{"id":1911,"date":"2015-09-07T06:53:37","date_gmt":"2015-09-07T04:53:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=1911"},"modified":"2015-09-09T09:13:20","modified_gmt":"2015-09-09T07:13:20","slug":"oser-stara-thangka-w-nowych-czasach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=1911","title":{"rendered":"Oser: Stara thangka w nowych czasach"},"content":{"rendered":"

Ka\u017cdy turysta musi odwiedzi\u0107 ten s\u0142awny kwarta\u0142 we wschodniej cz\u0119\u015bci Lhasy, a problemy sprawia ju\u017c nazwa. Tybeta\u0144ski \u201eBarkhor\u201d Chi\u0144czycy z regu\u0142y nazywaj\u0105 \u201eulic\u0105 o\u015bmiu rog\u00f3w\u201d, <\/span>ba jiao jie<\/em>, co rzeczywi\u015bcie wprawia w konsternacj\u0119, bo sk\u0105d naro\u017cniki w kole, w dodatku a\u017c tyle? Powiada si\u0119, \u017ce t\u0119 \u0142amig\u0142\u00f3wk\u0119 zafundowali nam \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rzy zaj\u0119li Tybet w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego stulecia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pochodzi\u0142a z Sichuanu, a w tamtejszym dialekcie \u201ejiao\u201d wymawia si\u0119 jak \u201eguo\u201d i st\u0105d osobliwa transliteracja. <\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Barkhor czy Bajiao przyci\u0105ga jak magnes buddyst\u00f3w, kt\u00f3rzy kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 \u015bwi\u0105tyni D\u017cokhang, niezmordowani niczym wskaz\u00f3wki zegarka, oraz turyst\u00f3w, myszkuj\u0105cych po niezliczonych straganach i sklepikach, sprzedaj\u0105cych \u201esztuk\u0119 etniczn\u0105\u201d w\u0105tpliwej proweniencji. Wycieczkowy boom ma tak\u0105 si\u0142\u0119 ra\u017cenia, \u017ce nawet starym autochtonom wymsknie si\u0119 czasem chi\u0144ska nazwa.<\/p>\n

Turystyka to rzeczywi\u015bcie dochodowy biznes. W 1996 roku m\u0142ody tybeta\u0144ski artysta Ceten Namgjal jako pierwszy publicznie namalowa\u0142 na Barkhorze thangk\u0119, tradycyjny obraz sakralny. Nigdy wcze\u015bniej nie robiono tego na oczach gapi\u00f3w, mo\u017cna go wi\u0119c uzna\u0107 za pioniera bezliku dzisiejszych ulicznych pracowni. Jest szanowany, otrzymywa\u0142 zaproszenia od tybeta\u0144skich klasztor\u00f3w w Nepalu i Mongolii. T\u0142umy dewizowych turyst\u00f3w w Katmandu natchn\u0119\u0142y go do zarabiania na thangkach. W 1999 roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 i otworzy\u0142 \u201eGaleri\u0119 i pracowni\u0119 Thangka Mandala\u201d z szyldem po tybeta\u0144sku, chi\u0144sku, angielsku i japo\u0144sku, kt\u00f3ry trafi\u0142 do wielu bedeker\u00f3w, przyci\u0105gaj\u0105c klient\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata.<\/p>\n

Dzi\u015b trudno sobie wyobrazi\u0107 Barkhor bez pracowni malarskich, kt\u00f3re zd\u0105\u017cy\u0142y wrosn\u0105\u0107 w tutejszy pejza\u017c, ale czy nie kosztem jako\u015bci malowide\u0142?<\/p>\n

Obwo\u017any o\u0142tarzyk, czyli powolna, ale niepowstrzymana komercjalizacja religii<\/p>\n

\u201eThangka\u201d to s\u0142owo tybeta\u0144skie. \u201eThang\u201d kojarzy si\u0119 z przestrzeni\u0105 i oznacza bezmiar, bezkres. (Ceten Namgjal t\u0142umaczy, \u017ce na kawa\u0142ku p\u0142\u00f3tna mo\u017cna namalowa\u0107 jednego albo stu czy nawet tysi\u0105c Budd\u00f3w.) \u201eKa\u201d niesie w sobie odrobin\u0119 magii, odnosz\u0105c si\u0119 do zmieniania pustki w co\u015b, na przyk\u0142ad pojawienia si\u0119 malowid\u0142a na bia\u0142ej p\u0142achcie. Wedle obowi\u0105zuj\u0105cej dzi\u015b definicji daje to razem \u201etybeta\u0144ski malowany zw\u00f3j\u201d. <\/span><\/p>\n

Historia malowide\u0142 buddyjskich zaczyna si\u0119 od Siddharthy Gotamy oraz nios\u0105cej Przebudzenie \u201enauki kwiatu\u201d. Ka\u017cdy Tybeta\u0144czyk, kt\u00f3ry odebra\u0142 zr\u0119by tradycyjnej edukacji, zna pi\u0119kne legendy o thangkach \u2013 zw\u0142aszcza tej pierwszej, kt\u00f3r\u0105 kr\u00f3l Songcen Gampo namalowa\u0142 w\u0142asn\u0105 krwi\u0105 za rad\u0105 Opiekunki Palden Lhamo. Ba\u015bnie ba\u015bniami, wi\u0119kszo\u015b\u0107 znawc\u00f3w przedmiotu uwa\u017ca, \u017ce thangki maluje si\u0119 od ponad tysi\u0105ca czterystu lat, a pierwsi robili to mnisi, ilustruj\u0105c w ten spos\u00f3b wyk\u0142ady czy obwieszczenia. Inni utrzymuj\u0105, \u017ce thangki powsta\u0142y w staro\u017cytnym <\/span>Szangszungu i r\u00f3wnie\u017c tam mia\u0142y charakter sakralny. <\/span><\/p>\n

Tak czy owak, trzeba wiedzie\u0107, \u017ce thangka wyrasta ze \u015bwiata nomad\u00f3w. Dla koczownik\u00f3w, p\u0119dz\u0105cych zwierz\u0119ta przez bezkresne pustkowia w poszukiwaniu wody i \u017cycia, zwijane obrazy by\u0142y przeno\u015bnymi o\u0142tarzami. W przeciwie\u0144stwie do ci\u0119\u017ckiego pos\u0105gu czy fresku mo\u017cna je by\u0142o zawiesi\u0107 na ga\u0142\u0119zi lub \u015bcianie namiotu, rozja\u015bniaj\u0105c codzienny zn\u00f3j blaskiem wiary. I tak thangka zros\u0142a si\u0119 z tybeta\u0144skim losem jako wsparcie modlitwy, rytua\u0142u i medytacji. A\u017c po \u015bmier\u0107, w kt\u00f3rej wizerunek B\u00f3stwa wskazanego przez wyroczni\u0119 chroni zmar\u0142ego przed pu\u0142apkami bardo, stanu po\u015bredniego. Nawet najbiedniejsi, kt\u00f3rych na w\u0142asne malowid\u0142a nie sta\u0107, s\u0105 z nimi z\u017cyci dzi\u0119ki klasztorom, wystawiaj\u0105cym je ku pokrzepieniu i przestrodze. Najmniejsze thangki \u2013 malowane na papierze, p\u0142\u00f3tnie czy owczej sk\u00f3rze \u2013 s\u0105 wielko\u015bci d\u0142oni. Najwi\u0119ksze, ponadstumetrowe, uszyte z jedwabi i brokat\u00f3w, mieszkaj\u0105 w najwa\u017cniejszych klasztorach i ukazuj\u0105 si\u0119 oczom wiernych tylko przy szczeg\u00f3lnych okazjach, pokrywaj\u0105c wtedy ca\u0142e g\u00f3rskie zbocza.<\/p>\n

Wielu powie wam, \u017ce thangka to nie tylko religia, ale tak\u017ce historia i nauka, czyli swego rodzaju encyklopedia naszego P\u0142askowy\u017cu, moim zdaniem o wiele pro\u015bciej i m\u0105drzej b\u0119dzie stwierdzi\u0107, \u017ce ca\u0142y tybeta\u0144ski \u015bwiat jest na wskro\u015b buddyjski. Malowid\u0142o \u0142\u0105czy w sobie ponadczasow\u0105 duchowo\u015b\u0107, doczesn\u0105 sztuk\u0119, religijne \u015blubowanie oraz indywidualn\u0105 kreatywno\u015b\u0107.<\/p>\n

Cudowne tajemnice<\/p>\n

Mistrza, kt\u00f3ry maluje Budd\u0119 lub B\u00f3stwo, nazywamy \u201eLhabrip\u0105\u201d. \u015awi\u0119te zadanie powierzali im z regu\u0142y mnisi lub seniorowie rodu. Szkicowanie thangki ma w sobie co\u015b z reprodukowania Buddy i musi odbywa\u0107 si\u0119 w zgodzie z wiekowymi, przekazywanymi z pokolenia na pokolenie, niezmiennymi zasadami. Opisane w specjalistycznych ksi\u0119gach, obowi\u0105zkowe wzory i szablony kszta\u0142t\u00f3w oraz proporcji i wymiar\u00f3w wszystkiego \u2013 poczynaj\u0105c od o\u015bmiu podstawowych postaci, uosabiaj\u0105cych na przyk\u0142ad koj\u0105cy spok\u00f3j medytacji czy nieujarzmion\u0105 si\u0142\u0119 \u2013 nie by\u0142y upowszechniane.<\/p>\n

Najwi\u0119ksz\u0105 tajemnic\u0105 tej sztuki jest w\u0142a\u015bnie wierno\u015b\u0107 tradycji. W tw\u00f3rczo\u015bci konserwatyzm cz\u0119sto kojarzy si\u0119 negatywnie, lecz tutaj uosabia wielk\u0105, nieskalan\u0105 tradycj\u0119 thangki, kt\u00f3rej mistrzowie o\u017cywiaj\u0105 pami\u0119\u0107 duchow\u0105 dzi\u0119ki mocy wiekowej m\u0105dro\u015bci i zwyczaju. Religia ma w\u0142asn\u0105 pami\u0119\u0107: prawda s\u0142\u00f3w opas\u0142ych, wiekowych ksi\u0105g wyznacza niezmienne rytua\u0142y, stanowi\u0105c o ich skuteczno\u015bci. Proporcje malowid\u0142a s\u0105 jej cz\u0119\u015bci\u0105. Powiada si\u0119 wi\u0119c, \u017ce sko\u0144czona, nale\u017cycie wykonana thangka nie wymaga konsekracji, za\u015b odst\u0119pstwu od normy trzeba zado\u015b\u0107uczyni\u0107. Wierno\u015b\u0107 regu\u0142om w niczym nie umniejsza wagi talentu; cho\u0107 mistrz nigdy nie podpisuje thangki, przelewa w ni\u0105 swe zdolno\u015bci, natchnienie i serce. Sp\u00f3jrzcie tylko na thangk\u0119 gro\u017anych B\u00f3stw Opieku\u0144czych z cia\u0142ami pa\u0142aj\u0105cymi niepohamowan\u0105 moc\u0105 ze starych poda\u0144, dzikim grymasem, atrybutami i ozdobami brzemiennymi g\u0142\u0119bi\u0105 symbolicznych, subtelnych znacze\u0144. W niemej medytacji B\u00f3stwo zdaje si\u0119 zst\u0119powa\u0107 w pole widzenia czy raczej na powr\u00f3t w nim ukazywa\u0107. \u201eNiew\u0105tpliwy czar tybeta\u0144skiej sztuki \u2013 napisa\u0142 zachodni badacz \u2013 bierze si\u0119 z jej zdolno\u015bci namacalnego ukazania wielowymiarowo\u015bci si\u0142y tybeta\u0144skiej wiary\u201d.<\/p>\n

Kolejn\u0105 tajemnic\u0105 s\u0105 pigmenty, przy pomocy kt\u00f3rych \u00f3w czar si\u0119 materializuje. Wszystkie pochodz\u0105 z przyrody i s\u0105 szlachetnymi kamieniami, ro\u015blinami, glinkami. Robione r\u0119cznie, w d\u0142ugim procesie, wymagaj\u0105cym g\u0142\u0119bokiej wiedzy i szerokich umiej\u0119tno\u015bci. Bia\u0142e i \u017c\u00f3\u0142te miel\u0105 zwykle krzepcy, m\u0142odzi m\u0119\u017cczy\u017ani, podczas gdy b\u0142\u0119kity i zielenie ucieraj\u0105 powoli osoby s\u0142absze. W ten spos\u00f3b uzyskuje si\u0119 kolory nies\u0142ychanie \u017cywe i nieblakn\u0105ce. Pi\u0119kno thanek z\u0142otych, pisanych cynobrow\u0105 kresk\u0105, i czerwonych, kre\u015blonych z\u0142otem, zapiera dech w piersi. K\u0142adzenie z\u0142ota na malowid\u0142o jest sztuk\u0105 samo w sobie. Do jego polerowania u\u017cywa si\u0119 specjalnych rylc\u00f3w z naszego drogocennego kamienia dzi. Dzi\u0119ki temu z\u0142ote linie nie trac\u0105 niewiarygodnego blasku nawet na najbardziej steranych malowid\u0142ach.<\/p>\n

Chwa\u0142a i zguba<\/p>\n

Tradycjonalizm thangki mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 skrajny, pami\u0119tajmy jednak, \u017ce jest dziedzictwem koczowniczej tradycji i wiary religijnej, w\u0119drowania i pielgrzymowania, znak\u00f3w naszej nacji. Thangki wyrastaj\u0105 ze \u015bcierania si\u0119 rozmaitych szk\u00f3\u0142 my\u015blenia i styl\u00f3w, z dzie\u0142a duchowych i \u015bwieckich mistrz\u00f3w, kt\u00f3rzy przekazywali sw\u0105 sztuk\u0119 i wiedz\u0119 z pokolenia na pokolenie, tworz\u0105c pi\u0119kno, pokonuj\u0105ce ograniczenia czasu i przestrzeni. Tybeta\u0144ska sztuka wspi\u0119\u0142a si\u0119 na wy\u017cyny w XV wieku, w czasach wielkiego reformatora Congkhapy. Kiedy dwie\u015bcie pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej V Dalajlama powo\u0142ywa\u0142 do \u017cycia majestatyczn\u0105 Potal\u0119, maj\u0105c\u0105 po wsze czasy za\u015bwiadcza\u0107 o \u201ewy\u017cszo\u015bci religii nad pospolitym materializmem doczesno\u015bci\u201d, zdaniem znawc\u00f3w tybeta\u0144ska thangka by\u0142a \u201enajbardziej wysublimowanym dzie\u0142em sztuki buddyjskiego \u015bwiata\u201d.<\/p>\n

Wiekow\u0105 tradycj\u0119 przerwa\u0142a przecie\u017c \u201edekada nieszcz\u0119\u015b\u0107\u201d rewolucji kulturalnej. Ofiar\u0105 kampanii zwalczania \u201eczterech prze\u017cytk\u00f3w\u201d pad\u0142y niezliczone dzie\u0142a sztuki, kt\u00f3re przetrwa\u0142y bestialstwo innych \u201eruch\u00f3w politycznych\u201d, og\u0142aszanych od 1959 roku. \u201eCi\u0105gle prowadzili jakie\u015b kampanie \u2013 opowiada stary mistrz i nauczyciel Tenpa Rabten. \u2013 Nie by\u0142o mowy o malowaniu obraz\u00f3w, kt\u00f3re zaliczyli do feudalnych przes\u0105d\u00f3w. Wszyscy arty\u015bci musieli znale\u017a\u0107 sobie inne zaj\u0119cie, zostawali stolarzami albo kamieniarzami. Tak w\u0142a\u015bnie umar\u0142a sztuka wyrabiania pigment\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Ta strata okaza\u0142a si\u0119 wyj\u0105tkowo bolesna. Kiedy zn\u00f3w mo\u017cna by\u0142o malowa\u0107, artystom zosta\u0142y liche chi\u0144skie farby. Podczas gdy pigmentom tradycyjnym zawdzi\u0119czamy \u2013 jak zauwa\u017ca profesor Nga\u0142ang Dzigme z wydzia\u0142u malarstwa Uniwersytetu Tybeta\u0144skiego \u2013 \u201ezachowanie najlepszych dzie\u0142 najlepszych artyst\u00f3w\u201d, nowe farby traci\u0142y kolor w okamgnieniu (o czym \u015bwiadczy cho\u0107by zblak\u0142a po ledwie kilku latach wielka thangka z lhaskiej Akademii Medycznej). Tenpa Rabten, Nga\u0142ang Dzigme i inni eksperci przez trzy lata studiowali stare ksi\u0119gi, prowadzili badania terenowe i wypytywali s\u0119dziwych mistrz\u00f3w, pr\u00f3buj\u0105c odtworzy\u0107 tradycyjne receptury. Sztuka martwa niemal cztery dekady odrodzi\u0142a si\u0119 wreszcie w 1998 roku ku nieopisanej rado\u015bci tych, co maj\u0105 oczy do patrzenia i umiej\u0105 dostrzec r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy naturalnym pigmentem a sklepow\u0105 tandet\u0105.<\/p>\n

Dzi\u015b w Lhasie dzia\u0142aj\u0105 dwie fabryki pigment\u00f3w. Uniwersytecka produkuje barwniki najlepszej jako\u015bci i nie mo\u017ce sprosta\u0107 zam\u00f3wieniom, w drugiej, zmutowanej \u201ebrygadzie produkcyjnej\u201d u\u017cywaj\u0105 pono\u0107 chemikali\u00f3w.<\/p>\n

Czy thangka zniknie z naszego \u017cycia?<\/p>\n

Trudno oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce thangka nigdy nie by\u0142a tak znana i popularna jak dzi\u015b. Grupa artyst\u00f3w stworzy\u0142a te\u017c thangk\u0119 \u201enow\u0105\u201d, kt\u00f3ra w tradycyjny schemat \u015bmia\u0142o wpisuje elementy wsp\u00f3\u0142czesne: traktory, samochody, samoloty i inne symbole post\u0119pu. Czasem w\u0142adze wykorzystuj\u0105 thangk\u0119 do cel\u00f3w politycznych<\/a>. Jedni i drudzy mieszaj\u0105 wp\u0142ywy chi\u0144skie i zachodnie w poszukiwaniu \u201enowej formy\u201d. Tylko, czy sama technika i format, odarte z tre\u015bci religijnych, wci\u0105\u017c zas\u0142uguj\u0105 na miano \u201ethangki\u201d?<\/p>\n

Na turystycznym Barkhorze szybko\u015b\u0107, z jak\u0105 mno\u017c\u0105 si\u0119 galerie, jest wprost proporcjonalna do tempa, w jakim znikaj\u0105 tradycyjne wymogi i tabu. \u201eNoc w noc \u2013 wspomina mistrz Ceten Namgjal \u2013 recytowa\u0142em ksi\u0119gi, opisuj\u0105ce proporcje oraz atrybuty poszczeg\u00f3lnych B\u00f3stw. Wszystko to musia\u0142em zna\u0107 na pami\u0119\u0107. Dzi\u015b nikt tego nie robi, bo maj\u0105 zdj\u0119cia i albumy\u201d. Fakt, wsp\u00f3\u0142cze\u015bni arty\u015bci kalkuj\u0105 reprodukcje, niekt\u00f3rzy nie znaj\u0105 nawet tybeta\u0144skiego. O ile dawniej w czasie pracy recytowa\u0142o si\u0119 \u015bwi\u0119te teksty, dzi\u015b \u015bpiewa si\u0119 popularne przeboje, najcz\u0119\u015bciej chi\u0144skie. Rzadko\u015bci\u0105 s\u0105 r\u00f3wnie\u017c tradycyjne tybeta\u0144skie pigmenty, zast\u0119powane przez znacznie ta\u0144sze farby sklepowe. Na ulicach najcz\u0119\u015bciej handluje si\u0119 mechanicznie powielan\u0105 tandet\u0105, kt\u00f3ra dla Tenpy Rabtena \u201epo prostu nie jest thangk\u0105\u201d.<\/p>\n

Nast\u0119pna sprawa \u2013 technika. \u201eDawne thangki \u2013 t\u0142umaczy profesor \u2013 by\u0142y o wiele bardziej szczeg\u00f3\u0142owe. Namalowanie jednej mog\u0142o trwa\u0107 nawet rok. To praca \u017cmudna i niezmiernie powolna. Niekt\u00f3re elementy s\u0105 w\u0142a\u015bciwie niewidoczne go\u0142ym okiem i trzeba je ogl\u0105da\u0107 przez szk\u0142o powi\u0119kszaj\u0105ce. Dzi\u015b nikt nie ma do tego cierpliwo\u015bci. Obowi\u0105zuje zasada: im szybciej, tym lepiej. Oczywi\u015bcie \u017caden artysta nie zarobi\u0142by teraz na \u017cycie, maluj\u0105c jedn\u0105 thangk\u0119 rocznie\u201d. Nikt nie przeczy, \u017ce pieni\u0105dze s\u0105 wa\u017cne, ale czy usprawiedliwia to robienie z religii towaru? W ksi\u0105\u017cce o rzemio\u015ble znalaz\u0142am kiedy\u015b zdanie: \u201eNa przekazanie umiej\u0119tno\u015bci trzeba czasu, to proces zapami\u0119tywania d\u0142o\u0144mi\u201d. Tworzenie thangki wymaga pami\u0119tania d\u0142o\u0144mi oraz wiar\u0105. Obraz malowany z szacunkiem r\u00f3\u017cni si\u0119 zasadniczo od dzie\u0142a, kt\u00f3re powsta\u0142o dla zysku czy z jakiego\u015b innego powodu. W pierwszym czuje si\u0119 buddyjsk\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do wszystkich istot, drugie, pozbawione pi\u0119kna duchowego, bywa nawet wulgarne. To zwyk\u0142a fa\u0142szywka, jak aluminium udaj\u0105ce tybeta\u0144skie srebro czy plastikowy koral, s\u0142u\u017c\u0105ce wy\u0142\u0105cznie za dodatek do etykietki \u201epami\u0105tka z Tybetu\u201d.<\/p>\n

Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce coraz trudniej o jeden z podstawowych pigment\u00f3w, szmaragdowego \u201ekr\u00f3la\u201d niezb\u0119dnego do namalowania w\u0142a\u015bciwie ka\u017cdej thangki, wytwarzanego z minera\u0142u, wydobywanego tylko w dw\u00f3ch kopalniach w Njemo i Czamdo. Tyle \u017ce t\u0119 pierwsz\u0105 w\u0142adze lokalne sprzeda\u0142y chi\u0144skiemu przedsi\u0119biorstwu, kt\u00f3re wykorzystuje j\u0105 do produkcji miedzi. \u201ePodpisali\u015bmy kontrakt z wiosk\u0105, ale aparatczycy z okr\u0119gu dogadali si\u0119 z biznesem nad g\u0142owami ludzi \u2013 nie kryj\u0105 rozgoryczenia profesorowie Uniwersytetu Tybeta\u0144skiego. \u2013 Kopalni miedzi jest na p\u0119czki, a sk\u0142adniki pigmentu wyst\u0119puj\u0105 tylko w kilku z nich. Jak z thangkami: trudno odkrywa\u0107 je na nowo i jeszcze trudniej zachowa\u0107. Mo\u017ce zas\u0142uguj\u0105 zatem na ochron\u0119 prawn\u0105?\u201d.<\/p>\n

Moim zdaniem, nale\u017ca\u0142oby raczej pyta\u0107, czy thangka zniknie z naszego \u017cycia jak lwia cz\u0119\u015b\u0107 dziedzictwa tybeta\u0144skiej kultury?<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

listopad 2014<\/p>\n

 <\/p>\n

\"CetenNamgjalPrzyPracy-FotOser\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Za High Peaks Pure Earth<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ka\u017cdy turysta musi odwiedzi\u0107 ten s\u0142awny kwarta\u0142 we wschodniej cz\u0119\u015bci Lhasy, a problemy sprawia ju\u017c nazwa. Tybeta\u0144ski \u201eBarkhor\u201d Chi\u0144czycy z regu\u0142y nazywaj\u0105 \u201eulic\u0105 o\u015bmiu rog\u00f3w\u201d, ba jiao jie, co rzeczywi\u015bcie wprawia w konsternacj\u0119, bo sk\u0105d naro\u017cniki w kole, w dodatku a\u017c tyle? Powiada si\u0119, \u017ce t\u0119 \u0142amig\u0142\u00f3wk\u0119 zafundowali nam \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rzy zaj\u0119li Tybet w latach […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1913,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[23,29,46],"class_list":["post-1911","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-buddyzm","tag-oser","tag-sztuka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1911","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1911"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1911\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1926,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1911\/revisions\/1926"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1913"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1911"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1911"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1911"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}