Zadzwoni\u0142 do mnie dziennikarz z Hongkongu \u2013 przeczyta\u0142 na blogu Pemy Norzin, \u017ce wszystkim Tybeta\u0144czykom zabrano paszporty, i chcia\u0142 wiedzie\u0107, dlaczego. Dla mnie i reszty ziomk\u00f3w w og\u00f3le nie ma takiego pytania. Tak ju\u017c jest, po prostu, kropka. A przecie\u017c nie rozumiej\u0105 tego nie tylko zagraniczni dziennikarze, ale nawet Chi\u0144czycy, kt\u00f3rzy du\u017co podr\u00f3\u017cuj\u0105 po Tybecie. \u201eSerio?!\u201d, wykrzykuj\u0105 najcz\u0119\u015bciej, bo o obowi\u0105zku zdawania przez nas paszport\u00f3w nigdzie nie mo\u017cna przeczyta\u0107 i wi\u0119kszo\u015b\u0107 Han\u00f3w po prostu nie ma o tym poj\u0119cia.<\/p>\n
<\/p>\n
Wpis Pemy Norzin, wiceprzewodnicz\u0105cej Stowarzyszenia Pisarzy Tybeta\u0144skich, wywo\u0142a\u0142 wi\u0119c poruszenie \u2013 zw\u0142aszcza \u017ce trudno nazwa\u0107 j\u0105 dysydentk\u0105. \u201eDlaczego nie wolno nam wyje\u017cd\u017ca\u0107 za granic\u0119?! Dlaczego trzy lata temu zabrali nam paszporty? Czemu ich nie oddadz\u0105? Konfiskata naszych dokument\u00f3w podr\u00f3\u017cy przez w\u0142adze lokalne stanowi pogwa\u0142cenie konstytucji pa\u0144stwa. To nielegalne, dlaczego wi\u0119c milcz\u0105 odpowiednie resorty? Gor\u0105co prosz\u0119 wszystkich przyjaci\u00f3\u0142 o rozpowszechnianie tego wpisu i wzywam administracj\u0119 regionu do zwr\u00f3cenia nam paszport\u00f3w, mo\u017cliwo\u015bci ubiegania si\u0119 o nie oraz praw, kt\u00f3re przys\u0142uguj\u0105 obywatelom Chin. Szcz\u0119\u015bliwego nowego roku, taszi delek!\u201d.<\/p>\n
Powiedzia\u0142am dziennikarzowi, \u017ce za spraw\u0105 obowi\u0105zuj\u0105cego podzia\u0142u administracyjnego ziemie tybeta\u0144skie znajduj\u0105 si\u0119 na terenie pi\u0119ciu prowincji Chin: Qinghai, Sichuanu, Gansu, Yunnanu i Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego (TRA). Prowadz\u0105 one w\u0142asn\u0105 polityk\u0119, niemniej nie w sprawie naszych paszport\u00f3w \u2013 tych, praktycznie rzecz bior\u0105c, odmawiaj\u0105 nam wszystkie. Oczywi\u015bcie niekt\u00f3rym udaje si\u0119 je zdoby\u0107, ale jest ich \u017ca\u0142o\u015bnie ma\u0142o. Obowi\u0105zuj\u0105 przy tym ob\u0142\u0119dnie skomplikowane, cz\u0119sto niepisane zasady i procedury.<\/p>\n
Dziewi\u0119\u0107 lat temu napisa\u0142am artyku\u0142, w kt\u00f3rego tytule pyta\u0142am, czemu Tybeta\u0144czycy ryzykuj\u0105 \u017cycie, uciekaj\u0105c do Indii. Chi\u0144ska policja otworzy\u0142a wtedy ogie\u0144 na granicznej prze\u0142\u0119czy, zabijaj\u0105c mniszk\u0119<\/a>. By\u0142y g\u0142osy oburzenia, ale i w\u0105tpliwo\u015bci, dlaczego ludzie ci \u201e\u0142amali prawo\u201d, zamiast z\u0142o\u017cy\u0107 podanie o paszport i spokojnie wyjecha\u0107?<\/p>\n Dotar\u0142o wtedy do mnie, \u017ce ma\u0142o kto rozumie po\u0142o\u017cenie Tybeta\u0144czyk\u00f3w, zacz\u0119\u0142am wi\u0119c cierpliwie t\u0142umaczy\u0107, \u017ce nasze starania o paszport s\u0105 daremn\u0105 drog\u0105 przez m\u0119k\u0119, obejmuj\u0105c\u0105 slalom przez ca\u0142\u0105 struktur\u0119 administracyjn\u0105, nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 przes\u0142uchania, zbieranie niezliczonych dokument\u00f3w i, z regu\u0142y, wr\u0119czanie \u0142ap\u00f3wek. Ci, kt\u00f3rym po p\u00f3\u0142torarocznych staraniach uda si\u0119 zdoby\u0107 upragniony dokument, mog\u0105 uwa\u017ca\u0107 si\u0119 za szcz\u0119\u015bciarzy; wi\u0119kszo\u015b\u0107 odchodzi z kwitkiem. Dotyczy to tak\u017ce pracownik\u00f3w sektora pa\u0144stwowego, cho\u0107 najgorzej maj\u0105 oczywi\u015bcie mnisi i mniszki. Ziomkom, kt\u00f3rym marzy si\u0119 pielgrzymka albo spotkanie krewnych zza drugiej strony Himalaj\u00f3w, pozostaje tylko \u015bmiertelnie niebezpieczna droga przez g\u00f3ry: zmagania z surowym klimatem i g\u0142odem oraz wielkie pieni\u0105dze na przewodnik\u00f3w, a bywa, \u017ce i okup. Wszystko z okropn\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce wpadka oznacza wi\u0119zienie. Niekt\u00f3rzy p\u0142ac\u0105 przecie\u017c za pr\u00f3b\u0119 ucieczki nawet \u017cyciem. Mo\u017cecie by\u0107 pewni, \u017ce gdyby Tybeta\u0144czycy mogli uzyska\u0107 paszport z \u0142atwo\u015bci\u0105 zarezerwowan\u0105 dla Han\u00f3w, nikt nie porywa\u0142by si\u0119 na takie ryzyko. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, mo\u017cemy tylko pomarzy\u0107 o prawach, z kt\u00f3rych korzysta wi\u0119kszo\u015b\u0107 obywateli Chin.<\/p>\n Siedem lat temu te\u017c pisa\u0142am o paszportowych tragediach, kiedy Szarli Rinpocze z klasztoru Golog Dungri pr\u00f3bowa\u0142 wyjecha\u0107 za granic\u0119 z fa\u0142szywym dokumentem i sp\u0119dzi\u0142 dwa miesi\u0105ce w hongko\u0144skim wi\u0119zieniu. Wed\u0142ug niezale\u017cnych medi\u00f3w usi\u0142owa\u0142 zdoby\u0107 fundusze na budow\u0119 szko\u0142y, ale nie dali mu paszportu z przyczyn \u201epolitycznych\u201d, czyli podejrzenia, \u017ce wybiera si\u0119 zobaczy\u0107 Dalajlam\u0119. Druga sprawa dotyczy\u0142a lhaskiego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, kt\u00f3re chcia\u0142o odwiedzi\u0107 syna, mnicha w Indiach. Spieszy\u0142o si\u0119 im, bo m\u0119\u017cczyzna by\u0142 \u015bmiertelnie chory. W ko\u0144cu paszport wyb\u0142aga\u0142, ale \u017conie go odm\u00f3wiono. Zosta\u0142 postawiony przed wyborem \u2013 nie po\u017cegna\u0107 si\u0119 z synem albo spotka\u0107 si\u0119 z nim, ryzykuj\u0105c, \u017ce nie zobaczy wi\u0119cej \u017cony. Pojecha\u0142, a ona dzie\u0144 w dzie\u0144 \u017cebra\u0142a po urz\u0119dach o zgod\u0119 na wyjazd. Nie zd\u0105\u017cy\u0142a, m\u0105\u017c umar\u0142 w Indiach.<\/p>\n Ka\u017cdy Tybeta\u0144czyk opowie wam dziesi\u0105tki takich historii. Trzy lata temu odebrali naszym paszporty<\/a> w zwi\u0105zku z abhiszek\u0105 Kalaczakry, kt\u00f3rej Dalajlama udzieli\u0142 w Indiach w 2012 roku. Uczestniczy\u0142o w niej ponad dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy pielgrzym\u00f3w z Tybetu (g\u0142\u00f3wnie os\u00f3b starszych), co rozsierdzi\u0142o Chi\u0144czyk\u00f3w do tego stopnia, \u017ce ju\u017c w kwietniu wprowadzono nowe, restrykcyjne przepisy<\/a>, praktycznie uniemo\u017cliwiaj\u0105ce nam wydostanie si\u0119 z Chin.<\/p>\n Tybeta\u0144czycy musz\u0105 sk\u0142ada\u0107 podanie w miejscu zamieszkania. Rozpatruj\u0105 je kolejno w\u0142adze gminy, okr\u0119gu, prefektury i wreszcie bezpieka szczebla TRA. Je\u015bli jakim\u015b cudem paszport si\u0119 uzyska, trzeba podpisa\u0107 jeszcze lojalk\u0119, zobowi\u0105zuj\u0105c\u0105 do \u201enieszkodzenia krajowi\u201d w czasie woja\u017cy. Bezcenny dokument nale\u017cy zda\u0107 w ci\u0105gu siedmiu dniu po powrocie. Nowe przepisy obowi\u0105zywa\u0142y r\u00f3wnie\u017c posiadaczy wa\u017cnych paszport\u00f3w. Obiecano im, \u017ce je odzyskaj\u0105, ale do tej pory tak si\u0119 nie sta\u0142o. St\u0105d pytanie Pemy Norzin o zwrot paszport\u00f3w.<\/p>\n Tych, kt\u00f3rzy wyjechali do Indii na odprawian\u0105 przez Dalajlam\u0119 ceremoni\u0119, po powrocie zamkni\u0119to i \u201eprzeszkolono\u201d, dr\u0119cz\u0105c r\u00f3wno m\u0142odych i starych. Przy okazji dosta\u0142o si\u0119 nawet tym, co w Indiach nie byli. Niekt\u00f3rzy zatrzymali paszporty, wierz\u0105c, \u017ce po pewnym czasie uda si\u0119 im wyjecha\u0107. Nas\u0142ucha\u0142am si\u0119 potem o ludziach, zatrzymywanych na lotniskach w Pekinie czy Kunmingu. Znam nawet takich, kt\u00f3rzy z powodu \u201ecofni\u0119cia\u201d paszportu musieli zrezygnowa\u0107 ze stypendi\u00f3w w Stanach Zjednoczonych, czego zapewne b\u0119d\u0105 \u017ca\u0142owali do ko\u0144ca \u017cycia.<\/p>\n Znajomy, malarz z Lhasy, odm\u00f3wi\u0142 zwr\u00f3cenia paszportu. Codziennie wzywano go w tej sprawie do kadr, a\u017c zagrozi\u0142, \u017ce je\u015bli zrobi\u0105 to jeszcze raz, podpali si\u0119 na korytarzu. Przestali, za to zapuka\u0142a do niego policja. Opowiada\u0142 mi, \u017ce chcia\u0142 zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do szpitala, kaza\u0107 sobie wyci\u0105\u0107 kawa\u0142ek ko\u015bci, wyry\u0107 na nim numer paszportu i wstawi\u0107 z powrotem na znak, \u017ce zabierze go z sob\u0105 do grobu. Odpu\u015bci\u0142 \u2013 i pomys\u0142, i dokument podr\u00f3\u017cy. Zaprzyja\u017aniony biznesmen mawia, \u017ce ilekro\u0107 s\u0142yszy o \u201echi\u0144skim marzeniu\u201d, chce og\u0142osi\u0107 \u015bwiatu swoje: paszport.<\/p>\n Wpis Pemy Norzin rzecz jasna zaraz znikn\u0105\u0142 z Weibo. Jak rozumiem, dano mu \u201eodp\u00f3r\u201d za tradycyjne \u201erozpowszechnianie pog\u0142osek\u201d i \u201ewzniecanie etnicznych wa\u015bni\u201d. Ciekawe czy zaprosz\u0105 j\u0105 \u201ena herbatk\u0119\u201d i ostrzeg\u0105 przed ujawnianiem \u201etajemnic\u201d takich jak tybeta\u0144ska bezpaszportowo\u015b\u0107. S\u0142ysza\u0142am, \u017ce napisa\u0142a tych kilka zda\u0144, bo chcia\u0142a, \u017ceby syn m\u00f3g\u0142 studiowa\u0107 za granic\u0105. Zamarzy\u0142o si\u0119 jej korzystanie z podstawowego prawa, przys\u0142uguj\u0105cego obywatelom ChRL, do kt\u00f3rych sama siebie zalicza. S\u0105dz\u0119, \u017ce nie warto jej za to kara\u0107.<\/p>\n Na koniec przypis \u2013 nie jeste\u015bmy sami, Ujgurzy stoj\u0105 przed identycznym \u201edylematem\u201d.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n marzec 2015<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n