Eksportowy kana\u0142 rz\u0105dowej CCTV pokaza\u0142 w najlepszym czasie antenowym sze\u015bciocz\u0119\u015bciowy dokument \u201eTrzeci biegun\u201d, kt\u00f3ry natychmiast podbi\u0142 serca chi\u0144skich widz\u00f3w. Rzeczony biegun le\u017cy mi\u0119dzy P\u00f3\u0142nocnym a Po\u0142udniowym i nazywa si\u0119 P\u0142askowy\u017c Tybeta\u0144ski. Przetar\u0142am ze zdumienia oczy i zabra\u0142am si\u0119 do ponownej lektury wydanych w 2010 roku \u201ePoszukiwa\u0144 Shangri-Li\u201d chi\u0144skiego tybetologa Shen Weironga, kt\u00f3ry pastwi si\u0119 nad Zachodem za mitotw\u00f3rczy orientalizm.<\/p>\n
<\/p>\n
Profesor Shen pisze z g\u0142\u0119bokim przekonaniem. \u201eShagri-La cuchnie imperializmem. To duchowa kraina wymy\u015blona przez ludzi Zachodu, a nie nasza ziemia zamieszkiwana przez Tybeta\u0144czyk\u00f3w. (…) Uto\u017csamianie jej z Tybetem jest typowe dla Zachodu, kt\u00f3ry traktuje innych przedmiotowo i wykorzystuje do zaspokajania swoich, tu akurat duchowych, potrzeb. St\u0105d te\u017c bierze si\u0119 trwaj\u0105ca od lat moda na Tybet\u201d.<\/p>\n
Gdzie\u017c wi\u0119c jest \u201enasza\u201d duchowa kraina, o kt\u00f3rej wspomina chi\u0144ski profesor? Niew\u0105tpliwie bardzo daleko od zachodnich sn\u00f3w o Shangri-Li. We\u017amy s\u0142ynnego \u201eNiewolnika<\/a>\u201d z 1963 roku. Scenariusz pisali uczeni z Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej, kt\u00f3ra zaj\u0105wszy Tybet \u2013 zacytujmy czynniki oficjalne \u2013 \u201ezdar\u0142a mask\u0119 z najbardziej reakcyjnego i barbarzy\u0144skiego, najmroczniejszego i najokrutniejszego\u201d zak\u0105tka na Ziemi. Ta wulgarna demonizacja i propagandowa kpina z prawdy historycznej ukszta\u0142towa\u0142a obraz Tybetu w oczach Chi\u0144czyk\u00f3w i utrwali\u0142a mit jego \u201e<\/span>wyzwolenia\u201d. <\/span><\/p>\n We wsp\u00f3\u0142czesnych, popularnych chi\u0144skich filmach o Tybecie ta sama ziemia, cywilizacja i religia buddyjska nie tr\u0105c\u0105 jednak piekieln\u0105 siark\u0105, tylko staj\u0105 si\u0119 oaz\u0105 czysto\u015bci i pi\u0119kna. S\u0142owem, Shangri-L\u0105. Wed\u0142ug rz\u0105dowych medi\u00f3w \u201eTrzeci biegun\u201d sk\u0142ada si\u0119 z \u201eniemal czterdziestu opowie\u015bci o cudownej przyrodzie i niezwyk\u0142ym \u017cyciu mieszka\u0144c\u00f3w P\u0142askowy\u017cu, kt\u00f3rzy trwaj\u0105 przy tradycyjnej kulturze i chroni\u0105 \u015brodowisko naturalne\u201d.<\/p>\n Profesor Shen uczy, \u017ce \u201efascynacja Tybetem jest klasycznym przyk\u0142adem zachodniego orientalizmu, kt\u00f3rego projekcje nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105 miejsca, naznaczonego jakoby m\u0105dro\u015bci\u0105 i wsp\u00f3\u0142czuciem oraz wolnego od przemocy i drapie\u017cnego egoizmu, gdzie wszyscy s\u0105 ekologami i or\u0119downikami pokoju, nie ma klas spo\u0142ecznych, bogatych i biednych, ucisku i wyzysku oraz panuje r\u00f3wnouprawnienie kobiet i m\u0119\u017cczyzn\u201d. To\u017c to \u2013 wypisz, wymaluj \u2013 \u201eTrzeci biegun\u201d, drugi biegun \u201eNiewolnika\u201d sprzed p\u00f3\u0142 wieku, zawieraj\u0105cy w dodatku znacznie wi\u0119ksz\u0105 dawk\u0119 Shangri-Li ni\u017c pierwowz\u00f3r. Niegdysiejsze piek\u0142o na ziemi robi teraz za krain\u0119 \u0142agodno\u015bci. Zupe\u0142nie ju\u017c nie wiadomo, wali\u0107 na odlew czy przytula\u0107.<\/p>\n Warto przy tym zauwa\u017cy\u0107, \u017ce autorem \u201eTrzeciego\u201d jest w\u0142adza. Scenariusz pisali w Departamencie Informacji Rady Pa\u0144stwa, a zdj\u0119cia kr\u0119cili w CCTV i peki\u0144skim studiu Pi\u0119\u0107 Gwiazd. M\u00f3wi\u0105, \u017ce prawa kupi\u0142 ju\u017c ameryka\u0144ski National Geographic, kt\u00f3ry poka\u017ce film ca\u0142emu \u015bwiatu. Strach pomy\u015ble\u0107, co powie na to profesor Shen, dla kt\u00f3rego przemianowanie Gjalthangu w Yunnanie na Shangri-L\u0119 by\u0142o \u201ekupczeniem w\u0142asn\u0105 tradycj\u0105 i form\u0105 orientalizmu wewn\u0119trznego, kt\u00f3ry stara si\u0119 przypodoba\u0107 Zachodowi, dostosowuj\u0105c do jego wyobra\u017ce\u0144 i gust\u00f3w\u201d.<\/p>\n Tyle \u017ce \u201eTrzeci biegun\u201d nie sprowadza si\u0119 do umizgiwania Zachodowi. Ka\u017cda historia jest przemy\u015blana i sprytnie ukrywa prawd\u0119. Jedna opowiada na przyk\u0142ad o tradycji pielgrzymowania na Kang Rinpocze (Kaila\u015b) w roku konia (2014): p\u0105tnicy okr\u0105\u017caj\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 g\u00f3r\u0119, sk\u0142adaj\u0105 pok\u0142ony i szcz\u0119\u015bliwi wracaj\u0105 do codziennego \u017cycia, daj\u0105c najlepsze \u015bwiadectwo \u017cywotno\u015bci tradycji oraz pe\u0142ni swob\u00f3d religijnych. Jawne k\u0142amstwo. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Tybeta\u0144czyk\u00f3w odprawiono wtedy z kwitkiem<\/a>, nie wydaj\u0105c im zezwole\u0144 na przebywanie w strefie przygranicznej; co wi\u0119cej restrykcje obowi\u0105zuj\u0105 do dzi\u015b i nie dotycz\u0105 wy\u0142\u0105cznie Chi\u0144czyk\u00f3w. Film nie tylko to przemilcza, ale konstruuje wszech\u015bwiat r\u00f3wnoleg\u0142y cukierkowymi obrazami. Re\u017cyser zdradzi\u0142 w wywiadzie, \u017ce zrobienie tych zdj\u0119\u0107 wymaga\u0142o uzyskania \u201ejedynego na \u015bwiecie zezwolenia na filmowanie w tym rejonie\u201d. Jako\u015b mnie nie dziwi, \u017ce Rada Pa\u0144stwa zdo\u0142a\u0142a sforsowa\u0107 t\u0119 przeszkod\u0119 (cho\u0107 nie wiem, czy specjalnie chcia\u0142a si\u0119 tym chwali\u0107).<\/p>\n Nie w\u0105tpi\u0119, \u017ce \u201eTrzeci biegun\u201d b\u0119dzie magnesem cudownej Shangri-Li, ale dla mnie ten dokument z 2015 roku jest drug\u0105 stron\u0105 monety pod tytu\u0142em \u201eNiewolnik\u201d sprzed p\u00f3\u0142wiecza. W ko\u0144cu wyprodukowa\u0142a je ta sama w\u0142adza. \u201eTrzeci biegun\u201d jest niebem na ziemi dzi\u0119ki wyzwoleniu tybeta\u0144skich niewolnik\u00f3w przez Komunistyczn\u0105 Parti\u0119 Chin. To samo przes\u0142anie nios\u0105 plakaty \u201eChi\u0144skiego marzenia\u201d na budynkach obr\u00f3conych w perzyn\u0119 podczas powstania w 1959 roku. Kraj silny parti\u0105.<\/p>\n Co wi\u0119cej, \u201eNiewolnik\u201d nigdzie nie znika. Ci\u0105gle si\u0119 go pokazuje, by pra\u0107 i kszta\u0142towa\u0107 chi\u0144skie m\u00f3zgi. W ostatnich latach wieczorne wiadomo\u015bci w Tybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym zawsze zawieraj\u0105 dwuminutowy materia\u0142, por\u00f3wnuj\u0105cy \u201estare\u201d z \u201enowym\u201d \u2013 \u015bci\u015blej \u201eminion\u0105 n\u0119dz\u0119\u201d z \u201eobecnym szcz\u0119\u015bciem\u201d \u2013 w duchu \u201epi\u0119tnowania przesz\u0142o\u015bci\u201d i \u201edzi\u0119kowania za tera\u017aniejszo\u015b\u0107\u201d z niezawodnej propagand\u00f3wki z 1963 roku. Posklejane, te filmiki by\u0142yby znacznie d\u0142u\u017csze od czterech godzin wszystkich cz\u0119\u015bci \u201eTrzeciego bieguna\u201d. Tak czy siak, demonizuj\u0105 czy lukruj\u0105 \u2013 robi\u0105 to z tego samego powodu.<\/p>\n <\/p>\n czerwiec 2015<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n