W 1981 roku, w kt\u00f3rym uko\u0144czy\u0142am gimnazjum w Kangdingu, w tybeta\u0144skim Khamie, licea w Chinach w\u0142a\u015bciwych zacz\u0119\u0142y przyjmowa\u0107 przedstawicieli mniejszo\u015bci etnicznych. By\u0142 to jeden z element\u00f3w wielkiej kampanii, jak to oficjalnie nazwano, \u201epomagania Tybetowi\u201d. Dzieci z region\u00f3w mniejszo\u015bciowych wyrywano z rodzinnych wiosek, \u017ceby \u201ewychowa\u0107\u201d je w chi\u0144skich szko\u0142ach do s\u0142u\u017cby ziomkom i pa\u0144stwu. Po kilku dekadach strategia edukacyjna Pekinu zadusi\u0142a kultur\u0119 mniejszo\u015bci w imi\u0119 dzie\u0142a jednoczenia kraju pod przewodem grupy dominuj\u0105cej, Han\u00f3w.<\/p>\n
<\/p>\n
Trafi\u0142am do szko\u0142y \u015bredniej przygotowuj\u0105cej do studi\u00f3w na Po\u0142udniowo-Zachodnim Uniwersytecie Narodowo\u015bci w Chengdu, stolicy prowincji Sichuan. By\u0142am jedn\u0105 z pierwszych tybeta\u0144skich \u015bwinek morskich tego eksperymentu. Chcia\u0142am wyrwa\u0107 si\u0119 spod opieku\u0144czych skrzyde\u0142 rodzic\u00f3w i marzy\u0142am o wielkim mie\u015bcie. Chengdu nim by\u0142o.<\/p>\n
Pojecha\u0142am tam z ojcem, autobusem. Bujali\u015bmy si\u0119 na drewnianych siedzeniach sun\u0105c w d\u00f3\u0142 serpentynami niemal trzytysi\u0119cznej g\u00f3ry Erlang. Nastolatk\u0119 po raz pierwszy wyje\u017cd\u017caj\u0105c\u0105 z Tybetu oczarowa\u0142y lasy bambusowe i pomara\u0144czowe gaje.<\/p>\n
Na miejscu powita\u0142 mnie kusz\u0105cy zapach straganowego jedzenia. Omal nie zemdla\u0142am na widok stosu obdartych ze sk\u00f3ry kr\u00f3liczych g\u0142\u00f3w. W Tybecie nikt nie tkn\u0105\u0142by mi\u0119sa zaj\u0105ca. Nie mog\u0142am uwolni\u0107 si\u0119 od obrazu <\/span>ribonga<\/em> (bo tak si\u0119 nazywaj\u0105 w moim dialekcie), kt\u00f3rego widzia\u0142am przez okno na g\u00f3rskiej prze\u0142\u0119czy. <\/span><\/p>\n Tak zacz\u0119\u0142o si\u0119 pasmo kulturowych szok\u00f3w. Akcent, jedzenie, ubrania \u2013 wszystko tu by\u0142o inne. Skrad\u0142am pierwsze k\u0119sy duszonego w\u0119gorza, \u017cabich udek i tych pikantnych kr\u00f3liczych \u0142epk\u00f3w. Doskonale wiedzia\u0142am, \u017ce ziomkowie przekln\u0105 mnie za naruszanie kulturowych i religijnych tabu, w kt\u00f3rych dorasta\u0142am. Jednak gdybym nie jad\u0142a lokalnych potraw, zosta\u0142abym wy\u015bmiana przez chi\u0144skich uczni\u00f3w. Skoro boj\u0119 si\u0119 zaj\u0119czej g\u0142\u00f3wki, z pewno\u015bci\u0105 musz\u0119 nale\u017ce\u0107 do tych \u201eetnicznych\u201d dzikus\u00f3w.<\/p>\n Chengdu le\u017cy w rzecznej dolinie, panuje w nim upa\u0142 i wilgo\u0107. Wraz z tybeta\u0144skimi krajankami ze zdumieniem odkry\u0142am, \u017ce kr\u0119c\u0105 si\u0119 nam od niej w\u0142osy. Dla rdzennych Chi\u0144czyk\u00f3w loki s\u0105 znakiem rozpoznawczym mniejszo\u015bci. Ka\u017cdego ranka pr\u00f3bowa\u0142y\u015bmy wi\u0119c okie\u0142zna\u0107 niesforne d\u0142ugie pasma grzebieniem i szczotk\u0105. Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 na uci\u0119ciu ich tu\u017c za uszami. Wszystkie wygl\u0105da\u0142y\u015bmy jak paniusie z trwa\u0142\u0105 ondulacj\u0105.<\/p>\n W szkole panowa\u0142a segregacja. Mniejszo\u015bci trzymano w izolowanych cz\u0119\u015bciach kampusu, rzadko widywali\u015bmy chi\u0144skich r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w. W mojej klasie byli g\u0142\u00f3wnie Tybeta\u0144czycy oraz Ji, mniejszo\u015b\u0107 z okolic Chengdu. W rodzinnych stronach m\u00f3wili\u015bmy najr\u00f3\u017cniejszymi j\u0119zykami i dialektami. Pocz\u0105tkowo niekt\u00f3rzy starali si\u0119 trwa\u0107 przy w\u0142asnych, ale wkr\u00f3tce wszyscy opanowali\u015bmy lokaln\u0105 odmian\u0119 chi\u0144szczyzny.<\/p>\n Znacznie p\u00f3\u017aniej u\u015bwiadomili\u015bmy sobie, \u017ce w procesie asymilacji stracili\u015bmy cz\u0119\u015b\u0107 siebie. W moim przypadku by\u0142a to zdolno\u015b\u0107 dobywania pewnych tybeta\u0144skich d\u017awi\u0119k\u00f3w. Krewni z Lhasy \u017cartuj\u0105, \u017ce jaki\u015b Chi\u0144czyk musia\u0142 mi zoperowa\u0107 j\u0119zyk. Ojczyst\u0105 mow\u0119 kalecz\u0119 tak, \u017ce w moich ustach nale\u017cycie nie brzmi nawet s\u0142owo \u201eLhasa\u201d.<\/p>\n W Chengdu posz\u0142am te\u017c na studia. Na Po\u0142udniowo-Zachodnim Uniwersytecie Narodowo\u015bci kszta\u0142cono przedstawicieli ponad dziesi\u0119ciu nacji, najwi\u0119cej \u2013 Han\u00f3w. Wbijano mi tam do g\u0142owy, jak pierwszy cesarz zbudowa\u0142 wielki mur, ale nie wspomniano nawet, sk\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 pa\u0142ac Potala, tradycyjna siedziba rz\u0105du Tybetu. Recytowa\u0142am wiersze z czas\u00f3w dynastii Tang i Song, lecz nie uczono mnie pie\u015bni Cangjanga Gjaco, wielkiego siedemnastowiecznego poety, kt\u00f3ry by\u0142 sz\u00f3stym Dalajlam\u0105. Jak karabin maszynowy recytowa\u0142am imiona m\u0119czennik\u00f3w Republiki Ludowej, a nie wiedzia\u0142am nic o Tybeta\u0144czykach, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w powstaniu przeciwko chi\u0144skiej okupacji w 1959 roku.<\/p>\n Mimo prania m\u00f3zgu nigdy nie zapomnia\u0142am rodzinnej Lhasy. I wr\u00f3ci\u0142am do niej dwa lata po studiach jako redaktorka<\/a> chi\u0144skoj\u0119zycznego magazynu literackiego.<\/p>\n Miasto nie przypomina\u0142o miejsca z moich dzieci\u0119cych wspomnie\u0144, barwionych sepi\u0105 starych zdj\u0119\u0107 ojca. Pe\u0142no w nim by\u0142o uzbrojonych \u017co\u0142nierzy w pancernych samochodach, poluj\u0105cych na Tybeta\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rzy mogli uczestniczy\u0107 w ulicznych protestach przeciwko chi\u0144skim rz\u0105dom. Ledwie rok wcze\u015bniej demonstracja mnich\u00f3w, mniszek i \u015bwieckich w trzydziest\u0105 rocznic\u0119 powstania z marca 1959 roku sko\u0144czy\u0142a si\u0119 og\u0142oszeniem stanu wojennego. (Od zamieszek<\/a> w 2008 roku Pekin nazywa zaprowadzenie chi\u0144skoj\u0119zycznej edukacji \u201eg\u0142\u00f3wnym celem politycznym\u201d w Tybecie. Chi\u0144scy aparatczycy zwalczaj\u0105 wi\u0119c kszta\u0142cenie w naszym j\u0119zyku w imi\u0119 \u201eharmonii\u201d i stabilno\u015bci spo\u0142ecznej.)<\/p>\n Wr\u00f3ci\u0142am te\u017c do domu jako zupe\u0142nie inna osoba. Z\u0142amawszy tabu zaj\u0119czego mi\u0119sa i przyswoiwszy inne chi\u0144skie zwyczaje, musia\u0142am wygl\u0105da\u0107 na grzesznic\u0119. Ludzie uznawali, \u017ce chi\u0144ski jest moim pierwszym j\u0119zykiem, a ja ze wszystkich si\u0142 stara\u0142am si\u0119 walczy\u0107 z robionym przez siebie wra\u017ceniem. W ko\u0144cu narzucono mi go jako drugi, nim si\u0119 zorientowa\u0142am.<\/p>\n Czu\u0142am przera\u017cenie, z trudem klec\u0105c pe\u0142ne zdania w klasycznym tybeta\u0144skim. Z mojego j\u0119zyka sp\u0142ywa\u0142 mandary\u0144ski przyprawiony akcentem syczua\u0144skim.<\/p>\n Walcz\u0105c o odzyskanie tybeta\u0144skiego dziedzictwa, sta\u0142am si\u0119 ksi\u0105\u017ckow\u0105 i gazetow\u0105 kronikark\u0105 ostatniego p\u00f3\u0142wiecza dziej\u00f3w ojczyzny. Pisz\u0105c o mojej kulturze, odnalaz\u0142am w\u0142asny g\u0142os \u2013 i literacki, i polityczny. Doskonal\u0119 te\u017c zdaj\u0119 sobie spraw\u0119 z ironii pisania w imieniu Tybeta\u0144czyk\u00f3w po chi\u0144sku.<\/p>\n 15 sierpnia 2014<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W 1981 roku, w kt\u00f3rym uko\u0144czy\u0142am gimnazjum w Kangdingu, w tybeta\u0144skim Khamie, licea w Chinach w\u0142a\u015bciwych zacz\u0119\u0142y przyjmowa\u0107 przedstawicieli mniejszo\u015bci etnicznych. By\u0142 to jeden z element\u00f3w wielkiej kampanii, jak to oficjalnie nazwano, \u201epomagania Tybetowi\u201d. Dzieci z region\u00f3w mniejszo\u015bciowych wyrywano z rodzinnych wiosek, \u017ceby \u201ewychowa\u0107\u201d je w chi\u0144skich szko\u0142ach do s\u0142u\u017cby ziomkom i pa\u0144stwu. Po kilku […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2517,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[28,44,29],"class_list":["post-2516","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-edukacja","tag-jezyk","tag-oser"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2516","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2516"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2516\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6076,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2516\/revisions\/6076"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2517"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2516"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2516"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2516"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}