Kiedy odwiedzam nasze szko\u0142y dla tybeta\u0144skich uchod\u017ac\u00f3w w Indiach czy zagraniczne uczelnie, zawsze jestem bardzo szcz\u0119\u015bliwy, spotykaj\u0105c si\u0119 z m\u0142odymi lud\u017ami. Maj\u0105 w sobie naturalny entuzjazm dla sprawiedliwo\u015bci i pokoju; maj\u0105 te\u017c znacznie bardziej otwarte i elastyczne umys\u0142y ni\u017c doro\u015bli. Niezale\u017cnie od tego, jak przychylnie patrzymy na zmiany, s\u0105 one znacznie trudniejsze dla nas, doros\u0142ych. Spotkania z m\u0142odzie\u017c\u0105 przypominaj\u0105 mi r\u00f3wnie\u017c, \u017ce dzieci stanowi\u0105 najwi\u0119kszy skarb ludzko\u015bci. A poniewa\u017c wychowanie kszta\u0142tuje ich postaw\u0119 moraln\u0105, odpowiedzialna edukacja jest kwesti\u0105 najwy\u017cszej wagi.<\/p>\n
<\/p>\n
Umys\u0142, lo<\/em>, jest zarazem \u017ar\u00f3d\u0142em, jak i \u2013 je\u017celi w\u0142a\u015bciwie go ukierunkujemy \u2013 rozwi\u0105zaniem wszystkich naszych problem\u00f3w. Ludzie posiadaj\u0105cy wielk\u0105 wiedz\u0119, ale nie maj\u0105cy dobrego serca, cz\u0119sto padaj\u0105 ofiar\u0105 l\u0119k\u00f3w i niepokoj\u00f3w, zrodzonych z pragnie\u0144, kt\u00f3rych nie da si\u0119 zaspokoi\u0107. Dlatego m\u00f3wi\u0119, \u017ce wiedza \u201ematerialna\u201d cz\u0119sto staje si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em negatywnych my\u015bli i uczu\u0107. Natomiast prawdziwe zrozumienie warto\u015bci duchowych przynosi spok\u00f3j. Je\u017celi damy naszym dzieciom wiedz\u0119, nie daj\u0105c im wsp\u00f3\u0142czucia, ich stosunek do innych b\u0119dzie konglomeratem zazdro\u015bci wobec tych, kt\u00f3rzy nad nimi g\u00f3ruj\u0105, agresywnego wsp\u00f3\u0142zawodnictwa z tymi, kt\u00f3rzy s\u0105 im r\u00f3wni, oraz pogardy dla s\u0142abszych. Mieszanina takich uczu\u0107 rodzi sk\u0142onno\u015b\u0107 do chciwo\u015bci, arogancji, nieumiarkowania oraz, bardzo szybko, odbiera poczucie szcz\u0119\u015bcia. Wiedza jest wa\u017cna, niemniej o wiele wi\u0119ksze znaczenie ma spos\u00f3b, w jaki j\u0105 wykorzystujemy. A to zale\u017cy od serca i umys\u0142u.<\/p>\n Edukacja jest czym\u015b wi\u0119cej, ni\u017c przekazywaniem wiedzy i umiej\u0119tno\u015bci, pozwalaj\u0105cych osi\u0105ga\u0107 konkretne cele. Polega te\u017c na otwieraniu oczu dziecka na potrzeby i prawa innych. Musimy pokaza\u0107 mu, \u017ce jego dzia\u0142ania maj\u0105 wymiar powszechny. Musimy te\u017c znale\u017a\u0107 spos\u00f3b na rozwijanie jego naturalnej zdolno\u015bci empatii, by poczu\u0142o si\u0119 odpowiedzialne wobec innych i, tym samym, motywowane do dzia\u0142ania. W rzeczy samej, gdyby\u015bmy mieli wybiera\u0107 mi\u0119dzy wiedz\u0105 a prawo\u015bci\u0105, ta druga jest z pewno\u015bci\u0105 bardziej warto\u015bciowa. Dobre serce, owoc cnoty, stanowi, samo w sobie, wielkie dobrodziejstwo dla ludzko\u015bci. Sama wiedza \u2013 nie.<\/p>\n Jak wi\u0119c uczy\u0107 nasze dzieci moralno\u015bci? Mam wra\u017cenie, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne systemy edukacyjne w gruncie rzeczy omijaj\u0105 dyskusj\u0119 o sprawach etyki. Nie wydaje mi si\u0119, \u017ceby by\u0142o to zamierzone \u2013 wynika raczej z historycznych uwarunkowa\u0144. Wsp\u00f3\u0142czesne systemy edukacji kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 w czasach, gdy instytucje religijne odgrywa\u0142y jeszcze ogromn\u0105 rol\u0119 w \u017cyciu spo\u0142ecze\u0144stwa. Poniewa\u017c warto\u015bci ludzkie i etyczne uwa\u017cano w\u00f3wczas \u2013 i z regu\u0142y uwa\u017ca si\u0119 nadal \u2013 za domen\u0119 religii, zak\u0142adano, i\u017c t\u0119 edukacj\u0119 dziecko otrzyma w ko\u015bciele. Dzia\u0142a\u0142o to nie najgorzej, dop\u00f3ki wp\u0142ywy religii nie zacz\u0119\u0142y s\u0142abn\u0105\u0107. Dzi\u015b, cho\u0107 potrzeba istnieje nadal, nie jest zaspokajana. Musimy zatem znale\u017a\u0107 inny spos\u00f3b na pokazanie dzieciom, \u017ce podstawowe warto\u015bci etyczne s\u0105 wa\u017cne, i pom\u00f3c im je rozwija\u0107.<\/p>\n Znaczenia troski o innych uczymy si\u0119, naturalnie, nie ze s\u0142\u00f3w, ale przede wszystkim z czyn\u00f3w: z przyk\u0142ad\u00f3w, jakie mamy wok\u00f3\u0142 siebie. Dlatego najwa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 w wychowaniu dziecka odgrywa rodzina. Nietrudno si\u0119 zorientowa\u0107, w kt\u00f3rych domach brakuje atmosfery troski i wsp\u00f3\u0142czucia i rodzice zaniedbuj\u0105 swoje potomstwo: ich dzieci s\u0105 bezradne, niespokojne, cz\u0119sto czuj\u0105 si\u0119 zagro\u017cone. Natomiast dzieci, kt\u00f3rym nie brakuje czu\u0142o\u015bci i opieki, s\u0105 z regu\u0142y znacznie szcz\u0119\u015bliwsze i bardziej pewne swoich mo\u017cliwo\u015bci. Wydaj\u0105 si\u0119 te\u017c zdrowsze. I interesuj\u0105 si\u0119 nie tylko sob\u0105, ale i innymi. Dzieci wynosz\u0105 z domu nie tylko dobro: ucz\u0105 si\u0119 od rodzic\u00f3w r\u00f3wnie\u017c negatywnego post\u0119powania. Je\u017celi ojciec awanturuje si\u0119 z kolegami, je\u017celi rodzice ci\u0105gle si\u0119 k\u0142\u00f3c\u0105, dziecko, cho\u0107 pocz\u0105tkowo budzi to jego sprzeciw, uzna to w ko\u0144cu za normalne. I t\u0119 wiedz\u0119 poniesie w \u015bwiat.<\/p>\n Rozumie si\u0119 samo przez si\u0119, \u017ce to, czego dzieci naucz\u0105 si\u0119 o etycznym post\u0119powaniu, musz\u0105 utrwala\u0107 \u0107wiczeniem. Tu brzemi\u0119 szczeg\u00f3lnej odpowiedzialno\u015bci spoczywa na nauczycielach. Post\u0119powanie wychowawcy mo\u017ce zostawi\u0107 \u015blady w pami\u0119ci dziecka na ca\u0142e \u017cycie. Jego zasady, dyscyplina wewn\u0119trzna i wsp\u00f3\u0142czucie szybko odciskaj\u0105 si\u0119 w umy\u015ble dziecka. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce to, czego naucza si\u0119 z pozytywn\u0105 motywacj\u0105 (kun-long), najg\u0142\u0119biej zapada w pami\u0119\u0107 ucznia. Wiem to z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia. By\u0142em bardzo leniwym ch\u0142opcem. Je\u015bli jednak czu\u0142em mi\u0142o\u015b\u0107 i trosk\u0119 nauczyciela, zapami\u0119tywa\u0142em znacznie wi\u0119cej ni\u017c wtedy, gdy by\u0142 surowy albo poch\u0142oni\u0119ty w\u0142asnymi my\u015blami.<\/p>\n Szczeg\u00f3\u0142y zostawmy fachowcom, pozwol\u0119 sobie jednak na kilka sugestii. Po pierwsze, je\u017celi mamy uprzytomni\u0107 dzieciom wag\u0119 podstawowych warto\u015bci, nie przedstawiajmy problem\u00f3w spo\u0142ecznych w kategoriach etycznych czy, tym bardziej, religijnych. M\u00f3wmy o nich w kategoriach przetrwania. Dzi\u0119ki temu zrozumiej\u0105, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 le\u017cy w ich r\u0119kach. Po drugie, jestem przekonany, \u017ce mo\u017cna i trzeba uczy\u0107 w szkole sztuki dialogu. Przedstawmy kontrowersyjne zagadnienie i pozw\u00f3lmy uczniom o nim dyskutowa\u0107. Nie ma lepszego sposobu nauczania, jak rozwi\u0105zywa\u0107 konflikty. Wydaje mi si\u0119, \u017ce gdyby szko\u0142y uzna\u0142y to za priorytet, mog\u0142yby pom\u00f3c wielu rodzinom. Na widok k\u0142\u00f3c\u0105cych si\u0119 rodzic\u00f3w, dziecko, kt\u00f3re rozumie warto\u015b\u0107 dialogu, instynktownie wykrzyknie: \u201eO nie, nie t\u0119dy droga. Musicie najpierw porozmawia\u0107, musicie to przedyskutowa\u0107\u201d.<\/p>\n I wreszcie musimy usun\u0105\u0107 z program\u00f3w szkolnych wszystko, co przedstawia innych w negatywnym \u015bwietle. W niekt\u00f3rych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata, na przyk\u0142ad, nauczaj\u0105c historii, podsyca si\u0119 fanatyzm i zaszczepia rasistowskie postawy wobec innych spo\u0142eczno\u015bci. Dzi\u015b bardziej ni\u017c kiedykolwiek musimy pokazywa\u0107 naszym dzieciom, \u017ce r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy \u201emoim krajem\u201d a \u201etwoim krajem\u201d, \u201emoj\u0105 religi\u0105\u201d a \u201etwoj\u0105 religi\u0105\u201d to kwestie drugorz\u0119dne. Trzeba natomiast wpaja\u0107 im przekonanie, \u017ce w\u0142asne prawo do szcz\u0119\u015bcia nie jest wa\u017cniejsze od praw innych ludzi. Nie m\u00f3wi\u0119, oczywi\u015bcie, \u017ce mamy zach\u0119ca\u0107 dzieci do porzucenia albo lekcewa\u017cenia kultury i tradycji, w kt\u00f3rych zosta\u0142y wychowane. Wprost przeciwnie, musz\u0105 znale\u017a\u0107 w niej oparcie. Trzeba je uczy\u0107 mi\u0142o\u015bci do ojczyzny, religii, kultury i tak dalej. Niebezpieczne jest tylko przekszta\u0142cenie tej mi\u0142o\u015bci w ciasny nacjonalizm, etnocentryzm i fanatyzm religijny. I zn\u00f3w przychodzi na my\u015bl przyk\u0142ad Mahatmy Gandhiego, kt\u00f3ry, cho\u0107 bardzo d\u0142ugo kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 na Zachodzie, nigdy nie zapomnia\u0142 przebogatego dziedzictwa kultury Indii ani si\u0119 go nie wypar\u0142.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Fragment ksi\u0105\u017cki \u201eEtyka na nowe tysi\u0105clecie\u201d, Politeja 2000<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kiedy odwiedzam nasze szko\u0142y dla tybeta\u0144skich uchod\u017ac\u00f3w w Indiach czy zagraniczne uczelnie, zawsze jestem bardzo szcz\u0119\u015bliwy, spotykaj\u0105c si\u0119 z m\u0142odymi lud\u017ami. Maj\u0105 w sobie naturalny entuzjazm dla sprawiedliwo\u015bci i pokoju; maj\u0105 te\u017c znacznie bardziej otwarte i elastyczne umys\u0142y ni\u017c doro\u015bli. Niezale\u017cnie od tego, jak przychylnie patrzymy na zmiany, s\u0105 one znacznie trudniejsze dla nas, doros\u0142ych. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2330,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[49],"class_list":["post-2329","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-dalajlama"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2329","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2329"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2329\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2331,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2329\/revisions\/2331"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2330"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2329"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2329"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2329"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}