Ladakh jest po\u0142o\u017con\u0105 wysoko pustyni\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a niegdy\u015b dnem morza. Po zamkni\u0119ciu Tetydy pi\u0119\u0107dziesi\u0105t milion\u00f3w lat temu na skutek kolizji p\u0142yt tektonicznych ze zdeponowanych w niej osad\u00f3w powsta\u0142y Himalaje, kt\u00f3re wci\u0105\u017c rosn\u0105 o jaki\u015b centymetr rocznie. Pl\u0105tanina dolin lodowcowych, wydm i ska\u0142 kryje mied\u017a, uran, lit i minera\u0142y ziem rzadkich, \u017ar\u00f3d\u0142a geotermalne oraz z\u0142oto rodzime w osadach aluwialnych.<\/p>\n
<\/p>\n
Kiedy topnieje \u015bnieg i lodowce, woda z Ladakhu zasila Indus, Brahmaputr\u0119 i Ganges, kt\u00f3re nios\u0105 j\u0105 niemal dw\u00f3m miliardom ludzi. Jednemu z najwi\u0119kszych zbiornik\u00f3w wody coraz bardziej zagra\u017caj\u0105 jednak susze. Latem znikaj\u0105 sta\u0142e \u017ar\u00f3d\u0142a, za to gdy przychodzi monsun, leje na pot\u0119g\u0119. W sierpniu 2025 roku opady przekroczy\u0142y \u015bredni\u0105 o 930 procent. Gwa\u0142towne powodzie porywa\u0142y zwierz\u0119ta, mosty i domy. Nadmiar wody w jednym sezonie prowadzi do suszy w nast\u0119pnym.<\/p>\n
W 2019 roku rz\u0105d Indyjskiej Partii Ludowej (BJP) odebra\u0142 Ladakhowi \u2013 razem z ca\u0142ym Kaszmirem \u2013 specjalne gwarancje konstytucyjne. Pod eufemistycznymi has\u0142ami \u201erozwoju i post\u0119pu\u201d przyspieszono prywatyzacj\u0119 grunt\u00f3w, industrializacj\u0119 i nap\u0142yw turyst\u00f3w, wydawano koncesje g\u00f3rnicze, zawierano umowy na energi\u0119 geotermaln\u0105 i s\u0142oneczn\u0105. Roboty budowlane prowadzone s\u0105 w czasie mroz\u00f3w. Indyjska korporacja przej\u0119\u0142a 48 tysi\u0119cy akr\u00f3w pastwisk, planuj\u0105c przekazywanie energii s\u0142onecznej 713-kilometrowym korytarzem do Haryany.<\/p>\n
Poszerzono albo wybudowano 1600 kilometr\u00f3w dr\u00f3g. Czternastokilometrowy tunel pod prze\u0142\u0105cz\u0105 Zoji-la ma po\u0142\u0105czy\u0107 Leh, Kargil i Srinagar. W 2022 roku Pakista\u0144czycy informowali, \u017ce do rzeki D\u017ahelam trafi\u0142o ponad 17 milion\u00f3w ton skruszonych ska\u0142, ziemi i szlamu. Tunel ma znaczenie strategiczne, zapewniaj\u0105c zaopatrzenie indyjskiego garnizonu na lodowcu Siachen przy granicy z Chinami. W 2023 roku zawali\u0142 si\u0119 podobny \u2013 wydr\u0105\u017cony w uskoku \u2013 tunel, grzebi\u0105c 41 os\u00f3b w stanie Uttarakhand.<\/p>\n
Sonam \u0141angczuk, dzia\u0142acz spo\u0142eczny i ekolog, 10 wrze\u015bnia 2025 roku rozpocz\u0105\u0142 strajk g\u0142odowy na znak protestu przeciwko za\u0142amaniu rozm\u00f3w ze stolic\u0105. Do\u0142\u0105czy\u0142o do niego czterna\u015bcie os\u00f3b. Kiedy ich stan zacz\u0105\u0142 si\u0119 pogarsza\u0107, dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej ludzie wyszli na ulice. Grupa demonstrant\u00f3w wtargn\u0119\u0142a do siedziby BJP w Lehu i podpali\u0142a budynek. Rz\u0105d centralny odci\u0105\u0142 region od internetu, wprowadzi\u0142 godzin\u0119 policyjn\u0105 i zakaza\u0142 zgromadze\u0144. Czterech demonstrant\u00f3w zastrzelono. \u0141angczuk, kt\u00f3ry apelowa\u0142 o spok\u00f3j, zosta\u0142 aresztowany 26 wrze\u015bnia i wywieziony do oddalonego o 1300 kilometr\u00f3w wi\u0119zienia w D\u017aodhpurze.<\/p>\n
W 2015 roku \u0141angczuk wymy\u015bli\u0142 \u201elodow\u0105 stup\u0119\u201d, przekierowuj\u0105c wod\u0119 z topniej\u0105cych lodowc\u00f3w i tworz\u0105c gigantyczne zamro\u017cone czorteny, kt\u00f3re mog\u0105 zawiera\u0107 ponad 12 milion\u00f3w litr\u00f3w wody. Zainspirowa\u0142a go stara legenda o lodowych rodzicach, kt\u00f3rzy sp\u0142odzili w jaskini lodowe dziecko. Cz\u0119sto o tym opowiada, \u017ceby podkre\u015bli\u0107, \u017ce dawna m\u0105dro\u015b\u0107 zawiera rozwi\u0105zania dla przysz\u0142o\u015bci. Podobne struktury tworzono w Chile, Pakistanie i Nepalu.<\/p>\n
Od 2019 roku \u0141angczuk wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z koalicj\u0105 organizacji politycznych, spo\u0142ecznych i religijnych Leh Apex Body, \u017ceby przekona\u0107 buddyst\u00f3w i muzu\u0142man\u00f3w z Ladakhu do wsp\u00f3lnego zabiegania o samorz\u0105d na podstawie Sz\u00f3stego Za\u0142\u0105cznika do konstytucji Indii, przyznaj\u0105cego lokalnym legislatywom i egzekutywom prawo do zarz\u0105dzania \u2013 za po\u015brednictwem rad autonomicznych dystrykt\u00f3w \u2013 gruntami, zasobami naturalnymi i inwestycjami w spos\u00f3b pozwalaj\u0105cy zachowa\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 plemienn\u0105.<\/p>\n
Ladakh \u0142\u0105czy subkontynent (przez Afganistan) z Azj\u0105 Centraln\u0105. Petroglify z wielb\u0142\u0105dami i wojownikami na koniach wskazuj\u0105, \u017ce tutejsze szlaki handlowe maj\u0105 tysi\u0105ce lat. Sadownicy z Baltijulu (w dzisiejszym Pakistanie), wytw\u00f3rcy paszminy z Czangtangu i pasterze jak\u00f3w z Demczoku (Tybet) \u201eod wiek\u00f3w w\u0119drowali przez te tereny \u2013 jak pisze Vaijayanti Khar\u00e9 \u2013 zupe\u0142nie swobodnie\u201d. Dzi\u015b (na skutek podzia\u0142u w 1947 roku i zamkni\u0119cia granicy z Tybetem) s\u0105 one dost\u0119pne tylko od strony Indii, kt\u00f3re wzmacniaj\u0105 swoje oddzia\u0142y po starciach granicznych<\/a> z Chinami w 2020 roku. Pa\u0144stwowe przedsi\u0119biorstwo energetyki cieplnej wsp\u00f3lnie z armi\u0105 zapewnia wysuni\u0119tym posterunkom \u201eca\u0142odobow\u0105\u201d zielon\u0105 energi\u0119. W 2022 roku z dnia na dzie\u0144 przerwano prace w dolinie Pugi, gdy wody geotermalne przedosta\u0142y si\u0119 do dop\u0142ywu Indusu dwa kilometry od wioski.<\/p>\n Rz\u0105d Modiego pr\u00f3buje uzyska\u0107 przyzwolenie na szybk\u0105 militaryzacj\u0119 region\u00f3w przygranicznych \u2013 zw\u0142aszcza pasa Himalaj\u00f3w: Kaszmiru, Manipuru, Mizoramu, Nagalandu i Assamu \u2013 przedstawiaj\u0105c je jako niestabilne politycznie. Wojsko \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracuje z przemys\u0142em. Schemat jest prosty: rozmontowa\u0107 system specjalnych gwarancji, odebra\u0107 wiarygodno\u015b\u0107 lokalnym przyw\u00f3dcom, op\u00f3r nazwa\u0107 terroryzmem i zd\u0142awi\u0107 si\u0142\u0105. Ludy tubylcze protestuj\u0105 w ca\u0142ym kraju. Lepczowie broni\u0105 w Sikkimie swojej \u015bwi\u0119tej rzeki, a plemiona <\/span>Dongria Kondh wzg\u00f3rz Niyamgiri (skutecznie blokuj\u0105c wydobywanie boksyt\u00f3w). Cho\u0107 s\u0105dy odmawiaj\u0105 im prawa do ziemi, Adiwasi walcz\u0105 z kopalniami w\u0119gla w lasach stanu Chhattisgarh, a ruch Pathalgadi, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na konstytucj\u0119, z wyw\u0142aszczeniami w Jharkhandzie. Ludzie, kt\u00f3rzy przeszli 350 kilometr\u00f3w w marszu protestu przeciwko wi\u0119zieniu \u0141angczuka, kilka dni temu dotarli do D\u017aodhpuru.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n 28 stycznia 2026<\/p>\n \u00a0<\/p>\n