{"id":2030,"date":"2015-10-01T06:40:46","date_gmt":"2015-10-01T04:40:46","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=2030"},"modified":"2016-07-13T07:44:55","modified_gmt":"2016-07-13T05:44:55","slug":"pilny-apel-o-zachowanie-i-ochrone-jezyka-tybetanskiego-khenpo-cultrim-lodo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=2030","title":{"rendered":"Khenpo Cultrim Lodo: Pilny apel o zachowanie i ochron\u0119 j\u0119zyka tybeta\u0144skiego"},"content":{"rendered":"
Cudownej m\u0105dro\u015bci <\/span>jang sel so szi<\/em>, <\/span><\/div>\n
Ukazuj\u0105cych wszystko, co da si\u0119 pozna\u0107,<\/div>\n
Niezr\u00f3wnanemu heroldowi Thonmiemu Sambhocie \u2013<\/div>\n
Cze\u015b\u0107 i wdzi\u0119czno\u015b\u0107 na wieki.<\/div>\n

<\/p>\n

Od tysi\u0119cy lat Kraina \u015aniegu by\u0142a domem tw\u00f3rczej cywilizacji m\u0105dro\u015bci i kultury. Stworzenie i rozpropagowanie tybeta\u0144skiego pisma przez Thonmiego Sambhot\u0119 pomog\u0142o jej przyswaja\u0107 i przetwarza\u0107 zagraniczne tradycje oraz idee, daj\u0105c pocz\u0105tek z\u0142otemu wiekowi zdobyczy kulturalnych, politycznych i spo\u0142eczno-gospodarczych, kt\u00f3re do dzi\u015b budz\u0105 onie\u015bmielenie i podziw. Mimo ca\u0142kowitego rozpadu imperium tybeta\u0144skiego po ataku kr\u00f3la Langdarmy na buddyzm owo dziedzictwo pozostaje spoiwem, \u0142\u0105cz\u0105cym Tybeta\u0144czyk\u00f3w z trzech dzielnic. W dwudziestym wieku, za spraw\u0105 rozpropagowania buddyzmu tybeta\u0144skiego w Europie i Stanach Zjednoczonych, nasz\u0105 spu\u015bcizn\u0119 docenili niezliczeni uczeni i luminarze na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n

Cho\u0107 osi\u0105gni\u0119cia nauki i techniki zapieraj\u0105 dech w piersi, w tych czasach ludzko\u015b\u0107 nie mo\u017ce pochwali\u0107 si\u0119 wielkimi osi\u0105gni\u0119ciami w dziedzinie rozwijania pokoju wewn\u0119trznego. Na naszych oczach pope\u0142nia si\u0119 okropne wyst\u0119pki i zbrodnie. Wielu uwa\u017ca, \u017ce nie ma na to ratunku, niemniej inni widz\u0105 antidotum i nadziej\u0119 na osi\u0105gni\u0119cie spokoju umys\u0142u w kulturze tybeta\u0144skiej \u2013 i to nie za spraw\u0105 przelotnej mody, lecz autentycznego, g\u0142\u0119bokiego zrozumienia tego dziedzictwa. Niekt\u00f3rzy wr\u00f3\u017c\u0105, \u017ce przeminie to jak ka\u017cdy zachodni romans z egzotycznymi ideami i obyczajami, nie przemawia za tym jednak autentyczna g\u0142\u0119bia oraz stabilno\u015b\u0107 skali i stopnia tamtejszego zaanga\u017cowania w buddyzm tybeta\u0144ski.<\/p>\n

Tym wi\u0119kszym rozczarowaniem i smutkiem napawa, \u017ce we w\u0142asnej ojczy\u017anie kultura tybeta\u0144ska niebezpiecznie chyli si\u0119 ku upadkowi i czaj\u0105cej si\u0119 za nim \u015bmierci. Sercem kultury jest j\u0119zyk: no\u015bnik to\u017csamo\u015bci i najcenniejszy klejnot narodu. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce dzi\u015b tonie on w odm\u0119tach degrengolady i dewaluacji. Niedo\u015bcigniony nauczyciel i za\u0142o\u017cyciel Larung Garu czcigodny Khenczen Dzigme Phuncog powiada\u0142, \u017ce \u201eprawdziwy Tybeta\u0144czyk musi zna\u0107 w\u0142asny j\u0119zyk i go u\u017cywa\u0107. Je\u015bli zrezygnujemy z narodowego stroju i ojczystej mowy, los Tybetu b\u0119dzie przypiecz\u0119towany\u201d. Dzi\u015b miejskie dzieci tybeta\u0144skich rodzic\u00f3w nie m\u00f3wi\u0105, o zgrozo, s\u0142owa po tybeta\u0144sku. Zjawisko porzucenia lub konsekwentnego odchodzenia od rodzimej kultury nasila si\u0119 i napawa najwy\u017cszym niepokojem. Podobnie rzecz ma si\u0119 z nad\u0119tymi lud\u017ami \u2013 tu prym wiod\u0105 urz\u0119dnicy administracji lokalnej \u2013 kt\u00f3rzy nie potrafi\u0105 b\u0105d\u017a nie chc\u0105 powiedzie\u0107 zdania po tybeta\u0144sku, wplataj\u0105c w swoje wywody mo\u017ce jedno ojczyste s\u0142owo na pi\u0119\u0107. S\u0142uchanie ich i pr\u00f3ba znalezienia w tym sensu jest prawdziw\u0105 udr\u0119k\u0105. Trudno si\u0119 nie zastanawia\u0107, sk\u0105d si\u0119 to bierze. Zwykle z bezmy\u015blnego ma\u0142powania, o kt\u00f3rym za chwil\u0119, ale przecie\u017c i z braku narz\u0119dzi j\u0119zykowych oraz terminologii, cho\u0107by z zakresu techniki, co zmusza do zapo\u017cycze\u0144.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 obecnego stanu rzeczy jest brak zrozumienia dla znaczenia j\u0119zyka w \u017cyciu publicznym. Tybeta\u0144ski ma wszystko, czego trzeba do tworzenia nazw nowych produkt\u00f3w. Poza mechanizmem normatywnym. Oczywi\u015bcie chwali si\u0119 zna\u0107 j\u0119zyki obce. Jednak cz\u0142owiek, kt\u00f3ry pos\u0142uguje si\u0119 nimi, nie znaj\u0105c w\u0142asnego, jest zwyczajnie \u017ca\u0142osny i \u015bmieszny. Niekt\u00f3rzy tybeta\u0144scy pisarze i wydawcy zacz\u0119li na przyk\u0142ad wprowadza\u0107 do swoich publikacji chi\u0144sk\u0105 interpunkcj\u0119, a wraz z ni\u0105 przedziwny galimatias. System chi\u0144ski powsta\u0142 w czasach dynastii Song, \u017ceby rozwi\u0105za\u0107 \u00f3wczesne problemy j\u0119zykowe, kt\u00f3re w tybeta\u0144skim nie wyst\u0119puj\u0105 dzi\u0119ki naszym zasadom przek\u0142adu, gramatyce i partyku\u0142om. Moim zdaniem takie wynalazki s\u0105 wi\u0119c nie tylko niepotrzebne, ale i szkodliwe.<\/p>\n

Chcia\u0142bym, \u017ceby\u015bmy zastanowili si\u0119 krytycznie, dlaczego istnienie j\u0119zyka tybeta\u0144skiego stoi dzi\u015b pod znakiem zapytania. Przede wszystkim we wszystkich miastach na terenie Tybetu w fabrykach, domach towarowych, szpitalach, biurach podr\u00f3\u017cy, biurach i urz\u0119dach pracuj\u0105 g\u0142\u00f3wnie Chi\u0144czycy. Bez znajomo\u015bci chi\u0144skiego nie za\u0142atwicie najprostszej sprawy. B\u0119dziecie skazani na strojenie grymas\u00f3w i dziwaczn\u0105 gestykulacj\u0119. Zderzaj\u0105c si\u0119 codziennie z takimi sytuacjami, pro\u015bci, niedokszta\u0142ceni Tybeta\u0144czycy najwyra\u017aniej przestali dostrzega\u0107 warto\u015b\u0107 posiadania w\u0142asnego j\u0119zyka. Chc\u0105c nauczy\u0107 si\u0119 chi\u0144skiego, zacz\u0119li si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107 nim mi\u0119dzy sob\u0105, wydaj\u0105c na \u015bwiat dziwacznego j\u0119zykowego potworka. I nawet gdy m\u00f3wi\u0105 po tybeta\u0144sku, maj\u0105 absurdaln\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do zast\u0119powania \u015bwietnych, dobitnych i precyzyjnych s\u0142\u00f3w chi\u0144skimi wtr\u0119tami, kt\u00f3re przestaj\u0105 ich razi\u0107. I tak w wielu spo\u0142eczno\u015bciach koczowniczych w Qinghai m\u00f3wi si\u0119 obecnie mieszank\u0105 tybeta\u0144skiego i chi\u0144szczyzny. Pewne s\u0142owa i frazy zla\u0142y si\u0119 do tego stopnia z potocznym tybeta\u0144skim, \u017ce ludzie nie potrafi\u0105 powiedzie\u0107, sk\u0105d si\u0119 wywodz\u0105.<\/p>\n

Po wt\u00f3re, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, tybeta\u0144scy lingwi\u015bci i j\u0119zykoznawcy tworz\u0105 rodzime nazwy urz\u0105dze\u0144 elektronicznych i innych nowinek tylko z przypadku i doskoku. Jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych przyczyn degradacji tybeta\u0144skiego i wysypu wszelkiego rodzaju hybryd jest brak rozwi\u0105za\u0144 normatywnych oraz ujednoliconego nazewnictwa zjawisk i przedmiot\u00f3w codziennego u\u017cytku. Inny problem to niemal niepodzielna dominacja chi\u0144skiego na miejskich tablicach informacyjnych, reklamach i szyldach. Je\u015bli towarzyszy mu tybeta\u0144ski przek\u0142ad, z regu\u0142y jest tak naje\u017cony b\u0142\u0119dami, \u017ce budzi wy\u0142\u0105cznie weso\u0142o\u015b\u0107 i za\u017cenowanie. Tam, gdzie spotykaj\u0105 si\u0119 dwa j\u0119zyki, znaki chi\u0144skie s\u0105 du\u017ce i zajmuj\u0105 miejsce centralne, a litery tybeta\u0144skie w\u0105t\u0142e i upchni\u0119te nad kraw\u0119dzi\u0105. Trudno o bardziej krzycz\u0105cy dow\u00f3d dominacji chi\u0144skiego i tragicznego po\u0142o\u017cenia tybeta\u0144skiego w naszym w\u0142asnym kraju.<\/p>\n

Po trzecie, co wo\u0142a o szczeg\u00f3ln\u0105 pomst\u0119 do nieba, tybeta\u0144scy wielkomiejscy rodzice zach\u0119caj\u0105 dzieci do m\u00f3wienia wy\u0142\u0105cznie po chi\u0144sku i sinizowania si\u0119 na wszelkie mo\u017cliwe sposoby. I nie jest to dla nich tylko kwesti\u0105 okoliczno\u015bci czy \u201enowoczesno\u015bci\u201d, ale wr\u0119cz powodem do dumy. Ci ludzie wychodz\u0105 ze sk\u00f3ry, \u017ceby rozmawia\u0107 ze swoimi dzie\u0107mi po chi\u0144sku. Obserwuj\u0119 ich bardzo uwa\u017cnie i jestem przera\u017cony, widz\u0105c, jak ma\u0142o znaczy dla nich ojczysty j\u0119zyk i kultura. Przygl\u0105dam si\u0119 tak\u017ce tybeta\u0144skim studentom, ucz\u0119szczaj\u0105cym na chi\u0144skie uczelnie i rozmawiaj\u0105cym mi\u0119dzy sob\u0105 g\u0142\u00f3wnie w tamtym narzeczu. Przed kilku laty jecha\u0142em obok dw\u00f3ch takich ch\u0142opc\u00f3w autobusem z lotniska do Lhasy. Przez p\u00f3\u0142torej godziny nie pad\u0142o z ich ust jedno zdanie w czystym tybeta\u0144skim. Dziwaczna domieszka chi\u0144szczyzny sprawia\u0142a, \u017ce w\u0142a\u015bciwie nic nie rozumia\u0142em. To nie jest wyj\u0105tek, tylko reprezentatywna postawa wobec w\u0142asnego dziedzictwa. Jeszcze raz podkre\u015blam, nie mam nic przeciwko temu, \u017ce m\u00f3wi\u0105 po chi\u0144sku. Znajomo\u015b\u0107 obcych j\u0119zyk\u00f3w zas\u0142uguje na pochwa\u0142\u0119 i podziw. Ale nie to, \u017ce cichaczem, nie\u015bwiadomie jeden z nich po\u017cera nasz w\u0142asny.<\/p>\n

Po czwarte, mimo \u017ce istniej\u0105 przepisy, kt\u00f3re wymagaj\u0105 od urz\u0119dnik\u00f3w pos\u0142ugiwania si\u0119 j\u0119zykiem tybeta\u0144skim na tybeta\u0144skiej ziemi, w praktyce na wszystkich spotkaniach i zebraniach m\u00f3wi si\u0119 tylko po chi\u0144sku. Po cz\u0119\u015bci dlatego, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 pracownik\u00f3w administracji zwyczajnie nie zna innego j\u0119zyka. Prawda jest taka, \u017ce tybeta\u0144skim pos\u0142uguje si\u0119 nieliczna mniejszo\u015b\u0107. Cho\u0107 czasem sil\u0105 si\u0119 na t\u0119 dziwaczn\u0105 mieszank\u0119, wi\u0119kszo\u015b\u0107 tybeta\u0144skich aparatczyk\u00f3w stara si\u0119 m\u00f3wi\u0107 tylko po chi\u0144sku. Z naiwnego przekonania, \u017ce to nowoczesne, post\u0119powe i przysz\u0142o\u015bciowe. Wszystkie notatki sporz\u0105dza si\u0119 po chi\u0144sku. Jego nieznajomo\u015b\u0107 traktowana jest jak u\u0142omno\u015b\u0107. A\u017c chi\u0144skie s\u0105 ju\u017c nie tylko oficjalne dokumenty, ale i nic nie znacz\u0105ce bazgro\u0142y.<\/p>\n

Wszystko to sprawia, \u017ce tybeta\u0144ski staje si\u0119 w Tybecie bezu\u017cyteczny. Wszyscy musimy si\u0119 ockn\u0105\u0107 i u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce nasz j\u0119zyk znika w zastraszaj\u0105cym tempie. Apeluj\u0119 do was o sumienie i wielk\u0105 kampani\u0119 w celu zachowania, chronienia i o\u017cywienia naszej mowy.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

lipiec 2014<\/p>\n

 <\/p>\n

\"KhenpoCultrimLodo\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Khenpo Cultrim Lodo (rocznik 1962) z Instytutu Studi\u00f3w Buddyjskich Larung Gar<\/a> jest jednym z najwa\u017cniejszych i najbardziej wp\u0142ywowych<\/a> nauczycieli buddyjskich we wsp\u00f3\u0142czesnym Tybecie. Jego profil na Weibo subskrybuje ponad trzysta pi\u0119\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy os\u00f3b; <\/span>jang sel so szi<\/em> \u2013 to trzydzie\u015bci sp\u00f3\u0142g\u0142osek i cztery samog\u0142oski alfabetu tybeta\u0144skiego. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Za High Peaks Pure Earth<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cudownej m\u0105dro\u015bci jang sel so szi, Ukazuj\u0105cych wszystko, co da si\u0119 pozna\u0107, Niezr\u00f3wnanemu heroldowi Thonmiemu Sambhocie \u2013 Cze\u015b\u0107 i wdzi\u0119czno\u015b\u0107 na wieki.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2036,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[23,44,31],"class_list":["post-2030","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-buddyzm","tag-jezyk","tag-marginalizacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2030","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2030"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2030\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3140,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2030\/revisions\/3140"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2036"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2030"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2030"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2030"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}