{"id":17295,"date":"2026-06-01T06:29:00","date_gmt":"2026-06-01T04:29:00","guid":{"rendered":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=17295"},"modified":"2026-05-25T08:50:48","modified_gmt":"2026-05-25T06:50:48","slug":"tybetanskie-dzieci-zharmonizowanego-jezyka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=17295","title":{"rendered":"Tybeta\u0144skie dzieci \u201ezharmonizowanego j\u0119zyka\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Organizacja Human Rights Watch (HRW) opublikowa\u0142a raport<\/a>, podsumowuj\u0105cy pi\u0119\u0107 lat realizowania \u201ePlanu harmonizowania j\u0119zyka dzieci\u201d w Tybecie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

<\/p>\n

\u201ePlan\u201d, og\u0142oszony przez ministerstwo edukacji w 2021 roku, wprowadza\u0142 wym\u00f3g nauczania po chi\u0144sku we wszystkich przedszkolach w ChRL, przekre\u015blaj\u0105c nominalne gwarancje ochrony j\u0119zyk\u00f3w \u201emniejszo\u015bci\u201d z obowi\u0105zuj\u0105cej od 1984 roku Ustawy o regionalnej autonomii etnicznej.<\/p>\n

W Tybecie w\u0142adze lokalne zwi\u0119kszy\u0142y presj\u0119, przyjmuj\u0105c dodatkowe przepisy, kt\u00f3re zmusza\u0142y rodzic\u00f3w do rozmawiania w domu po chi\u0144sku (i dokumentowania tego nagraniami wideo) oraz zapisywania dzieci do przedszkoli, gdzie (mimo obowi\u0105zywania zasady \u201enauczania przez zabaw\u0119\u201d) egzaminowano ze znajomo\u015bci chi\u0144skiego. Plan \u201eharmonizacji j\u0119zyka\u201d wpisa\u0142 si\u0119 w program \u201eintegracji\u201d grup etnicznych, czyli formalne zerwanie z prowadzon\u0105 od czterdziestu lat polityk\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci i zapisan\u0105 w konstytucji z 1954 roku \u201er\u00f3wno\u015bci\u0105 wszystkich nacji\u201d, posiadaj\u0105cych prawo do zachowania i rozwijania w\u0142asnych j\u0119zyk\u00f3w.<\/p>\n

W\u0142adze chi\u0144skie zacz\u0119\u0142y zmienia\u0107 front po rozpadzie Zwi\u0105zku Radzieckiego w 1991 roku, uznaj\u0105c, \u017ce Moskwa prowadzi\u0142a zbyt liberaln\u0105 narodowo\u015bciow\u0105. Prace nad strategi\u0105 \u201edrugiej generacji\u201d \u2013 kt\u00f3rej cele zdefiniowano jako \u201ekontakt, wymian\u0119, integracj\u0119\u201d \u2013 nabra\u0142y tempa po brutalnym st\u0142umieniu tybeta\u0144skich protest\u00f3w w 2008 roku. W 2014 roku, wyg\u0142aszaj\u0105c pierwsze przem\u00f3wienie o \u201ekwestii etnicznej\u201d, przewodnicz\u0105cy Xi Jinping nada\u0142 im rang\u0119 polityki pa\u0144stwowej.<\/p>\n

Cho\u0107 Xi formalnie za zrezygnowa\u0142 z \u201eregionalnej autonomii etnicznej\u201d, jej deklarowanym celem nie jest ju\u017c promowanie \u201er\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u201d, tylko \u201eintegracji\u201d wszystkich grup w jeden \u201enar\u00f3d chi\u0144ski\u201d o \u201ewsp\u00f3lnej \u015bwiadomo\u015bci\u201d. W 2026 roku programowi sinizacji nadano ramy prawne, przyjmuj\u0105c Ustaw\u0119<\/a> o jedno\u015bci etnicznej i post\u0119pie.<\/p>\n

Obowi\u0105zuj\u0105cy w latach 80. model \u201eregionalnej autonomii narodowej\u201d obejmowa\u0142 wym\u00f3g nauczania w ojczystym j\u0119zyku, \u201eo ile to mo\u017cliwe\u201d. W\u0142adze lokalne interpretowa\u0142y t\u0119 swobod\u0119 na r\u00f3\u017cne sposoby. Na przyk\u0142ad w Tybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym (TRA) w szko\u0142ach podstawowych j\u0119zykiem wyk\u0142adowym by\u0142 tybeta\u0144ski, a w \u015brednich \u2013 chi\u0144ski. W 1995 roku znowelizowano ustaw\u0119 o o\u015bwiacie, czyni\u0105c chi\u0144ski \u201eg\u0142\u00f3wnym m\u00f3wionymi i pisanym j\u0119zykiem edukacji\u201d, ale mniejszo\u015bciowe szko\u0142y, zw\u0142aszcza podstawowe, dalej naucza\u0142y w rodzimych j\u0119zykach. W bia\u0142ej ksi\u0119dze z 2005 roku napisano, \u017ce tam, gdzie mniejszo\u015bci s\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 grup\u0105 etniczn\u0105, powinno prowadzi\u0107 lekcje w lokalnym j\u0119zyku, cho\u0107 w tym samym czasie zacz\u0119to formalnie promowa\u0107 model o\u015bwiaty dwuj\u0119zycznej (a w szko\u0142ach ponadpodstawowych faktycznie dominowa\u0142<\/a> ju\u017c chi\u0144ski). Wielu tybeta\u0144skich intelektualist\u00f3w opowiada\u0142o si\u0119 za tym rozwi\u0105zaniem, uznaj\u0105c, \u017ce daje m\u0142odzie\u017cy szans\u0119 na zachowanie to\u017csamo\u015bci narodowej i konkurowanie z Chi\u0144czykami na kurcz\u0105cym si\u0119 rynku pracy. J\u0119zyki lokalne szybko sta\u0142y si\u0119 jednak \u201edrugimi\u201d, nauczanymi jako odr\u0119bny przedmiot. W 2017 roku zarz\u0105dzono, \u017ce wszystkie \u201eetniczne\u201d szko\u0142y podstawowe od pierwszej klasy maj\u0105 uczy\u0107 po chi\u0144sku trzech przedmiot\u00f3w: chi\u0144skiego, historii oraz \u201emoralno\u015bci rz\u0105d\u00f3w prawa\u201d. \u201eUjednolicone\u201d podr\u0119czniki trafi\u0142y dla wszystkich plac\u00f3wek TRA rok p\u00f3\u017aniej. W 2020 roku po poprawy \u201eznajomo\u015bci i zdolno\u015bci nauczania wsp\u00f3lnego j\u0119zyka\u201d zobowi\u0105zano wszystkich nauczycieli przedszkoli i szk\u00f3\u0142 podstawowych w \u201eetnicznych\u201d regionach wiejskich.<\/p>\n

Z bada\u0144 terenowych prowadzonych przez chi\u0144skich akademik\u00f3w w 2021 roku wynika\u0142o, \u017ce j\u0119zykiem tybeta\u0144skim pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie osoby starsze z region\u00f3w wiejskich i \u201eizolowanych od spo\u0142eczno\u015bci chi\u0144skich\u201d. M\u0142odzi i maj\u0105cy wykszta\u0142cenie wy\u017csze mieszka\u0144cy TRA m\u00f3wili cz\u0119\u015bciej po chi\u0144sku (zw\u0142aszcza w miejscach publicznych i kontaktach z r\u00f3wie\u015bnikami). Tybeta\u0144scy absolwenci szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych w Sichuanie \u201epraktycznie nie znali ojczystego j\u0119zyka\u201d (uzyskuj\u0105c na testach 20 proc. punkt\u00f3w). W Yunnanie po\u0142owa respondent\u00f3w \u201eledwie rozumia\u0142a\u201d m\u00f3wiony tybeta\u0144ski, a w ojczystym j\u0119zyku potrafi\u0142 si\u0119 podpisa\u0107 tylko co pi\u0105ty ankietowany, podczas gdy 94 proc. deklarowa\u0142o bieg\u0142\u0105 znajomo\u015b\u0107 chi\u0144skiego.<\/p>\n

Og\u0142aszaj\u0105c program \u201eharmonizacji j\u0119zyka\u201d w 2021 roku, w\u0142adze chi\u0144skie zacz\u0119\u0142y usuwa\u0107 z dokument\u00f3w wszelkie wzmianki o edukacji dwuj\u0119zycznej. Deklarowanym celem nowej polityki partii jest \u201erealizowanie wytycznych przewodnicz\u0105cego Xi Jinpinga i zaczynanie od najm\u0142odszych dzieci\u201d, czyli \u201ewpajanie chi\u0144skiego w kluczowym okresie rozwoju zw\u0142aszcza w regionach etnicznych i wiejskich\u201d. Pierwszym etapem projektu \u2013 kt\u00f3ry ma ca\u0142kowicie wyrugowa\u0107 mniejszo\u015bciowe j\u0119zyki z systemu o\u015bwiaty, rozpoczynaj\u0105c polityczn\u0105 i kulturow\u0105 indoktrynacj\u0119 od pierwszego roku przedszkola \u2013 by\u0142o \u201edokszta\u0142canie\u201d lokalnych nauczycieli i wychowawc\u00f3w.<\/p>\n

Przedszkola w ca\u0142ym kraju s\u0105 dzi\u015b zobowi\u0105zane do wpajania dzieciom \u201emi\u0142o\u015bci do Komunistycznej Partii Chin i macierzy\u201d oraz \u201eidentyfikowania si\u0119 narodem chi\u0144skim i jego wielk\u0105 kultur\u0105\u201d. W programie nie ma miejsca dla \u017cadnych \u201etre\u015bci religijnych\u201d, czyli tybeta\u0144skiej tradycji, obyczaju i \u015bwi\u0105t: kluczowych element\u00f3w to\u017csamo\u015bci narodowej. Czyni\u0105c z chi\u0144skiego nie tylko j\u0119zyk wyk\u0142adowy, ale medium zabawy i codziennych interakcji, odebrano dzieciom szans\u0119 na naturalne przyswojenie ojczystej mowy (kt\u00f3rej w najlepszym razie naucza si\u0119 dzi\u015b w szko\u0142ach jak j\u0119zyka obcego).<\/p>\n

Tybeta\u0144czycy, kt\u00f3rzy przyje\u017cd\u017caj\u0105 do kraju z zagranicznymi paszportami, alarmuj\u0105, \u017ce \u2013 obowi\u0105zkowo \u2013 zapisywane do przedszkoli trzylatki \u201eb\u0142yskawicznie\u201d przestaj\u0105 pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 j\u0119zykiem tybeta\u0144skim, co odbija si\u0119 na rodzinnej wi\u0119zi i uniemo\u017cliwia komunikacj\u0119 z dziadkami. \u201eMaluchy nie przyswajaj\u0105 ojczystego j\u0119zyka i kultury\u201d, kt\u00f3re ich oczach s\u0105 \u201egorsze\u201d.<\/p>\n

HRW podkre\u015bla, \u017ce \u201eharmonizowanie j\u0119zyka\u201d jest sprzeczne z mi\u0119dzynarodowym zobowi\u0105zaniami Chin, standardami praw cz\u0142owieka i przepisami krajowymi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Organizacja Human Rights Watch (HRW) opublikowa\u0142a raport, podsumowuj\u0105cy pi\u0119\u0107 lat realizowania \u201ePlanu harmonizowania j\u0119zyka dzieci\u201d w Tybecie.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,17],"tags":[44,60],"class_list":["post-17295","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci","category-hfpc","tag-jezyk","tag-sinizacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17295"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17295\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17300,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17295\/revisions\/17300"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}