{"id":17770,"date":"2026-10-08T06:21:00","date_gmt":"2026-10-08T04:21:00","guid":{"rendered":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=17770"},"modified":"2026-10-05T08:27:16","modified_gmt":"2026-10-05T06:27:16","slug":"cering-siakja-przywodcy-w-tybecie-rys-historyczny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=17770","title":{"rendered":"Cering Siakja: Przyw\u00f3dcy w Tybecie. Rys historyczny"},"content":{"rendered":"\n

\u201eElity\u201d wsp\u00f3\u0142czesnego Tybetu wywodz\u0105 si\u0119 z trzech grup: s\u0105 to chi\u0144scy funkcjonariusze, kt\u00f3rzy przybyli do regionu w 1950 roku lub p\u00f3\u017aniej; Tybeta\u0144czycy, kt\u00f3rzy wst\u0105pili do Komunistycznej Partii Chin w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych, zajmuj\u0105c eksponowane stanowiska w czasie rewolucji kulturalnej (1966-76); oraz ludzie, kt\u00f3rzy zrobili kariery w okresie liberalizacji, to znaczy po 1979 roku \u2013 g\u0142\u00f3wnie cz\u0142onkowie dawnych w\u0142adz Tybetu i wysocy lamowie. Owe trzy grupy \u2013 kadry chi\u0144skie i tybeta\u0144skie, arystokracja oraz lamowie \u2013 stanowi\u0105 trzon elity Tybetu. Jej cz\u0142onkowie zajmuj\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowisk w rz\u0105dzie i strukturach partii. Terminem \u201ekadry\u201d okre\u015bla\u0107 b\u0119dziemy tu urz\u0119dnik\u00f3w rz\u0105du i partii. Nie ma przepisu, kt\u00f3ry stanowi\u0142by, \u017ce wszyscy urz\u0119dnicy musz\u0105 nale\u017ce\u0107 do KPCh, w praktyce jednak niemal wszystkie wa\u017cniejsze stanowiska w rz\u0105dzie piastuj\u0105 jej cz\u0142onkowie. Jedyny wyj\u0105tek stanowi grupa wy\u017cszych urz\u0119dnik\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 lamami \u2013 ludzie ci, z regu\u0142y zwi\u0105zani z Og\u00f3lnochi\u0144sk\u0105 Ludow\u0105 Polityczn\u0105 Konferencj\u0105 Konsultatywn\u0105 (OLPKK), nie mog\u0105 wst\u0105pi\u0107 do partii, dop\u00f3ki nie wyrzekn\u0105 si\u0119 wierze\u0144 religijnych, gdy\u017c ateizm jest jednym z podstawowych warunk\u00f3w cz\u0142onkostwa. <\/span><\/p>\n

<\/p>\n

W 1993 roku partia opublikowa\u0142a dokument wewn\u0119trzny, z kt\u00f3rego wynika\u0142o, \u017ce w 1986 roku nieco ponad 60 procent kadr \u2013 licz\u0105cych w sumie 52.311 os\u00f3b \u2013 w Tybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym wywodzi\u0142o si\u0119 z \u201emniejszo\u015bci narodowej\u201d, co w tym kontek\u015bcie oznacza\u0142o pochodzenie tybeta\u0144skie. Zaskakuj\u0105co niewielu urz\u0119dnik\u00f3w, mniej ni\u017c 45 procent, nale\u017ca\u0142o do partii, cho\u0107 zapewne na wy\u017cszych szczeblach administracji proporcje te przedstawia\u0142y si\u0119 inaczej. Od czasu opublikowania tych danych liczba kadr wzros\u0142a do 60 tysi\u0119cy; nie wiadomo, ilu urz\u0119dnik\u00f3w nale\u017cy obecnie do partii.<\/p>\n

M\u00f3wi\u0105c o chi\u0144skich elitach politycznych, wspomnie\u0107 trzeba o pewnych cechach charakterystycznych. W tym systemie poj\u0119cia \u201ew\u0142adza\u201d i \u201estanowisko\u201d nie s\u0105 ze sob\u0105 automatycznie powi\u0105zane. W Chinach piastowanie wysokiego stanowiska nie musi wcale oznacza\u0107 w\u0142adzy, a sprawowanie w\u0142adzy nie wymaga zajmowania \u017cadnego formalnego urz\u0119du. W Tybecie wida\u0107 to najwyra\u017aniej na przyk\u0142adzie dawnej arystokracji i wysokich lam\u00f3w, kt\u00f3rzy nale\u017c\u0105 do rz\u0105du lub OLPKK, co niesie znaczne przywileje i pewien presti\u017c, niemniej wcale nie oznacza uczestnictwa w procesie podejmowania wa\u017cnych decyzji.<\/p>\n

T\u0119 dychotomi\u0119 odzwierciedla inny wa\u017cny podzia\u0142: na parti\u0119 i rz\u0105d. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w\u0142adza jest w r\u0119kach KPCh i \u017ce to ona decyduje o powierzaniu stanowisk osobom, kt\u00f3re nie s\u0105 jej cz\u0142onkami. Cho\u0107 w szczeg\u00f3\u0142owych uregulowaniach konstytucji z 1982 roku w og\u00f3le nie wspomina si\u0119 o partii, pierwszy artyku\u0142 stanowi, \u017ce Chiny s\u0105 \u201epa\u0144stwem socjalistycznym demokratycznej dyktatury klasy pracuj\u0105cej\u201d, a w preambule kilkakrotnie napomyka si\u0119 o historycznym przyw\u00f3dztwie partii. Konstytucja opisuje Og\u00f3lnochi\u0144skie Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych (OZPL) jako najwy\u017csze cia\u0142o decyzyjne, wybieraj\u0105ce i mianuj\u0105ce przyw\u00f3dc\u00f3w rz\u0105dowych. W rzeczywisto\u015bci jednak, tak na poziomie regionalnym, jak centralnym, Zgromadzenia Ludowe s\u0105 raczej organami administracyjnymi, a decyzje polityczne i sprawowanie w\u0142adzy nale\u017c\u0105 do partii.<\/p>\n

Skoro organy rz\u0105du podlegaj\u0105 w praktyce partii, warto zastanowi\u0107 si\u0119 nad genez\u0105 struktury KPCh i jej organizacji pomocniczych w Tybecie. Struktury te przeniesiono tu stosunkowo p\u00f3\u017ano, w trzydzie\u015bci lat po utworzeniu ich w Chinach, i odzwierciedlaj\u0105 one system prowincji, istniej\u0105cy w\u00f3wczas w ChRL.<\/p>\n

Rewolucja komunistyczna w Chinach by\u0142a spraw\u0105 czysto chi\u0144sk\u0105 (por. George Moseley: The Party and the National Question in China, Cambridge, Massachusetts 1966) \u2013 w przeciwie\u0144stwie do Rewolucji Pa\u017adziernikowej w Rosji, nie bra\u0142y w niej udzia\u0142u inne grupy etniczne. KPCh by\u0142a organizacj\u0105 etnicznie chi\u0144sk\u0105. Kiedy komuni\u015bci przejmowali w\u0142adz\u0119 w 1949 roku, rewolucja w\u0142a\u015bciwie nie dotar\u0142a do region\u00f3w zamieszkiwanych przez inne narodowo\u015bci.<\/p>\n

Komuni\u015bci weszli w kontakt z Tybeta\u0144czykami w czasie Wielkiego Marszu (pa\u017adziernik 1934 \u2013 pa\u017adziernik 1936), wycofuj\u0105c swoje wojska na tybeta\u0144skie pustkowia i bagna. W kwietniu 1935 roku 1 Armia Polowa, dowodzona przez Mao i Zhu De, przekroczy\u0142a rzek\u0119 Jinsha (Jangcy; tyb. Driczu), natykaj\u0105c si\u0119 po raz pierwszy na ludno\u015b\u0107 niechi\u0144sk\u0105. P\u00f3\u017aniej komuni\u015bci pomaszerowali na p\u00f3\u0142noc i, przeprawiwszy si\u0119 przez Dadu (Mekong, tyb. Gjamo Ngulczu), zetkn\u0119li si\u0119 z Tybeta\u0144czykami. W tym samym czasie na teren Tybetu wkroczy\u0142a r\u00f3wnie\u017c 4 Armia, kt\u00f3r\u0105 dowodzi\u0142 Zhang Guotao. Od listopada 1935 do czerwca 1936 roku stacjonowa\u0142a ona w Aba (tyb. Ngaba), w p\u00f3\u0142nocno-wschodnim Sichuanie, uwa\u017canym tradycyjnie za cz\u0119\u015b\u0107 wschodniego Tybetu.<\/p>\n

W partyjnej mitologii epizod ten opisuje si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie jako okres ogromnych trudno\u015bci. W niekt\u00f3rych regionach Tybeta\u0144czycy atakowali wyczerpanych czerwonoarmist\u00f3w, bywa\u0142o jednak, \u017ce miejscowa ludno\u015b\u0107 udziela\u0142a im pomocy. Spotkanie mi\u0119dzy Zhu De, dow\u00f3dc\u0105 Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej, i Getagiem Rinpocze, opatem klasztoru Beri w Kardze, trafi\u0142o do anna\u0142\u00f3w historii partii; opisy, obrazy i plakaty upami\u0119tniaj\u0105ce to wydarzenie, symbolizowa\u0107 maj\u0105 jedno\u015b\u0107 Tybeta\u0144czyk\u00f3w i Chi\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n

W tym czasie partia nie prowadzi\u0142a jawnego werbunku nowych cz\u0142onk\u00f3w, wol\u0105c dzia\u0142a\u0107 poprzez tradycyjnych przyw\u00f3dc\u00f3w lokalnych \u2013 taktyk\u0119 \u201efrontu jedno\u015bci\u201d opisuje si\u0119 dzi\u015b w oficjalnych publikacjach jako \u201ecudown\u0105 bro\u0144\u201d partii. W pocz\u0105tkowym okresie, co zrozumia\u0142e, starano si\u0119 nie budzi\u0107 niepokoju lokalnych elit i ludno\u015bci krytyk\u0105 \u201estarego\u201d systemu spo\u0142ecznego czy werbunkiem cz\u0142onk\u00f3w. Mimo to wielu m\u0142odych Tybeta\u0144czyk\u00f3w uciek\u0142o z dom\u00f3w, by wst\u0105pi\u0107 do partii. Najbardziej znani z nich, Tian Bao (Sangje Jesze) i Yang Dongsheng (Szerab Dhondup), w 1937 roku zostali wys\u0142ani do szko\u0142y partyjnej w Yan\u2019anie. P\u00f3\u017aniej zaj\u0119li wysokie stanowiska w rz\u0105dzie i partii. Komuni\u015bci zawsze zak\u0142adali, \u017ce osoby zwerbowane najwcze\u015bniej b\u0119d\u0105 kr\u0119gos\u0142upem ich administracji w poszczeg\u00f3lnych regionach.<\/p>\n

Komuni\u015bci natychmiast u\u015bwiadomili sobie jednak, \u017ce cho\u0107 nacjonali\u015bci sprawowali nominaln\u0105 kontrol\u0119 nad tybeta\u0144skimi regionami w Gansu, Qinghai, Yunnanie i Xikangu (odr\u0119bna prowincja obejmuj\u0105ca wschodni Kham, kt\u00f3r\u0105 w 1955 roku w\u0142\u0105czono do Sichuanu), nie istnia\u0142a tam \u017cadna nowoczesna infrastruktura administracyjna. Rzeczywist\u0105 w\u0142adz\u0119 sprawowali dziedziczni wodzowie, nazywani po tybeta\u0144sku \u201eponami\u201d. Gdy rewolucja zwyci\u0119\u017cy\u0142a, komuni\u015bci zmuszeni byli do rekrutacji kadr i stworzenia z niczego administracji. Brak jakichkolwiek struktur umo\u017cliwiaj\u0105cych sprawowanie w\u0142adzy zmusi\u0142 nowych w\u0142adc\u00f3w do obrania strategii, kt\u00f3rej celem by\u0142o zdobycie tradycyjnych elit dla s\u0142u\u017cby sprawie komunizmu.<\/p>\n

Cho\u0107 nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce komuni\u015bci nie mieli realnego poparcia w \u017cadnym regionie Tybetu, dzi\u0119ki sile militarnej bez szczeg\u00f3lnych problem\u00f3w przej\u0119li kontrol\u0119 nad wi\u0119kszo\u015bci\u0105 teren\u00f3w, nominalnie podlegaj\u0105cych Guomindangowi. W grudniu 1943 roku, gdy Liu Wenhua, nacjonalistyczny gubernator Xikangu, przeszed\u0142 na stron\u0119 komunist\u00f3w, a Ma Pufang uciek\u0142 z Qinghai, wszystkie tybeta\u0144skoj\u0119zyczne regiony Wschodniego Tybetu znalaz\u0142y si\u0119 pod bezpo\u015brednimi rz\u0105dami komunist\u00f3w, kt\u00f3rzy szybko stworzyli elementarne struktury administracyjne i og\u0142osili, \u017ce obszary zamieszkiwane przez mniejszo\u015bci uzyskaj\u0105 \u201eautonomi\u0119\u201d i b\u0119d\u0105 mog\u0142y rz\u0105dzi\u0107 si\u0119 w\u0142asnymi prawami. Analiza ewolucji chi\u0144skiej polityki wobec mniejszo\u015bci \u2013 to temat na odr\u0119bne opracowanie; tu stwierdzimy tylko, \u017ce chi\u0144scy komuni\u015bci odrzucili sowiecki model republik, zast\u0119puj\u0105c je \u201eautonomicznymi\u201d regionami unitarnego pa\u0144stwa.<\/p>\n

Historia Tybetu w\u0142a\u015bciwego przed 1950 rokiem jest bardzo z\u0142o\u017cona. Upraszczaj\u0105c, mo\u017cna stwierdzi\u0107, i\u017c w chwili chi\u0144skiej inwazji tradycyjny rz\u0105d Dalajlamy sprawowa\u0142 pe\u0142n\u0105 kontrol\u0119 nad sprawami wewn\u0119trznymi i stosunkami zagranicznymi. Na obszarach kontrolowanych z Lhasy, odpowiadaj\u0105cych z grubsza TRA, nie by\u0142o te\u017c znacz\u0105cej populacji chi\u0144skiej w chwili utworzenia Republiki Ludowej w Pekinie w 1949 roku. Chi\u0144skie rz\u0105dy w Tybecie nasta\u0142y dopiero w siedem miesi\u0119cy po zaatakowaniu Czamdo w pa\u017adzierniku 1950 roku, po podpisaniu Siedemnastopunktowej Ugody przez rz\u0105d Dalajlamy. Ugoda stanowi\u0142a, \u017ce strona chi\u0144ska nie wprowadzi \u017cadnych zmian w strukturze administracyjnej regionu i \u017ce Tybeta\u0144czycy nie b\u0119d\u0105 zmuszani do reform spo\u0142ecznych, chroni\u0142a wi\u0119c Tybet przed zmianami, jakie zachodzi\u0142y w Chinach.<\/p>\n

Inaczej wygl\u0105da\u0142a jednak sytuacja w zamieszkiwanych przez Tybeta\u0144czyk\u00f3w regionach Qinghai, Sichuanu, Yunnanu i Gansu. Uwa\u017caj\u0105c, \u017ce Ugoda ich nie dotyczy, zaprowadzano tam takie same polityczne i administracyjne zmiany, jak w ca\u0142ych Chinach. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tradycyjnie tybeta\u0144skich teren\u00f3w Khamu, kt\u00f3re od lat dwudziestych rz\u0105dy chi\u0144skie traktowa\u0142y jako odr\u0119bn\u0105 prowincj\u0119, przy\u0142\u0105czono w 1955 roku do Sichuanu, Amdo uznano za\u015b za cz\u0119\u015b\u0107 dawnej prowincji Ma Pufanga, Qinghai.<\/p>\n

Nowe w\u0142adze chi\u0144skie oddzieli\u0142y, prawnie i praktycznie, obszary le\u017c\u0105ce na zach\u00f3d od Driczu (Jangcy), to znaczy tereny zarz\u0105dzane z Lhasy oraz inne regiony tybeta\u0144skoj\u0119zyczne, od ziem po\u0142o\u017conych na wschodnim brzegu rzeki, kt\u00f3re nominalnie podlega\u0142y rz\u0105dowi nacjonalistycznemu. \u201eZiemie zachodnie\u201d obj\u0119te by\u0142y gwarancjami Ugody, natomiast Tybeta\u0144czykom z innych prowincji przyznano prawo do lokalnej autonomii na podstawie \u201eWsp\u00f3lnego Programu\u201d, czyli quasi-konstytucji z 1949 roku. Na mocy pierwszej konstytucji z 1954 roku regionom zamieszkiwanym przez mniejszo\u015bci przys\u0142ugiwa\u0142o prawo do autonomii i tworzenia administracji samorz\u0105dowej. Pierwszy status autonomiczny tego rodzaju przyznano tybeta\u0144skiemu okr\u0119gowi w prowincji Gansu: Tybeta\u0144ski Okr\u0119g Autonomiczny Pari (chin. Tianzhu) powsta\u0142 6 maja 1950 roku, pi\u0119\u0107 miesi\u0119cy przed atakiem na Czamdo. Do 1954 roku wi\u0119kszo\u015b\u0107 ziem tybeta\u0144skich po\u0142o\u017conych na wsch\u00f3d od Driczu zorganizowano w autonomiczne okr\u0119gi lub prefektury.<\/p>\n

Wobec ziem zachodnich przyj\u0119to inn\u0105 polityk\u0119. W styczniu 1950 roku, podczas zjazdu w Leshanie w Sichuanie, mie\u015bcie b\u0119d\u0105cym od wiek\u00f3w celem pielgrzymek buddyst\u00f3w, partia powo\u0142a\u0142a Tybeta\u0144sk\u0105 Komisj\u0119 Robocz\u0105. W jej sk\u0142ad wchodzi\u0142y kadry Po\u0142udniowo-Wschodniego Regionu Wojskowego, kt\u00f3rego jednym z dow\u00f3dc\u00f3w by\u0142 w\u00f3wczas Deng Xiaoping. W Komisji zasiedli Zhang Guohua (sekretarz), Tan Guansan (zast\u0119pca sekretarza) oraz Chang Binggui, Chen Mingyi i Liu Zhenguo.<\/p>\n

Ich zadaniem by\u0142o przygotowanie strategicznych i wojskowych plan\u00f3w uderzenia na Tybet, podczas gdy Pekin stara\u0142 si\u0119 przekonywa\u0107 rz\u0105d w Lhasie \u015brodkami dyplomatycznymi. W pa\u017adzierniku 1951 roku grupa ta sta\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnym o\u015brodkiem w\u0142adzy w Tybecie jako organ partii, stoj\u0105cy za oficjaln\u0105 administracj\u0105, kt\u00f3r\u0105, teoretycznie, pozostawa\u0142 kaszag \u2013 tradycyjny rz\u0105d Dalajlamy.<\/p>\n

Jedynym Tybeta\u0144czykiem, bior\u0105cym udzia\u0142 w powo\u0142ywaniu Komisji w Leshanie, by\u0142 Tian Bao. P\u00f3\u017aniej, na polecenie Komitetu Centralnego, do Komisji wszed\u0142 Bapa Phuncog \u0141angjal (\u201eBapa\u201d \u2013 to przydomek dodawany przez Tybeta\u0144czyk\u00f3w; wskazuje na pochodzenie z Batangu w Khamie).<\/p>\n

Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej dow\u00f3dztwo [Okr\u0119gu] P\u00f3\u0142nocno-Zachodniego, kontroluj\u0105ce Qinghai i Gansu, powo\u0142a\u0142o w\u0142asn\u0105 Komisj\u0119, kt\u00f3rej sekretarzem zosta\u0142 Fan Ming. Wydaje si\u0119, \u017ce od samego pocz\u0105tku mi\u0119dzy dwoma wspomnianymi grupami toczy\u0142 si\u0119 konflikt o w\u0142adz\u0119 w Tybecie. Obie kontrolowa\u0142y ogromne obszary zamieszkiwane przez ludno\u015b\u0107 tybeta\u0144sk\u0105 i obie ro\u015bci\u0142y sobie prawo do przej\u0119cia odpowiedzialno\u015bci za sprawy tybeta\u0144skie.<\/p>\n

Powo\u0142anie tych dw\u00f3ch grup doprowadzi\u0142o do podzia\u0142u w AL-W, kt\u00f3ry mia\u0142 powa\u017cne konsekwencje dla Tybetu. Dzi\u015b wiemy, \u017ce z tej pr\u00f3by si\u0142 zwyci\u0119sko wyszed\u0142 Okr\u0119g Po\u0142udniowo-Zachodni, niemniej obie grupy po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 \u2013 na polecenie Komitetu Centralnego partii \u2013 dopiero po podpisaniu Siedemnastopunktowej Ugody. W grudniu 1951 roku formalnie rozwi\u0105zano Komisj\u0119 P\u00f3\u0142nocno-Zachodni\u0105, a rok p\u00f3\u017aniej Komitet Centralny mianowa\u0142 Zhang Jingwu sekretarzem nowej, po\u0142\u0105czonej Komisji; Zhang Guohua, Tan Guansan i Fang Ming zostali, odpowiednio, jego pierwszym, drugim i trzecim zast\u0119pc\u0105.<\/p>\n

Komisja sk\u0142ada\u0142a si\u0119 wi\u0119c z dw\u00f3ch grup wojskowych i to w\u0142a\u015bnie z jej \u0142ona mia\u0142a wyj\u015b\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 chi\u0144skich przyw\u00f3dc\u00f3w. Cho\u0107 obecnie \u017caden z dostojnik\u00f3w w Tybecie nie ma bezpo\u015brednich powi\u0105za\u0144 z t\u0105 grup\u0105, lwia cz\u0119\u015b\u0107 kadr partyjnych i rz\u0105dowych pierwszego okresu wywodzi\u0142a si\u0119 z 18 Armii Polowej, kt\u00f3ra by\u0142a trzonem Okr\u0119gu Po\u0142udniowo-Zachodniego po wkroczeniu na teren Tybetu w 1951 roku.<\/p>\n

Komisj\u0119 Robocz\u0105 rozwi\u0105zano dopiero w 1965 roku \u2013 dziewi\u0119\u0107 lat po utworzeniu Komitetu Przygotowawczego Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego (KPTRA), quasi-rz\u0105dowego cia\u0142a, w kt\u00f3rego sk\u0142ad wchodzili urz\u0119dnicy tybeta\u0144scy i chi\u0144scy. W KPTRA, funkcjonuj\u0105cym jako cia\u0142o \u0142\u0105czone, zasiada\u0142o wielu tybeta\u0144skich lider\u00f3w. Pierwotny KPTRA trzeba by\u0142o rozwi\u0105za\u0107 i natychmiast zreformowa\u0107 po powstaniu w 1959 roku, poniewa\u017c jego liczni cz\u0142onkowie brali udzia\u0142 w walkach i albo uciekli z kraju, albo zostali wtr\u0105ceni do wi\u0119zie\u0144.<\/p>\n

Tybet uzyska\u0142 formalny status autonomii dopiero w 1965 roku (rz\u0105d regionalny i administracja wzorowane by\u0142y na chi\u0144skim systemie prowincji); w tym samym okresie powo\u0142ano wreszcie lokalny oddzia\u0142 partii komunistycznej, wprowadzaj\u0105c Tybet w konstytucyjny i administracyjny porz\u0105dek Chin. Utworzono te\u017c regionalne Zgromadzenie Ludowe, mianuj\u0105c Ngabo Nga\u0142anga Dzigme pierwszym gubernatorem, czyli g\u0142ow\u0105 administracji [lokalnej]. Zmala\u0142o w\u00f3wczas znaczenie Zhang Jingwu \u2013 r\u00f3wnie\u017c jako przyw\u00f3dcy partii w regionie \u2013 kt\u00f3rego do tej pory nazywano \u201eprzedstawicielem rz\u0105du centralnego\u201d w Tybecie; wkr\u00f3tce potem zosta\u0142 on awansowany i przeniesiony do Pekinu, gdzie zaj\u0105\u0142 fotel zast\u0119pcy dyrektora Frontu Jedno\u015bci. Zhanga Guohua, drugiego sekretarza Komisji Roboczej, mianowano pierwszym sekretarzem nowego oddzia\u0142u partii w Tybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym.<\/p>\n

W 1965 roku, gdy oficjalnie powo\u0142ano odr\u0119bny oddzia\u0142 lokalny, partia aktywnie werbowa\u0142a tybeta\u0144skich i chi\u0144skich cz\u0142onk\u00f3w w regionie. Kom\u00f3rka partii w TRA liczy\u0142a 14.830 cz\u0142onk\u00f3w; 7.153 (48 procent) nale\u017ca\u0142o do \u201emniejszo\u015bci narodowych\u201d, a wi\u0119c by\u0142o Tybeta\u0144czykami. Dla Chi\u0144czyk\u00f3w oznacza\u0142o to ogromny post\u0119p \u2013 wed\u0142ug oficjalnych statystyk, w 1952 roku w Tybecie by\u0142o zaledwie 877 cz\u0142onk\u00f3w partii (nie wiadomo ilu z nich pochodzi\u0142o z Tybetu). Jak ju\u017c wspomniano, wiemy jednak, \u017ce kilku wst\u0105pi\u0142o do partii jeszcze wcze\u015bniej. Dord\u017ce Ceten, na przyk\u0142ad, obecnie dyrektor Instytutu Studi\u00f3w Tybeta\u0144skich w Pekinie, wst\u0105pi\u0142 do partii w 1949 roku, a Tian Bao by\u0142 weteranem Wielkiego Marszu. By\u0107 mo\u017ce tych i innych tybeta\u0144skich komunist\u00f3w z pierwszego okresu rejestrowano w kom\u00f3rce partii w Sichuanie, gdy\u017c wszyscy Tybeta\u0144czycy, maj\u0105cy w\u00f3wczas kontakt z KPCh, pochodzili ze Wschodniego Tybetu. Wci\u0105\u017c posiadamy bardzo niewiele danych na temat tybeta\u0144skich cz\u0142onk\u00f3w partii spoza TRA.<\/p>\n

We wczesnym okresie, nawet w TRA, najwa\u017cniejsi tybeta\u0144scy cz\u0142onkowie partii pochodzili z Khamu. T\u0142umaczy\u0107 to mo\u017cna i geografi\u0105, i znajomo\u015bci\u0105 chi\u0144skiego. Tak czy owak, pierwsza grupa tybeta\u0144skich komunist\u00f3w ze Wschodniego Tybetu zaj\u0119\u0142a wysokie stanowiska w TRA.<\/p>\n

Jak wynika z oficjalnych dokument\u00f3w, wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w pochodzi\u0142a z rodzin rolniczych. Cz\u0142onkostwo nie oznacza\u0142o oczywi\u015bcie, \u017ce ludzie ci zacz\u0119li sprawowa\u0107 rzeczywist\u0105 w\u0142adz\u0119. Cho\u0107 pocz\u0105tkowo Tybeta\u0144czykom, kt\u00f3rzy wst\u0105pili do Armii Czerwonej, powierzano r\u00f3\u017cne stanowiska w strukturach partii i rz\u0105du, pe\u0142nili w nich oni raczej funkcje ozdobne, zaspokajaj\u0105c zapotrzebowanie propagandy na \u201ezaanga\u017cowanie mniejszo\u015bci w prace partii\u201d.<\/p>\n

W 1986 roku Tybeta\u0144czycy stanowili 78 procent cz\u0142onk\u00f3w partii w TRA. Pod koniec 1989 roku do partii nale\u017ca\u0142o 70.000 os\u00f3b \u2013 w tym 56.000, czyli oko\u0142o 80 procent, wywodz\u0105cych si\u0119 z mniejszo\u015bci. Jednak jedynym Tybeta\u0144czykiem, kt\u00f3ry kiedykolwiek zajmowa\u0142 wa\u017cne stanowisko w hierarchii partii, by\u0142 Bapa Phuncog \u0141angjal, marksistowski intelektualista, szef Wydzia\u0142u Propagandy 18 Korpusu, podlegaj\u0105cego Po\u0142udniowo-Zachodniemu Wojskowemu Komitetowi Partii Komunistycznej. Doskona\u0142a znajomo\u015b\u0107 chi\u0144skiego i, przede wszystkim, ideologiczne oddanie sprawie komunizmu umo\u017cliwia\u0142o mu skuteczne rywalizowanie o status, autentyczn\u0105 w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105 i wp\u0142ywy w KPCh. Niemniej w 1957 roku popad\u0142 on w nie\u0142ask\u0119 podczas antyprawicowej kampanii, zosta\u0142 usuni\u0119ty z partii i wtr\u0105cony do wi\u0119zienia, w kt\u00f3rym sp\u0119dzi\u0142 niemal dwadzie\u015bcia lat. Nigdy nie odzyska\u0142 dawnej pozycji; dzi\u015b mieszka w Pekinie i zajmuje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie pisaniem.<\/p>\n

Regionalna struktura partii pokrywa si\u0119 z chi\u0144sk\u0105 struktur\u0105 prowincji \u2013 z lokalnym odpowiednikiem Komitetu Centralnego, na czele kt\u00f3rego stoi sekretarz, zarz\u0105dzaj\u0105cy bie\u017c\u0105cymi sprawami regionu.<\/p>\n

Regionalnemu Komitetowi Centralnemu podlega wiele departament\u00f3w czy wydzia\u0142\u00f3w; najwa\u017cniejsze z nich to:<\/p>\n

1. Departament Organizacji, odpowiadaj\u0105cy za mianowania i personel;<\/p>\n

2. Departament Propagandy, kt\u00f3ry nadzoruje edukacj\u0119, sprawy kulturalne, media, studia polityczne oraz system opieki zdrowotnej i, oczywi\u015bcie, propagand\u0119;<\/p>\n

3. Front Jedno\u015bci, zajmuj\u0105cy si\u0119 kontaktami z organizacjami nie b\u0119d\u0105cymi cz\u0119\u015bci\u0105 partii i tradycyjnymi elitami.<\/p>\n

Te trzy agencje, nazywane \u201eorganami partii\u201d, podlegaj\u0105 bezpo\u015brednio Regionalnemu Komitetowi Centralnemu, kt\u00f3ry z kolei odpowiada przed Komitetem Centralnym w Pekinie. Wydzia\u0142y te nie s\u0105 agendami rz\u0105dowymi, jednak nadzoruj\u0105 wdra\u017canie polityki partii w odpowiednich ga\u0142\u0119ziach administracji. Prze\u0142o\u017ceni owych organ\u00f3w dysponuj\u0105 ogromn\u0105 w\u0142adz\u0105 w \u201ecodziennych\u201d sprawach regionu.<\/p>\n

Najwy\u017cszym dostojnikiem w Tybecie jest sekretarz regionalnej KPCh, kt\u00f3rego mianuje \u2013 w \u015bci\u015ble tajnym procesie \u2013 Komitet Centralny w Pekinie. Od chwili powo\u0142ania regionalnych struktur w Tybecie w 1965 roku sekretarzy takich by\u0142o siedmiu.<\/p>\n

Pierwszy, Zhang Guohua, jeden z genera\u0142\u00f3w AL-W kieruj\u0105cych szturmem na Czamdo w 1950 roku, piastowa\u0142 swoje stanowisko do 1968 roku, kiedy to zaatakowa\u0142a go awangarda rewolucji kulturalnej, Czerwona Gwardia, oskar\u017caj\u0105c o tworzenie w Tybecie w\u0142asnego \u201elenna\u201d. Nie zosta\u0142 jednak publicznie upokorzony ani odwo\u0142any \u2013 przeniesiono go po prostu do Sichuanu. Jego wyjazd by\u0142 sygna\u0142em do rozpocz\u0119cia ostrych walk wewn\u0119trznych, kt\u00f3re kompletnie zdezorganizowa\u0142y prac\u0119 administracji w ca\u0142ym regionie. Wielu wysokich urz\u0119dnik\u00f3w sta\u0142o si\u0119 przedmiotem bezpardonowych atak\u00f3w, a struktury partii praktycznie przesta\u0142y istnie\u0107. We wrze\u015bniu 1968 roku Pekin kaza\u0142 po\u0142o\u017cy\u0107 kres wa\u015bniom frakcyjnym i \u2013 w oparciu o \u201esojusz trzech\u201d: partii, kadr i armii \u2013 powo\u0142a\u0107 we wszystkich regionach \u201ekomitety rewolucyjne\u201d. Oddzia\u0142y partii straci\u0142y znaczenie, ust\u0119puj\u0105c miejsca \u201ekomitetom\u201d, kt\u00f3re nazywano \u201etymczasowym najwy\u017cszym organem w\u0142adzy\u201d.<\/p>\n

W sk\u0142ad Komitetu Rewolucyjnego TRA wesz\u0142o dwadzie\u015bcia siedem os\u00f3b \u2013 dwana\u015bcie z organizacji masowych, dziesi\u0119\u0107 z armii i pi\u0119\u0107, reprezentuj\u0105cych kadry. Na jego czele stan\u0105\u0142 Zeng Yongya \u2013 oficer, weteran. W Komitecie znalaz\u0142o si\u0119 tylko czterech Tybeta\u0144czyk\u00f3w: Ngabo Nga\u0142ang Dzigme, Ragdi, Pasang i Tian Bao. Zauwa\u017cmy, \u017ce nawet w czasach rewolucji kulturalnej partia widzia\u0142a potrzeb\u0119 pokazania obecno\u015bci Tybeta\u0144czyk\u00f3w w elicie w\u0142adzy i, co wi\u0119cej, obsadzania w tej roli Ngabo, kt\u00f3rego arystokratyczne imi\u0119 figurowa\u0142o \u2013 absurdalnie \u2013 na wszystkich listach rewolucjonist\u00f3w. Mianowania te zn\u00f3w by\u0142y g\u0142\u00f3wnie zabiegiem kosmetycznym \u2013 na przyk\u0142ad Ngabo nie opuszcza\u0142 w tym okresie Pekinu i nie wzi\u0105\u0142 udzia\u0142u w \u017cadnym zebraniu. Zreszt\u0105 nawet gdyby m\u00f3g\u0142 w nich uczestniczy\u0107, bior\u0105c pod uwag\u0119 brak jakiegokolwiek poparcia w organizacjach masowych, armii i frakcjach, nie mia\u0142by szans na przeforsowanie \u017cadnej idei.<\/p>\n

Najbardziej interesuj\u0105cym zjawiskiem tego okresu jest wy\u0142onienie si\u0119 nowej grupy tybeta\u0144skich komunist\u00f3w, takich jak Ragdi i Pasang, zwerbowanych przez parti\u0119 w po\u0142owie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i wys\u0142anych do szk\u00f3\u0142 w Chinach. Partia chcia\u0142a stworzy\u0107 lokaln\u0105, ideologicznie czyst\u0105 elit\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142aby polityczny i ideologiczny interes w s\u0142u\u017ceniu nowej w\u0142adzy. G\u0142\u00f3wnym \u2013 a w okresie rewolucji kulturalnej, praktycznie jedynym \u2013 kryterium przy doborze tej elity by\u0142o w\u0142a\u015bciwe pochodzenie klasowe.<\/p>\n

Pasang i Ragdi s\u0105 najwa\u017cniejszymi cz\u0142onkami regionalnej KPCh, kt\u00f3rzy wyp\u0142yn\u0119li w czasie rewolucji kulturalnej. Pasang pojawi\u0142a si\u0119 na scenie politycznej na pocz\u0105tku lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych, kiedy to lansowano j\u0105 jako wz\u00f3r nowej rewolucjonistki z przebudzon\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 klasow\u0105. Pasang, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 nang zen, czyli s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 w arystokratycznym maj\u0105tku, uciek\u0142a pono\u0107 z domu w wieku lat osiemnastu, by przy\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do wkraczaj\u0105cych w\u0142a\u015bnie do Tybetu oddzia\u0142\u00f3w AL-W. Do partii wst\u0105pi\u0142a w 1959 roku i zosta\u0142a wys\u0142ana na studia w \u201einstytucie mniejszo\u015bci\u201d w Chinach. Na temat pierwszego okresu jej kariery, 1960-68, wiemy niewiele. Piastowa\u0142a pono\u0107 stanowisko \u201ezast\u0119pcy s\u0119dziego w okr\u0119gu Nang\u201d; jej imi\u0119 pojawia\u0142o si\u0119 regularnie \u2013 by\u0142a modelow\u0105 urz\u0119dniczk\u0105, posiadaj\u0105c\u0105 w\u0142a\u015bciwe pogl\u0105dy polityczne i pochodzenie klasowe. Pierwsze wa\u017cne stanowisko zaj\u0119\u0142a w czasie rewolucji kulturalnej, mianowana w 1968 roku wiceprzewodnicz\u0105c\u0105 Komitetu Rewolucyjnego. Oznacza\u0142o to dla niej ogromny awans w hierarchii lokalnej KPCh; znalaz\u0142a si\u0119 na jej szczycie i nie opu\u015bci\u0142a go do tej pory.<\/p>\n

Historia Ragdiego jest podobna \u2013 pochodzi z biednej ch\u0142opskiej rodziny, do partii wst\u0105pi\u0142 w 1961 roku. Jak wielu m\u0142odych Tybeta\u0144czyk\u00f3w, z komunizmem zetkn\u0105\u0142 si\u0119 po raz pierwszy na pocz\u0105tku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, gdy zabiegano o wzgl\u0119dy i wysy\u0142ano na studia do Chin m\u0142odych ludzi, pochodz\u0105cych z ubogich ch\u0142opskich rodzin. Najprawdopodobniej ucz\u0119szcza\u0142 do jednego z \u201einstytut\u00f3w mniejszo\u015bci\u201d, kt\u00f3re utworzono z my\u015bl\u0105 o m\u0142odzie\u017cy z Tybetu i innych region\u00f3w zamieszkiwanych przez mniejszo\u015bci narodowe. Rok p\u00f3\u017aniej wr\u00f3ci\u0142 do Nagczu i zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 w prefekturalnym komitecie partii.<\/p>\n

Dzi\u0119ki pochodzeniu klasowemu tych dwoje b\u0142yskawicznie wspina\u0142o si\u0119 po szczeblach partyjnej hierarchii \u2013 w 1968 roku byli ju\u017c najwy\u017cej postawionymi urz\u0119dnikami tybeta\u0144skimi w TRA. Ragdi pe\u0142ni te funkcje nadal; Pasang wci\u0105\u017c nominalnie nale\u017cy do najwy\u017cszej elity regionu.<\/p>\n

Je\u015bli idzie o tybeta\u0144skie ziemie w Sichuanie, Gansu, Qinghai i Yunnanie, wiemy bardzo niewiele o obecno\u015bci Tybeta\u0144czyk\u00f3w w elitach politycznych w okresie rewolucji kulturalnej. Mo\u017cna si\u0119 jednak domy\u015bla\u0107, \u017ce kadry i cz\u0142onkowie maj\u0105cy \u201eczyste\u201d pochodzenie klasowe pi\u0119li si\u0119 w g\u00f3r\u0119, a ci o \u201ez\u0142ym\u201d pochodzeniu \u2013 padali ofiar\u0105 czystek. W TRA ludzie tacy jak Dord\u017ce Ceten \u2013 cz\u0142onek partii z niemal dwudziestoletnim sta\u017cem, aktywny u schy\u0142ku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych \u2013 znikali w epoce rewolucji kulturalnej, by pojawi\u0107 si\u0119 ponownie o wiele lat p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n

W oficjalnych statystykach nie znajdziemy \u017cadnych danych na temat cz\u0142onkostwa w latach 1966-71. W okresie rewolucji kulturalnej partia pogr\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 w zupe\u0142nym chaosie. W tym czasie wst\u0119powa\u0142o do niej wielu Tybeta\u0144czyk\u00f3w \u2013 kiedy rewolucja dobieg\u0142a ko\u0144ca, stanowili niemal 33 procent cz\u0142onk\u00f3w organizacji.<\/p>\n

Dzi\u015b sekretarz partii jest zn\u00f3w najwa\u017cniejsz\u0105 postaci\u0105 w Tybecie. W latach 1965-84 kryteria rz\u0105dz\u0105ce doborem kandydat\u00f3w na to stanowisko nie budzi\u0142y \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci: Zhang Guohua (1965-67), Zhou Renshan (pe\u0142ni\u0105cy obowi\u0105zki sekretarza w 1967 roku), Zeng Yongya (1968-71), Ren Rong (1971-80) i Yin Fatang (1980-85) \u2013 wszyscy byli weteranami 18 armii, stanowi\u0105cej cz\u0119\u015b\u0107 4 Armii Polowej i podlegaj\u0105cej Dow\u00f3dztwu Po\u0142udniowo-Zachodniemu. W Tybecie kadry z tego \u015brodowiska zdominowa\u0142y najwy\u017csze szczeble hierarchii partyjnej i rz\u0105dowej. Wszyscy ci oficerowie \u2013 wydaje si\u0119, \u017ce nominacje nast\u0119powa\u0142y w \u201enaturalnej\u201d kolejno\u015bci \u2013 zasiadaj\u0105c na fotelu sekretarza, obejmowali te\u017c stanowisko komisarza politycznego Tybeta\u0144skiego Okr\u0119gu Wojskowego.<\/p>\n

\u00d3w porz\u0105dek nominacji zak\u0142\u00f3cono dopiero w roku 1985, kiedy to nowym sekretarzem partii zosta\u0142 Wu Jinghua. Wu nie mia\u0142 \u017cadnych wcze\u015bniejszych zwi\u0105zk\u00f3w z Tybetem i nale\u017ca\u0142 do mniejszo\u015bci narodowej Yi. Wcze\u015bniej pracowa\u0142 w Sichuanie, gdzie realizowa\u0142 reformy Denga w regionach zamieszkiwanych przez mniejszo\u015bci; tam te\u017c zauwa\u017cy\u0142 go Hu Yaobang.<\/p>\n

W tym samym czasie na scen\u0119 wkracza\u0142a nowa grupa \u2013 tybeta\u0144ska elita. Tian Bao, Ragdi i Pasang nadal, jak podczas rewolucji kulturalnej, piastowali stanowiska wicesekretarzy, ale obok nich pojawia\u0142y si\u0119 nowe twarze: Dord\u017ce Cering, Dord\u017ce Ceten i Gjalcen Norbu. Po rz\u0105dami Wu Jinghuy wi\u0119kszo\u015b\u0107 zast\u0119pc\u00f3w sekretarza by\u0142a Tybeta\u0144czykami.<\/p>\n

Wci\u0105\u017c jednak \u017caden z nich nie zasiad\u0142 na fotelu sekretarza partii. Cho\u0107 konstytucja wymaga, by przewodnicz\u0105cy autonomicznego rz\u0105du wywodzi\u0142 si\u0119 z zamieszkuj\u0105cej region narodowo\u015bci, ograniczenie to nie dotyczy struktur partii. Kwestia ta pozostaje najwa\u017cniejszym testem na zdolno\u015b\u0107 Chin do powierzania pe\u0142ni w\u0142adzy osobom nale\u017c\u0105cym do mniejszo\u015bci. Po czterdziestu latach rz\u0105d\u00f3w komunist\u00f3w coraz trudniej wyja\u015bni\u0107 niemo\u017cno\u015b\u0107 mianowania tybeta\u0144skiego przyw\u00f3dcy w regionie.<\/p>\n

Dzi\u015b wielu tybeta\u0144skich funkcjonariuszy i cz\u0142onk\u00f3w partii ma interes w zabieganiu o przekazanie im steru w\u0142adzy. Wcze\u015bniej musia\u0142oby jednak doj\u015b\u0107 do zmiany samego charakteru obecno\u015bci Tybeta\u0144czyk\u00f3w w elitach partii. W latach 1950-84 ich rola by\u0142a marginalna i symboliczna. Status Tiana Bao, kt\u00f3ry zajmowa\u0142 wysokie stanowiska i w strukturach rz\u0105dowych, i partyjnych, wynika\u0142 z faktu, \u017ce by\u0142 on jednym z niewielu niechi\u0144skich uczestnik\u00f3w Wielkiego Marszu, i z wagi \u2013 przede wszystkim symbolicznej \u2013 jak\u0105 przywi\u0105zuje si\u0119 do tego okresu w historii partii. Symbolice \u2013 jako wysoki urz\u0119dnik \u201etradycyjnego\u201d rz\u0105du i jeden z sygnatariuszy Siedemnastopunktowej Ugody \u2013 zawdzi\u0119cza r\u00f3wnie\u017c wysok\u0105 pozycj\u0119 Ngabo Nga\u0142ang Dzigme: \u017cywy dow\u00f3d ci\u0105g\u0142o\u015bci mi\u0119dzy starym Tybetem i now\u0105 w\u0142adz\u0105. Dzi\u015b jednak obaj s\u0105 ju\u017c na politycznej emeryturze.<\/p>\n

Nawet w czasach rewolucji kulturalnej, gdy Ragdi i Pasang byli u steru polityki w regionie, zajmowane przez nich stanowiska mo\u017cna co najwy\u017cej okre\u015bli\u0107 jako \u201eeksponowane\u201d, gdy\u017c ich obecno\u015b\u0107 nie mia\u0142a \u017cadnego wp\u0142ywu na bieg wydarze\u0144. Najlepszym dowodem na dekoracyjny charakter ich r\u00f3l jest fakt, i\u017c przetrwali tak wiele epok i radykalnych zmian w kr\u0119gu przyw\u00f3dc\u00f3w. Dowiedli po prostu, \u017ce nie stanowi\u0105 \u017cadnego zagro\u017cenia i \u017ce nie uprawiaj\u0105 w\u0142asnej polityki. Zdobyli sobie w ten spos\u00f3b reputacj\u0119 godnych zaufania urz\u0119dnik\u00f3w, kt\u00f3rych mo\u017cna trzyma\u0107 na wysokich sto\u0142kach jako dow\u00f3d udzia\u0142u Tybeta\u0144czyk\u00f3w w procesie decyzyjnym.<\/p>\n

W m\u0142odszym pokoleniu tybeta\u0144skich przyw\u00f3dc\u00f3w, kt\u00f3rzy wchodz\u0105 obecnie na scen\u0119, jest wiele wykszta\u0142conych os\u00f3b o odpowiednim pochodzeniu i w\u0142a\u015bciwym \u201ekr\u0119gos\u0142upie ideologicznym\u201d, chc\u0105cych dotrze\u0107 na najwy\u017csze szczeble partyjnej hierarchii. Niemniej Tybet wci\u0105\u017c nie jest regionem politycznie autonomicznym, z elit\u0105, kt\u00f3ra mog\u0142aby prowadzi\u0107 w\u0142asn\u0105 polityk\u0119 bez ogl\u0105dania si\u0119 na Pekin. Chroniczne uzale\u017cnienie regionu od subsydi\u00f3w z centrum i brak silnych lokalnych lider\u00f3w sprawiaj\u0105, \u017ce TRA, mimo nominalnej autonomii, ma wci\u0105\u017c mniej swobody ni\u017c \u201ezwyk\u0142e\u201d prowincje.<\/p>\n

Wp\u0142yw centrali na kszta\u0142towanie polityki w Tybecie najlepiej ilustruje rola Forum Roboczego, czyli Narodowego Forum Po\u015bwi\u0119conego Pracy w Tybecie. Cia\u0142o takie powsta\u0142o po raz pierwszy w 1959 roku. Powo\u0142ano je ponownie w roku 1980 na pro\u015bb\u0119 nowego sekretariatu partii w Pekinie, co wskazywa\u0142o, \u017ce planowanie polityki w regionie nale\u017ce\u0107 b\u0119dzie do najwy\u017cszych przyw\u00f3dc\u00f3w Chin. Pierwsze Forum Robocze zwo\u0142a\u0142 Hu Yaobang w 1980 roku; zapocz\u0105tkowa\u0142o ono er\u0119 najbardziej liberalnej polityki w najnowszej historii Tybetu. Podstawow\u0105 strategi\u0119 I Forum okre\u015blano jako: \u201e\u0142agodno\u015b\u0107, \u0142agodno\u015b\u0107 i jeszcze raz \u0142agodno\u015b\u0107\u201d (Yang Jingren, \u00f3wczesny przewodnicz\u0105cy Frontu Jedno\u015bci). Cztery lata p\u00f3\u017aniej Hu Yaobang zwo\u0142a\u0142 II Forum, kt\u00f3re wezwa\u0142o do \u201eotwarcia\u201d regionu i powi\u0105zania jego rozwoju gospodarczego z innymi regionami Chin. Nast\u0119pne Forum obradowa\u0142o dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, w 1994 roku, postuluj\u0105c szybki wzrost gospodarczy i dalsz\u0105 integracj\u0119 z Chinami (por. Odcinanie g\u0142owy w\u0119\u017ca. Tybet w latach 1994-95: Wi\u0119cej kontroli, Tibet Information Network\/Human Rights Watch Asia, Warszawa 1997).<\/p>\n

Poczynaj\u0105c od 1980 roku Forum Robocze s\u0105 najwa\u017cniejszym organem politycznym Tybetu. Proces formu\u0142owania i wdra\u017cania strategii dla regionu jest przejrzysty. Przewodnicz\u0105cy, sekretarz generalny KPCh, wzywa do Pekinu kadry z Tybetu, by mog\u0142y one przys\u0142uchiwa\u0107 si\u0119 obradom. W sk\u0142ad Forum wchodz\u0105 najwy\u017csi przyw\u00f3dcy partii \u2013 jego cz\u0142onkiem nie jest nawet sekretarz lokalnej organizacji partyjnej (cho\u0107 mo\u017ce przedstawia\u0107 temu gremium swoje materia\u0142y). Nie ulega wi\u0119c w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce decyzje polityczne w sprawie TRA zapadaj\u0105 na najwy\u017cszym szczeblu.<\/p>\n

Teoretycznie, struktura rz\u0105du w TRA przypomina rz\u0105dy chi\u0144skich prowincji; regionalne Zgromadzenie jest najwy\u017cszym organem w\u0142adzy \u2013 ma prawo do modyfikowania ustaw krajowych, wydawania ustaw lokalnych, mianowania rz\u0105du i s\u0119dzi\u00f3w. Konstytucja stanowi, \u017ce na czele rz\u0105du i zgromadzenia regionu lub prowincji musi sta\u0107 osoba nale\u017c\u0105ca do lokalnej mniejszo\u015bci etnicznej. Tak wi\u0119c od chwili powo\u0142ania TRA w 1965 roku szefem rz\u0105du by\u0142 zawsze Tybeta\u0144czyk: najpierw Ngabo Nga\u0142ang Dzigme, po rewolucji kulturalnej \u2013 Tian Bao, Dord\u017ce Ceten i Cering Dord\u017ce, a obecnie Gjalcen Norbu (oczywi\u015bcie, r\u00f3wnie\u017c cz\u0142onek partii). Zgromadzeniem Ludowym TRA tak\u017ce nieodmiennie kierowali Tybeta\u0144czycy \u2013 dzi\u015b ponad 80 procent delegat\u00f3w wszystkich szczebli jest Tybeta\u0144czykami.<\/p>\n

W praktyce, jak ju\u017c wspomniano, w strukturach Zgromadzenia Ludowego i rz\u0105du TRA dominuj\u0105 cz\u0142onkowie partii. Zajmuj\u0105 oni najwa\u017cniejsze stanowiska i kieruj\u0105 procesem podejmowania decyzji. Podczas ka\u017cdej sesji Zgromadzenia powo\u0142uje si\u0119 ad hoc komisj\u0119 partyjn\u0105, kt\u00f3ra reprezentuje obecnych na sali cz\u0142onk\u00f3w KPCh i powierza im kluczowe stanowiska we wszystkich strukturach Zgromadzenia i Konferencji Konsultatywnej. Z uwagi na klauzul\u0119 \u015bcis\u0142ej tajno\u015bci i brak materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych, trudno orzec, czy dochodzi do konflikt\u00f3w mi\u0119dzy parti\u0105 a Zgromadzeniem Ludowym TRA, a je\u015bli tak \u2013 to jak s\u0105 one rozwi\u0105zywane. Nie wiemy te\u017c wiele o systemie nominowania. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, mo\u017cna jednak stwierdzi\u0107, \u017ce deputowani Zgromadzenia Ludowego \u2013 w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych jest wiele \u201eznanych postaci\u201d, takich jak byli wysocy lamowie \u2013 zajmuj\u0105 swoje \u201estanowiska\u201d po to tylko, by legitymizowa\u0107 poczynania partii. W tym sensie nie maj\u0105 wi\u0119cej w\u0142adzy ni\u017c lokalna kom\u00f3rka Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej, kt\u00f3ra \u2013 mimo \u017ce ma by\u0107 forum dla g\u0142oszenia pogl\u0105d\u00f3w \u201ebezpartyjnych\u201d \u2013 zdominowana jest przez cz\u0142onk\u00f3w KPCh i tworzone ad hoc komisje partyjne, steruj\u0105ce przebiegiem ka\u017cdej sesji.<\/p>\n

Regionalne Zgromadzenie Ludowe powo\u0142ano w 1965 roku. Jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 instytucji, nie obradowa\u0142o ono w czasach rewolucji kulturalnej i wr\u00f3ci\u0142o na scen\u0119 w 1977 roku (cho\u0107 ustaw\u0119 Prawo Wyborcze Chi\u0144skiej Republiki Ludowej dla Og\u00f3lnochi\u0144skiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych i Lokalnych Zgromadze\u0144 Ludowych Wszystkich Szczebli znowelizowano dopiero w roku 1979). Ustawa reguluje konstytucyjne funkcje ZPL; uzupe\u0142niaj\u0105 j\u0105 szczeg\u00f3\u0142owe przepisy ustawowe, dotycz\u0105ce Zgromadze\u0144 lokalnych i lokalnych rz\u0105d\u00f3w.<\/p>\n

Ustawy te powo\u0142ywa\u0142y cztery szczeble Zgromadze\u0144 Przedstawicieli Ludowych. Na szczycie znajduje si\u0119 Zgromadzenie Og\u00f3lnochi\u0144skie, wybierane na pe\u0142n\u0105 pi\u0119cioletni\u0105 kadencj\u0119; poni\u017cej s\u0105 Zgromadzenia 29 prowincji i region\u00f3w autonomicznych \u2013 r\u00f3wnie\u017c z pi\u0119cioletnimi kadencjami. Hierarchi\u0119 zamykaj\u0105 Zgromadzenia prefekturalne i okr\u0119gowe.<\/p>\n

Zgromadzenie regionalne, podobnie jak Og\u00f3lnochi\u0144skie, jest cia\u0142em legislacyjnym, upowa\u017cnionym do modyfikowania ustaw (krajowych) i wydawania ustaw (dla regionu). Zgromadzenie pe\u0142ni dwojak\u0105 rol\u0119 \u2013 ustawodawcz\u0105 i nadzorcz\u0105: sprawuje kontrol\u0119 nad urz\u0119dnikami administracji i w\u0142adzy s\u0105downiczej. Zgromadzenia regionalne obraduj\u0105 jednak tylko raz \u2013 i to przez kr\u00f3tki czas \u2013 w roku i nie podejmuj\u0105 \u017cadnych decyzji politycznych. W Zgromadzeniu Og\u00f3lnochi\u0144skim najwa\u017cniejsze stanowiska piastuj\u0105 cz\u0142onkowie partii; to oni kieruj\u0105 pracami tego cia\u0142a i do nich nale\u017cy rozstrzyganie wszystkich strategicznych kwestii. Zgromadzenie ma gwarantowa\u0107 \u201emieszka\u0144com ca\u0142ego kraju\u201d \u2013 i to jest jego g\u0142\u00f3wne zadanie \u2013 \u201esprawowanie najwy\u017cszej w\u0142adzy w kierowaniu pa\u0144stwem\u201d. Wybory i sam fakt istnienia Zgromadzenia legitymizuj\u0105 w\u0142adz\u0119 KPCh i sugeruj\u0105, \u017ce zgadza si\u0119 na ni\u0105 ca\u0142y nar\u00f3d.<\/p>\n

Inn\u0105 instytucj\u0105, kt\u00f3ra odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w Tybecie, jest Og\u00f3lnochi\u0144ska Ludowa Polityczna Konferencja Konsultatywna. Ye Xuanping, wiceprzewodnicz\u0105cy OLPKK, okre\u015bla swoj\u0105 organizacj\u0119 nie jako organ administracyjny, lecz \u201ewa\u017cne cia\u0142o polityczno-konsultacyjne, pe\u0142ni\u0105ce rol\u0119 patriotycznego frontu jedno\u015bci\u201d.<\/p>\n

OLPKK nie ma statusu konstytucyjnego \u2013 zosta\u0142a powo\u0142ana przez KPCh. Jej istnienie opiera si\u0119 na dogmacie o dominuj\u0105cej roli partii. W Chinach w\u0142a\u015bciwych jest organizacj\u0105 marginaln\u0105, pozbawion\u0105 jakiegokolwiek wp\u0142ywu na w\u0142adz\u0119, w Tybecie nadal odgrywa jednak rol\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105. Podobnie jak Zgromadzenie Ludowe, OLPKK istnieje na czterech szczeblach: krajowym, regionalnym, prefekturalnym i okr\u0119gowym. W przeciwie\u0144stwie do Zgromadzenia, kt\u00f3rego cz\u0142onk\u00f3w wybiera si\u0119, teoretycznie, w g\u0142osowaniu powszechnym, nominacja w poczet cz\u0142onk\u00f3w OLPKK jest prezentem od partii. KPCh powo\u0142a\u0142a to cia\u0142o w ramach \u201esojuszu\u201d z organizacjami i osobami, kt\u00f3re z uwagi na charakter klasowy lub ideologiczny do partii nie nale\u017c\u0105, lecz maj\u0105 pewne znaczenie spo\u0142eczne. Cz\u0142onk\u00f3w obowi\u0105zuje wierno\u015b\u0107 czterem dogmatom: przyw\u00f3dztwu partii, przewodniej roli my\u015bli marksistowsko-leninowsko-maoistowskiej, dyktaturze ludu oraz drodze socjalistycznej.<\/p>\n

Aby zosta\u0107 wybranym do OLPKK, nale\u017cy przekona\u0107 parti\u0119, i\u017c \u201epodda\u0142o si\u0119 reformie\u201d i jest si\u0119 gotowym ca\u0142kowicie podporz\u0105dkowa\u0107 demokratycznej dyktaturze proletariatu. W\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w Konferencji s\u0105 przyw\u00f3dcy tacy jak Lhalu Ce\u0142ang Dord\u017ce, by\u0142y gubernator Wschodniego Tybetu i minister kaszagu. Lhalu zosta\u0142 wtr\u0105cony do wi\u0119zienia w 1959 roku i sp\u0119dzi\u0142 w nim 20 lat. Inn\u0105 wa\u017cn\u0105 postaci\u0105 jest Czamdo Phagpa-la (Phagpa-lha Gelek Namgjal), by\u0142y opat klasztoru Czamdo, kt\u00f3ry piastuje wysokie stanowiska w rz\u0105dzie i OLPKK od 1960 roku.<\/p>\n

OLPKK pe\u0142ni\u0142a wa\u017cn\u0105 rol\u0119 propagandow\u0105 w pierwszym okresie, przekonuj\u0105c, \u017ce partia gotowa jest akceptowa\u0107 niekomunist\u00f3w. Du\u017cy nacisk k\u0142adziono w\u00f3wczas na wyrozumia\u0142o\u015b\u0107 komunist\u00f3w wobec wrog\u00f3w klasowych. Z czasem rola Konferencji uleg\u0142a zmianie \u2013 dzi\u015b nale\u017cy do niej propagowanie polityki partii w spo\u0142ecze\u0144stwie. Cho\u0107 na papierze podkre\u015bla si\u0119, \u017ce OLPKK s\u0142u\u017cy pozyskiwaniu wp\u0142ywowych obywateli, w praktyce u\u0142atwia ona walk\u0119 z pogl\u0105dami dysydenckimi. Ludzie, doskonale zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z bezsilno\u015bci Konferencji, tak opisuj\u0105 jej rol\u0119: \u201etrzeba tam robi\u0107 trzy rzeczy, wszystkie r\u0119koma \u2013 podawa\u0107 je wchodz\u0105c na sal\u0119, klaska\u0107 w trakcie przem\u00f3wie\u0144, i wreszcie podnosi\u0107, gdy przychodzi do g\u0142osowania\u201d.<\/p>\n

Mimo og\u00f3lnej bierno\u015bci, pojedynczy cz\u0142onkowie potrafi\u0105 wykazywa\u0107 si\u0119 stanowczo\u015bci\u0105, a nawet posun\u0105\u0107 do ostrej krytyki. Podczas kulminacji wyst\u0105pie\u0144 niepodleg\u0142o\u015bciowych pod koniec lat osiemdziesi\u0105tych, przedstawiciele Konferencji przekazali partii dokument, w kt\u00f3rym krytykowali spos\u00f3b t\u0142umienia demonstracji. W ostatnich latach najtrudniejsz\u0105 kwesti\u0105 dyskutowan\u0105 na forum OLPKK by\u0142a sprawa rozpoznania Panczenlamy. Wielu cz\u0142onk\u00f3w nie chcia\u0142o si\u0119 wypowiada\u0107 na ten temat, niemniej inni wielokrotnie powtarzali, \u017ce \u201enie dosz\u0142o do zbli\u017cenia stanowisk mi\u0119dzy nami a rz\u0105dem centralnym. To, co mieli\u015bmy do powiedzenia, nie znajdowa\u0142o uznania partii\u201d.<\/p>\n

Cho\u0107 ro\u015bnie udzia\u0142 Tybeta\u0144czyk\u00f3w w pracach partii i rz\u0105du TRA, nie nale\u017cy s\u0105dzi\u0107, \u017ce zaczynaj\u0105 oni odgrywa\u0107 dominuj\u0105c\u0105 rol\u0119 w regionie. Centralizacja procesu podejmowania decyzji oraz nieust\u0119pliwo\u015b\u0107 w\u0142adz w\u0142a\u015bciwie uniemo\u017cliwiaj\u0105 pojedynczym cz\u0142onkom partii lub urz\u0119dnikom rz\u0105du podnoszenie kwestii k\u0142\u00f3c\u0105cych si\u0119 z oficjaln\u0105 polityk\u0105 KPCh. Sytuacj\u0119 dodatkowo utrudnia gospodarcze uzale\u017cnienie regionu od centrum. Poza TRA, gdzie Tybeta\u0144czycy stanowi\u0105 zdecydowan\u0105 mniejszo\u015b\u0107, mo\u017cliwo\u015bci rywalizowania z Chi\u0144czykami o w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105 w komunistycznej hierarchii s\u0105 jeszcze bardziej ograniczone.<\/p>\n

Na najwy\u017cszych szczeblach w\u0142adzy, czy to partyjnej czy rz\u0105dowej, najwa\u017cniejszym zagadnieniem jest zasi\u0119g ust\u0119pstw \u2013 oficjalnie okre\u015blanych \u201eszczeg\u00f3lnymi okoliczno\u015bciami\u201d lub \u201especjalnymi potrzebami\u201d \u2013 zwi\u0105zanych z historyczn\u0105 i kulturow\u0105 odr\u0119bno\u015bci\u0105 regionu od Chin. \u201eUmiarkowani\u201d twierdz\u0105, \u017ce trzeba bra\u0107 pod uwag\u0119 ow\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 i godzi\u0107 si\u0119 na pewne ust\u0119pstwa, zwi\u0105zane ze spo\u0142ecznymi i religijnymi uczuciami Tybeta\u0144czyk\u00f3w, natomiast \u201etwardog\u0142owi\u201d, czy te\u017c \u201elewacy\u201d, s\u0105 zdania, \u017ce \u201especjalne potrzeby\u201d to eufemizm, kt\u00f3rym pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 \u201enacjonali\u015bci\u201d, by przeszkodzi\u0107 w \u201ebudowie socjalizmu\u201d. Debata ta jest echem walk mi\u0119dzy \u201elokalnymi patriotami\u201d i \u201echi\u0144skimi szowinistami\u201d z ko\u0144ca lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Wed\u0142ug sekretarza partii Chena Kuiyuana \u2013 kt\u00f3ry oskar\u017ca adwokat\u00f3w \u201eszczeg\u00f3lnych okoliczno\u015bci\u201d o \u201eseparatystyczne str\u0119czycielstwo\u201d \u2013 kwestia ta jest dzi\u015b testem politycznej lojalno\u015bci.<\/p>\n

Szersze zagadnienia polityczne \u2013 wolno\u015b\u0107 religijna, Dalajlama czy wreszcie niepodleg\u0142o\u015b\u0107 \u2013 s\u0105 dla w\u0142adz tabu. Cz\u0142onkowie partii i urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi maj\u0105 tu by\u0107 jednomy\u015blni i stanowczo przeciwstawia\u0107 si\u0119 wszelkim ideom zwi\u0105zanym z niepodleg\u0142o\u015bci\u0105 Tybetu. Niemniej Tybeta\u0144czyk\u00f3w najbardziej interesuj\u0105 w\u0142a\u015bnie te sprawy i to one oddzielaj\u0105 nar\u00f3d od jego wsp\u00f3\u0142czesnych przyw\u00f3dc\u00f3w.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Tibet Information Network, Leaders in Tibet<\/em>, Londyn 1997; wst\u0119p.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Cering Siakja (Tsering Shakya) jest najbardziej znanym wykszta\u0142conym na Zachodzie historykiem tybeta\u0144skim, autorem pionierskiej monografii \u201eSmok w Krainie \u015aniegu\u201d (Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, 2019).<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eElity\u201d wsp\u00f3\u0142czesnego Tybetu wywodz\u0105 si\u0119 z trzech grup: s\u0105 to chi\u0144scy funkcjonariusze, kt\u00f3rzy przybyli do regionu w 1950 roku lub p\u00f3\u017aniej; Tybeta\u0144czycy, kt\u00f3rzy wst\u0105pili do Komunistycznej Partii Chin w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych, zajmuj\u0105c eksponowane stanowiska w czasie rewolucji kulturalnej (1966-76); oraz ludzie, kt\u00f3rzy zrobili kariery w okresie liberalizacji, to znaczy po 1979 roku \u2013 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17771,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[27,26],"class_list":["post-17770","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-historia","tag-polityka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17770","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17770"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17770\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17772,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17770\/revisions\/17772"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/17771"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17770"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17770"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17770"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}