{"id":17295,"date":"2026-06-01T06:29:00","date_gmt":"2026-06-01T04:29:00","guid":{"rendered":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=17295"},"modified":"2026-06-26T12:51:00","modified_gmt":"2026-06-26T10:51:00","slug":"tybetanskie-dzieci-zharmonizowanego-jezyka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=17295","title":{"rendered":"Tybeta\u0144skie dzieci \u201ezharmonizowanego j\u0119zyka\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Organizacja Human Rights Watch (HRW) opublikowa\u0142a raport<\/a>, podsumowuj\u0105cy pi\u0119\u0107 lat realizowania \u201ePlanu harmonizowania j\u0119zyka dzieci\u201d w Tybecie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

<\/p>\n

\u201ePlan\u201d, og\u0142oszony przez ministerstwo edukacji w 2021 roku, wprowadza\u0142 wym\u00f3g nauczania po chi\u0144sku we wszystkich przedszkolach w ChRL, przekre\u015blaj\u0105c nominalne gwarancje ochrony j\u0119zyk\u00f3w \u201emniejszo\u015bci\u201d z obowi\u0105zuj\u0105cej od 1984 roku Ustawy o regionalnej autonomii etnicznej.<\/p>\n

W Tybecie w\u0142adze lokalne zwi\u0119kszy\u0142y presj\u0119, przyjmuj\u0105c dodatkowe przepisy, kt\u00f3re zmusza\u0142y rodzic\u00f3w do rozmawiania w domu po chi\u0144sku (i dokumentowania tego nagraniami wideo) oraz zapisywania dzieci do przedszkoli, gdzie (mimo obowi\u0105zywania zasady \u201enauczania przez zabaw\u0119\u201d) egzaminowano ze znajomo\u015bci chi\u0144skiego. Plan \u201eharmonizacji j\u0119zyka\u201d wpisa\u0142 si\u0119 w program \u201eintegracji\u201d grup etnicznych, czyli formalne zerwanie z prowadzon\u0105 od czterdziestu lat polityk\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci i zapisan\u0105 w konstytucji z 1954 roku \u201er\u00f3wno\u015bci\u0105 wszystkich nacji\u201d, posiadaj\u0105cych prawo do zachowania i rozwijania w\u0142asnych j\u0119zyk\u00f3w.<\/p>\n

W\u0142adze chi\u0144skie zacz\u0119\u0142y zmienia\u0107 front po rozpadzie Zwi\u0105zku Radzieckiego w 1991 roku, uznaj\u0105c, \u017ce Moskwa prowadzi\u0142a zbyt liberaln\u0105 polityk\u0119 narodowo\u015bciow\u0105. Prace nad strategi\u0105 \u201edrugiej generacji\u201d \u2013 kt\u00f3rej cele zdefiniowano jako \u201ekontakt, wymian\u0119, integracj\u0119\u201d \u2013 nabra\u0142y tempa po brutalnym st\u0142umieniu tybeta\u0144skich protest\u00f3w w 2008 roku. W 2014 roku, wyg\u0142aszaj\u0105c pierwsze przem\u00f3wienie o \u201ekwestii etnicznej\u201d, przewodnicz\u0105cy Xi Jinping nada\u0142 im rang\u0119 polityki pa\u0144stwowej.<\/p>\n

Cho\u0107 Xi formalnie zrezygnowa\u0142 z \u201eregionalnej autonomii etnicznej\u201d, jej deklarowanym celem nie jest ju\u017c promowanie \u201er\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u201d, tylko \u201eintegracji\u201d wszystkich grup w jeden \u201enar\u00f3d chi\u0144ski\u201d o \u201ewsp\u00f3lnej \u015bwiadomo\u015bci\u201d. W 2026 roku programowi sinizacji nadano ramy prawne, przyjmuj\u0105c Ustaw\u0119<\/a> o jedno\u015bci etnicznej i post\u0119pie.<\/p>\n

Obowi\u0105zuj\u0105cy w latach 80. model \u201eregionalnej autonomii narodowej\u201d obejmowa\u0142 wym\u00f3g nauczania w ojczystym j\u0119zyku, \u201eo ile to mo\u017cliwe\u201d. W\u0142adze lokalne interpretowa\u0142y t\u0119 swobod\u0119 na r\u00f3\u017cne sposoby. Na przyk\u0142ad w Tybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym (TRA) w szko\u0142ach podstawowych j\u0119zykiem wyk\u0142adowym by\u0142 tybeta\u0144ski, a w \u015brednich \u2013 chi\u0144ski. W 1995 roku znowelizowano ustaw\u0119 o o\u015bwiacie, czyni\u0105c chi\u0144ski \u201eg\u0142\u00f3wnym m\u00f3wionymi i pisanym j\u0119zykiem edukacji\u201d, ale mniejszo\u015bciowe szko\u0142y, zw\u0142aszcza podstawowe, dalej naucza\u0142y w rodzimych j\u0119zykach. W bia\u0142ej ksi\u0119dze z 2005 roku napisano, \u017ce tam, gdzie mniejszo\u015bci s\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 grup\u0105 etniczn\u0105, powinno si\u0119 prowadzi\u0107 lekcje w lokalnym j\u0119zyku, cho\u0107 w tym samym czasie zacz\u0119to formalnie promowa\u0107 model o\u015bwiaty dwuj\u0119zycznej (a w szko\u0142ach ponadpodstawowych faktycznie dominowa\u0142<\/a> ju\u017c chi\u0144ski). Wielu tybeta\u0144skich intelektualist\u00f3w opowiada\u0142o si\u0119 za tym rozwi\u0105zaniem, uznaj\u0105c, \u017ce daje m\u0142odzie\u017cy szans\u0119 na zachowanie to\u017csamo\u015bci narodowej i konkurowanie z Chi\u0144czykami na kurcz\u0105cym si\u0119 rynku pracy. J\u0119zyki lokalne szybko sta\u0142y si\u0119 jednak \u201edrugimi\u201d, nauczanymi jako odr\u0119bny przedmiot. W 2017 roku zarz\u0105dzono, \u017ce wszystkie \u201eetniczne\u201d szko\u0142y podstawowe od pierwszej klasy maj\u0105 uczy\u0107 po chi\u0144sku trzech przedmiot\u00f3w: chi\u0144skiego, historii oraz \u201emoralno\u015bci rz\u0105d\u00f3w prawa\u201d. \u201eUjednolicone\u201d podr\u0119czniki trafi\u0142y dla wszystkich plac\u00f3wek TRA rok p\u00f3\u017aniej. W 2020 roku do poprawy \u201eznajomo\u015bci i zdolno\u015bci nauczania wsp\u00f3lnego j\u0119zyka\u201d zobowi\u0105zano wszystkich nauczycieli przedszkoli i szk\u00f3\u0142 podstawowych w \u201eetnicznych\u201d regionach wiejskich.<\/p>\n

Z bada\u0144 terenowych prowadzonych przez chi\u0144skich akademik\u00f3w w 2021 roku wynika\u0142o, \u017ce j\u0119zykiem tybeta\u0144skim pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie osoby starsze z region\u00f3w wiejskich i \u201eizolowanych od spo\u0142eczno\u015bci chi\u0144skich\u201d. M\u0142odzi i maj\u0105cy wykszta\u0142cenie wy\u017csze mieszka\u0144cy TRA m\u00f3wili cz\u0119\u015bciej po chi\u0144sku (zw\u0142aszcza w miejscach publicznych i kontaktach z r\u00f3wie\u015bnikami). Tybeta\u0144scy absolwenci szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych w Sichuanie \u201epraktycznie nie znali ojczystego j\u0119zyka\u201d (uzyskuj\u0105c na testach 20 proc. punkt\u00f3w). W Yunnanie po\u0142owa respondent\u00f3w \u201eledwie rozumia\u0142a\u201d m\u00f3wiony tybeta\u0144ski, a w ojczystym j\u0119zyku potrafi\u0142 si\u0119 podpisa\u0107 tylko co pi\u0105ty ankietowany, podczas gdy 94 proc. deklarowa\u0142o bieg\u0142\u0105 znajomo\u015b\u0107 chi\u0144skiego.<\/p>\n

Og\u0142aszaj\u0105c program \u201eharmonizacji j\u0119zyka\u201d w 2021 roku, w\u0142adze chi\u0144skie zacz\u0119\u0142y usuwa\u0107 z dokument\u00f3w wszelkie wzmianki o edukacji dwuj\u0119zycznej. Deklarowanym celem nowej polityki partii jest \u201erealizowanie wytycznych przewodnicz\u0105cego Xi Jinpinga i zaczynanie od najm\u0142odszych dzieci\u201d, czyli \u201ewpajanie chi\u0144skiego w kluczowym okresie rozwoju zw\u0142aszcza w regionach etnicznych i wiejskich\u201d. Pierwszym etapem projektu \u2013 kt\u00f3ry ma ca\u0142kowicie wyrugowa\u0107 mniejszo\u015bciowe j\u0119zyki z systemu o\u015bwiaty, rozpoczynaj\u0105c polityczn\u0105 i kulturow\u0105 indoktrynacj\u0119 od pierwszego roku przedszkola \u2013 by\u0142o \u201edokszta\u0142canie\u201d lokalnych nauczycieli i wychowawc\u00f3w.<\/p>\n

Przedszkola w ca\u0142ym kraju s\u0105 dzi\u015b zobowi\u0105zane do wpajania dzieciom \u201emi\u0142o\u015bci do Komunistycznej Partii Chin i macierzy\u201d oraz \u201eidentyfikowania si\u0119 z narodem chi\u0144skim i jego wielk\u0105 kultur\u0105\u201d. W programie nie ma miejsca dla \u017cadnych \u201etre\u015bci religijnych\u201d, czyli tybeta\u0144skiej tradycji, obyczaju i \u015bwi\u0105t: kluczowych element\u00f3w to\u017csamo\u015bci narodowej. Czyni\u0105c z chi\u0144skiego nie tylko j\u0119zyk wyk\u0142adowy, ale medium zabawy i codziennych interakcji, odebrano dzieciom szans\u0119 na naturalne przyswojenie ojczystej mowy (kt\u00f3rej w najlepszym razie naucza si\u0119 dzi\u015b w szko\u0142ach jak j\u0119zyka obcego).<\/p>\n

Tybeta\u0144czycy, kt\u00f3rzy przyje\u017cd\u017caj\u0105 do kraju z zagranicznymi paszportami, alarmuj\u0105, \u017ce \u2013 obowi\u0105zkowo \u2013 zapisywane do przedszkoli trzylatki \u201eb\u0142yskawicznie\u201d przestaj\u0105 pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 j\u0119zykiem tybeta\u0144skim, co odbija si\u0119 na rodzinnej wi\u0119zi i uniemo\u017cliwia komunikacj\u0119 z dziadkami. \u201eMaluchy nie przyswajaj\u0105 ojczystego j\u0119zyka i kultury\u201d, kt\u00f3re w ich oczach s\u0105 \u201egorsze\u201d.<\/p>\n

HRW podkre\u015bla, \u017ce \u201eharmonizowanie j\u0119zyka\u201d jest sprzeczne z mi\u0119dzynarodowymi zobowi\u0105zaniami Chin, standardami praw cz\u0142owieka i przepisami krajowymi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Organizacja Human Rights Watch (HRW) opublikowa\u0142a raport, podsumowuj\u0105cy pi\u0119\u0107 lat realizowania \u201ePlanu harmonizowania j\u0119zyka dzieci\u201d w Tybecie.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,17],"tags":[44,60],"class_list":["post-17295","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci","category-hfpc","tag-jezyk","tag-sinizacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17295"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17295\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17445,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17295\/revisions\/17445"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}