W dziejach ludzko\u015bci religia by\u0142a g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em konflikt\u00f3w \u2013 to smutny fakt historyczny. Tak\u017ce i dzi\u015b zabija si\u0119 ludzi, rozbija wsp\u00f3lnoty i destabilizuje spo\u0142eczno\u015bci w imi\u0119 religijnego fanatyzmu i nienawi\u015bci. Trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce wielu kwestionuje miejsce religii w spo\u0142ecze\u0144stwie. Je\u015bli si\u0119 jednak g\u0142\u0119biej nad tym zastanowi\u0107, oka\u017ce si\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 konflikt\u00f3w religijnych wyp\u0142ywa z dw\u00f3ch \u017ar\u00f3de\u0142. Po pierwsze \u2013 z odmienno\u015bci: doktrynalnych, kulturowych i praktycznych r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi religiami. Po drugie \u2013 z czynnik\u00f3w politycznych, gospodarczych i temu podobnych, zwykle na p\u0142aszczy\u017anie instytucjonalnej. Kluczem do rozwi\u0105zania pierwszego typu konflikt\u00f3w jest harmonia mi\u0119dzy religiami. W przypadku konflikt\u00f3w drugiego rodzaju trzeba znale\u017a\u0107 inny spos\u00f3b. Sekularyzacja, a zw\u0142aszcza oddzielenie hierarchii religijnej od struktur pa\u0144stwa, mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do zredukowania takich napi\u0119\u0107 instytucjonalnych.<\/p>\n
<\/p>\n
Harmonia mi\u0119dzy religiami jest wa\u017cnym aspektem powszechnej odpowiedzialno\u015bci. Zanim zajmiemy si\u0119 t\u0105 kwesti\u0105 bardziej szczeg\u00f3\u0142owo, warto chyba si\u0119 zastanowi\u0107, czy we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie rzeczywi\u015bcie jest miejsce dla religii. Wielu ludzi twierdzi, \u017ce nie. Jak ju\u017c m\u00f3wi\u0142em, praktyka religijna nie warunkiem ani etycznego post\u0119powania, ani szcz\u0119\u015bcia samego w sobie. Powiedzia\u0142em te\u017c, \u017ce niezale\u017cnie od tego, czy praktykuje si\u0119 religi\u0119 czy te\u017c nie, duchowe przymioty, takie jak mi\u0142o\u015b\u0107 i wsp\u00f3\u0142czucie, cierpliwo\u015b\u0107, tolerancja, umiej\u0119tno\u015b\u0107 wybaczania, pokora, s\u0105 cz\u0142owiekowi niezb\u0119dne. Osobi\u015bcie jestem g\u0142\u0119boko przekonany, \u017ce naj\u0142atwiej i najskuteczniej rozwija si\u0119 je w kontek\u015bcie praktyki religijnej. Wierz\u0119 tak\u017ce, \u017ce ludzie, kt\u00f3rzy autentycznie praktykuj\u0105 religi\u0119, odnosz\u0105 z tego ogromne korzy\u015bci. Rozwin\u0105wszy g\u0142\u0119bok\u0105 wiar\u0119, wyrastaj\u0105c\u0105 ze zrozumienia i opart\u0105 na fundamencie codziennej praktyki, z regu\u0142y znacznie lepiej ni\u017c inni radz\u0105 sobie ze wszystkimi przeciwno\u015bciami losu. Jestem wi\u0119c przekonany, \u017ce religia ma ludzko\u015bci bardzo wiele do zaoferowania. W\u0142a\u015bciwie wykorzystywana, jest niezwykle skutecznym narz\u0119dziem budowania szcz\u0119\u015bcia. Przede wszystkim mo\u017ce zach\u0119ca\u0107 ludzi do rozwijania poczucia odpowiedzialno\u015bci wobec innych. Przypomina tak\u017ce o potrzebie dyscypliny etycznej.<\/p>\n
Dlatego w\u0142a\u015bnie wierz\u0119, \u017ce religia ma nadal du\u017ce znaczenie. Przed kilku laty znaleziono w Alpach doskonale zachowane cia\u0142o cz\u0142owieka z epoki kamiennej. Cho\u0107 spoczywa\u0142 pod lodem ponad pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy lat, zniszczeniu nie uleg\u0142o nawet jego ubranie. Pomy\u015bla\u0142em wtedy, \u017ce gdyby uda\u0142o si\u0119 przywr\u00f3ci\u0107 go do \u017cycia, okaza\u0142oby si\u0119, \u017ce mamy ze sob\u0105 wiele wsp\u00f3lnego. Mimo wszelkich r\u00f3\u017cnic kulturowych, j\u0119zykowych itd., nadal mogliby\u015bmy uto\u017csami\u0107 si\u0119 ze sob\u0105 na fundamentalnej, ludzkiej p\u0142aszczy\u017anie. Nie ma powodu s\u0105dzi\u0107, \u017ce zale\u017ca\u0142oby mu na szcz\u0119\u015bciu i unikaniu cierpienia mniej ni\u017c nam. Je\u017celi religia i nacisk, jaki k\u0142adzie na wyzwalanie si\u0119 z cierpienia poprzez praktyk\u0119 dyscypliny etycznej i rozwijanie mi\u0142o\u015bci oraz wsp\u00f3\u0142czucia, by\u0142y w przesz\u0142o\u015bci uwa\u017cane za bardzo istotne \u2013 trudno utrzymywa\u0107, \u017ce dzi\u015b potrzebujemy ich w mniejszym stopniu. Niew\u0105tpliwe dawniej warto\u015b\u0107 religii by\u0142a bardziej oczywista, gdy\u017c nie dysponowali\u015bmy tyloma zdobyczami techniki i ludzkie cierpienie by\u0142o bardziej zauwa\u017calne. Niemniej cierpimy nadal, cho\u0107 przede wszystkim na poziomie wewn\u0119trznym: psychicznie i emocjonalnie. Tak wi\u0119c religia, kt\u00f3rej celem jest walka z cierpieniem, nie przestaje by\u0107 potrzebna.<\/p>\n
Jak zatem osi\u0105gn\u0105\u0107 harmoni\u0119, kt\u00f3rej potrzeba, by nie dochodzi\u0142o do konflikt\u00f3w religijnych? Podobnie jak w wypadku jednostek, praktykuj\u0105cych dyscyplin\u0119, by pow\u015bci\u0105ga\u0107 reakcje na szkodliwe uczucia i rozwija\u0107 duchowe przymioty, kluczem jest tu zrozumienie. Najpierw musimy si\u0119 dowiedzie\u0107, co stoi na przeszkodzie owej harmonii, a nast\u0119pnie znale\u017a\u0107 odpowiednie rozwi\u0105zanie.<\/p>\n
Najwi\u0119ksz\u0105 przeszkod\u0105 w harmonii mi\u0119dzy religiami jest, jak s\u0105dz\u0119, ignorancja. Do niedawna komunikacja mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi kulturami, a nawet spo\u0142eczno\u015bciami, by\u0142a bardzo czasoch\u0142onna, o ile w og\u00f3le istnia\u0142a. \u017byczliwo\u015b\u0107 dla innych tradycji religijnych nie by\u0142a w\u00f3wczas czym\u015b szczeg\u00f3lnie wa\u017cnym \u2013 z wyj\u0105tkiem, oczywi\u015bcie, tych miejsc, gdzie wyznawcy r\u00f3\u017cnych religii \u017cyli obok siebie. Dzi\u015b, coraz bardziej z\u0142o\u017cony, pe\u0142en wzajemnych zale\u017cno\u015bci \u015bwiat zmusza nas do uznania istnienia innych kultur, innych grup etnicznych i innych religii. Czy nam si\u0119 to podoba, czy nie, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas codziennie obcuje z tego rodzaju odmienno\u015bci\u0105. \u017byczliwo\u015b\u0107 dla innych tradycji sta\u0142a si\u0119 spraw\u0105 ogromnej wagi.<\/p>\n
Wierz\u0119, \u017ce najlepszym sposobem walki z ignorancj\u0105 jest zrozumienie, jakie wyrasta z dialogu z przedstawicielami innych tradycji religijnych. Dialog \u00f3w odbywa si\u0119 na wielu p\u0142aszczyznach. Uczeni dyskutuj\u0105 o podobie\u0144stwach i, co zapewne jeszcze wa\u017cniejsze i bardziej warto\u015bciowe, o rozbie\u017cno\u015bciach mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi tradycjami. Na innym poziomie, bardzo pomocne s\u0105 spotkania zwyk\u0142ych ludzi, kt\u00f3rzy dziel\u0105 si\u0119 swoimi do\u015bwiadczeniami. To zapewne najlepszy spos\u00f3b na przekonanie si\u0119 o warto\u015bci innych nauk. Dla mnie, na przyk\u0142ad, niezwykle inspiruj\u0105ce by\u0142y spotkania z katolickim mnichem, trapist\u0105, Thomasem Mertonem. Pomog\u0142y mi rozwin\u0105\u0107 g\u0142\u0119boki szacunek i podziw dla nauk chrze\u015bcija\u0144stwa. Po trzecie, za bardzo pomocne uwa\u017cam spotkania przyw\u00f3dc\u00f3w religijnych i wsp\u00f3ln\u0105 modlitw\u0119 we wsp\u00f3lnej intencji. Spotkanie w Asy\u017cu, gdzie zebrali si\u0119 przedstawiciele wszystkich \u015bwiatowych religii, by razem modli\u0107 si\u0119 o pok\u00f3j, pomog\u0142o, moim zdaniem, wielu ludziom \u2013 staj\u0105c si\u0119 symbolem solidarno\u015bci i oddania dla pokoju wszystkich tradycji religijnych.<\/p>\n
Uwa\u017cam wreszcie, \u017ce bardzo po\u017cyteczne mog\u0105 by\u0107 wsp\u00f3lne pielgrzymki wyznawc\u00f3w r\u00f3\u017cnych religii. W 1993 roku uda\u0142em si\u0119 do Lourdes, a p\u00f3\u017aniej do Jerozolimy, \u015bwi\u0119tego miejsca trzech wielkich religii. Odwiedza\u0142em te\u017c liczne sanktuaria hinduistyczne, islamskie, d\u017cinijskie i sikhijskie w Indiach i za granic\u0105. Ostatnio, podczas seminarium po\u015bwi\u0119conego modlitwie, medytacji i dialogowi w tradycji buddyjskiej i chrze\u015bcija\u0144skiej, uczestniczy\u0142em w historycznej pielgrzymce wyznawc\u00f3w tych religii w Bodh Gai, jednym z najwa\u017cniejszych sanktuari\u00f3w buddyzmu w Indiach.<\/p>\n
Podczas takich spotka\u0144 wyznawcy r\u00f3\u017cnych religii przekonuj\u0105 si\u0119, \u017ce nauki innych tradycji, podobnie jak ich w\u0142asnej, s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em duchowej inspiracji i ucz\u0105 etycznego post\u0119powania. Mog\u0105 te\u017c zobaczy\u0107 na w\u0142asne oczy, \u017ce wszystkie wielkie, \u015bwiatowe religie, niezale\u017cnie od r\u00f3\u017cnic doktrynalnych, pr\u00f3buj\u0105 nam pom\u00f3c sta\u0107 si\u0119 dobrymi lud\u017ami. Wszystkie nauczaj\u0105 mi\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia, cierpliwo\u015bci, tolerancji, wybaczania itd. I naprawd\u0119 mog\u0105 pom\u00f3c w rozwijaniu tych przymiot\u00f3w. Co wi\u0119cej, przyk\u0142ad, jaki nam da\u0142 ka\u017cdy z za\u0142o\u017cycieli owych religii, wyra\u017anie pokazuje, \u017ce troska o innych i pod\u0105\u017canie drog\u0105 cnoty prowadz\u0105 do szcz\u0119\u015bcia. Wszyscy oni prowadzili bardzo proste \u017cycie, w kt\u00f3rym najwa\u017cniejsza by\u0142a dyscyplina etyczna i mi\u0142o\u015b\u0107 do wszystkich istot. Odrzucali luksusy kr\u00f3lewskich i cesarskich dwor\u00f3w. Dobrowolnie, nie bacz\u0105c na \u017cadne trudno\u015bci, brali na siebie cierpienie, by nie\u015b\u0107 po\u017cytek ca\u0142ej ludzko\u015bci. Nauczaj\u0105c, szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 po\u015bwi\u0119cali rozwijaniu mi\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia oraz konieczno\u015bci wyrzeczenia si\u0119 egoistycznych pragnie\u0144. Ka\u017cdy z nich wzywa\u0142 nas do przeobra\u017cenia serc i umys\u0142\u00f3w. Bez wzgl\u0119du na to, czy jeste\u015bmy wierz\u0105cy czy nie, wszyscy oni z pewno\u015bci\u0105 zas\u0142uguj\u0105 na nasz najwy\u017cszy podziw.<\/p>\n
Prowadz\u0105c dialog z wyznawcami innych religii, musimy, oczywi\u015bcie, wprowadza\u0107 w codzienne \u017cycie nauki naszej w\u0142asnej tradycji. Zaznawszy po\u017cytk\u00f3w p\u0142yn\u0105cych z mi\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia oraz dyscypliny etycznej, z \u0142atwo\u015bci\u0105 dostrze\u017cemy warto\u015b\u0107 innych nauk. Aby to si\u0119 sta\u0142o, musimy jednak uprzytomni\u0107 sobie najpierw, \u017ce praktyka religii to co\u015b znacznie wi\u0119cej, ni\u017c powtarzanie s\u0142owa \u201ewierz\u0119\u201d albo, w przypadku buddyst\u00f3w, \u201eprzyjmuj\u0119 schronienie\u201d. To co\u015b wi\u0119cej ni\u017c wizyta w \u015bwi\u0105tyni, sanktuarium, ko\u015bciele. Nauki religijne s\u0105 ma\u0142o u\u017cyteczne, je\u015bli nie przenikn\u0105 do serca, pozostaj\u0105c tylko na poziomie intelektu. R\u00f3wnie\u017c \u015blepa wiara bez g\u0142\u0119bszego zrozumienia, wiara, kt\u00f3rej nie przenosimy w codzienne \u017cycie, ma niewielk\u0105 warto\u015b\u0107. Stale powtarzam Tybeta\u0144czykom, \u017ce noszenie przy sobie mali (tybeta\u0144skiego odpowiednika r\u00f3\u017ca\u0144ca) nie robi z nikogo osoby prawdziwie religijnej. Prawdziwa praktyka religijna polega bowiem na wyt\u0119\u017conej pracy nad autentycznym przeobra\u017ceniem duchowym.<\/p>\n
Jak wa\u017cna jest prawdziwa praktyka, zrozumiemy, uprzytomniwszy sobie, \u017ce niezdrowy stosunek do tego, w co wierzymy, jest, obok ignorancji, jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych przyczyn konflikt\u00f3w religijnych. Nie do\u015b\u0107, \u017ce nie stosujemy nauk swojej wiary w codziennym \u017cyciu, ale mamy sk\u0142onno\u015b\u0107 do wykorzystywania ich, \u017ceby utwierdza\u0107 si\u0119 w egoistycznych postawach. Traktujemy religi\u0119 tak, jakby by\u0142a nasz\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105, albo robimy z niej etykietk\u0119, odr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 nas od innych. To nie jest dobra droga. W ten spos\u00f3b, zamiast oczy\u015bci\u0107 trucizny serca i umys\u0142u nektarem religii, zatruwamy \u00f3w nektar tym, co w nas negatywne.<\/p>\n
Dotykamy tu g\u0142\u0119bszego problemu, kt\u00f3ry kryje si\u0119 we wszystkich religiach. Ka\u017cda z nich ro\u015bci sobie prawo do tytu\u0142u jedynej \u201eprawdziwej\u201d. Jak upora\u0107 si\u0119 z tym problemem? To prawda, \u017ce z punktu widzenia cz\u0142owieka religijnego, ca\u0142kowite oddanie dla wiary ma zasadnicze znaczenie. Prawd\u0105 jest r\u00f3wnie\u017c, \u017ce owo przekonanie wyrasta z pewno\u015bci, i\u017c nasza \u015bcie\u017cka stanowi jedyn\u0105 drog\u0119 do prawdy. Niemniej jednak musimy znale\u017a\u0107 spos\u00f3b na pogodzenie takiej postawy z mnogo\u015bci\u0105 analogicznych roszcze\u0144. Praktykuj\u0105cy musi wi\u0119c nauczy\u0107 si\u0119 szanowa\u0107 prawd\u0119 innych religii, pozostaj\u0105c ca\u0142ym sercem oddanym w\u0142asnej.<\/p>\n
Co do mnie, jestem przekonany, \u017ce buddyzm daje mi najmocniejsze fundamenty, na kt\u00f3rych, piel\u0119gnuj\u0105c mi\u0142o\u015b\u0107 i wsp\u00f3\u0142czucie, opieram sw\u00f3j duchowy rozw\u00f3j. I cho\u0107 jest dla mnie \u2013 za spraw\u0105 mego charakteru, temperamentu, sk\u0142onno\u015bci i pochodzenia \u2013 \u015bcie\u017ck\u0105 najlepsz\u0105, to musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce dla chrze\u015bcijan najlepsze jest chrze\u015bcija\u0144stwo. Tak wi\u0119c nie m\u00f3g\u0142bym powiedzie\u0107, \u017ce buddyzm jest najlepszy dla wszystkich.<\/p>\n
Cz\u0119sto my\u015bl\u0119 o religii jako o lekarstwie dla ducha. Skuteczno\u015b\u0107 religii \u2013 podobnie jak lekarstwa \u2013 trudno ocenia\u0107 w oderwaniu od sposobu u\u017cycia, konkretnej osoby i stanu jej zdrowia. Nie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce lekarstwo jest dobre, bo ma takie a takie sk\u0142adniki. Liczy si\u0119 jego wp\u0142yw na pacjenta. Jedyne sensowne stwierdzenie brzmi: w przypadku tego akurat chorego i tej a nie innej dolegliwo\u015bci \u2013 to w\u0142a\u015bnie jest najskuteczniejsze lekarstwo. Podobnie z r\u00f3\u017cnymi tradycjami religijnymi \u2013 ich skuteczno\u015b\u0107 odnosi si\u0119 tylko do konkretnych os\u00f3b. Nie ma sensu pr\u00f3bowa\u0107 wywodzi\u0107 \u2013 na podstawie filozofii czy metafizyki \u2013 \u017ce jedna religia jest \u201elepsza\u201d od drugiej. Liczy si\u0119 skuteczno\u015b\u0107 ich wp\u0142ywu na poszczeg\u00f3lne osoby.<\/p>\n
Pozorn\u0105 sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy roszczeniami wszystkich religii do monopolu na \u201ejedyn\u0105 prawd\u0119\u201d a mnogo\u015bci\u0105 wyzna\u0144 rozwi\u0105zuj\u0119 na w\u0142asny u\u017cytek w ten oto spos\u00f3b: z perspektywy jednostki mo\u017ce istnie\u0107 tylko jedna prawda, jedna religia. Niemniej patrz\u0105c z perspektywy ca\u0142ej ludzko\u015bci, musimy pogodzi\u0107 si\u0119 z istnieniem \u201ewielu prawd wielu religii\u201d. Wracaj\u0105c do naszej analogii medycznej: z punktu widzenia chorego odpowiednie lekarstwo jest faktycznie jedynym lekarstwem. Niew\u0105tpliwie nie znaczy to jednak, \u017ce dla innych pacjent\u00f3w nie s\u0105 dobre inne leki.<\/p>\n
W rzeczy samej, r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi religiami s\u0105, moim zdaniem, wielkim skarbem. Nie widz\u0119 \u017cadnej potrzeby argumentowania, \u017ce w ostatecznym sensie wszystkie religie s\u0105 tym samym. Owszem, maj\u0105 ze sob\u0105 wiele wsp\u00f3lnego, kiedy podkre\u015blaj\u0105 nieodzowno\u015b\u0107 mi\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia w kontek\u015bcie dyscypliny etycznej. Nie znaczy to jednak, \u017ce w istocie s\u0105 jednym. Na przyk\u0142ad sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy stworzeniem, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0105 jedne tradycje, a brakiem pocz\u0105tku, kt\u00f3rego nauczaj\u0105 inne, oznacza, \u017ce nasze drogi, mimo wielu niew\u0105tpliwych podobie\u0144stw, rozchodz\u0105 si\u0119, gdy przychodzi do filozofii. Takie filozoficzne antynomie mog\u0105 nie mie\u0107 wi\u0119kszego znaczenia na wczesnych etapach praktyki. Je\u015bli jednak pod\u0105\u017camy \u015bcie\u017ck\u0105 jednej tradycji, dochodzimy w ko\u0144cu do punktu, w kt\u00f3rym musimy uzna\u0107 istnienie fundamentalnych r\u00f3\u017cnic. Na przyk\u0142ad koncepcja odrodzenia w buddyzmie i innych tradycjach religijnych Indii jest nie do pogodzenia z chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 ide\u0105 zbawienia. Nie musi to jednak wywo\u0142ywa\u0107 konsternacji. W metafizyce buddyjskiej, na przyk\u0142ad, spotykamy wiele diametralnie sprzecznych pogl\u0105d\u00f3w. Koniec ko\u0144c\u00f3w, taka odmienno\u015b\u0107 oznacza chocia\u017cby, \u017ce istnieje wiele ram, w kt\u00f3rych mo\u017cemy umie\u015bci\u0107 praktyk\u0119 dyscypliny etycznej i rozwija\u0107 przymioty ducha. Dlatego te\u017c nie opowiadam si\u0119 za jak\u0105\u015b now\u0105, \u015bwiatow\u0105 \u201esuperreligi\u0105\u201d. W ten spos\u00f3b zagubiliby\u015bmy bowiem jedyne w swoim rodzaju cechy r\u00f3\u017cnych tradycji.<\/p>\n
Spotka\u0142em si\u0119, na przyk\u0142ad, z pogl\u0105dem, \u017ce buddyjska doktryna \u015bunjaty, czyli pustki, niczym si\u0119 nie r\u00f3\u017cni od pewnych interpretacji poj\u0119cia Boga. Niemniej jednak nie rozwi\u0105zuje to problemu. Przede wszystkim, cho\u0107 wolno nam oczywi\u015bcie interpretowa\u0107 owe poj\u0119cia, pojawia si\u0119 pytanie, jak daleko odchodzimy od pierwotnych nauk. Owszem, s\u0105 kusz\u0105ce podobie\u0144stwa mi\u0119dzy poj\u0119ciami Dharmakai, Sambogakai i Nirmanakai w buddyzmie mahajany a chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 Tr\u00f3jc\u0105 \u015awi\u0119t\u0105. Je\u015bli jednak na ich podstawie twierdziliby\u015bmy, \u017ce w ostatecznym sensie buddyzm i chrze\u015bcija\u0144stwo s\u0105 jednym i tym samym, to posun\u0119liby\u015bmy si\u0119, jak s\u0105dz\u0119, o krok za daleko! Jak m\u00f3wi stare tybeta\u0144skie przys\u0142owie: nie pr\u00f3buj dopasowa\u0107 \u0142ba jaka do tu\u0142owia owcy, i na odwr\u00f3t.<\/p>\n
Zamiast tego powinni\u015bmy rozwija\u0107 autentyczny zmys\u0142 pluralizmu religijnego. Zw\u0142aszcza, je\u015bli powa\u017cnie podchodzimy do zasady powszechno\u015bci praw cz\u0142owieka. Bardzo mi si\u0119 podoba pomys\u0142 powo\u0142ania \u015bwiatowego parlamentu religii. S\u0142owo \u201eparlament\u201d niesie ze sob\u0105 ducha demokracji, a \u201ereligie\u201d \u2013 w liczbie mnogiej \u2013 przypominaj\u0105 o wadze i potrzebie istnienia wielu r\u00f3\u017cnych tradycji. Perspektywa autentycznego pluralizmu religijnego, na kt\u00f3rej opiera si\u0119 ten pomys\u0142, przynios\u0142aby moim zdaniem wiele po\u017cytku. Pomog\u0142aby unika\u0107 skrajno\u015bci fanatyzmu z jednej, i niepotrzebnego synkretyzmu z drugiej strony.<\/p>\n
Rozwa\u017caj\u0105c problematyk\u0119 harmonii mi\u0119dzy religiami, nale\u017cy powiedzie\u0107 kilka s\u0142\u00f3w o zmienianiu religii. Musimy podchodzi\u0107 do tej kwestii z najwy\u017csz\u0105 powag\u0105. Po pierwsze, trzeba sobie uprzytomni\u0107, \u017ce sam fakt nawr\u00f3cenia nie uczyni nikogo lepsz\u0105 osob\u0105 \u2013 to znaczy bardziej zdyscyplinowan\u0105, wsp\u00f3\u0142czuj\u0105c\u0105, ciep\u0142\u0105. O wiele lepiej skupi\u0107 si\u0119 wi\u0119c na duchowym przeobra\u017ceniu, praktykuj\u0105c pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107, prawo\u015b\u0107 i wsp\u00f3\u0142czucie. Je\u017celi pewne nauki lub praktyki innych tradycji s\u0105 po\u017cyteczne i odpowiadaj\u0105 naszej religii, to warto z nich czerpa\u0107. Czasem pomocne mo\u017ce by\u0107 nawet przyswojenie pewnych praktyk. Je\u017celi robimy to m\u0105drze, nie narazimy na szwank \u017carliwego oddania dla naszej w\u0142asnej wiary. Pozostanie przy niej jest z regu\u0142y najlepsze. W ten spos\u00f3b nie nara\u017camy si\u0119 bowiem na dezorientacj\u0119, wynikaj\u0105c\u0105 przede wszystkim z odmienno\u015bci styl\u00f3w \u017cycia, kt\u00f3re towarzysz\u0105 poszczeg\u00f3lnym religiom.<\/p>\n
Bior\u0105c jednak pod uwag\u0119 liczne r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi istotami ludzkimi, trudno si\u0119 nie zgodzi\u0107, \u017ce w\u015br\u00f3d milion\u00f3w wyznawc\u00f3w ka\u017cdej religii musi znale\u017a\u0107 si\u0119 garstka, kt\u00f3ra uzna, \u017ce bardziej odpowiada jej podej\u015bcie do etyki i rozwoju duchowego innej tradycji religijnej. Jedni znajd\u0105 w doktrynie odrodzenia i karmy szczeg\u00f3ln\u0105 inspiracj\u0119 do rozwijania mi\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia w kontek\u015bcie odpowiedzialno\u015bci. Do innych silniej przem\u00f3wi poj\u0119cie transcendentnego, mi\u0142uj\u0105cego Stw\u00f3rcy. Je\u015bli si\u0119 tak zdarzy, powinni by\u0107 bardzo uwa\u017cni i samokrytyczni. Musz\u0105 stale zadawa\u0107 sobie pytania: \u201eCzy moje zainteresowanie inn\u0105 religi\u0105 ma naprawd\u0119 uzasadnione powody?\u201d \u201eCzy poci\u0105ga mnie tylko jej oblicze kulturowe albo rytua\u0142y?\u201d \u201eA mo\u017ce podejrzewam, \u017ce b\u0119dzie ona po prostu mniej wymagaj\u0105ca od tej, w kt\u00f3rej si\u0119 wychowa\u0142em?\u201d. M\u00f3wi\u0119 to, poniewa\u017c cz\u0119sto mam wra\u017cenie, \u017ce nawr\u00f3ceni przyswajaj\u0105 wy\u0142\u0105cznie powierzchowne aspekty kultury, do kt\u00f3rej nale\u017cy ich nowa wiara. I \u017ce ich praktyka sprowadza si\u0119 niemal wy\u0142\u0105cznie do tego.<\/p>\n
Osoba, kt\u00f3ra decyduje si\u0119 \u2013 po g\u0142\u0119bokim, dojrza\u0142ym namy\u015ble \u2013 na przyj\u0119cie nowej religii, musi pami\u0119ta\u0107, \u017ce inne tradycje religijne maj\u0105 ogromny wk\u0142ad w rozw\u00f3j ludzko\u015bci. Istnieje bowiem niebezpiecze\u0144stwo, \u017ce b\u0119dzie si\u0119 stara\u0142a usprawiedliwia\u0107 swoj\u0105 decyzj\u0119. To za\u015b mo\u017ce j\u0105 popchn\u0105\u0107 do krytykowania poprzedniej wiary i niepochlebnych wypowiedzi o niej. Musimy si\u0119 tego wystrzega\u0107. Je\u017celi nawet jaka\u015b tradycja przestaje by\u0107 korzystna dla jednostki, nie znaczy to, \u017ce nie przynosi po\u017cytku ludzko\u015bci. Przeciwnie \u2013 mo\u017cemy by\u0107 najzupe\u0142niej pewni, \u017ce by\u0142a inspiracj\u0105 dla milion\u00f3w, nadal inspiruje miliony, i \u017ce b\u0119dzie natchnieniem dla milion\u00f3w ludzi, kt\u00f3rzy zechc\u0105 wkroczy\u0107 w przysz\u0142o\u015bci na \u015bcie\u017ck\u0119 mi\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia.<\/p>\n
Pami\u0119tajmy, \u017ce jedynym celem religii jest wspiera\u0107 nas w rozwijaniu mi\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia, cierpliwo\u015bci, tolerancji, pokory i innych duchowych przymiot\u00f3w. Je\u015bli zaniedbujemy prac\u0119 nad sob\u0105, zmiana wyznania w niczym nam nie pomo\u017ce. Podobnie \u2013 nawet pe\u0142ne \u017carliwej wiary przywi\u0105zanie do religii przodk\u00f3w nie zda si\u0119 na nic, je\u017celi owe przymioty nie przenikaj\u0105 naszego codziennego \u017cycia. Taki wierny niczym nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od pacjenta, kt\u00f3ry cierpi\u0105c na \u015bmierteln\u0105 chorob\u0119, czyta traktaty medyczne zamiast za\u017cywa\u0107 przepisane leki.<\/p>\n
Co wi\u0119cej, je\u015bli uwa\u017camy si\u0119 za osoby religijne, a nie ma w nas wsp\u00f3\u0142czucia i dyscypliny, jak mo\u017cemy wymaga\u0107 tego od innych? Je\u017celi uda nam si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 prawdziw\u0105 harmoni\u0119, wyrastaj\u0105c\u0105 ze wzajemnego zrozumienia i szacunku, religia b\u0119dzie mia\u0142a ogromne mo\u017cliwo\u015bci, by wypowiada\u0107 si\u0119 autorytatywnie o tak wa\u017ckich problemach moralnych, jak rozbrojenie, sprawiedliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczna i polityczna, ochrona \u015brodowiska naturalnego i o wszelkich innych kwestiach, dotycz\u0105cych ca\u0142ej ludzko\u015bci. Dop\u00f3ki jednak nie zaczniemy na serio praktykowa\u0107 nauk duchowych naszej w\u0142asnej religii, nikt nie b\u0119dzie powa\u017cnie nas traktowa\u0142. A praktyka oznacza, mi\u0119dzy innymi, dawanie dobrego przyk\u0142adu poprzez utrzymywanie harmonijnych stosunk\u00f3w z innymi tradycjami religijnymi.<\/p>\n
Fragment ksi\u0105\u017cki \u201eEtyka na nowe tysi\u0105clecie\u201d, Politeja 2000<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W dziejach ludzko\u015bci religia by\u0142a g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em konflikt\u00f3w \u2013 to smutny fakt historyczny. Tak\u017ce i dzi\u015b zabija si\u0119 ludzi, rozbija wsp\u00f3lnoty i destabilizuje spo\u0142eczno\u015bci w imi\u0119 religijnego fanatyzmu i nienawi\u015bci. Trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce wielu kwestionuje miejsce religii w spo\u0142ecze\u0144stwie. Je\u015bli si\u0119 jednak g\u0142\u0119biej nad tym zastanowi\u0107, oka\u017ce si\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 konflikt\u00f3w religijnych wyp\u0142ywa z […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2232,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[49],"class_list":["post-2231","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-dalajlama"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2231","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2231"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2231\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8707,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2231\/revisions\/8707"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2232"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2231"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2231"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2231"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}