Pono\u0107 Goldstein wiedzia\u0142, co \u2013 celowo \u2013 zrobiono z jego ksi\u0105\u017ck\u0105, ale postanowi\u0142 to zmilcze\u0107. By\u0107 mo\u017ce uzna\u0142, \u017ce powi\u0119kszenie grona czytelnik\u00f3w jest warte cenzury, manipulacji i podeptania akademickich standard\u00f3w.<\/p>\n
S\u0142ynne, przet\u0142umaczone na ponad trzydzie\u015bci j\u0119zyk\u00f3w \u201eSiedem lat w Tybecie\u201d Austriaka Heinricha Harrera dorobi\u0142o si\u0119 dw\u00f3ch chi\u0144skich przek\u0142ad\u00f3w. Pierwszy, Yuana Shipo, kieruj\u0105cego biurem spraw zagranicznych Uniwersytetu <\/span>Jinan, opublikowa\u0142o jako \u201eTybeta\u0144sk\u0105 przygod\u0119\u201d Wydawnictwo Ludowe w 1986 roku; drugi, \u201eSiedem lat w Tybecie i m\u0142ody Dalajlama\u201d, tajwa\u0144skiego akademika Diao Xiaohuy, stypendysty w kalifornijskim San Jose, ukaza\u0142 si\u0119 dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej na Tajwanie.<\/p>\n Por\u00f3wna\u0142am kilka przypadkowo wybranych stron, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne jak dzie\u0144 i noc. W wersji kontynentalnej fragmenty tekstu nie tylko si\u0119 opuszcza, ale i dodaje. Motywem przewodnim tych zabieg\u00f3w jest demonizowanie tybeta\u0144skiej kultury i tradycyjnego systemu politycznego, kt\u00f3re ma przekona\u0107 chi\u0144skiego czytelnika, \u017ce nawet Europejczyk, znaj\u0105cy dawny Tybet tak dobrze, zwyczajnie nim gardzi\u0142. Znajomi, kt\u00f3rzy czytaj\u0105 swobodnie po niemiecku i angielsku, m\u00f3wili mi natomiast, \u017ce wersja tajwa\u0144ska jest wierna orygina\u0142owi.<\/p>\n Przek\u0142amania w przek\u0142adach nowszych wydaj\u0105 si\u0119 mniej nachalne i ostentacyjne by\u0107 mo\u017ce przez to, \u017ce ich autorzy cz\u0119sto studiowali na Zachodzie. Mi\u0142o\u015bnicy starej szko\u0142y najwyra\u017aniej maj\u0105 si\u0119 jednak nie najgorzej, skoro opublikowane w 2013 roku w Szanghaju dzienniki z \u201ePogranicza Chin\u201d ameryka\u0144skiego botanika Josepha Rocka czyta\u0142am \u2013 za spraw\u0105 oczywistych przek\u0142ama\u0144 i ci\u0119\u0107 Li Ruohonga, t\u0142umacza legitymuj\u0105cego si\u0119 doktoratem Uniwersytetu Harvarda \u2013 z charakterystycznym dyskomfortem, towarzysz\u0105cym obcowaniu z chi\u0144sk\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 przepuszczon\u0105 przez tryby cenzury. P\u00f3\u017aniej podsun\u0119\u0142am to dzie\u0142ko zaprzyja\u017anionemu angli\u015bcie, kt\u00f3ry ca\u0142kowicie si\u0119 ze mn\u0105 zgodzi\u0142.<\/p>\n W rzeczy samej, nie idzie tu tylko o Tybet \u2013 tak samo przek\u0142ada si\u0119 w Chinach polityk\u0119, histori\u0119 czy filozofi\u0119. Wszystkie re\u017cimy autorytarne okazuj\u0105 \u017cywe zainteresowanie \u017cyciem duchowym i moralno\u015bci\u0105 poddanych. Jak precyzyjnie wy\u0142o\u017cy\u0142 to Orwell, \u201eWielki Brat patrzy\u201d.<\/p>\n Poniewa\u017c \u00f3w znajomy, kt\u00f3ry nigdy w \u017cyciu nie zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z aparatem pa\u0144stwowej cenzury, pyta\u0142 te\u017c o moje do\u015bwiadczenia, dodam s\u0142owo i o nich.<\/p>\n Pisz\u0119 w kraju autorytarnym, cenzura towarzyszy\u0142a mi wi\u0119c od samego pocz\u0105tku, niemniej zaczyna\u0142am od wierszy, kt\u00f3re przez ich niedos\u0142owno\u015b\u0107 da\u0142o si\u0119 publikowa\u0107. Ukarano mnie, gdy tylko odesz\u0142am od fikcji, si\u0119gaj\u0105c po histori\u0119 i wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107.<\/p>\n W 2003 roku wyda\u0142am \u201eZapiski tybeta\u0144skie\u201d w Guangzhou. Ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a dobrze przyj\u0119ta i szybko wznowiona, co wzbudzi\u0142o zainteresowanie naszych w\u0142adz lokalnych. Departament Pracy Frontu Jedno\u015bci natychmiast doszuka\u0142 si\u0119 w niej \u201epowa\u017cnych b\u0142\u0119d\u00f3w politycznych\u201d, a pion ideologiczny skierowa\u0142 j\u0105 do cenzury, kt\u00f3ra umie\u015bci\u0142a \u201eZapiski\u201d na indeksie \u2013 w Tybecie, ale przez pewien czas zakaz obowi\u0105zywa\u0142 w ca\u0142ych Chinach.<\/p>\n Rok p\u00f3\u017aniej oficjalne zarzuty wobec \u201eZapisk\u00f3w” przedstawi\u0142 r\u00f3wnie\u017c Shi Jifeng, dyrektor Centralnego Biura ds. Dziennikarstwa i Publikacji: \u201eKsi\u0105\u017cka s\u0142awi XIV Dalajlam\u0119 i XVII Karmap\u0119 oraz zach\u0119ca do czci i wiary religijnej. W niekt\u00f3rych rozdzia\u0142ach autorka zapuszcza si\u0119, do pewnego stopnia, na grz\u0105ski grunt polityczny. W rozdziale \u00bbNima Cering\u00ab opisuje, na przyk\u0142ad, rozterki znanego duchownego o tym imieniu, kt\u00f3ry zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z poparciem dla Dalaja na konferencji mi\u0119dzynarodowej. Autorka najwyra\u017aniej nie rozumie istoty separatyzmu i kwestii promowania niepodleg\u0142o\u015bci Tybetu przez Dalaja\u201d.<\/p>\n Zatrudniaj\u0105ce mnie wtedy Stowarzyszenie Literackie uzna\u0142o, \u017ce moja ksi\u0105\u017cka \u201ewyolbrzymia i idealizuje pozytywn\u0105 rol\u0119 religii w \u017cyciu spo\u0142ecznym. Poszczeg\u00f3lne eseje \u015bwiadcz\u0105 o wierze i czci autorki dla Dalaja. Niekt\u00f3re fragmenty obna\u017caj\u0105 ciasne, nacjonalistyczne my\u015blenie oraz zawieraj\u0105 opinie, kt\u00f3re szkodz\u0105 jedno\u015bci i solidarno\u015bci naszego pa\u0144stwa. Pewne tre\u015bci ca\u0142kowicie przes\u0142aniaj\u0105 wielkie osi\u0105gni\u0119cia Tybeta\u0144skiej Reformy w ostatnich dekadach, epatuj\u0105c nostalgi\u0105 za starym Tybetem bez odwo\u0142ania do konkretnych przyk\u0142ad\u00f3w. W ksi\u0105\u017cce znalaz\u0142y si\u0119 b\u0142\u0119dne oceny, brak w niej te\u017c s\u0142usznych zasad politycznych; autorka porzuci\u0142a odpowiedzialno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, kt\u00f3rej wymaga si\u0119 od pisarzy wsp\u00f3\u0142czesnych, oraz utraci\u0142a polityczne zaanga\u017cowanie na rzecz post\u0119powego ruchu cywilizacyjnego\u201d.<\/p>\n Poniewa\u017c odm\u00f3wi\u0142am przyznania si\u0119 do \u201eb\u0142\u0119d\u00f3w\u201d, rok po wydaniu zakazanej potem ksi\u0105\u017cki wyrzucono mnie z pracy<\/a>, odebrano mieszkanie i ubezpieczenie oraz zakazano ubiega\u0107 si\u0119 o paszport. W ten spos\u00f3b rozpocz\u0119\u0142am trudn\u0105 karier\u0119 pisarki niezale\u017cnej. Moje po\u0142o\u017cenie \u017cywo przypomina sytuacj\u0119 opisan\u0105 przez dziennikarza Xu Zhiyuana w eseju \u201eSztuka cenzury\u201d.<\/p>\n \u201eKiedy znajdziesz si\u0119 w \u00bbstrefie\u00ab, nie zniszcz\u0105 ci\u0119 od razu. Mog\u0105 ci nawet pozwoli\u0107 dalej pisa\u0107, malowa\u0107 czy filmowa\u0107, a wr\u0119cz wyda\u0107 czy pokaza\u0107 co\u015b z tego za granic\u0105. Ale nawet nie \u015bnij, \u017ce twoje prace b\u0119d\u0105 kiedykolwiek dost\u0119pne dla ziomk\u00f3w. Ska\u017c\u0105 ci\u0119 na wygnanie we w\u0142asnym domu. Mieszkasz w nim, opisujesz to, co widzisz, ale ludzie za \u015bcian\u0105 nie maj\u0105 o tym najmniejszego poj\u0119cia\u201d. <\/span><\/p>\n <\/p>\n
![\"ChinskieWydaniaHarrera\"](\"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/ChinskieWydaniaHarrera-300x276.jpg\")
<\/a><\/p>\n