Nazwali\u015bmy to loteri\u0105. Wygrywa\u0142o si\u0119 wyjazd do Ameryki. Na li\u015bcie sporz\u0105dzonej przez tybeta\u0144ski rz\u0105d by\u0142o tysi\u0105c nazwisk. Jak si\u0119 na niej znalaz\u0142y? Przygotowali papierowe zwitki, wrzucili do pud\u0142a, porz\u0105dnie potrz\u0105sn\u0119li i wylosowali tysi\u0105c szcz\u0119\u015bliwc\u00f3w?<\/p>\n
<\/p>\n
Jedyne znane mi loterie odbywa\u0142y si\u0119 w szkole. Niewyt\u0142umaczalnym zbiegiem okoliczno\u015bci kilka lat z rz\u0119du wygrywa\u0142 je m\u00f3j brat Tendor, a potem nagle przesta\u0142. Jedn\u0105 z ostatnich rzeczy, kt\u00f3re wylosowa\u0142 by\u0142a para czarnych sk\u00f3rzanych botk\u00f3w, elektryzuj\u0105cych wszystkie nauczycielki. P\u00f3\u017aniej kolejno nas odwiedza\u0142y, \u017ceby je przymierzy\u0107: eleganckie, mi\u0119kkie, pi\u0119kne z nieskazitelnie srebrnymi suwakami i zgrabnymi obcasami. Musia\u0142y by\u0107 w\u0142oskie. W tamtych czasach nie da\u0142oby si\u0119 ich kupi\u0107 za \u017cadne pieni\u0105dze (kt\u00f3rych nasze nauczycielki oczywi\u015bcie nie mia\u0142y) nawet na bazarze w Delhi. Ka\u017cda pr\u00f3bowa\u0142a wci\u0105gn\u0105\u0107 je na bose nogi i po chwili z \u017calem si\u0119 poddawa\u0142a. Za szerokie stopy, za wysokie podbicia, za grube \u0142ydki. Na nikogo nie pasowa\u0142y. Buty Kopciuszka, powiedzia\u0142a moja mama.<\/p>\n
Zna\u0142am Kopciuszka \u2013 i \u015bpi\u0105c\u0105 kr\u00f3lewn\u0119, i ma\u0142\u0105 syrenk\u0119 \u2013 z ksi\u0105\u017ceczek, kt\u00f3re mama przynosi\u0142a mi z biblioteki. Wszystkie te pi\u0119kno\u015bci mia\u0142y \u015bnie\u017cnobia\u0142\u0105 sk\u00f3r\u0119 oraz w\u0142osy czarne jak maho\u0144, z\u0142ote jak jedwab albo czerwone jak zachodz\u0105ce s\u0142o\u0144ce, w niczym nie przypominaj\u0105c znanych mi kobiet. Mama schowa\u0142a kozaki, obiecawszy, \u017ce na mnie zaczekaj\u0105. Pokr\u0119ci\u0142am stop\u0105, triumfalnie u\u015bmiechaj\u0105c si\u0119 w duchu. Mia\u0142am osiem lat i rozumia\u0142am, \u017ce przyjdzie mi d\u0142ugo czeka\u0107, ale wiedzia\u0142am, \u017ce b\u0119d\u0105 pasowa\u0107. Na mnie jedn\u0105. Dzi\u015b wiem, \u017ce we francuskim oryginale pantofelki by\u0142y nie szklane, a sk\u00f3rzane. T\u0142umacz najwyra\u017aniej pomyli\u0142 vair<\/em> z verre<\/em>. Musia\u0142 by\u0107 m\u0119\u017cczyzn\u0105, skoro nie pomy\u015bla\u0142, \u017ce szklane buty nadawa\u0142by si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do ogl\u0105dania. Z drugiej strony to dobry b\u0142\u0105d. Poetycko przezroczyste szk\u0142o dodawa\u0142o trzewikom powabu i nie rozci\u0105ga\u0142o si\u0119 jak prozaiczna sk\u00f3ra. Symbol symbolowi nier\u00f3wny. Wyobra\u017acie sobie Ew\u0119 albo \u015anie\u017ck\u0119, zabieraj\u0105ce si\u0119 za mango. Nie przejdzie.<\/p>\n Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, jedynym punktem odniesienia by\u0142y dla nas szkolne loterie, w kt\u00f3rych w najlepszym razie wygrywa si\u0119 pluszowego misia albo niepasuj\u0105ce na nikogo buty. W Indiach nikt jeszcze nie s\u0142ysza\u0142 o milionowych kumulacjach ani o zdrapkach z wygranymi ta\u0144szymi od kuponu. Bardzo dzi\u015b popularna indyjska wersja \u201eMilioner\u00f3w\u201d by\u0142a wtedy nie do pomy\u015blenia. Kraj ci\u0105gle d\u017awiga\u0142 si\u0119 z zapa\u015bci socjalizmu \u00e0 la Nehru, ostro\u017cnie otwieraj\u0105c rynek na \u015bwiat. Kiedy mogli\u015bmy si\u0119 na to szarpn\u0105\u0107, pili\u015bmy Thumbs-Up, lokaln\u0105 podr\u00f3bk\u0119 Coca-Coli, zastanawiaj\u0105c si\u0119, jak smakuje (wszechobecny w Nepalu) orygina\u0142. Indie by\u0142y bidne, a Tybeta\u0144czycy jeszcze biedniejsi. Idea loterii, dzi\u0119ki kt\u00f3rej mo\u017cna si\u0119 wzbogaci\u0107 albo wygra\u0107 nowe \u017cycie, by\u0142a nie tyle kosmiczna, co wywrotowa.<\/p>\n I wtedy pojawi\u0142a si\u0119 ameryka\u0144ska loteria, przepustka do przysz\u0142o\u015bci. Byli\u015bmy uchod\u017acami. Mieszkali\u015bmy w tybeta\u0144skich osadach, rozrzuconych po ca\u0142ych Indiach. Znali\u015bmy jutro \u2013 uchod\u017aczy los rodzic\u00f3w, ich uchod\u017acz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Podro\u015bniemy, uko\u0144czymy tybeta\u0144skie szko\u0142y z internatem, p\u00f3jdziemy na uczelni\u0119 w jednej z wielkich indyjskich metropolii, zakolegujemy si\u0119 z Hindusami (ale nie za dobrze, bo nie nam si\u0119 z nimi kocha\u0107 ani wojowa\u0107) i wr\u00f3cimy do naszych tybeta\u0144skich osiedli na p\u00f3\u0142nocy albo po\u0142udniu, \u017ceby pracowa\u0107 we w\u0142asnych szko\u0142ach, spo\u0142eczno\u015bciach b\u0105d\u017a agendach rz\u0105du emigracyjnego. Ameryka dawa\u0142a szans\u0119 na opuszczenie tych osad, przesadzenie, niesko\u0144czon\u0105 mnogo\u015b\u0107 przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n Ameryka. Cigjal. Zagranica. Nubciok<\/em>. Zach\u00f3d by\u0142 jednorodny, zamieszkiwanych przez Indzich<\/em> o \u017c\u00f3\u0142tych w\u0142osach i niebieskich oczach. Byli\u015bmy ciekawi tych tajemniczych czarodziejskich obcych, kt\u00f3rzy przep\u0142ywali przez Indie z niesamowit\u0105 lekko\u015bci\u0105, u\u015bmiechaj\u0105c si\u0119 do nieznajomych i pstrykaj\u0105c zdj\u0119cia. Zostali\u015bmy zara\u017ceni obsesyjn\u0105 rewerencj\u0105, jak\u0105 Indusi darzyli swoich niedawnych pan\u00f3w. Indzi zachowywali si\u0119 jak ludzie, kt\u00f3rym zawsze sprzyja los, wi\u0119c naturalnie budzili podziw Tybeta\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rym wiatr zawsze wia\u0142 w oczy. Mieli swoje miejsce nie tylko u siebie, ale wsz\u0119dzie, gdzie zechcieli zawita\u0107, podczas gdy my nie mieli\u015bmy \u017cadnego miejsca, nawet we w\u0142asnym \u015bwiecie. Nie robi\u0142o nam \u017cadnej r\u00f3\u017cnicy, czy pochodz\u0105 z Anglii, Ameryki, Niemiec czy Francji. Wszyscy mieli \u017c\u00f3\u0142te w\u0142osy, bezbarwne brwi i r\u00f3\u017cow\u0105 sk\u00f3r\u0119 nowo narodzonych myszy. I pachnieli. Nie kwa\u015bno, jak Indusi, ale delikatnie, s\u0142odkawo, jak wi\u0119dn\u0105ce r\u00f3\u017ce. Nie by\u0142o to nieprzyjemne.<\/p>\n Wiedzia\u0142am ju\u017c o Indzich kilka rzeczy. Wiedzia\u0142am, \u017ce s\u0105 dumni i przyjmuj\u0105 pomoc tylko wtedy, gdy jej nie potrzebuj\u0105. Nasz\u0105 szko\u0142\u0119 odwiedzi\u0142a kiedy\u015b para wa\u017cnych zagranicznych go\u015bci. Przed uroczystym obiadem dyrektor wyg\u0142osi\u0142 do nas pogadank\u0119. Jeden z Indzich jest niewidomy, ale nikomu nie wolno mu pomaga\u0107, bo uzna to za zniewag\u0119. Nie mogli\u015bmy si\u0119 nadziwi\u0107 tej wynios\u0142o\u015bci i g\u0142upocie, kt\u00f3ra bierze \u017cyczliwo\u015b\u0107 za pogard\u0119. Ale wiedzieli\u015bmy, \u017ce potrafi\u0105 by\u0107 dobrzy. Szkolny kucharz \u2013 jedyny cz\u0142owiek w osadzie Patlikuhl, kt\u00f3ry by\u0142 za granic\u0105 \u2013 r\u0119czy\u0142 za to g\u0142ow\u0105. Ca\u0142\u0105 podr\u00f3\u017c odby\u0142 z (opisan\u0105 obc\u0105 r\u0119k\u0105) tabliczk\u0105 na szyi, na kolejnych lotniskach przekazywany z r\u0105k do r\u0105k przez mi\u0142ych \u017c\u00f3\u0142tow\u0142osych cudzoziemc\u00f3w, kt\u00f3rzy dostarczyli go krewnym w Szwajcarii.<\/p>\n Potem nasz\u0105 szko\u0142\u0119 odwiedzi\u0142a jeszcze grupa cudzoziemc\u00f3w jad\u0105cych do Manali. Wszyscy mieli na piersi aparaty. Zrobili kilka zdj\u0119\u0107 i \u2013 na poczekaniu \u2013 rozdali je nieposiadaj\u0105cym si\u0119 z rado\u015bci dzieciom. Oczywi\u015bcie zostali natychmiast obl\u0119\u017ceni i przez ca\u0142e popo\u0142udnie pstrykali nam wszystkim portrety. Rozpycha\u0142am si\u0119 niecierpliwie, czekaj\u0105c na swoj\u0105 kolej. By\u0142am ju\u017c na rodzinnych zdj\u0119ciach, ale nigdy nie mia\u0142am w\u0142asnego. Dla wi\u0119kszo\u015bci dzieci by\u0142a to pierwsza indywidualna fotografia. Kiedy dosta\u0142am swoj\u0105, ostro\u017cnie wzi\u0119\u0142am j\u0105 za ro\u017cek i wpatrywa\u0142am si\u0119, jak na szarym kwadracie pojawia si\u0119 powoli m\u00f3j kolorowy obraz, jak gdybym zawsze tam by\u0142a, tylko nie umia\u0142a tego wcze\u015bniej dostrzec.<\/p>\n Cho\u0107 loteria przewr\u00f3ci\u0142a moje \u017cycie do g\u00f3ry nogami, nie potrafi\u0119 sobie przypomnie\u0107, kiedy si\u0119 o niej dowiedzia\u0142am. Od rodzic\u00f3w? Od kole\u017canek i koleg\u00f3w? Jednego dnia w pokoju nauczycielskim m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o nowym indyjskim filmie albo romansie pani A z panem B, drugiego wszystkich zajmowa\u0142a wy\u0142\u0105cznie Ameryka. Kto chce jecha\u0107, a kto nie chce, ale i tak si\u0119 zapisze, \u017ceby jak zwykle nie by\u0107 m\u0105drym po szkodzie, kto sobie poradzi, kto b\u0119dzie si\u0119 musia\u0142 nauczy\u0107 angielskiego, kto my\u015bli, \u017ce po\u017ca\u0142uje, ale z drugiej strony, na co ma liczy\u0107 w Patlikuhlu, gdzie pieni\u0119dzy starcza do ko\u0144ca miesi\u0105ca i nie da si\u0119 nic od\u0142o\u017cy\u0107 na za\u015b, na lepsze jutro dzieci.<\/p>\n Szczeg\u00f3\u0142y pozna\u0142am po latach. To kongresman Barney Frank, demokrata z Massachusetts, zg\u0142osi\u0142 poprawk\u0119 od ustawy imigracyjnej z 1990 roku, otwieraj\u0105c drzwi Stan\u00f3w Zjednoczonych przed tysi\u0105cem Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Nie chc\u0105c dra\u017cni\u0107 Chi\u0144czyk\u00f3w, administracja nie zamierza\u0142a przyzna\u0107 im statusu uchod\u017acy, ale Kongres znalaz\u0142 wyj\u015bcie i nazywa\u0142 nas \u201eprzesiedle\u0144cami\u201d. My wiedzieli\u015bmy tylko, \u017ce ich rz\u0105d powiedzia\u0142 naszemu rz\u0105dowi, \u017ce we\u017amie tysi\u0105c Tybeta\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n 2023<\/p>\n Za magazynem \u201eM\u0105dro\u015b\u0107<\/a>\u201d<\/p>\n \u00a0<\/p>\n