u015bnie talenty s\u0105 uciele\u015bnieniem Krainy \u015aniegu: Dolma Kjab, Tenzin Delek Rinpocze, Bangri Rinpocze, Lobsang Tenzin, Rongje Adrak, Dhondup \u0141angczen, \u0141angdu, Jesze Czodron, Norzin \u0141angmo, Paldzior Norbu, Phurbu Cering Rinpocze, Kunczok Cephel, Kunga Cajang, Taszi Rabten, Karma Samdup, Rinczen Samdup i wielu, wielu innych. Oby b\u00f3stwa oddawa\u0142y im cze\u015b\u0107 i sprawowa\u0142y nad nimi piecz\u0119.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Pekin, 10 grudnia 2010<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Przed kilkoma dniami jeden z norweskich periodyk\u00f3w zapyta\u0142, czy napisz\u0119 artyku\u0142 o Liu Xiaobo. Jak wszyscy wiedz\u0105, 10 grudnia, w dniu praw cz\u0142owieka, ten niezale\u017cny uczony otrzyma Pokojow\u0105 Nagrod\u0119 Nobla. Media nie maj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci: tegoroczne wyr\u00f3\u017cnienie ma by\u0107 ho\u0142dem i wsparciem dla wszystkich, kt\u00f3rzy od lat walcz\u0105 w Chinach o wolno\u015b\u0107, demokracj\u0119, prawa cz\u0142owieka oraz […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16516,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[29,46,22],"class_list":["post-16512","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-oser","tag-sztuka","tag-wyroki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16512","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16512"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16512\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16514,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16512\/revisions\/16514"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/16516"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16512"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16512"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16512"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}